Социальный, экономический, политический, научно-популярный журнал
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA TIJORAT BANKLARI LIKVIDLILIK XAVFINI BOSHQARISHI
Raqamli texnologiyalar asrida tijorat banklari o‘z faoliyatining har bir jihatini, shu jumladan likvidlilik xavfini boshqarish jarayonlarini ham tubdan o‘zgartirib bormoqda. Raqamli transformatsiya banklarga yangi imkoniyatlar ochish bilan birga, mavjud likvidlilik xavflarini yanada murakkablashtirmoqda va yangi xavflarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqola tijorat banklarining ushbu dolzarb mavzudagi boshqaruv strategiyalarini chuqur tahlil qiladi
Copyright (c) 2025 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING TADQIQODLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada oliy ta’lim xizmatlari bozorining shakllanishi, uning o‘ziga xos jihatlari hamda zamonaviy rivojlanish tendensiyalari ilmiy asosda tahlil qilingan. Ta’lim xizmatlarining nomoddiy tabiati, iste’molchi ehtiyojining tez o‘zgarishi, global raqobatning kuchayishi hamda mehnat bozori bilan uzviy bog‘liqligi sharoitida marketing tadqiqotlarining dolzarbligi yoritiladi. Oliy ta’lim muassasalarida talabni aniqlash, raqobatchilarni baholash, ta’lim dasturlarini bozor ehtiyojlariga moslashtirish, abituriyentlar segmentatsiyasi, tracer-study, raqamli analitika kabi marketing yondashuvlarining mazmuni batafsil ochib beriladi. Shuningdek, O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida mavjud muammolar – marketing bo‘limlari samaradorligining pastligi, innovatsion tadqiqot metodlarining yetishmasligi va raqobatchilar monitoringi sustligi ilmiy nuqtayi nazardan tahlil etiladi. Maqola yakunida oliy ta’lim xizmatlari bozorida marketing tadqiqotlarini takomillashtirish bo‘yicha zamonaviy texnologiyalar, raqamli instrumentlar va strategik boshqaruv yondashuvlariga asoslangan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TURIZM XIZMATLAR BOZORI ISTE’MOLCHILARINI SEGMENTLASH USULI ASOSIDA DIVERSIFIKATSIYA KONSEPSIYASINI ISHLAB CHIQISH
Maqolada turizm xizmatlar bozori iste’molchilarini segmentlashga asoslangan diversifikatsiya konsepsiyasini ishlab chiqishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilib, tadqiqotda iste’molchilarning ehtiyojlari, xulq-atvori va xarid motivlarini aniqlash orqali turizm xizmatlar bozorining segmentlari belgilangan
“INNOVATSION AGROTEXNOLOGIYALAR VA “YASHIL IQTISODIYOT” TAMOYILLARI ASOSIDA G‘ALLA YETISHTIRISH BARQARORLIGINI BAHOLASH
Maqolada jahon miqyosida oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash jarayonida agrar sohaning, xususan, donchilik tarmog‘ining o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Tadqiqotda Sirdaryo viloyati misolida g‘alla yetishtirish barqarorligining bugungi holati, uni ta’minlashga ta’sir etuvchi omillar va innovatsion texnologiyalarni joriy etish istiqbollari tahlil qilingan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundan iboratki, hududlarning yalpi don hosili bilan ta’minlanganlik darajasini “barqarorligi yuqori”, “barqarorligi o‘rta”, “barqarorligi past” va “barqaror emas” toifalaridan iborat mezon va chegaralar asosida baholashga imkon beruvchi don ishlab chiqarish barqarorligi differensial indekslash usuli taklif etildi
АНАЛИЗ ЦЕНОБРАЗОВАНИЯ НА ЗЕРНОВЫЕ ПРОДУКТЫ ПО ДАННЫМ МАРКЕТИНГОВЫМ ИСЛЕДОВАНИЯМ (НА ПРИМЕРЕ НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ).
Обеспечение продовольственной безопасности и поддержание ценовой стабильности на аграрных рынках остаются одними из ключевых задач, стоящих перед странами мира. В условиях рыночной экономики цены формируются на основе соотношения спроса и предложения, что делает их динамичными и чувствительными к изменениям рыночной конъюнктуры. Следовательно, заранее точно определить стоимость продукции и её объёмы реализации затруднительно. Проведённый анализ подчеркивает важность применения рыночных механизмов для повышения эффективности аграрного сектора, развития конкурентной среды и обеспечения устойчивого снабжения населения зерном и мучными изделиями
KICHIK BIZNES RIVOJINI TA’MINLASHDA BOZOR INFRATUZILMALARINING AHAMIYATI
Maqolada kichik biznesning iqtisodiy rivojlanishida bozor infratuzilmalarining o‘rni va ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Kichik biznes subyektlarining barqaror faoliyati bozor infratuzilmasining rivojlanish darajasi bilan bevosita bog‘liq ekani ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot doirasida infratuzilma elementlarini takomillashtirish orqali tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashning samarali mexanizmlari ishlab chiqilgan hamda amaliy tavsiyalar shakllantirilgan
KICHIK SANOAT ZONALARI FAOLIYATINI SAMARALI BOSHQARISH METODOLOGIYASI VA YO‘LLARI
Hozirgi davrda kichik sanoat zonalari faoliyatini samarali boshqarishning metodologiyasi va amaliy yo‘llarini chuqur baholash muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada kichik sanoat zonalarini boshqarish jarayonlarining nazariy asoslari, samaradorlikni oshirishga qaratilgan mexanizmlar hamda ularning amaliy joriy etish yo‘nalishlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari kichik sanoat zonalarida boshqaruv sifatini takomillashtirishga xizmat qiluvchi ilmiy-uslubiy yondashuvlarni ko‘rsatib beradi.
INNOVASION FAOLIYAT XARAJATLARINING BUXGALTERIYA HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada innovasion faoliyat xarajatlarining buxgalteriya hisobi va auditini takomillashtirishga doir nazariy va amaliy masalalar ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida innovasion xarajatlarning iqtisodiy mohiyati, ularning turlari va tasnifi, shuningdek, ushbu xarajatlarning moliyaviy hisobotlarda to‘g‘ri aks ettirilishini ta’minlovchi me’yoriy-huquqiy asoslar atroflicha tahlil qilingan. Amaldagi milliy hisob standartlari va normativ hujjatlar tahlili asosida innovasion loyihalar bo‘yicha xarajatlarni hisobga olish va auditorlik tekshiruvi jarayonlarida kuzatiladigan tizimli muammo va kamchiliklar aniqlandi. Tadqiqotda innovasion faoliyat xarajatlari auditini amalga oshirishda risklarni baholash metodologiyasi, auditorlik dalillarini to‘plash va tahlil qilish usullari hamda hisob-kitob jarayonlarida raqamli texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari ilmiy asosda o‘rganildi. Shu bilan birga, innovasion xarajatlarning shaffofligini ta’minlash, ularning iqtisodiy samaradorligini baholash va audit jarayonida xatarlarni minimallashtirishga qaratilgan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
MAHSULOT DIVERSIFIKATSIYASI VA LOGISTIKA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH ASOSIDA EKSPORT POTENSIALINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda ishlab chiqarish jarayonlarini diversifikatsiya qilish hamda transport-logistika infratuzilmasini rivojlantirish orqali to‘qimachilik mahsulotlari eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar tahlil etilgan. Shu bilan birga, istiqbolda mamlakatning eksport imkoniyatlarini yanada kengaytirishga yo‘naltirilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
REKLAMA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI MARKETING STRATEGIYALARI ROLI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda reklama faoliyati samaradorligini oshirishda raqamli marketingdan foydalanishning ahamiyati yoritilgan. Mavzuni nazariy asoslash maqsadida ScienceDirect va Scopus ilmiy maqolalar bazalariga kiruvchi jurnallarda chop etilgan tadqiqotchilar ishlariga oid ilmiy yondashuvlar tahlil qilingan. Tadqiqot reklama samaradorligini oshirishda raqamli marketingning rolini baholashga qaratilgan bo‘lib, unda kombinatsiyalashgan (mixedmethod) yondashuv qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli marketing nafaqat savdo hajmini oshiruvchi vosita, balki brend sodiqligini mustahkamlovchi, mijoz bilan ikki tomonlama muloqotni kuchaytiruvchi va raqobatbardoshlikni ta’minlovchi strategik zaruratdir. Raqamli transformatsiyani kompleks yondashuv asosida davom ettirish kompaniyalarga bozordagi pozitsiyasini mustahkamlash va raqamli ekotizimda barqaror o‘sishga erishish imkonini beradi
SIRKULYAR IQTISODIYOTDA YOPIQ SIKL NAZARIYASINING ROLI
Ushbu maqolada sirkulyar iqtisodiyotda yopiq sikl nazariyasining o‘rni va uning barqaror resurs boshqaruvidagi ahamiyati yoritiladi. Yopiq sikl yondashuvi moddiy va energetik oqimlarning iqtisodiyot ichida uzluksiz aylanishini ta’minlaydi hamda chiqindilarni resursga aylantirish orqali ekologik bosimni kamaytiradi. Maqolada ushbu nazariyaning ilmiy-metodik asoslari, sanoat ekologiyasi va ekologik iqtisodiyot tamoyillari bilan uzviy bog‘liqligi, shuningdek ekodizayn, remanufacturing va qayta ishlash kabi amaliy mexanizmlar tahlil qilinadi. Yopiq sikl tamoyillari resurs tejamkorligini oshirish, “nol chiqindi” tizimini shakllantirish va yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini jadallashtirishda muhim omil ekanligi asoslab beriladi.
YASHIL TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHDA MOLIYAVIY RAG‘BATLAR VA ULARNING NATIJALARI
Maqolada O‘zbekistonda yashil texnologiyalarni joriy etishda moliyaviy rag‘batlarning mazmuni, qo‘llanish sohalari hamda ular orqali erishilgan natijalar tahlil qilingan. Tadqiqotda subsidiyalar, soliq imtiyozlari, grantlar, yashil kreditlar va xalqaro moliya institutlari yordamining samaradorligi baholanib, ularning texnologik modernizatsiya va ekologik barqarorlikka ko‘rsatgan ta’siri aniqlangan. Natijalar moliyaviy rag‘batlarning kompleks qo‘llanishi yashil texnologiyalarni keng joriy etishda muhim omil ekanini ko‘rsatadi
MAMLAKAT IQTISODIYOTI RIVOJLANISHIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING ROLI
Ushbu maqolada 2025-yilning yanvar–iyun oylarida O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning roli statistik ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilinadi. Unda kichik biznesning YaIMdagi ulushi, xizmatlar, savdo, investitsiya va qurilish sohalaridagi rivojlanish tendensiyalari yoritilgan. Shuningdek, mavjud muammolar, ijobiy omillar hamda kelgusidagi rivojlanish istiqbollari ko‘rib chiqilgan
АНАЛИЗ ПОДХОДОВ ЦЕНТРАЛЬНЫХ БАНКОВ К РЕГУЛИРОВАНИЮ ИННОВАЦИОННЫХ БАНКОВСКИХ ПРОДУКТОВ: СРАВНЕНИЕ УЗБЕКИСТАНА И МЕЖДУНАРОДНОЙ ПРАКТИКИ
В статье анализируются тенденции развития рынка банковских услуг Узбекистана в сравнении с Китаем, Германией и США. Особое внимание уделяется достижениям страны в сфере цифровой трансформации, расширения финансовой доступности и совершенствования регуляторных механизмов. Проведённое исследование также раскрывает эволюцию банковского сектора и нормативно-правовой базы Узбекистана в сопоставлении с зарубежной практикой. Несмотря на существующие вызовы, связанные с совершенствованием инфраструктуры и необходимостью дальнейшего повышения финансовой грамотности населения, подчёркивается наличие значительного потенциала роста — прежде всего за счёт развития финтех-инициатив, международного партнёрства и внедрения инновационных решений. Автор делает вывод, что адаптация передового международного опыта может способствовать дальнейшему укреплению и ускоренному развитию банковской экосистемы Узбекистана.
СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ РЫНКА ЦЕННЫХ БУМАГ УЗБЕКИСТАНА
В статье проанализированы современные тенденции развития и перспективы рынка ценных бумаг Республики Узбекистан. Раскрыты актуальные аспекты формирования национального фондового рынка и систематизированы факторы, влияющие на его динамичное развитие. Определены ключевые направления совершенствования инфраструктуры рынка ценных бумаг как одного из эффективных инструментов привлечения финансовых ресурсов в экономику. Научно обоснованные выводы и рекомендации направлены на повышение инвестиционной активности, расширение финансовых возможностей хозяйствующих субъектов и формирование конкурентоспособного финансового рынка.
XORIJ MAMLAKATLARINING IQTISODIYOTNI UGLERODSIZLASHTIRISH STRATEGIYALARI: O‘ZBEKISTON UCHUN TAKLIFLAR
Mazkur maqola O‘zbekiston iqtisodiyotini uglerodsizlantirish jarayonidagi dolzarb masalalarni tahlil qiladi hamda ilg‘or xorijiy tajriba asosida amaliy takliflar ishlab chiqadi. Tadqiqotda mamlakatning yuqori uglerod intensivligi, tabiiy gazga nisbatan qaramligi, qazib olinadigan yoqilg‘ilarni subsidiyalashning davomiyligi va uglerod solig‘i mexanizmining mavjud emasligi kabi asosiy to‘siqlar o‘rganiladi. Shuningdek, rivojlangan davlatlar qo‘llayotgan samarali strategiyalar tizimli tahlil qilinib, ularning barqaror moliyaviy vositalarga – uglerod narxlash tizimi, yashil obligatsiyalar va emissiya savdo mexanizmlariga tayanganligi aniqlanadi. O‘zbekiston uchun energiya subsidiyalarini bosqichma-bosqich isloh qilish, qayta tiklanadigan energiya bozorini soliq rag‘batlari orqali kengaytirish, dastlab uglerod birliklari savdosini, keyinchalik esa uglerod solig‘ini joriy etish orqali moliyaviy asoslangan milliy strategiyani shakllantirish zarurligi asoslab beriladi.
