MA’LUMOTLAR BAZASIDA MURAKKAB SO‘ROVLAR YARATISHNING NAZARIY ASOSLARI, FORMAL MODELLARI VA OPTIMALLASHTIRISH NAZARIYASI

Authors

  • Barno Daminova
  • Shaxzoda Shermatova

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20794826

Abstract

Maqolada relyatsion ma’lumotlar bazalarida murakkab so‘rovlarni yaratishning nazariy asoslari
- relyatsion algebra, kortej va domen relyatsion hisobi, birinchi tartibli predikatlar mantig‘i, so‘rov ekvivalentligi va
minimallashtirish nazariyasi tizimli ravishda tahlil qilingan. Codd teoremasi, Chandra–Merlinning konyunktiv so‘rovlar uchun
tang-konteyner teoremasi, so‘rovni hisoblash murakkabligi (data complexity, combined complexity), AGM-chegarasi va
worst-case optimal join algoritmlari ko‘rib chiqilgan. Bundan tashqari, xarajatga asoslangan optimizatorning ichki strukturasi
(Selinger uslubi, dinamik dasturlash, kardinallik bahosi, gistogrammalar, statistik mustaqillik gipotezasi) hamda so‘rovlarning
amaliy implementatsiyasi (JOIN, agregatsiya, oyna funksiyalari, CTE, rekursiya, PIVOT) izchil ravishda yoritilgan. Tadqiqot
natijalari nazariy informatika, ma’lumotlar muhandisligi va axborot tizimlari sohalarida ilmiy hamda amaliy ahamiyatga ega.

Keywords

relyatsion algebra, relyatsion hisob, konyunktiv so‘rov, Chandra–Merlin teoremasi, AGM-chegarasi, so‘rov ekvivalentligi, kardinallik bahosi, Selinger optimizatori, data complexity, oyna funksiyasi, rekursiv CTE, fixed-point semantikasi.

Author Biographies

Barno Daminova

Qarshi davlat universiteti dotsenti

Shaxzoda Shermatova

Ne’matova Sevinch Ismat qizi
Xolmakhmatov Navruzbek Farrux o‘g‘li
Qarshi davlat universiteti talabalari

References

1. Daminova B. E. et al. SUN’IY INTELLEKT VA KIBERXAVFSIZLIK //Экономика и социум. - 2025. - №. 5-1

(132). - С. 212-215.

2. Daminova B. E. et al. SUN’IY NEYRON TARMOQLARINING NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY

ILOVALARIDA ISHLASH USULLARI //Экономика и социум. - 2025. - №. 5-1 (132). - С. 226-230.

3. Daminova B. E. et al. ROBOTOTEXNIKA VA AVTOMATLASHTIRISHNING AHAMIYATI //Экономика и

социум. - 2025. - №. 5-1 (132). - С. 208-211.

4. Daminova B. E., Omonov J. M., Norqo’Chqorov Y. Y. NUTQNI TANISH TIZIMINI CHUQUR NEYRON

TARMOQLARI YORDAMIDA YARATISH BOSQICHLARI //Экономика и социум. - 2025. - №. 4-2 (131).

- С. 221-227.

5. Daminova B. E. et al. ELEKTRON HUKUMAT VA ELEKTRON RAQAMLI IMZONING QO’LLANILISHI //

Экономика и социум. - 2025. - №. 4-2 (131). - С. 216-220.

6. Daminova B. E. et al. SUN’IY INTELLEKT SOHASIDA QO ‘LLANADIGAN ZAMONAVIY PYTHON

KUTUBXONALARI //Экономика и социум. - 2025. - №. 4-2 (131). - С. 205-209.

7. Daminova B. E. et al. ARDUINO PLATFORMASIDAN FOYDALANIB SUV SARFINI HISOBLOVCHI

DASTURIY VA TEXNIK TA’MINOT ISHLAB CHIQISH //Экономика и социум. -- 2025. - №. 4-2 (131). - С.

210-215.

8. Alimovna E. Y., Alimovna E. G., Burievna M. S. Historical Stages Of Innovative processes In Higher

Education Of Uzbekistan //Solid State Technology. - 2020. - Т. 63. - №. 6. - С. 9824-9834.

9. Alimovna E. G. THE ROLE OF CONTEXT IN THE INTERPRETATION OF PREPOSITIONAL PHRASES

IN PREDICATIVE CONSTRUCTIONS //Central Asian Journal of Academic Research. - 2025. - Т. 3. - №.

9. - С. 103-106.

10. Alimovna E. Y., Alimovna E. G. Policy of” Cultural Revolution” in Uzbekistan and Methods of Its

Implementation //International Journal on Economics, Finance and Sustainable Development. - 2020. - Т.

2. - №. 11. - С. 4-6.

11. Alimovna E. G. Study of the semantic and syntactical analyses of prepositional constructions //PARTICULAR

PAGE NO. - 2022.

12. Jabborovich J. K., Keldiyorovna O. M. Systactical methods of the Uzbek and English language terminology

//International Journal of Psychosocial Rehabilitation. - 2020. - Т. 24. - №. 6. - С. 3117-3122.

13. Omonova M. NOMINATIVE-DEFINITIVE FUNCTIONS OF COMPONENTS OF AMELIORATIVE TERMS

IN ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES //Theoretical & Applied Science. - 2021. - №. 4. - С. 84-86.

14. Omonova M. K. Comparative analysis of semantical features of meliorative terms in English and Uzbek //

Experientia est optima magistra. - 2021. - С. 269-272.

15. Omonova M. Innovative ways of teaching vocabulary in ESL and EFL classrooms //Science and Education.

- 2020. - Т. 1. - №. 7. - С. 229-233.

16. Журакулова Н. Х., Ихтиярова Г. А. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ ПРЕПОДАВАНИЯ ПО

ТЕМЕ «НУКЛЕИНОВЫЕ КИСЛОТЫ» ИНТЕРАКТИВНЫМИ СРЕДСТВАМИ //SCIENCE AND WORLD.

– 2013. – С. 30.

17. Jurakulova N. K. Opportunities of e-learning environment to improve the quality of education //European

Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol. - 2019. - Т. 7. - №. 12.

18. Rizayeva B., Daminova B. STATISTIK TAHLILDA DASTURIY VOSITALARDAN FOYDALANISH //

MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT. - 2026. - Т. 4.

19. Daminova B. Organizational and economic mechanisms and conceptual directions of tourism development

in the region //Green Economy and Development. -- 2024. - Т. 3. - №. 7. - С. 666343.

20. 20. Esanovna D. B. ORGANIZATIONAL AND ECONOMIC MECHANISMS AND CONCEPTUAL

DIRECTIONS OF TOURISM DEVELOPMENT IN THE REGION //INTERNATIONAL JOURNAL OF

SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036. - 2025.

- Т. 14. - №. 11. - С. 91-94.

Downloads

Published

2026-06-01

How to Cite

Daminova, B., & Shermatova , S. (2026). MA’LUMOTLAR BAZASIDA MURAKKAB SO‘ROVLAR YARATISHNING NAZARIY ASOSLARI, FORMAL MODELLARI VA OPTIMALLASHTIRISH NAZARIYASI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4. https://doi.org/10.5281/zenodo.20794826
Vol. 4 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali Bakalavrlar uchun 6-Maxsus son