MEHMONXONA XO‘JALIKLARI SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING INTEGRAL MEXANIZMI VA EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21982656Abstract
Maqolada mehmonxona xo‘jaliklari samaradorligini baholashning integral mexanizmi
— Mehmonxona Samaradorligi Integral Indeksi (MSII), ko‘p omilli deterministik-stoxastik ekonometrik
model hamda samaradorlikni prognozlashtirish tizimi ishlab chiqilgan. MSII uch darajali tuzilmaga (xususiy
ko‘rsatkichlar → besh guruh indeksi → MSII) va besh bosqichli metodologiyaga asoslanadi. Ekonometrik model
deterministik (zanjirli almashtirish) va stoxastik (regression hamda SFA) komponentlarni uyg‘unlashtiradi;
shartli misolda o‘rin bandligi, xizmat sifati va mehnat unumdorligining rentabellikka ijobiy ta’siri aniqlandi (R² =
0,82). 2030-yilgacha bo‘lgan ssenariy prognoziga ko‘ra, MSII inersion ssenariyda ≈0,72, maqsadli ssenariyda
≈0,80 va optimistik ssenariyda ≈0,85 darajaga yetishi mumkin, bu samaradorlikni oshirish chora-tadbirlarining
hal qiluvchi ahamiyatini ko‘rsatadi
Keywords
integral indeks, MSII, ekonometrik model, deterministik-stoxastik yondashuv, prognozlashtirish, ssenariy tahlili, rentabellik, mehmonxona samaradorligiReferences
1. OECD/European Union/EC-JRC. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User
Guide. – Paris: OECD Publishing, 2008. – DOI: https://doi.org/10.1787/9789264043466-en.
2. World Economic Forum. Travel & Tourism Development Index 2024. – Geneva: World Economic Forum,
2024. – URL: https://www.weforum.org/publications/travel-tourism-development-index-2024/ (murojaat
sanasi: 30.06.2026).
3. Farrell M.J. The Measurement of Productive Efficiency // Journal of the Royal Statistical Society. Series A
(General). – 1957. – Vol. 120, No. 3. – P. 253–290.
4. Charnes A., Cooper W.W., Rhodes E. Measuring the Efficiency of Decision Making Units // European
Journal of Operational Research. – 1978. – Vol. 2, No. 6. – P. 429–444.
5. Aigner D., Lovell C.A.K., Schmidt P. Formulation and Estimation of Stochastic Frontier Production Function
Models // Journal of Econometrics. – 1977. – Vol. 6, No. 1. – P. 21–37.
6. Battese G.E., Coelli T.J. A Model for Technical Inefficiency Effects in a Stochastic Frontier Production
Function for Panel Data // Empirical Economics. – 1995. – Vol. 20. – P. 325–332.
7. Kaplan R.S., Norton D.P. The Balanced Scorecard: Translating Strategy into Action. – Boston: Harvard
Business School Press, 1996.
8. Parasuraman A., Zeithaml V.A., Berry L.L. SERVQUAL: A Multiple-Item Scale for Measuring Consumer
Perceptions of Service Quality // Journal of Retailing. – 1988. – Vol. 64, No. 1. – P. 12–40.
9. STR (CoStar Group). Hotel Performance Metrics: RevPAR, ADR, Occupancy Methodology [Elektron
resurs]. – URL: https://str.com/ (murojaat sanasi: 30.06.2026).
10. Pardayev M.Q. Iqtisodiy tahlil nazariyasi: darslik. – Samarqand: Zarafshon, 2001.
11. Raximov H.A. Mehmonxona xo‘jaliklarida samaradorlikni baholash va tahlil qilishni takomillashtirish:
iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi, 08.00.05 – Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari
iqtisodiyoti. – Samarqand: Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, 2018.
12. O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi; O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Turizm va
mehmonxona xo‘jaligiga oid rasmiy statistik ma’lumotlar, 2017–2025-yillar [Elektron resurs]. – URL: https://
gov.uz/uz/uzbektourism/; https://stat.uz/ (murojaat sanasi: 15.08.2026).
13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son **“Mamlakat taraqqiyotining
2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi
bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”**gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-8050769.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