O‘ZBEKISTONDA ISLOM MOLIYASI: MUAMMOLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda islom moliyasining rivojlanish istiqbollari, sohadagi huquqiy-normativ hujjatlarning tahlili hamda xorijiy davlatlar tajribasi o‘rganilgan. Shuningdek, islom moliyasining mamlakat moliya bozoriga kirib kelishi va bosqichma-bosqich rivojlanishi jarayonida yuzaga kelayotgan muammolar bilan birga mavjud imkoniyatlar ham muhokama qilingan. Maqolada kelgusida islom moliyasini barqaror rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ham keltiriladi.
HISOB SIYOSATI TARKIBIY TUZILISHI MASALALARI
Ushbu maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlarning hisob siyosati tarkibiy tuzilishini shakllantirish masalalari moliyaviy nazorat va boshqaruv tizimini samarali tashkil etish nuqtai nazaridan ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Hisob siyosati elementlarining mazmuni, ularning boshqaruv qarorlarida tutgan o‘rni hamda moliyaviy axborotning ishonchliligi va taqqoslanuvchanligini ta’minlashdagi ahamiyati keng yoritilgan. Tadqiqotda milliy standartlar, baholash tamoyillari va moliyaviy hisobotni shakllantirish jarayoniga ta’sir etuvchi omillar tizimli o‘rganiladi
QURILISHDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING MOLIYAVIY TAHLILI
Mazkur maqolada qurilish korxonalarining xo‘jalik faoliyatini tahlil qilish jarayonida asosiy vositalardan foydalanish samaradorligini baholovchi turli rentabellik ko‘rsatkichlari chuqur o‘rganilgan. Xususan, qurilish korxonalari va potensial investorlar uchun muhim bo‘lgan mahsulot sotish rentabelligi, asosiy sarmoya rentabelligi, o‘z sarmoyasi rentabelligi hamda xarajatlar rentabelligi kabi ko‘rsatkichlarning hisoblash tartibi va ularning amaliy ahamiyati yoritib beriladi. Tadqiqot natijalari asosiy vositalardan foydalanish samaradorligini oshirish va korxona moliyaviy barqarorligini mustahkamlashga xizmat qiladi
KICHIK SANOAT ZONALARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH
Ilmiy maqolada kichik sanoat zonalarini tashkil etish va rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar, mavjud imkoniyatlar hamda rivojlangan davlatlar – xususan, Janubiy Koreya, Turkiya, Xitoy va Rossiya Federatsiyasi kabi mamlakatlarning muvaffaqiyatli tajribalari tahlil qilingan. Xorijiy amaliyot asosida kichik sanoat zonalarini barqaror rivojlantirish yo‘llari, muhandislik-kommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish, biznes uchun qulay muhit yaratish va investitsiyalarni yo‘naltirishning samarali usul va uslublari o‘rganilgan
O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI PORTFELI TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston sug‘urta bozori portfelining tarkibiy-strategik xususiyatlari, diversifikatsiya darajasi va moliyaviy barqarorlikka ta’siri kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda sug‘urta portfeli tushunchasining nazariy asoslari Markowitz portfel nazariyasi, Swiss Re Institute tahlillari, IAIS hamda OECD standartlari asosida yoritilib, ilmiy yondashuvlarning turli modellari qiyosiy baholangan. O‘zbekiston sug‘urta bozorida umumiy sug‘urta segmentining keskin ustunligi, hayot sug‘urtasining sust rivojlanishi, to‘lov qobiliyati koeffitsiyentlarining pastligi va qayta sug‘urtaning yetarli darajada shakllanmaganligi kabi muammolar statistik ma’lumotlar orqali tahlil etiladi. Shuningdek, sug‘urta xizmatlari diversifikatsiyasining cheklanganligi, sug‘urta madaniyatining pastligi hamda Solvency II talablari bilan yetarli mos kelmaydigan tartibga solish amaliyoti O‘zbekiston sug‘urta bozorining asosiy to‘siqlari sifatida aniqlanadi. Maqolada portfel boshqaruvini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ham ishlab chiqiladi
FOYDA SOLIG‘INING O‘ZIGA XOS MUAMMOLI JIHATLARI
Maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida foyda solig‘ining mohiyati, uning hisob-kitobi va amaldagi soliq siyosatidagi muammolar atroflicha tahlil qilingan. Buxgalteriya va soliq foydasi o‘rtasidagi tafovutlarning yuzaga kelish sabablari, xarajatlarning soliq hisobida tan olinishi bo‘yicha cheklovlar, amortizatsiya me’yorlari nomutanosibligi, zararlarni keyingi yillarga ko‘chirish tartibidagi cheklovlar amaliy misollar asosida yoritilgan. Shuningdek, 2025-yil uchun o‘rta tadbirkorlik subyektlari tomonidan to‘langan soliqlar va o‘tkazilgan soliq auditlari natijalari statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida foyda solig‘i ma’murchiligini soddalashtirish, zamonaviylashtirish va raqamlashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
AGRAR SEKTORNI INNOVATSION MODERNIZATSIYA QILISHDA INVESTITSIYA OQIMLARINI BOSHQARISH MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada agrar sektorni innovatsion modernizatsiya qilish jarayonida investitsiya oqimlarini boshqarishning zamonaviy modellarini takomillashtirish masalalari yoritiladi. Mamlakatning qishloq xo‘jaligi tarmog‘ida raqamlashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va infratuzilmaviy yangilanishlar investitsiya resurslarining samarali taqsimlanishini talab qiladi. Shu nuqtai nazardan, tadqiqotda investitsiya oqimlari strukturasini optimallashtirish, innovatsion loyihalar rentabelligini baholash, risklarni bashoratlash va boshqarishning ekonometrik hamda tizimli yondashuvlarga asoslangan modellarini ishlab chiqish taklif qilinadi. Maqolada xalqaro tajribalar bilan qiyosiy tahlil o‘tkazilib, milliy agrar sektor sharoitiga moslashtirilgan investitsion-innovatsion boshqaruv mexanizmlarining samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Natijalar agrar sohada investitsiya siyosatini takomillashtirish, resurslardan oqilona foydalanish va innovatsion rivojlanishning barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
MINTAQA SANOAT TARMOG‘I RIVOJLANISHINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI
Maqolada mintaqada sanoat tarmog‘ining rivojlanishi va undagi tarkibiy o‘zgarishlarning omilli jihatlari baholangan. Shuningdek, ushbu o‘zgarishlar bilan bog‘liq manbalar asosida korrelyatsion-regression tahlillar amalga oshirilgan. Olingan natijalarga asoslanib sanoatning izchil o‘sish sur’atlarini davom ettirish hamda barqaror rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
РОЛЬ СМЕШАННОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ (BLENDED FINANCE) В ПОВЫШЕНИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ КОММУНАЛЬНЫХ УСЛУГ: УРОКИ РАЗВИВАЮЩИХСЯ СТРАН
Настоящая статья раскрывает потенциал механизмов смешанного финансирования (blended finance) как эффективного инструмента повышения инвестиционной привлекательности коммунальных услуг в развивающихся странах. Ограниченный объём финансирования критически важной инфраструктуры рассматривается не как препятствие, а как фактор, требующий оптимизации финансовых подходов для обеспечения устойчивого развития. В рамках исследования анализируются механизмы, посредством которых смешанное финансирование способствует снижению рисков для частных инвесторов, расширению доступа к капиталу и ускорению реализации инфраструктурных проектов в секторах водоснабжения, канализации, энергетики и обращения с отходами. Особое внимание уделяется идентификации успешных моделей, обобщению полученного опыта и адаптации лучших международных практик. Результаты исследования направлены на формирование практических рекомендаций для правительственных структур, международных финансовых институтов и частных инвесторов по эффективному использованию инструментов смешанного финансирования для достижения целей устойчивого развития
Tadqiqot xorijiy va mahalliy ilmiy manbalar asosida amalga oshirilib, strategik qarorlar qabul qilish mexanizmlari, korporativ tuzilma, ESG (ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv) tamoyillari, raqamli transformatsiya va davlat tartibotining ta’siri qiyosiy tahlil qilindi. Natijalar korporatsiyalarda strategik boshqaruvning tizimlilik, xalqaro standartlar va resurslar bilan ta’minlanganlikka tayanganini, KOBda esa moslashuvchanlik, mijozlarga yaqinlik va tezkor yangilik joriy etish mexanizmlariga asoslanganini ko‘rsatdi. Maqolada kelajakda strategik boshqaruvning muvaffaqiyati korporativ tizimlilik va tadbirkorlik moslashuvchanligining uyg‘unlashuviga bog‘liqligi ta’kidlanadi
BANK TIZIMIDA MARKETING AHAMIYATI VA BANK MARKETINGI
Maqolada bank tizimida marketingning roli o‘rganilgan. Bank marketingi va uning xususiyatlari tahlil etilgan. Bank marketingining maqsadlari hamda yangi bank xizmatlarini yaratish bosqichlari yoritilgan. Shuningdek, bank marketingini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN XORJIY KREDIT MABLAG‘LARINI JALB KILISH HUQUQIY JIHATLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida tijorat banklari tomonidan xorijiy kredit mablag‘larini jalb qilishning huquqiy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot O‘zbekiston qonunchiligi, xalqaro moliya standartlari va raqamli bank xizmatlari tajribasiga asoslanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, banklar uchun elektron shartnomalar, raqamli imzo va KYC/ AML talablariga rioya qilish muhim ahamiyatga ega. Maqolada huquqiy bo‘shliqlarni bartaraf etish va samarali moliyaviy faoliyatni ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar berilgan
TIJORAT BANKLARINI TRANSFORMATSIYALASH SHAROITIDA CHAKANA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada bank tizimida kechayotgan raqamli transformatsiya jarayonlari sharoitida tijorat banklarining chakana xizmatlarini rivojlantirishning zamonaviy yo‘nalishlari va amaliy mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda bank xizmatlari bozorida raqobat kuchayishi, mijozlar xulq-atvorining o‘zgarishi, fintech va neobanklar kabi yangi ishtirokchilarning kirib kelishi natijasida shakllanayotgan yangi talablar asosida tijorat banklarining chakana segmentdagi biznes-modellarini diversifikatsiya qilish zarurati asoslangan. Maqolada raqamli ekotizimlar, mobil ilovalar, masofaviy xizmat ko‘rsatish texnologiyalari, open-banking infratuzilmasi va sun’iy intellektga asoslangan ma’lumotlar tahlilidan foydalanish orqali chakana xizmatlar samaradorligini oshirish strategiyalari taklif etiladi. Shuningdek, banklarning ichki jarayonlarini avtomatlashtirish, mijozlar uchun personalizatsiyalangan moliyaviy mahsulotlar yaratish, onlayn kreditlash, QR-to‘lovlar, instant-payments kabi tezkor to‘lov mexanizmlarini kengaytirish bo‘yicha takomillashtirish yo‘llari yoritilgan. Tadqiqot natijalari transformatsiya jarayoni sharoitida tijorat banklari chakana xizmatlarining raqobatbardoshligini oshirish, moliyaviy inklyuziyani kengaytirish va mijozlar uchun qulay, xavfsiz va innovatsion moliyaviy yechimlar yaratishda ilmiyamaliy ahamiyatga ega.
MAHSULOTLARNING RAQAMLI PASPORTI TIZIMINI JORIY ETISH OMILLARI VA TO‘SIQLARI
Maqolada mahsulotlarning raqamli pasporti(MRP) zamonaviy raqamli va aylanma iqtisodiyot sharoitida korxonalar uchun strategik raqamli infratuzilma sifatida qaralib, uni joriy etishga turtki beruvchi ichki va tashqi omillar hamda asosiy to‘siq va xatarlar tizimli tahlil qilinadi. Yevropa Ittifoqining normativ-huquqiy hujjatlari hamda konsalting va tarmoq hisobotlari tahlili asosida MRPning raqamlashtirish, operatsion samaradorlik, raqobat ustunligi, korporativ nufuz va aylanma iqtisodiyot maqsadlariga ta’siri yoritiladi. Shu bilan birga ma’lumotlarning o‘zaro ishlashi va standartlashuv muammolari, raqamlashtirish xarajatlari, texnik va boshqaruv ko‘nikmalari tanqisligi, ma’lumotlarni yig‘ish va xavfsizlikka oid xavotirlar, tashkilot ichidagi o‘zgarishlarga qarshilik kabi to‘siqlar guruhlarga ajratib ko‘rsatiladi. Tadqiqot natijalari MRP ni barqarorlik, shaffoflik va innovatsion biznes modellarga o‘tishning asosiy mexanizmi sifatida ko‘rish, uni muvaffaqiyatli joriy etish esa standartlashtirish, kadrlar salohiyatini oshirish va manfaatdor tomonlar hamkorligini kuchaytirishni talab etishini ko‘rsatadi.
KORXONALARDA FOYDA VA ZARARLARNI TAHLIL QILISHDA INNOVATSION METODLAR AHAMIYATI
Korxonalarda foyda va zararlarni tahlil qilish moliyaviy barqarorlik va samaradorlikni oshirishning muhim vositasidir. An’anaviy moliyaviy tahlil metodlari chegaralanganligi sababli, zamonaviy innovatsion metodlar — sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data) va vizualizatsiya texnologiyalari — keng qo‘llanilmoqda. Ushbu maqolada O‘zbekistonning sanoat va xizmat sohalaridagi korxonalarda innovatsion metodlarning tatbiqi va samaradorligi tahlil qilinadi. Natijalar ko‘rsatadiki, innovatsion metodlar foyda prognozi aniqligini oshiradi, xarajatlarni optimallashtiradi va moliyaviy risklarni oldindan aniqlash imkonini beradi.
ВЛИЯНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА НА ЭКОНОМИЧЕСКОЕ БЛАГОСОСТОЯНИЕ, А ТАКЖЕ НОВЫЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ
В данной статье анализируется, как появление искусственного интеллекта (ИИ) на рынке труда и в экономике в период цифровой трансформации привело к ряду положительных эффектов, включая повышение производительности труда и рост доходов населения. Вместе с тем стремительное распространение ИИ способствовало неравномерному распределению доходов в экономике и углублению экономического неравенства в период трансформации. Быстрое развитие технологий ИИ на рынке труда привело к исчезновению ряда профессий и сформировало значительный спрос на высококвалифицированные кадры. В развитых и высокодоходных странах технологии ИИ вызвали многочисленные позитивные изменения, однако в развивающихся и низкодоходных государствах недостаточное использование технологических возможностей привело к увеличению разрыва и отставанию. Для смягчения этих негативных последствий в статье предлагается ряд решений, включая внедрение программ по переподготовке и повышению квалификации сотрудников, введение налогов для перераспределения доходов, получаемых от ИИ, а также укрепление сотрудничества с развитыми странами для более эффективного использования технологий ИИ.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA INNOVASION TEXNOLOGIYALARNI INTEGRATSIYALASH: MOHIYATI VA RIVOJLANISH IMKONIYATLARI
Maqolada raqamli transformatsiya jarayonlarining zamonaviy tashkilotlar faoliyatiga ta’siri, innovasion texnologiyalarni integratsiyalash mexanizmlari va ular orqali raqobatbardoshlikni oshirish strategiyalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli infratuzilmani yangilash, ma’lumotlar ekotizimini transformatsiya qilish, intellektual texnologiyalarni joriy etish va tashkiliy modeliga moslashtirish jarayonlari yoritilgan. Muallif tomonidan raqamli inkubatsiya, adaptiv biznes-modellar, texnologik sinergiya kabi kategoriyalar yangi interpretatsiyada talqin etiladi.
QORAQALPOG‘ISTON VA XORAZM OZIQ-ОVQAT SANОATINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI HAMDA UNI YANADA RIVОJLANTIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston va Xorazm oziq-оvqat sanоatining joriy holati iqtisodiy va statistik usullar asosida tahlil qilingan. Oziq-ovqat mahsulotlari hajmi dinamikasi va uning о‘sish tendensiyasi o‘rganilgan. Natijalar asosida mualliflik yondashuvlari hamda shimoliy hudud oziq-ovqat sanoatini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
OILAVIY KORXONALARNING IQTISODIY TIZIMDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada oilaviy korxonalarning zamonaviy iqtisodiy tizimdagi o‘rni va ular milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda oilaviy biznes kichik va o‘rta tadbirkorlik segmentining muhim tarkibiy qismi sifatida bandlikni oshirish, hududiy iqtisodiy faollikni kuchaytirish hamda bozor barqarorligini ta’minlashdagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MARKETING FAOLIYATINI MODELLASHTIRISH VA BOSHQARISH MEXANIZMLARI
Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida marketing faoliyatini modellashtirish va boshqarishdagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqot IMRAD metodologiyasi asosida olib borilib, xalqaro tajribalar bilan solishtirma yondashuv qo‘llanilgan. Mashinani o‘rganish, neyron tarmoqlar, tabiiy tilni qayta ishlash va kompyuter tasviri texnologiyalari talabalarning individual o‘quv yo‘llarini shakllantirish, marketing strategiyalarini optimallashtirish va virtual o‘quv muhitini rivojlantirishda samarali vosita sifatida baholangan. Natijalar AI texnologiyalari ta’lim sifati va talabalarni jalb qilish samaradorligini oshirishi mumkinligini ko‘rsatadi
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASI KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHDA RAQAMLI XIZMATLARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish sohasida raqobatbardoshlikni oshirishda raqamli xizmatlar va innovatsion rivojlanish mexanizmlarining ahamiyati tahlil qilinadi, ularning samaradorlikka ta’sirini asoslovchi ilmiy dalillar keltiriladi hamda amaliy takliflar ishlab chiqiladi
BARQARORLIK VA YASHIL MENEJMENT: ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR VA AMALIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada barqaror rivojlanish konsepsiyasi va yashil menejmentning zamonaviy boshqaruv tizimidagi o‘rni chuqur tahlil qilinadi. Global iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslarning kamayishi, chiqindilar hajmining ortishi hamda ekologik xavfsizlikka bo‘lgan talabning kuchayishi korxonalarda ekologik mas’uliyatni oshirish va yangi boshqaruv yondashuvlarini joriy etishni taqozo etmoqda. Maqolada korxonalarning ekologik barqarorlikka erishishida yashil innovatsiyalar, ekologik audit, energiya tejamkor texnologiyalar va korporativ ekologik mas’uliyatning roli ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, yashil iqtisodiyot talablariga mos boshqaruv strategiyalarini ishlab chiqishning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik afzalliklari tahlil qilinadi hamda korxonalarda resurslardan oqilona foydalanish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
HUDUDLARNING IQTISODIY SALOHIYATINI INNAVATSION-INVESTITSION BOSHQARISH STRATEGIYASI VA MEXANIZMI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA).
Ushbu maqolada Xorazm viloyatining iqtisodiy salohiyatini oshirishda innovatsion-investitsion boshqaruv strategiyasini ishlab chiqishning ahamiyati tahlil qilinadi. Hudud iqtisodiyotini innovatsion va investitsion loyihalar orqali jadal rivojlantirish, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash yo‘nalishlari yoritiladi. Shuningdek, mavjud resurslardan samarali foydalanish, ilg‘or texnologiyalarni joriy etish va xorijiy investitsiyalarni jalb etish orqali hududning raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha strategik mexanizmlar taklif etiladi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT BYUDJETINI 2026-YILGI SOLIQ SIYOSATINING TAHLILI VA XALQARO SOLISHTIRMA YONDASHUVI
Ushbu maqolada 2026-yil uchun O‘zbekiston davlat byudjeti loyihasi asosida mamlakatning soliq siyosatining amaldagi holati va istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqotda foyda solig‘i (15%), qo‘shilgan qiymat solig‘i (12%) va boshqa asosiy soliq stavkalari o‘zgarishsiz qolgan sharoitda byudjet daromadlarining shakllanishi, ularning tarkibi va prognoz ko‘rsatkichlari batafsil yoritiladi. Shuningdek, sanoat, qishloq xo‘jaligi va xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida soliqqa tortishning amaldagi mexanizmlari, mintaqalar kesimidagi farqlar va ularning iqtisodiy ta’siri tahlil qilinadi. Xalqaro taqqoslash doirasida Qozog‘iston, Gruziya va Polsha misolida korporativ soliq, daromad solig‘i hamda QQS bo‘yicha qo‘llanilayotgan stavkalar va soliq bazasini shakllantirish mexanizmlari solishtiriladi
O‘ZBEKISTON MINTAQALARIDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISH OMILLARI
Ushbu maqola O‘zbekiston mintaqalarida ayollar tadbirkorligi rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillarni kompleks ilmiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda hududlar kesimida iqtisodiy faollik darajasi, gender tengligi ko‘rsatkichlari, institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, moliyaviy resurslarga kirish imkoniyati hamda mahalliy ijtimoiy-madaniy muhitning ayollar biznesi shakllanishidagi roli chuqur o‘rganilgan. Metodologik jihatdan tadqiqot klaster tahlili, regressiya modeli, komparativ hududiy baholash va sifat o‘lchovlariga asoslangan bo‘lib, ayollar tadbirkorligi rivoji bilan bog‘liq determinantlarning hududlar bo‘yicha farqlanishini aniqlash imkonini berdi
TRANSFORMATSIYALASHUV SHAROITIDA INVESTITSIYALAR SHAKLLANISHI VA ULARNI SAMARALI BOSHQARISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida kechayotgan iqtisodiy transformatsiya jarayonida investitsiyalarning shakllanishi va ularni samarali boshqarishning nazariy hamda amaliy jihatlari ilmiy tahlil qilingan. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida investitsiya muhitining rivojlanishi, asosiy kapitalga sarmoya kiritish manbalari, ularning tarkibiy o‘zgarishlari hamda tarmoqlar kesimidagi taqsimoti o‘rganilgan. Tadqiqotda investitsiya boshqaruvidagi mavjud institutsional va huquqiy cheklovlar, xorijiy investorlar uchun yaratilgan shart-sharoitlar, xususiy sektor faolligi va davlatxususiy sheriklik (DXSh) mexanizmlarining holati tahlil etilgan. Shuningdek, investitsiyaviy faoliyat samaradorligini oshirishga qaratilgan ustuvor yo‘nalishlar, zamonaviy boshqaruv yondashuvlari va amaliy takliflar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA SAVDO TASHKILOTLARINING FAOLIYATI VA RIVOJLANISH HOLATI
Savdo milliy iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi bo‘lib, uning samaradorligi iqtisodiy barqarorlik va bozor rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekistonda savdo tarmog‘ini modernizatsiya qilish, bozor mexanizmlarini takomillashtirish va strategik boshqaruvni kuchaytirishga qaratilgan islohotlar savdo tashkilotlari faoliyatida yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Ushbu maqolada savdo korxonalarining rivojlanish tendensiyalari, ichki va tashqi bozorlardagi faolligi hamda strategik menejmentning o‘rni ilmiy tahlil qilinadi
NAMANGAN VILOYATIDA “YASHIL IQTISODIYOT” MODELIGA O‘TISH JARAYONIDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING IQTISODIY FAOLLIGI
Ushbu maqolada Namangan viloyatida “yashil iqtisodiyot” modeliga o‘tish jarayonida kichik biznes subyektlarining iqtisodiy faolligi tahlil qilinadi. Mamlakatda ekologik barqaror rivojlanish konsepsiyasini joriy etish jarayonida kichik biznesning o‘rni juda muhim bo‘lib, ular hududiy iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish hamda resurslardan oqilona foydalanishga hissa qo‘shadi. Tadqiqot davomida kichik biznes faoliyatining “yashil iqtisodiyot”ga ta’siri, ekologik innovatsiyalarning joriy etilishi, energiya tejamkor texnologiyalardan foydalanish dinamikasi va “yashil” modernizatsiya jarayonining iqtisodiy samaradorlikka ta’siri ko‘rib chiqiladi. Namangan viloyati misolida olib borilgan tahlillar kichik biznes subyektlarining “yashil iqtisodiyot”ni rivojlantirishdagi real imkoniyatlari, mavjud muammolari hamda istiqbollari haqida aniq xulosalar beradi.
OʻZBEKISTONDA “YASHIL” IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI
Butun bizning planetamiz insoniyati uchun global iqtisodiy va ijtimoiy masalalarga bogʻliq holda ekologik muammolar muhim hisoblanadi. 1980-yillarda xalqaro tashkilotlar tomonidan barqaror rivojlanish konsepsiyasini ishlab chiqish va uni kelajakda amalga oshirish bo‘yicha urinishlar bo‘lgan. Parij kelishuvi doirasida Oʻzbekiston boshqa davlatlar singari iqlim oʻzgarishlari oqibatlariga moslashish bo‘yicha hamkorlikda ishlarni amalga oshirishga oid masʼuliyatni qabul qilib, 2019–2030-yillar davrida mamlakatni “yashil” iqtisodiyotga oʻtkazishni qonuniy darajada mustahkamladi
KICHIK BIZNES ORQALI ISH O‘RINLARINI YARATISH STRATEGIYALARI: NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqola Namangan viloyatida kichik biznes subyektlari orqali ish o‘rinlarini yaratish strategiyalarini tahlil qiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mahalliy resurslardan samarali foydalanish, innovatsion yondashuvlar, davlat qo‘llab-quvvatlashi va malaka oshirish kabi omillar kichik biznesning ish o‘rinlarini yaratishdagi samaradorligini belgilaydi. Maqolada viloyat bo‘yicha statistik ma’lumotlar va amaliy misollar orqali MKBning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati yoritilgan. Shu bilan birga, ekologik mas’uliyat va raqamli transformatsiya orqali ish o‘rinlarini yaratish hamda barqaror rivojlanishga erishish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqilgan.
MAMLAKATIMIZDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INING IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI
Mamlakatimizda qo‘shilgan qiymat solig‘ining soliqqa tortish ma’murchiligi o‘rgangan holda ularni soliq solishni tartibga solish, qo‘shilgan qiymat solig‘ini takomillashtirish bilan ham bog‘liqdir. Maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini hisoblashning o‘ziga xos xususiyatlari, uni aniqlashdagi ayrim murakkabliklar va muammolar tahlil etilgan, soliq bazasining shakllantirishni takomillashtirish masalalariga e’tibor qaratiladi. Bundan tashqari qo‘shilgan qiymat solig‘i bazasini aniqlash va hisoblash yuzasidan kiritilgan o‘zgarishlar va qo‘shimchalarni qo‘llash natijalarga asoslanib tegishli xulosalar shakllantirilgan va tavsiyalar ishlab chiqilgan
РАЗРАБОТКА И ПРИОРИТИЗАЦИЯ КЛЮЧЕВЫХ ИНДИКАТОРОВ ЭФФЕКТИВНОСТИ ДЛЯ ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНОЙ ПАНЕЛИ МОНИТОРИНГА ДЕЯТЕЛЬНОСТИ БОЛЬНИЦ: ЭКСПЕРТНАЯ ОЦЕНКА СО СТОРОНЫ РУКОВОДИТЕЛЕЙ МЕДУЧРЕЖДЕНИЙ
В статье представлено исследование по разработке и приоритизации ключевых показателей эффективности (KPI) для формирования управленческих дашбордов в медицинских организациях. Исследование проводилось в 2025 году среди руководителей государственных больниц города Ташкента на основе анкетного опроса. Все показатели были сгруппированы по пяти основным направлениям: финансовые, операционные, кадровые ресурсы, безопасность и качество медицинской помощи, а также услуги, предоставляемые пациентам. С использованием методов статистического анализа определены приоритетные группы показателей и выявлены различия в их значимости в зависимости от пола, уровня образования, профиля подготовки и типа больницы. Полученные результаты могут быть использованы при проектировании цифровых систем бизнес-аналитики и управленческих дашбордов в здравоохранении
MAHALLIY DAVLAT HOKIMIYAT ORGANLARINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA BOSHQARISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Ushbu maqolada mahalliy davlat hokimiyat organlarini boshqarishda raqamli texnologiyalarni joriy etish jarayoniga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli boshqaruvning nazariy asoslari, mahalliy boshqaruv tizimida axborot texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi hamda davlat xizmatlarini elektron shaklga o‘tkazishning ijtimoiy-iqtisodiy ta’siri yoritiladi. Muallif tomonidan raqamli transformatsiya jarayonlariga ta’sir etuvchi tashkiliy, iqtisodiy, texnologik, institutsional va inson omillari alohida o‘rganilib, ularning o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Shuningdek, mahalliy hokimiyat organlarida raqamli boshqaruvni amalga oshirishda kadrlar salohiyati, axborot xavfsizligi, infratuzilma sifati, huquqiy baza va fuqarolarning raqamli savodxonligi muhim omillar sifatida ko‘rsatib o‘tiladi
BANK TIZIMINING BARQAROR MOLIYAVIY RIVOJLANISHINI TA’MINLASH VOSITALARI
Ushbu maqola mamlakat bank tizimining barqaror moliyaviyligini saqlashning turli strategiyalarini o‘rganadi. har qanday sharoitda ham barcha bank faoliyatini mijozlar talablari asosida olib borish va banklar barqarorligini ta'minlash barqaror moliyaviylik choralarini aniq maqsad va vazifalarga moslashtirish. Bundan tashqari, moliyaviy yaxshilash uchun joriy yondashuv tijorat banklarining barqarorligi ularning aktivlari va passivlari tarkibini tahlil qilish, banklarning rentabelligini oshirish va risklarni boshqarishning samarali usullarini joriy etishga ko‘maklashish. Ushbu maqsadlarga erishish davomida muallif o‘tkazdi tadqiqotlar va olingan natijalar
ЗЕЛЕНОЕ ФИНАНСИРОВАНИЕ В ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКЕ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Реформы, направленные на устойчивое развитие «зелёной» экономики в мире, становятся неотъемлемой частью глобального тренда. Уровень активизации «зелёного» сектора в мировой рыночной финансовой системе всё больше смещается в сторону зелёных инвестиций. Актуальным является полное выявление и практический анализ общих перспектив, направлений и теоретических аспектов развития зелёных финансов. Исследованы теоретические основы концепции «зелёных» финансов. Раскрыто содержание «зелёных» финансовых инструментов и институтов, их сильные и слабые стороны. Зелёные финансовые инструменты предназначены не только для получения экономической выгоды от их использования, но и для защиты окружающей среды, решения экологических и климатических проблем. В статье также рассматривается анализ зелёных инвестиций.
HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA KICHIK BIZNESNI ROLI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH CHORALARI
Ushbu maqolada kichik biznesning hududiy iqtisodiy rivojlanishdagi roli va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Shu bilan birga kichik tadbirkorlik faoliyatining hududlar iqtisodiyotiga ta’siri, yangi ish o‘rinlarini yaratish jarayonidagi o‘rni, aholi daromadlarini oshirish hamda investitsion muhitni yaxshilashdagi imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, kichik biznes subyektlarining samaradorligini oshirishga qaratilgan mexanizmlar, raqamli texnologiyalarni joriy etish, davlat tomonidan berilayotgan imtiyozlar va qo‘llab-quvvatlash choralari tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari asosida hududiy darajada kichik biznesni rivojlantirish hamda uning iqtisodiy faolligini oshirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ИСТОРИЧЕСКИЙ ПРОЦЕСС СТАНОВЛЕНИЯ ФАРМАЦЕВТИЧЕСКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ
В статье описан процесс становления фармацевтической промышленности, охватывающий историю развития от древних представлений о лечении до современной индустрии, формирование её как научной и технологической отрасли, а также дальнейшее развитие, включающее научные исследования, разработку, производство и распространение лекарственных средств
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Maqolada O‘zbekistonda tomchilib sug‘orish texnologiyalarini rivojlantirish jarayoni, ushbu yo‘nalishda kichik biznes subyektlarining faoliyatiga alohida ahamiyat berish zarurligi, shuningdek, mahalliy ishlab chiqaruvchilar sonini oshirish orqali texnologiyalarni takomillashtirish masalalari tahlil qilingan. Tomchilib sug‘orish tizimlarini ishlab chiqarish va polietilen chiqindilarini qayta ishlash texnologiyalarini joriy etish orqali suv resurslaridan tejamkor foydalanishning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rsatib berilgan.
NORASMIY KOOPERATSIYA MUNOSABATLARINING FERMER XO‘JALIKLARI YETISHTIRGAN MAHSULOT MIQDORIGA TA’SIRINI BAHOLASH
Ushbu tadqiqotda kooperatsiya jarayonlarining iqtisodiy ahamiyati atroflicha tahlil qilinadi. Mavjud ilmiy adabiyotlar asosida kooperatsiyani shakllantiruvchi omillarning ta’siri, ayniqsa o‘tish davridagi iqtisodiyotlar uchun xos bo‘lgan norasmiy hamkorlik munosabatlarining o‘rni chuqur o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, norasmiy kooperatsiyada ishtirok etish ehtimoli, odatda, daromadi nisbatan past, biroq yer maydoni keng bo‘lgan xo‘jaliklarda yuqoriroq bo‘ladi. Bundan tashqari, ortiqcha xarajatlardan oqilona foydalanish, tajriba almashinuvi va birgalikdagi faoliyatga ehtiyoj kabi omillar ushbu jarayonlarni yanada rag‘batlantiradi. Fermerlar orasida norasmiy kooperatsiyaga bo‘lgan ehtiyojning yuqoriligi rasmiy kooperativlarda xizmatlar spektrini kengaytirish va tashkiliy jarayonlarni yanada takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA FOIZ RISKINI BOSHQARISH AMALIYOTI
Ushbu maqolada tijorat banklarida foiz riskini boshqarish amaliyotining ilmiy-nazariy va amaliy asoslari har tomonlama tahlil qilingan. Tadqiqotda mamlakatimiz tijorat banklarida foiz riski monitoringi, baholash usullari hamda xedjerlash mexanizmlarining amaldagi holati o‘rganilib, mavjud jarayonlarning samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Natijalar foiz riski boshqaruvi bo‘yicha kompleks yondashuvni shakllantirishga, banklarning moliyaviy barqarorligini mustahkamlashga xizmat qiladi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SUT VA SUT MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLOVCHI KORXONALAR FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar asosida sut va sut mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar faoliyatini optimallashtirish hamda samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan. Ishda IoT sensorlari, kiber-fizik tizimlar, avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish liniyalari, bulutli platformalar va sun’iy intellekt yechimlarining ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etilishi tahlil qilinadi. Raqamli tizimlar orqali xom sutning sifat ko‘rsatkichlari real vaqt rejimida aniqlanadi, sanitariya-gigiyena talablari nazorat qilinadi, energiya resurslarining tejamkorligi ta’minlanadi hamda ma’lumotlarni qayta ishlash orqali boshqaruv qarorlari tezkor shakllantiriladi. Shuningdek, blokcheyn texnologiyalari ta’minot zanjiri bo‘ylab mahsulot kelib chiqishi va autentifikatsiyasini kafolatlashda qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari raqamli transformatsiya sut sanoati korxonalari uchun raqobatbardoshlikni oshirish, sifat barqarorligini ta’minlash va ishlab chiqarish jarayonlarini barqaror rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
“AYOL RAHBARLAR: RAHBARLIK SALOHIYATI VA ISH JOYIDA TENGLIK” FRANSIYA DAVLATI TAJRIBASI ASOSIDA
Mazkur maqolada “Xotin-qiz rahbarlar: rahbarlik salohiyati va ish joyida tenglik” masalalari Fransiya davlati tajribasi asosida tahlil etiladi. Tadqiqotda Fransiya davlat xizmatida ayollar ulushi, ularning yuqori va o‘rta bo‘g‘in rahbarlik lavozimlaridagi ishtiroki, shuningdek ish joyida gender tengligini ta’minlash bo‘yicha huquqiy va institutsional mexanizmlar o‘rganilgan. OECD, Yevropa Ittifoqi Gender tengligi indeksi, Fransiya davlat xizmati bo‘yicha ma’lumotlar, INSP (Institut national du service public)ning “Women executives: leadership and workplace equality” dasturi hamda so‘nggi islohotlar tahlil qilinib, xotin-qizlarning rahbarlik salohiyatini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari yoritiladi. Maqolada Fransiyada ayol rahbarlarni qo‘llab-quvvatlashda talent-pool, kvota tizimi, genderga sezgir kadrlar siyosati, mentorlik dasturlari, moslashuvchan ish sharoitlari va teng ish haqi bo‘yicha gender indeksidan foydalanish kabi mexanizmlar samaradorligi ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, ushbu tajribaning kuchli va zaif jihatlari tahlil qilinadi hamda O‘zbekiston davlat xizmatida xotin-qizlar liderligini rivojlantirish uchun moslashtirilgan tavsiyalar beriladi. Maqolaning ilmiy yangiligi shundaki, unda Fransiya davlat xizmatida ayol rahbarlar salohiyatini oshirish va ish joyida tenglikni ta’minlash siyosati chuqur tahlil qilinib, ularning O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan konseptual modeli taklif etiladi
QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI KLASTERLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
Mazkur tadqiqot ishida agroklasterlarning moliyaviy holati 2010–2025-yillarni qamrab olgan kesimda vaqt qatorli ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tahlilning birinchi qismida tadqiqot obyektlari va o‘zgaruvchilarning umumiy taqsimot holatini ko‘rsatish uchun tasviriy statistika shakllantirildi. Bu jarayonda Stata 18 dasturi orqali kuzatuvlar soni, o‘rtacha qiymatlar, standart og‘ish hamda minimum–maximum chegaralar aniqlandi. Ikkinchi qismida moliyalashtirish, ekologik va sanoat indikatorlarining yillar bo‘yicha o‘sish yoki pasayish tendensiyalari tahlil qilingan. Uchinchi qismda klaster resurslari va iqtisodiy natijalar o‘rtasidagi chiziqli bog‘lanishlarni aniqlash uchun nuqtali grafik munosabatlari vizuallashtirildi. Natijalar klaster moliyasini barqarorlashtirishning amaliy yo‘nalishlarini asoslashga xizmat qiladi.
TIJORAT BANKLARINING DEPOZIT BAZASINING YETARLILIGINI TAʼMINLASH YOʻLLARI
Depozitlar tijorat banklari uchun asosiy resurs manbalaridan biri hisoblanadi. Shu sababli, xalqaro bank amaliyotida depozit bazasining yetarliligini ta’minlashga alohida e’tibor qaratiladi. O‘z navbatida, tijorat banklarining depozit bazasining yetarliligini ta’minlashda asosiy mezon bo‘lib, transaksion depozitlarning brutto depozitlar hajmidagi ulushi hisoblanadi. Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining depozit bazasining yetarliligini ta’minlash bo‘yicha ilmiy takliflar ishlab chiqilgan.
OLIY TA’LIM SIFATINI OSHIRISH VA IQTISODIY DIAGNOSTIKA O‘TKAZISHNING XORIJ TAJRIBASI
Maqolada oliy ta’lim sifatini oshirish hamda iqtisodiy diagnostika o‘tkazishning xorij tajribasi asoslab berilgan. Shuningdek, xorijiy iqtisodchi olimlarning oliy ta’limni isloh qilish bo‘yicha ilgari surgan nazariy qarashlari tahlil qilingan
INKLYUZIV TA’LIMNI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI YECHISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada inklyuziv ta’limni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash jarayonida uchraydigan asosiy muammolar va ularni samarali bartaraf etish yo‘llari yoritilgan. O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim tizimida kuzatilayotgan moliyaviy cheklovlar hamda umumiy inklyuziv ta’limni rivojlantirishdagi dolzarb masalalar tahlil qilingan. Asosiy masalalar qatoriga byudjet mablag‘larining yetarli darajada ajratilmasligi, maxsus jihozlar va infratuzilmani yanada takomillashtirish zarurati, malakali kadrlar salohiyatini oshirish bo‘yicha ehtiyojlar hamda inklyuziv ta’limga muhtoj bo‘lgan bolalarni ta’lim jarayoniga keng jalb qilish masalalari kiradi. Shu bilan birga, maqolada mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanish va istiqbolli yechimlarni joriy etish bo‘yicha takliflar ham bayon etilgan
“KREATIV IQTISODIYOT” HAMDA “TURIZM” TUSHUNCHALARINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada “kreativ iqtisodiyot” va “turizm” tushunchalari zamonaviy ilmiy-nazariy yondashuvlar asosida tahlil qilinib, jahon iqtisodiy rivojlanish tendensiyalari, innovatsion g‘oyalar hamda madaniy resurslardan samarali foydalanish orqali shakllanayotgan kreativ iqtisodiyotning mazmun-mohiyati ochib beriladi. Shuningdek, turizm sohasining iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy funksiyalari, uning kreativ iqtisodiyot bilan o‘zaro integratsiyalashuv mexanizmlari ilmiy asosda tadqiq etiladi. Tadqiqot natijalari kreativ iqtisodiyot va turizmning o‘zaro uyg‘unlashuvi raqobatbardosh iqtisodiy modelni shakllantirishda muhim omil ekanini ko‘rsatadi.
THE STRATEGIC ROLE OF THE INDUSTRIAL SECTOR IN THE NATIONAL ECONOMY AND DEVELOPMENT FACTORS
Industry is the backbone of the national economy and is the main factor determining the economic potential of the country. This article scientifically and theoretically analyzes the role of the industrial sector in the national economy, its structural structure and sustainable development factors. The formation of industry as a leading sector occurs in mutual integration with other sectors of the economy - agriculture, transport, energy and service systems. The article, in particular, highlights the issues of modernizing the industry, introducing technological innovations, and increasing the country's competitiveness through the introduction of innovative production systems. Using the example of Uzbekistan, the directions for improving industrial policy, the state's economic strategy and the role of the private sector in increasing the efficiency of industrial enterprises are analyzed. At the same time, modern trends such as digitization of industry, ensuring environmental sustainability and expanding international cooperation are also studied. The results of the study reveal the impact of industry on the share of GDP, export potential and employment. The article also scientifically proves the leading role of industry in ensuring national economic growth, its importance in developing an innovative environment, and its inextricable link with investment policy
INVESTITSIYALARNI MOLIYALASHTIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING ASOSIY YOʻNALISHLARI
Ushbu maqolada investitsiyalarni moliyaviy boshqarish metodologiyasini takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari, investitsion jarayonlarni moliyaviy boshqarishning oʻziga xos xususiyatlari, shuningdek, barqaror iqtisodiy oʻsishni ta’minlash uchun zarur boʻlgan investitsiya talabini aniqlashning uslubiy asoslari koʻrib chiqilgan. Tadqiqotda zamonaviy investitsiya instrumentlarining roli, moliyalashtirish mexanizmlarining samaradorligi va investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish omillari yoritib berilgan
GLOBAL INCOME INEQUALITY IN 2024: CAUSES, PATTERNS, AND CONSEQUENCES
This article examines the persistent rise of inequality driven by economic structures, globalization, technology, and weak redistributive systems. It highlights the consequences for social stability, economic growth, human development, and global governance. The analysis underscores the urgency of inclusive policies to address widening disparities
ТОРГОВЫЕ ОТНОШЕНИЯ В СВОБОДНО ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОНАХ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ
Свободные экономические зоны (СЭЗ) играют важную роль в развитии внешнеэкономических связей и интеграции национальной экономики в мировую торговую систему. В статье рассматриваются особенности функционирования СЭЗ в Узбекистане, их влияние на торговые отношения и экспортный потенциал страны. На основе сравнительного анализа статистических данных и примеров из практики отмечается, что организованные по новым правилам СЭЗ в Узбекистане способны стать драйверами экономического роста и расширения внешнеторговых операций. В статье предложены меры по совершенствованию нормативной базы, развитию инфраструктуры, стимулированию локализации и интеграции зон в экспортную стратегию
O‘ZBEKISTON KON-METALLURGIYA SANOATI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA HOZIRGI HOLATI
Mazkur maqolada O‘zbekiston kon-metallurgiya sanoatining hozirgi holati, rivojlanish tendensiyalari va tarmoqning iqtisodiyotdagi strategik ahamiyati keng yoritilgan. Tadqiqotda mamlakatning boy mineral-xomashyo bazasi, ruda qazib olish va metall mahsulotlar ishlab chiqarish hajmlaridagi dinamik o‘zgarishlar, modernizatsiya jarayonlari hamda tarmoqda amalga oshirilayotgan investitsiya loyihalari tahlil qilingan. Ayniqsa, yangi texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarishni raqamlashtirish va korporativ boshqaruvning takomillashuvi kon-metallurgiya korxonalarining samaradorligini oshirayotgani ilmiy asosda ko‘rsatib beriladi. Maqolada sohaning eksport salohiyati, global bozor talablariga moslashuv darajasi, energiya samaradorligi va ekologik barqarorlikni ta’minlash borasidagi islohotlar ham alohida o‘rin olgan. Shuningdek, tarmoqning barqaror rivojiga to‘sqinlik qilayotgan muammolar, jumladan texnik eskirish, resurslardan foydalanish samaradorligi va kapital qo‘yilmalarning yetishmasligi kabi omillar tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar berilgan. Umuman olganda, maqola O‘zbekiston kon-metallurgiya sanoatining hozirgi bosqichdagi iqtisodiy imkoniyatlari va istiqbolli yo‘nalishlarini ilmiy-nazariy jihatdan asoslab beradi.
PENSIYA JAMGʻARMASIDA DAVLAT BUDJETI TRANSFERTLARI ULUSHI HAMDA UNING XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada mamlakatimizda pensiya jamgʻarmasini budjetdan moliyalashtirishning metodlari va ularning oʻziga xos jihatlari tadqiq etilgan. Ularning oʻzaro oʻxshash va farqli xususiyatlari tizimlashtirilgan. Ularga nisbatan mustaqil mualliflik yondashuvi shakllantirilgan, shuningdek, pensiya jamgʻarmasiga undiriladigan yigʻimlar hajmini oshirishning afzalliklari nazariy-huquqiy jihatdan baholangan
O‘ZBEKISTON SANOAT KORXONALARINI QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDAN FOYDALANIB MOLIYALASHTIRISHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI
Ushbu maqolada korporativ qimmatli qogʻozlar asosida korxonalar faoliyatini va loyihalarini moliyalashtirishning xorijiy davlatlar tajribalari o‘rganilgan. Xususan, maqolada so‘nggi yillarda xalqaro fond bozorlarida sanoat kompaniyalarining listingdan o‘tish dinamikasi, fond indekslarida bozor kapitallashuvi bo‘yicha kuchli yuzlikka kiruvchi kompaniyalar, shuningdek bozorga IPO orqali kirib kelgan kompaniyalarning tahlillari keltirilgan. Bundan tashqari, sanoat kompaniyalarining fond bozori orqali investitsiyalarni jalb qilish usullari batafsil yoritilgan
QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I BO‘YICHA FIRIBGARLIKLAR: MEXANIZMLARI, SABABLARI VA ULARNI OLDINI OLISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘i [QQS] bo‘yicha firibgarliklarning iqtisodiy mohiyati, ularning asosiy turlari, kelib chiqish sabablari va davlat budjetiga salbiy ta’siri yoritilgan. Xalqaro tajriba, jumladan Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya, Singapur va Rossiya misolida QQS firibgarliklariga qarshi kurash mexanizmlari o‘rganilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda joriy etilgan elektron hisob-fakturalar, xavfni tahlil qilish tizimlari va QQS qaytaruvining samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijasida QQS firibgarliklarini kamaytirishga qaratilgan mualliflik takliflari ishlab chiqilgan.
TOG‘ VA TOG‘OLDI HUDUDLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGINI DIVERSIFIKATSIYA QILISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI.
Mazkur maqolada tog‘ va tog‘oldi hududlarida qishloq xo‘jaligini diversifikatsiya qilish jarayonining asosiy yo‘nalishlari hamda uning iqtisodiy samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqotda ushbu hududlarning tabiiy-iqlim sharoitlari, yer va suv resurslaridan foydalanish imkoniyatlari, mavjud agrar tarmoqlarning holati hamda diversifikatsiyaga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilindi. Analitik va taqqoslama usullar asosida bog‘dorchilik, chorvachilik, dorivor va yuqori qo‘shimcha qiymatga ega bo‘lgan tog‘ ekinlarini rivojlantirish diversifikatsiyaning eng samarali yo‘nalishlari ekanligi aniqlangan. Maqolada tog‘ va tog‘oldi mintaqalarida diversifikatsiya jarayonlarini jadallashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ham ilgari surilgan.
TURIZM SOHASINING IJTIMOIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA)
Maqolada Samarqand viloyati misolida turizm sohasining ijtimoiy-iqtisodiy mexanizmlari, ularning tuzilishi va rivojlanish jarayoniga ta’sir etuvchi omillar kompleks yondashuv asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda turizm infratuzilmasi, investitsion faollik, xizmatlar sifati, boshqaruv tizimi va davlat-xususiy sheriklikning funksional samaradorligi o‘rganiladi. O‘zbekistonning 2019–2025-yillarga mo‘ljallangan turizmni rivojlantirish konsepsiyasi doirasidagi maqsadli ko‘rsatkichlar asosida sohaning istiqbollari baholanadi va ijtimoiy hamda iqtisodiy samaradorlikni oshirish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha yo‘nalishlar ishlab chiqiladi
SANOATDA IQTISODIY MOLIYAVIY HISSOBOTLAR XALQARO STANDARTLARINI RAQOBATBARDOSH KORPORATIV STRATEGIYALARNI SHAKLLANTIRISHDA QO‘LLASH
Ushbu tadqiqot moliyaviy hissobotlarning Xalqaro Moliyaviy Hisobot Standartlari (MHXS) asosida korporativ strategiyalarni shakllantirish va raqobatbardoshlikni ta’minlash mexanizmlarini tahlil qiladi. MHXS joriy etilishi korporativ moliyaviy barqarorlik, shaffoflik va investitsion jalb etish imkoniyatlarini optimallashtirish orqali kompaniyalar raqobatbardoshligini kuchaytiradi. Tadqiqotda standartlar integratsiyasining risklarni boshqarish, moliyaviy nazorat tizimlari va strategik rejalashtirishga ta’siri murakkab iqtisodiy yondashuvlar bilan yoritiladi. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida milliy moliyaviy tizimlarni moslashtirish va barqaror rivojlanishni ta’minlash strategiyalari taklif etiladi, bu esa korporativ iqtisodiy xavfsizlikni oshirishga xizmat qiladi.
ФОНДИРОВАНИЕ И СТРАХОВАНИЕ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ АПК: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ
Усиление климатической нестабильности, рост ценовой волатильности и ограниченный доступ сельхозпроизводителей к финансовым ресурсам делают проблему управления финансовыми рисками в аграрном секторе особенно актуальной для Узбекистана. В этих условиях фондирование и агрострахование рассматриваются как ключевые механизмы обеспечения устойчивости АПК. Цель статьи заключается в оценке эффективности страховых и фондовых инструментов и обосновании комплексного подхода к управлению финансовыми рисками. В исследовании использован эмпирический метод: на основе данных 214 сельскохозяйственных хозяйств проведены описательная статистика, ANOVA, регрессионное моделирование и логистический анализ. Полученные результаты показывают, что страхование снижает финансовые потери на 31–32%, фондирование — в среднем на 70–75 млн сум, а их совместное применение уменьшает вероятность катастрофического ущерба почти в четыре раза. Обосновано, что комплексная система «страхование + фондирование» формирует наиболее устойчивую модель защиты фермеров в условиях климатических и рыночных рисков. Теоретическая значимость работы заключается в подтверждении гипотезы о синергетическом эффекте интегрированных инструментов риск- менеджмента, а практическая — в возможности использования полученных выводов при совершенствовании национальной системы агрострахования и механизмов компенсационных фондов в Узбекистане
PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARI RIVOJLANISHINING STATISTIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI
Maqolada Xorazm viloyatidagi paxta-to‘qimachilik klasterlarining samaradorligi statistik ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda ishlab chiqarish hajmi, eksport salohiyati, resurslardan foydalanish samaradorligi, investitsion faollik hamda hududiy iqtisodiy integratsiya mezonlari asosiy baholash omillari sifatida qo‘llanilgan. Shuningdek, so‘nggi yillarda viloyatda to‘qimachilik va tikuv-trikotaj mahsulotlari ishlab chiqarish dinamikasi o‘rganildi. Statistik tahlil klasterlarning rivojlanish sur’atlarini yoritib bergan bo‘lsa, ekonometrik modellar ishlab chiqarish va eksport prognozlarini shakllantirish imkonini yaratdi. Natijalar klasterlarning nafaqat ishlab chiqarish samaradorligi, balki hududiy barqarorlik va milliy iqtisodiyot integratsiyasida ham muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi
JAHON MOLIYAVIY BOZORLARI BARQARORLIGIGA GLOBAL IQTISODIY INQIROZLAR VA GEOSIYOSIY OMILLARNING TA’SIRI HAMDA ULARNI BOSHQARISH STRATEGIYALARI
Jahon moliyaviy bozorlari zamonaviy global iqtisodiy tizimning ajralmas qismi bo‘lib, ularning barqarorligi xalqaro iqtisodiy o‘sish, investitsion muhit va davlatlararo moliyaviy hamkorlikning asosiy omillaridan biridir. So‘nggi yillarda kuzatilgan global iqtisodiy inqirozlar, pandemiya oqibatlari, raqamli texnologiyalar ta’siri hamda geosiyosiy tangliklar moliya bozorlariga sezilarli bosim ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi jahon moliyaviy bozorlari barqarorligiga ta’sir etuvchi asosiy global risk omillarini, xususan iqtisodiy inqirozlar va geosiyosiy beqarorlikning rolini tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash hamda ularni boshqarish bo‘yicha strategik yondashuvlarni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot davomida xalqaro moliya institutlari ma’lumotlari, ekspert tahlillari va statistik ko‘rsatkichlar asosida jahon bozorlarida likvidlik muammolari, investitsiya oqimlaridagi o‘zgarishlar va valyuta risklarining kuchayishi o‘rganildi. Shuningdek, barqarorlikni ta’minlashda davlatlar darajasida qabul qilinayotgan moliyaviy siyosatlar va xalqaro hamkorlik instrumentlari tahlil qilindi.
QISHLOQ XO‘JALIGIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH VA OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISHDA BOSHQARUV QARORLARINING IQTISODIY TAHLILI
Mazkur maqola qishloq xo‘jaligida resurslardan samarali foydalanish va oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishda boshqaruv qarorlarining iqtisodiy tahlil natijalarini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Tadqiqotda bozor iqtisodiyoti sharoitida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari baholarini shakllantirish jarayonlari yoritilib, narxga ta’sir etuvchi omillar, talab va taklif muvozanati hamda ishlab chiqarish samaradorligining o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada qishloq xo‘jaligining asosiy vazifalari, yurtimizda agrar sohaning rivojlanish bosqichlari va ularning iqtisodiy mazmuni haqida ma’lumotlar keltirilgan.
PAXTA TOZALASH KORXONALARINING TARKIBIY BOʻLINMALARIDA MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI
Mazkur maqolada paxta tozalash korxonalarining tarkibiy bo‘linmalarida moliyaviy boshqaruv tizimini takomillashtirish masalalari yoritiladi. Yangi iqtisodiy sharoitda korxonalar raqobatbardoshligini oshirish, davlat korxonalarini isloh qilish jarayonlari va paxta tozalash sanoatini modernizatsiya qilish bo‘yicha tajribalar tahlil qilinadi. Amaldagi tizimdagi kamchiliklar – byudjet rejalashtirishning yetarli emasligi, xarajatlarni nazorat qilish mexanizmlarining sustligi, moliyaviy hisobotlarning ochiqlik darajasi pastligi – aniqlanadi. Muallif tomonidan byudjetni realistik asosda rejalashtirish, moliyaviy hisobotlarda oshkoralikni ta’minlash, kadrlar malakasini oshirish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida ichki nazoratni kuchaytirish kabi takliflar ilgari suriladi. Natijalar ushbu chora-tadbirlar korxona bo‘linmalarining moliyaviy holatini yaxshilashi hamda umumiy samaradorlikni oshirishiga xizmat qilishini ko‘rsatadi
BARQAROR KELAJAK SARI: MAMLAKATDA EKOLOGIK XAVFSIZLIKNI MUSTAHKAMLASH
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida ekologik xavfsizlikni ta’minlash masalalari milliy xavfsizlik tizimi doirasida kompleks va tizimli tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda ekologik xavfsizlikni mustahkamlashga qaratilgan huquqiy, institutsional hamda texnologik islohotlarning mazmun-mohiyati o‘rganilib, ularning amaldagi holati ilmiy asosda baholanadi. Xususan, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi yangi qonunchilik hujjatlari, davlat boshqaruvi tizimining transformatsiyasi, ekologik monitoring jarayonlarining raqamlashtirilishi hamda “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish bilan bog‘liq tashabbuslar tahlil etiladi. Shuningdek, ekologik nazorat va javobgarlik mexanizmlarini takomillashtirish, jamoatchilik ishtirokini kengaytirish hamda ekologik madaniyatni yuksaltirishning ahamiyati asoslab beriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mamlakatda ekologik xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha izchil huquqiy va institutsional asos shakllanib borayotgani aniqlanadi hamda ushbu sohada yagona tizimli qonunchilik hujjatini ishlab chiqishning ilmiy-amaliy ahamiyati asoslanadi
ZAMONAVIY IQTISODIY SHAROITLARDA KORXONALARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH
Tadqiqot zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash yo‘nalishlarini o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqot dinamik yondashuvga asoslangan bo‘lib, boshqaruv qarorlarining asoslanganligini va ularning kelajakdagi moliyaviy holatga ta’sirini baholash imkonini beradi. Tadqiqot doirasida debitorlik qarzlarini boshqarish modeli ishlab chiqildi, bu orqali debitor va kreditor qarzlarining optimal nisbati ta’minlanadi va tashkilotning to‘lov qobiliyati mustahkamlanadi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, moliyaviy holatni mustahkamlash uchun pul oqimini oshirish, moliyalashtirish manbalarini optimallashtirish, ishlab chiqarish hajmini ko‘paytirish va xarajatlarni minimallashtirish samarali choralar hisoblanadi. Shu bilan birga, ishlab chiqarishni moddiy-texnik ta’minlashni takomillashtirish, logistika jarayonlarini yaxshilash, ishlab chiqarish siklini qisqartirish va marketing tahlilini tizimli olib borish tavsiya etiladi. Umuman olganda, moliyaviy barqarorlik ishlab chiqarish hajmini oshirish va pul oqimlarini optimallashtirish orqali mustahkamlanadi
UMUMIY OVQATLANISH SHAHOBCHALARINING FAOLIYATI SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH
Mazkur tadqiqot O‘zbekistonda umumiy ovqatlanish korxonalari faoliyatining samaradorligini oshirishga qaratilgan tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot davomida adabiyotlar sharhi, soha amaliyoti, iste’molchilar ehtiyojlari, umumiy ovqatlanish korxonalarining joylashuvi, xizmat ko‘rsatish sifati hamda turistik talab kabi masalalar o‘rganildi. Samarqand viloyati Bulung‘ur tumanidagi “Yelkan” MCHJ umumiy ovqatlanish korxonasida 60 nafar respondent ishtirokida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari, shuningdek korxonaning SWOT-tahlili umumiy ovqatlanish korxonalarining kuchli va zaif tomonlari, imkoniyatlari hamda tahdidlarini aniqlashga yordam berdi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, xizmat ko‘rsatish sifati, milliy taomlarning turistlarga tanishtirilishi, qulaylik, dizayn va marketing yondashuvlari korxonalar samaradorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi ma’lum bo‘ldi. Tahlil natijalaridan kelib chiqib, gastronomik turizmning jadal rivojlanishi sharoitida umumiy ovqatlanish korxonalarining faoliyatini modernizatsiya qilish nafaqat korxonalar daromadiga, balki butun turizm sohasining raqobatbardoshligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi xulosa qilindi.
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA MIJOZLAR EHTIYOJINI O‘RGANISH VA XIZMAT SIFATINI OSHIRISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada xizmat ko‘rsatish sohasida mijozlar ehtiyojini o‘rganishning zamonaviy usullari va xizmat sifatini oshirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlar ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Mijoz xulq-atvori, ehtiyojlar dinamikasi, xizmat ko‘rsatish jarayonida personalizatsiya va raqamli texnologiyalarning roli ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, omnichannel xizmat ko‘rsatish, sun’iy intellektdan foydalanish, mijozlar tajribasini boshqarish (Customer Experience – CX) va SERVQUAL modeli asosida xizmat sifatini baholash masalalari o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari innovatsion yondashuvlar mijoz qoniqishini oshirish, xizmatlarning raqobatbardoshligini kuchaytirish va xizmat ko‘rsatish korxonalarining samaradorligini ko‘tarishda muhim omil ekanini ko‘rsatadi
MINTAQADA TARIXIY VA MADANIY TURIZMNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISHDA DAVLAT HAMDA XUSUSIY SHERIKCHILIK TIZIMIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada mintaqalarda tarixiy-madaniy turizmni rivojlantirish jarayonida davlat-xususiy sherikchilik mexanizmlarining o‘rni va samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlat-xususiy sherikchilik qo‘llanilishi orqali infratuzilmani modernizatsiya qilish, tarixiy ob’ektlarni qayta tiklash, turistik xizmatlar sifatini oshirish hamda mahalliy iqtisodiy faollikni rag‘batlantirish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, mavjud muammolar, institutsional to‘siqlar hamda DXShning turizm sohasidagi barqaror rivojlanishga ta’siri ilmiy asosda baholanadi. Olingan natijalar hududiy turizm siyosatini takomillashtirish, investitsiya jarayonlarini faollashtirish va turizm industriyasida samarali hamkorlik modelini shakllantirishda amaliy ahamiyatga ega
PROSPECTS FOR IMPROVING INFRASTRUCTURE FOR SMALL BUSINESS AND ENTREPRENEURSHIP IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
This article analyzes the prospects for improving infrastructure for small business and entrepreneurship in the Republic of Uzbekistan. It examines the achievements of developed countries in establishing business incubators, technology parks, venture funds, innovation centers, and public-private partnerships. Based on these international experiences, the paper identifies directions for modernizing Uzbekistan’s entrepreneurial infrastructure, mechanisms for supporting startups and small enterprises, and opportunities for creating regional innovation centers
THE IMPACT OF AGRICULTURAL CLUSTERS ON FOOD SECURITY AND MACROECONOMIC STABILITY
This research paper examines the impact of agricultural clusters on food security and macroeconomic stability, with a particular focus on developing economies such as Uzbekistan. Agricultural clusters—integrated systems that link production, processing, logistics, and marketing—have emerged as highly effective mechanisms for increasing productivity, reducing post-harvest losses, enhancing export competitiveness, and stabilizing rural incomes. These mechanisms significantly contribute to food security through improved supply-chain coordination and to macroeconomic stability by generating employment, reducing inflationary pressures in food markets, improving the trade balance, and expanding fiscal revenues. Using theoretical and empirical approaches—including cluster development theory, valuechain analysis, macroeconomic indicators, and country-level case studies—the research demonstrates that agricultural clusters function not merely as production units but as strategic institutional-organizational platforms. The findings show that well-organized clusters promote sustainable economic growth by increasing agricultural value-added, reducing import dependence, stabilizing prices, strengthening foreign-exchange earnings, and improving resilience to economic shocks. Policy recommendations are provided to optimize cluster performance and integrate them into national foodsecurity strategies.
OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA ISSIQXONA IQTISODIYOTINI O‘RNI VA NAZARIY– METODOLOGIK ASOSLAR
Ushbu maqolada oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash jarayonida issiqxona xo‘jaliklari va issiqxona iqtisodiyoti tutgan o‘rin ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Mamlakatda aholi sonining ortib borishi, global iqlim o‘zgarishi va suv tanqisligi kabi omillar sharoitida issiqxona texnologiyalari yordamida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish strategik ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Shuningdek, issiqxona xo‘jaliklarining samaradorligini oshirish, resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish hamda bozor talabidan kelib ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish bo‘yicha nazariymetodologik yondashuvlar taklif etilgan
IJTIMOIY AHAMIYATI YUQORI LOYIHALARNI DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI ASOSIDA BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada davlat–xususiy sheriklik (DXSh) mexanizmining ijtimoiy ahamiyatli loyihalardagi o‘rni, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif hamda tavsiyalar yoritilgan. Shuningdek, DXSh loyihalarini samarali boshqarishning institutsional, tashkiliy va iqtisodiy jihatlari tahlil qilinadi
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA RAQOBAT STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes subyektlarining roli keng tahlil qilingan. Tadqiqotda ularning yalpi ichki mahsulot, sanoat ishlab chiqarish hajmi va eksportdagi ulushi statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Shu bilan birga, kichik biznes faoliyatini rivojlantirishdagi asosiy to‘siq bo‘lib kelayotgan muammolar — cheklangan resurslar va kadrlar tanqisligi kabi masalalarni yechish uchun xorij tajribalari batafsil yoritilgan. Tadqiqot doirasida Turkiya, Malayziya, Janubiy Koreya va Singapur tajribalari o‘rganilib, ularning amaliy yondashuvlari O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan tavsiyalar shaklida taqdim etilgan. Mazkur tavsiyalar kichik tadbirkorlik subyektlarining samaradorligini oshirish va raqobatga tayyor strategiyalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan
TIKUV-TRIKOTAJ KORXONALARIDA ISTE’MOLCHILARNING XULQ-ATVORINI O‘RGANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekiston to‘qimachilik sanoatida iste’molchilar xulq-atvorini o‘rganish tendensiyalarining o‘rni va ahamiyati tizimli tahlil qilingan. So‘nggi yillarda to‘qimachilik mahsulotlarini xarid qilishda iste’molchilarning ehtiyojlari va tanlov mezonlarida sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Raqamli savdo, global moda tendensiyalari va ekologik ongning shakllanishi iste’molchi xulq-atvorini yanada murakkablashtirmoqda. Iste’molchi xulq-atvorining chuqur o‘rganilishi to‘qimachilik korxonalarining eksport imkoniyatlarini kengaytirishi va raqobatbardosh mahsulot yaratishi uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi iste’molchi qarorlariga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash hamda to‘qimachilik korxonalarining barqaror rivojlanishi uchun ilmiy asoslangan xulosalar ishlab chiqishdan iborat.
INTERNATIONAL TRADE BETWEEN INTEGRATION AND ISOLATION: INNOVATION AND UNCERTAINTY IN A FRAGMENTING GLOBAL ECONOMY
This article examines how international trade is simultaneously shaped by integration and fragmentation, analysing the dual impact of regional trade agreements and rising geopolitical conflicts. The study explores how RTAs, FTAs, and modern partnership frameworks expand market access and facilitate technology transfer, while sanctions, tariff disputes, and export restrictions generate new layers of uncertainty. The topic is relevant amid weakening multilateral institutions and growing global economic volatility. The methodology is based on comparative case analysis, review of international reports, and synthesis of global trade practices. Findings show that both cooperation and economic pressure can stimulate innovation either through cross-border collaboration or forced domestic technological development. The author concludes that resilience and adaptive policy frameworks are becoming essential for countries navigating today's uncertain trade environment. The novelty lies in linking integration processes and geopolitical pressures to innovation outcomes, highlighting implications for developing regions such as Central Asia
QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI QO‘NG‘IROT TUMANIDA SIGIRLAR BOSH SONINING PROGNOZ KO‘RSATKICHLARI
Ushbu tadqiqot ishida ko‘p variantli ekonometrik modellar asosida ishlab chiqilgan sigirlar bosh sonining prognoz ko‘rsatkichlari tahlil qilingan.
TO‘QIMACHILIK MAHSULOTLARI EKSPORTINI OSHIRISHDA YASHIL MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada to‘qimachilik mahsulotlari eksportini oshirish jarayonida yashil marketing strategiyalaridan foydalanishning ahamiyati ochib berilgan. Jahon bozorida ekologik toza mahsulotlarga bo‘lgan talabning ortib borishi O‘zbekiston to‘qimachilik sanoatida ishlab chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilish, ekologik sertifikatlash tizimlarini joriy etish hamda barqaror yetkazib berish zanjirlarini shakllantirish zarurligini ko‘rsatadi. Tadqiqotda yashil marketingning asosiy elementlari — ekologik mahsulot dizayni, ekologik reklama, chiqindisiz texnologiyalar va resurslardan samarali foydalanish — eksport salohiyatiga ko‘rsatadigan ta’siri bilan yoritilgan. O‘zbekiston to‘qimachilik korxonalarining xalqaro standartlarga moslashish jarayoni tahlil qilinib, ekologik innovatsiyalarni joriy etish orqali xorijiy bozorlarda raqobatbardoshlikni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yashil marketing strategiyalari to‘qimachilik mahsulotlarining qo‘shimcha qiymatini oshirishi, brend ishonchliligini kuchaytirishi va eksport hajmining barqaror o‘sishiga xizmat qilishi aniqlangan
O‘ZBEKISTONDA IQTISODIY O‘SISH SIFAT OMILLARINING TA’SIRINI BAHOLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada oliy ta’lim bitiruvchilarining mahsuldorligi va kapitaldan foydalanish samaradorligini tahlil qilish orqali intensiv iqtisodiy o‘sish dinamikasi o‘rganiladi. Iqtisodiy o‘sish sifatini baholash hamda uning turli ssenariylarga asoslangan prognozlash modellari ostida o‘zgarishiga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqot inson kapitalining shakllanishi va kapital unumdorligi uzoq muddatli iqtisodiy ko‘rsatkichlarga qanday ta’sir qilishini asoslaydi hamda o‘rta va uzoq muddatli istiqbolda o‘sish sifatini yaxshilash uchun ssenariy traektoriyalarini aniqlaydi
ОБЩАЯ КОНЦЕПЦИЯ СТАБИЛЬНОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ФИНАНСОВЫХ РЕСУРСОВ
В данной статье рассматриваются основные критерии формирования финансовых ресурсов, приводятся варианты по обеспечению роста финансовых ресурсов. При этом делается упор на влияние банковских кредитных ресурсов как источника формирования финансовых ресурсов, даются конкретные предложения по эффективному формированию финансовых ресурсов
статье анализируются ключевые особенности развития рынка капиталов в условиях углубляющейся глобализации и трансформации финансовых механизмов. Рассматриваются факторы, влияющие на интеграцию национальных рынков в мировое финансовое пространство, усиление роли транснационального капитала, изменения в структуре финансовых потоков, а также последствия монополизации и ориентации на максимизацию прибыли. Особое внимание уделяется влиянию технологических преобразований, валютной нестабильности и роста долговой нагрузки на функционирование современного финансового рынка
IPOTEKA KREDITI MEXANIZMLARINI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA AMALIY ISHLAR TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida ipoteka krediti mexanizmlarini rivojlantirish jarayoni va amalga oshirilgan amaliy ishlar tahlil qilinadi. 2021–2025-yillar davomida ipoteka bozorining o‘sishi, yangi kredit dasturlarining joriy etilishi, davlat subsidiyalarining ta’siri hamda moliyaviy institutlar faoliyatidagi o‘zgarishlar chuqur o‘rganilgan. Ipoteka kreditlari hajmining kengayishi, foiz stavkalarining bosqichma-bosqich pasayishi va kredit olish shartlarining yaxshilanishi aholining uy-joyga bo‘lgan ehtiyojini qondirish samaradorligiga qanday ta’sir ko‘rsatgani tahlil etilgan. Maqolada, shuningdek, ipoteka kreditlash mexanizmlarini takomillashtirish yo‘llari va istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari davlat siyosatini ishlab chiqish jarayonida ham, tijorat banklarining amaliyotida ham qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan muhim amaliy tavsiyalarni taklif etadi.
KORXONALARDA YASHIL MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISHNING XORIJ TAJRIBASI
Ushbu maqolada korxonalarda yashil marketing strategiyalarining xorijiy amaliyotlari tahlil qilinadi hamda ushbu yondashuvning nazariy asoslari qisqacha yoritiladi. Shuningdek, kompaniyalar tomonidan qo‘llanilayotgan asosiy instrumentlar — yashil mahsulotlar, ekologik toza qadoqlash, mahsulotning “hayotiy tsikli”ga oid xabardorlik, yashil brendni pozitsiyalash va yashil kommunikatsiyaning samaradorligi masalalari ochib beriladi. Tadqiqot Scopus va Web of Science ilmiy bazalarida chop etilgan yetakchi olimlarning mualliflik yondashuvlariga tayangan holda olib borilib, adabiyotlar tahlili hamda xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yashil marketing strategiyalarining izchil joriy etilishi korxona imijini mustahkamlaydi, iste’molchilar ishonchini oshiradi va uzoq muddatli moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Mazkur jarayonning samaradorligi esa korxonaning ichki ekologik majburiyatlari, mahsulot sifati, narx siyosati hamda iste’molchilarning ekologik xabardorlik darajasi bilan uzviy bog‘liqdir.
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA ISHLAB CHIQARISH SALOHIYATINI OSHIRISH OMILLARI VA MEZONLARI
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarining barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotdagi o‘rni e’tiborga olingan holda ularda ishlab chiqarish salohiyatini oshirishning nazariy-uslubiy asoslari o‘rganilgan. Xususan, ishlab chiqarish salohiyatini ta’minlashga ta’sir etuvchi muhim omillar bo‘yicha tadqiqotchilar yondashuvlari umumlashtirilib, ularning ilmiy tasnifi amalga oshirilgan. Olingan ilmiy natijalarga asoslanib, mintaqalarda kichik biznesni rivojlantirish uchun zarur shartsharoitlarni yaratish hamda mezonlarni shakllantirishning nazariy-uslubiy asoslari ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONIDA MEHNAT BOZORINING TARKIBIY TRANSFORMATSIYASI VA UNING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI
O‘zbekistonda mehnat bozorining tarkibiy transformatsiyasi iqtisodiy tizimning modernizatsiya jarayonlari bilan uzviy bog‘liqdir. So‘nggi yillarda malakali ishchi kuchiga bo‘lgan talabning ortishi mehnat resurslarining qayta taqsimlanishini jadallashtirmoqda. Raqamlashtirish hamda innovatsion texnologiyalarning joriy etilishi yangi kasblarning shakllanishiga olib kelmoqda. Mehnat bozori tarkibidagi o‘zgarishlar yoshlar bandligiga va kasbiy tayyorgarlik sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Hududlar kesimida iqtisodiy faollikning ortishi bandlik darajasidagi farqlarni kamaytirishga xizmat qilmoqda. Transformatsiya jarayonlari iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiruvchi muhim omilga aylanmoqda. Tadqiqot ushbu jarayonlarning makroiqtisodiy rivojlanishga qo‘shayotgan hissasini tahlil qiladi.
STUDY OF THE ECONOMIC EFFICIENCY OF GREEN BONDS, ECOLOGICAL LOANS, AND GREEN INVESTMENT FUNDS, AS WELL AS THEIR IMPORTANCE IN THE FINANCIAL SYSTEM
This study investigates the economic efficiency of green bonds, green loans, and green investment funds, along with their pivotal role in the financial system. Drawing from recent empirical evidence, green bonds lower financing costs by offering reduced coupon rates and shorter capital occupation periods compared to conventional bonds, while enhancing ESG performance, though their direct impact on emissions reduction can vary based on issuer practices. Green loans improve firm operational performance, with post-loan increases in operating income relative to assets by 1,1%–1,2% and reductions in CO2 emissions per revenue. Green investment funds drive green innovation by increasing patent applications in sustainable technologies and strengthening governance in firms with weaker structures. Collectively, these instruments channel financial flows towards sustainable projects, supporting economic growth, job creation, and the transition to a low-carbon economy, with the green finance market projected to expand significantly.
KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIK TERMINOLOGIYASINING ILMIY-TAHLILIY TALQINI
Maqolada biznes va tadbirkorlik tushunchalarining ilmiy-amaliy talqini yoritilib, ularning o‘zaro farqi, bozor iqtisodiyotidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Tadbirkor, ishbilarmon, menejer va mulkdor faoliyati taqqoslanib, novatorlik, tavakkalchilik va manfaatdorlik kabi xos xususiyatlar asoslangan
FERMER XO‘JALIKLARIDA INVESTITSION JARAYONLARNI TASHKIL ETISH VA OPTIMALLASHTIRISH
Ushbu ishda O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi tizimida fermer xo‘jaliklarining investitsion faolligini oshirish, investitsiya jarayonlarini samarali tashkil etish va optimallashtirish masalalari kompleks ravishda yoritilgan. Tadqiqotda investitsiya loyihalarining iqtisodiy samaradorligini baholash uchun NPV, PI, IRR va qaytish muddati kabi ko‘rsatkichlardan foydalanish zarurligi asoslab berilgan.
ITALIYA VA YAPONIYADA DAVLAT QARZINING UZOQ MUDDATLI BARQARORLIGI: FISKAL QOIDALAR VA QARZ BOSHQARUVI STRATEGIYALARINING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqolada Italiya va Yaponiyada davlat qarzining uzoq muddatli barqarorligi, fiskal qoidalar samaradorligi hamda qarz boshqaruvi strategiyalarining institutsional va makroiqtisodiy jihatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda Fiscal Theory of the Price Level, debt sustainability theory, Ricardian va Non-Ricardian fiskal rejimlar, primary surplus reaction function kabi nazariy yondashuvlar asos qilib olingan. 1861–2020-yillardagi tarixiy ma’lumotlar, 2021–2024-yillardagi zamonaviy davlat qarzi statistikasi, shuningdek Italiya va Yaponiyaning fiskal boshqaruviga oid yetakchi ilmiy tadqiqotlar chuqur tahlil qilingan. Natijalar Italiyada fiskal intizomning nisbatan kuchli, fiskal reaksiyaning ijobiy va qarzning pandemiyadan keyin sezilarli pasayganini ko‘rsatadi. Yaponiyada esa fiskal reaktsiyaning sustligi, demografik qarash, past soliq bazasi va Yaponiya markaziy bankining obligatsiyalarni katta miqdorda sotib olishi sababli fiskal dominance rejimi shakllangani aniqlangan. Qiyosiy tahlil ikki davlatda qarz barqarorligining turlicha mexanizmlar orqali shakllanishini ko‘rsatadi: Italiyada institutsional qoidalar orqali, Yaponiyada esa markaziy bank intervensiyasi orqali. Maqolaning xulosa qismida esa fiskal siyosatni takomillashtirish, qarzning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash va fiskal-monetar muvozanatni mustahkamlash bo‘yicha muallif tomonidan amaliy tavsiyalar berilgan.
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В ВЫСШЕМ ОБРАЗОВАНИИ: ВОЗМОЖНОСТИ ПЕРСОНАЛИЗАЦИИ, ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ
В данной статье раскрывается роль современных технологий искусственного интеллекта в процессах трансформации высшего образования. Особое внимание уделяется возможностям персонализированного обучения, формируемым за счет интеллектуальных систем анализа данных, а также рассматриваются потенциальные риски, ограничения и этические вызовы, сопровождающие их внедрение. Исследование основано на обобщении международного опыта и современных практик цифровизации образовательной среды
O‘ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOTNING ISHSIZLIK DARAJASIGA TA’SIRINI IFODALOVCHI ASOSIY OMILLAR
Ushbu maqolada O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning ishsizlik darajasiga ko‘rsatadigan ta’siri tizimli va kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda norasmiy bandlikning keng tarqalishi, mehnat bozorida statistik nomuvofiqlikning yuzaga kelishi, rasmiy sektorning qisqarishi, soliq va ijtimoiy badallar to‘lanmasligi oqibatida davlat bandlik siyosati samaradorligining pasayishi kabi omillar asosiy muammo sifatida yoritiladi. Shuningdek, yashirin iqtisodiyotning raqobat muhitiga, mehnat unumdorligiga hamda investitsion faollikka salbiy ta’siri natijasida yangi rasmiy ish o‘rinlarining yaratilishi cheklanishi ilmiy jihatdan asoslanadi. Maqolada yashirin iqtisodiyot ishsizlik darajasini bir tomondan statistik jihatdan yashirishi, ikkinchi tomondan esa uzoq muddatli ishsizlik xavfini kuchaytirishi bilan tavsiflanadi. Tadqiqot natijalari mehnat bozorida shaffoflikni oshirish, norasmiy bandlikni qisqartirish va samarali bandlik siyosatini ishlab chiqishda ilmiyamaliy asos bo‘lib xizmat qiladi
GLOBAL XAVFLARNING KESKINLASHUVI SHAROITIDA QAYTA SUG‘URTANI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada global xavflarning kuchayishi sharoitida qayta sug‘urta bozorining rivojlanish istiqbollari tahlil qilingan. Geosiyosiy beqarorlik, savdo cheklovlari, iqtisodiy sanksiyalar, kiberxavflar va ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar qayta sug‘urtaning xalqaro faoliyati hamda risklarni boshqarish mexanizmlariga ko‘rsatayotgan ta’sir ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqotda transchegaraviy qayta sug‘urta amaliyotidagi regulyativ farqlar, konsentratsiya xavfi va axborot almashinuvidagi to‘siqlar chuqur tahlil qilingan. IAIS ma’lumotlari asosida global qayta sug‘urta mukofotlari, aktivlar tarkibi va bozor segmentlarining geografik taqsimoti bo‘yicha kuzatilayotgan tendensiyalar baholangan. Natijalar qayta sug‘urta bozorining barqarorligini ta’minlash uchun diversifikatsiya strategiyalaridan foydalanish, kapital bozorlarini jalb etish hamda regulyatorlar o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish muhimligini ko‘rsatadi.
INNOVATSION SUG‘URTA XIZMATLARINI JORIY ETISH ORQALI IXTIYORIY SUG’URTA XIZMATLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada innovatsion sug‘urta xizmatlarini joriy etish orqali ixtiyoriy sug‘urta xizmatlarini takomillashtirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, telematika, IoT, anderrayting tizimlari, mobil ilovalar, antifrod va blokcheyn texnologiyalarining sug‘urta jarayonlariga ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Sug‘urta mahsulotlari klassifikatsiyasining mavjud yondashuvlari qayta ko‘rib chiqilib, iste’molchi talabi hamda innovatsion texnologiyalar asosida yangi guruhlash mezonlari taklif etilgan. InsurTech evolyutsiyasi 1.0 → 2.0 → 3.0 bosqichlari asosida raqamli sug‘urta bozorining transformatsiyasi, risk skoringning yangi metodologiyasi, kiberxavf va parametrik sug‘urtaning o‘sib borishi amaliy misollar bilan ko‘rsatib berilgan. Tahlillar sug‘urta kompaniyalarining operatsion samaradorligi, mijozlarga yo‘naltirilgan xizmatlar sifati va bozor raqobatbardoshligini oshirishda sun’iy intellekt texnologiyalarining muhim rolini tasdiqlaydi
VOSITACHILIK XIZMATLARINI KOʻRSATUVCHI SUBYEKTLAR AUDITI SIFAT NAZORATI
Ushbu maqolada vostachilik xizmatlari koʻrsatuvchi subyektlar faoliyatining mohiyati, vositachilik faoliyati auditning asosiy vazifasi, auditorlik tekshiruvida ishchi hujjatlar toʻplamining tarkibi boʻyicha takliflar keltirilgan
AUDITORLIK XULOSASINI SHAKLLANTIRISHDA MATEMATIK MODELLARDAN FOYDALANISH MASALALARI
Mazkur maqolada xoʻjalik yurituvchi subyektlarda auditorlik tekshiruvlarini oʻtkazish jarayonida hamda auditorlik xulosalarini shakllantirishda matematik modellarni qoʻllash tartibi boʻyicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, auditorlik tekshiruvida tanlash asosida tekshiruv oʻtkazish ketma-ketligi, tekshirish uchun tanlanadigan obyektlarning uslublarini tanlash hamda yakuniy xulosalarni shakllantirish jarayonining izchilligi batafsil yoritilgan
MAJBURIYATLAR HISOBINING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan turli mulkchilik shaklidagi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning majburiyatlari hisobini samarali va shaffof yuritish maqsadida ishlab chiqilgan taklif va tavsiyalar yoritib berilgan. Shuningdek, mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan korxona va tashkilotlarning kreditorlik qarzlari, ularning tarkibi hamda muddati oʻtgan kreditorlik qarzlarining dinamikasi tahlil qilingan. Majburiyatlar hisobini yuritish bilan bogʻliq mahalliy olimlarning ilmiy-nazariy qarashlari tahlil qilingan va muallifning munosabati bayon etilgan. Mazkur maqolada keltirilgan tahlillar asosida majburiyatlar hisobining dolzarb masalalari hamda ularni bartaraf etish boʻyicha taklif va tavsiyalar taqdim etilgan
ВОПРОСЫ РЕОРГАНИЗАЦИИ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА В СЕЛЬКОМ ХОЗЯЙСТВЕ
На статье рассматривается вопросы становление и организации бухгалтерского учета в сельском хозяйстве в условиях интеграции национальной экономики в международные экономические отношения и реформирование национальной системы бухгалтерского учета на основе международных стандартов. В частности, раскрывается особенности реформирование классической системы бухгалтерского учета в сельском хозяйстве, которое сильно укоренено в практике учета с естественными факторами природы и технологий сельскохозяйственного производства.
TOVAR-MODDIY ZAXIRALAR AUDITINI OʻTKAZISH TARTIBI
Ushbu maqolada tovar-moddiy zaxiralarning mohiyati va ularni auditorlik tekshiruvidan o‘tkazish masalalari yoritilgan. Maqolada tovar-moddiy zaxiralar auditini xalqaro standartlar asosida tashkil etish yo‘nalishlari belgilangan. Mualliflar tomonidan tovar-moddiy zaxiralar auditini o‘tkazish bosqichlari ishlab chiqilgan hamda mazkur bosqichlarda auditor tomonidan bajariladigan amallar bayon etilgan
USTAV KAPITAL HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada xususiy kapitalning tarkibiy qismi bo‘lgan ustav kapitalining shakllanishi va o‘zgarishi, shuningdek unga ulush sifatida kiritiladigan mol-mulkni baholashdagi mavjud muammolar hamda ularni buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotda aks ettirish tartibi yoritilgan. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, xalqaro standartlar asosida ustav kapitali hisobini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
QISHLOQ XO‘JALIGIDA KOOPERATIVLARNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI
Maqolada qishloq xo‘jaligida kooperativlarning ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilinadi hamda meva-sabzavot mahsulotlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan fermer va dehqon xo‘jaliklari o‘rtasidagi kooperatsiyaviy munosabatlarni rivojlantirish yo‘llari yoritiladi. Shuningdek, kooperatsiya tizimining bozor iqtisodiyoti sharoitida samaradorlikni oshirish, sof foydani ko‘paytirish va qishloq xo‘jaligi subyektlari o‘rtasida barqaror iqtisodiy hamkorlikni shakllantirishdagi o‘rni ilmiy asosda baholanadi
EKSPORT BOZORLARINI DIVERSIFIKATSIYA QILISHDA MOLIYAVIY RAG‘BATLARNING ROLI
Ushbu maqolada eksport bozorlarini diversifikatsiya qilish jarayonida moliyaviy rag‘batlarning ahamiyati, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda eksportchilarning raqobatbardoshligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqotda O‘zbekiston tajribasi, amaldagi moliyaviy mexanizmlar, davlat tomonidan taklif etilayotgan qo‘llab-quvvatlash vositalari va ularning natijalari o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, moliyaviy rag‘batlar eksport geografiyasini kengaytirish, yangi bozorlarni o‘zlashtirish va eksport hajmini barqaror oshirishda muhim omil hisoblanadi.
ZAMONAVIY LOGISTIKA TIZIMIDA MARKETING STARTEGIYALARIDAN FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada zamonaviy logistika tizimida marketing strategiyalaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi logistika jarayonlari samaradorligini oshirishda marketing yondashuvlarining o‘rnini aniqlash, raqamli logistika, mijozga yo‘naltirilgan xizmatlar hamda brending elementlarining ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqot natijalari logistika kompaniyalari faoliyatida marketing strategiyalarini kompleks va tizimli qo‘llash raqobatbardoshlikni oshirishda muhim omil ekanini ko‘rsatdi.
QASHQADARYO URBANIZATSIYALASHGAN HUDUDLARIDA AGLOMERATSIYA JARAYONLARIGA TA’SIR KO‘RSATUVCHI OMILLAR
Mazkur maqola Qashqadaryo viloyatining urbanizatsiyalashgan hududlarida aglomeratsiya jarayonlarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Unda shahar va qishloq hududlarida aholi joylashuvi xususiyatlari taqqoslangan holda tahlil qilingan, shuningdek, shahar hududlarining shakllanishida biznesning rivojlanishi va unga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar o‘rganilgan.
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN ALOQA KORXONALARINI KREDITLASHNING ZARURLIGI HAMDA IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada tijorat banklari tomonidan aloqa va telekommunikatsiya korxonalarini kreditlashning zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni, zarurligi va iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, axborot-kommunikatsiya xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishi va infratuzilma modernizatsiyasining yuqori kapital talabchanligi aloqa korxonalarini barqaror moliyalashtirishni taqozo etayotgani yoritib beriladi. Maqolada kreditlashning aloqa tarmog‘i rivojiga, iqtisodiy o‘sishga, raqobatbardoshlikning oshishiga hamda xizmatlar sifati yaxshilanishiga ta’siri ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, tijorat banklari kredit siyosatini takomillashtirish, kredit risklarini optimallashtirish va investitsion loyihalarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARI ASOSIDA MOLIYAVIY AKTIVLARNI TAN OLISH
Maqolada moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlari (MHXS/IFRS) asosida aktivlar, ayniqsa moliyaviy aktivlarning tan olinishi, baholanishi va e’tirof etilishi tartibi o‘rganilgan, shuningdek, bu jarayon milliy buxgalteriya hisob amaliyoti bilan taqqoslangan. Shuningdek, Xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga asoslangan holda moliyaviy aktivlarning tan olinishi bo‘yicha milliy amaliyotdagi mavjud tafovutlar tizimli tarzda tahlil qilingan
QISHLOQ XO‘JALIGIDА INNOVATSION TRANSFORMATSIYA BARQARORLIGINI BAHOLASH
Tadqiqotda Qoraqalpog‘iston dehqon xo‘jaliklarida innovatsion transformatsiya jarayonining barqarorligini baholash uchun integral indeks modeli ishlab chiqildi. Innovatsion ko‘rsatkichlar, resurs tejamkorligi va ekologik-iqlimiy risklarning o‘zaro ta’siri aniqlanib, barqarorlikning asosiy determinantlari belgilandi.
XALQARO AVTOMOBIL ISHLAB CHIQARUVCHI KOMPANIYALARNING RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI
Zamonaviy avtomobil sanoati global raqobat, texnologik innovatsiyalar, energiya resurslarining diversifikatsiyasi va raqamli transformatsiya jarayonlari ta’sirida jadal rivojlanmoqda. Ushbu maqolada dunyodagi yetakchi yengil avtomobil ishlab chiqaruvchilari – Toyota Motor Corporation, Tesla Inc. va BYD Auto misolida xalqaro avtomobil korxonalarining tashkiliy rivojlanishining zamonaviy xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda ishlab chiqarishning gibrid modellari, vertikal integratsiya, global qiymat zanjiri boshqaruvi, innovasion menejment yondashuvlari va ekologik barqarorlik strategiyalarining korxona raqobatbardoshligiga ta’siri yoritib beriladi.
ENSURING THE FINANCIAL SUSTAINABILITY OF HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS: STRATEGIES FOR RESILIENCE IN AN ERA OF DECLINING RESOURCES AND RISING EXPECTATIONS
Higher education institutions (HEIs) worldwide face unprecedented financial pressures stemming from declining public funding, fluctuating enrollment, rising operational costs, escalating student debt concerns, and competition from alternative credentialing models. This paper examines the structural causes of financial distress in HEIs and proposes a comprehensive framework for achieving long-term financial sustainability. Drawing on case studies from North America, Europe, and Asia, we identify five interdependent pillars of sustainable finance: (1) diversified and predictable revenue streams, (2) strategic cost management and resource reallocation, (3) enrollment and retention optimization, (4) philanthropic and partnership development, and (5) adaptive governance and scenario planning. We argue that financial sustainability is not merely about balancing budgets but requires institutional transformation toward resilience, mission alignment, and value creation for multiple stakeholders. Empirical evidence from institutions that successfully navigated financial crises demonstrates that proactive, data-informed, and mission-centered strategies yield superior outcomes compared to reactive cost-cutting alone
“YASHIL” TEXNOLOGIYALARNI IQTISODIY RIVOJLANISHGA INTEGRATSIYA QILISHNING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada so‘nggi yillarda dunyoda kuzatilayotgan iqlim o‘zgarishlari, atrof-muhitning degradatsiyasi hamda ekologik xavflar natijasida yuzaga kelayotgan salbiy oqibatlarni yumshatish zarurati ilmiy asosda yoritilgan. Insoniyat farovonligi va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashning samarali yo‘nalishlaridan biri sifatida “yashil texnologiyalar”ni iqtisodiy rivojlanish jarayonlariga integratsiya qilishning nazariy asoslari tadqiq etilgan. Maqolada yashil texnologiyalarni joriy etish mexanizmlarini shakllantirishga doir ilmiy asoslangan xulosalar hamda amaliy ahamiyatga ega takliflar ishlab chiqilgan
ИНТЕГРАЛЬНЫЙ ПОДХОД К ОЦЕНКЕ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
В современных условиях к инновационной деятельности предъявляются качественно новые требования, предполагающие учет не только финансово-экономических, но и социально-экологических показателей. Такой подход соответствует приоритетным целям Стратегии инновационного развития Республики Узбекистан, принципам «зелёной» экономики и выступает важнейшим условием формирования и устойчивого функционирования эффективной инновационной деятельности предпринимательства. Поэтому в статье предлагается метод оценки, учитывающий как финансово-экономические, так и социально-экологические эффекты от осуществляемой инновационной деятельности, как современного критериия и требования инновационного развития.
AHOLI DAROMADLARI VA ULARNING SHAKLLANISH MANBALARI
Ushbu maqolada aholi daromadlari va ularning shakllanish manbalari o‘rganildi. Mahsuldor mehnat faoliyati, tadbirkorlikdan olinadigan tushumlar, ijtimoiy to‘lovlar, mulkiy daromadlar va xalqaro transfertlar aholi daromadlari tizimining asosiy elementlari sifatida tahlil qilindi. Tadqiqotda taqqoslama, tuzilmaviy va statistik tahlil usullaridan foydalanildi. Natijalar aholi daromadlari tarkibida ish haqi va tadbirkorlik daromadlari yetakchi o‘rin egallashini, ijtimoiy hamda mulkiy daromadlar ulushi esa barqaror o‘sish tendensiyasiga ega ekanini ko‘rsatdi. Muhokama qismida daromadlar dinamikasiga ta’sir etuvchi mehnat bozori, ijtimoiy siyosat, raqamli iqtisodiyot va migratsion jarayonlar kabi omillar yoritildi. Tadqiqot aholi daromadlari tizimini takomillashtirish va daromad manbalarini diversifikasiyalash bo‘yicha amaliy xulosalarni shakllantiradi.
НАУЧНО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К ПРОЕКТИРОВАНИЮ И РАЗВИТИЮ ЭЛЕКТРОННОЙ КОММЕРЦИИ В УЗБЕКИСТАНЕ
Статья посвящена анализу научно-методологических подходов к формированию и развитию рынка электронной коммерции в Узбекистане. Рассматриваются экономические факторы, определяющие динамику e-commerce, включая влияние цифровой инфраструктуры, государственного регулирования и активности крупных маркетплейсов. Показаны ключевые драйверы и ограничения отрасли, а также роль нормативно-правовой базы в формировании устойчивой экосистемы онлайн-торговли. В работе обоснована необходимость стратегического планирования, совершенствования инфраструктуры и стимулирования цифровых платежей как условий для дальнейшего расширения электронной коммерции
СОВРЕМЕННЫХ ПОДХОДОВ ПО ОЦЕНКЕ ЭКСПЛУАТАЦИОННОЙ УСТОЙЧИВОСТИ МАЛОМОЩНЫХ СЕТЕВЫХ ФОТОЭЛЕКТРИЧЕСКИХ СТАНЦИЙ
В статье представлен аналитический обзор современных подходов к оценке эксплуатационной устойчивости маломощных сетевых фотоэлектрических станций (СФЭС) в условиях возрастающей климатической нагрузки и ограничений сетевой инфраструктуры. На основе отечественных и международных исследований систематизированы ключевые факторы устойчивости малых ФЭС, включающие технические, эксплуатационные, климатические и интеграционные параметры. Показано, что коэффициент доступности является базовым интегральным индикатором надёжности, а его аналитическая значимость возрастает при совместном использовании метрик MTBF, MTTF, MTTR и CUF. Проведён комплексный анализ влияния отказов оборудования, климатически обусловленной деградации модулей, особенностей топологии и уровня цифровизации мониторинга. Обобщённые результаты подчёркивают необходимость разработки интегрированных моделей, способных учитывать совокупное воздействие климатических, технических и организационных факторов
IJTIMOIY XIZMATLAR KO‘RSATISH JARAYONIDA TASHKILIY VA IQTISODIY MUNOSABATLAR
Mazkur maqolada ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish jarayonida shakllanayotgan tashkiliy va iqtisodiy munosabatlarning mohiyati hamda ularning samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan. Ijtimoiy xizmatlar tizimi faoliyatida davlat, mahalla, nodavlat sektor va xususiy tashkilotlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik mexanizmlari o‘rganilib, ushbu sohada raqamli texnologiyalarni joriy etishning ahamiyati yoritilgan. Maqolada ijtimoiy xizmatlar samaradorligini oshirishda iqtisodiy boshqaruv uslublari, moliyalashtirish manbalari va inson omilining o‘rni alohida ko‘rsatib o‘tiladi. Tahlillar asosida O‘zbekistonda ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish tizimini takomillashtirishning tashkiliy-iqtisodiy yo‘nalishlari bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
QISHLOQ XO‘JALIGIDA INNOVATSION BIZNESNI BOSHQARISH VA YANGI TEXNOLOGIYALAR ORQALI SAMARADORLIKNI OSHIRISH
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi sohasida innovatsion va investitsion loyihalarning ahamiyati o‘rganilib, ularning samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilingan. Jahon bozori zamonaviy sharoitlari O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi tarmog‘ini raqobatbardoshligini kuchaytirish maqsadida innovatsion rivojlanish modelini joriy etishga undamoqda. Maqolada qishloq xo‘jaligi mutaxassisliklari tahlil qilinib, O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligini innovatsion rivojlantirish bo‘yicha takliflar hamda investitsion rivojlantirishning mumkin bo‘lgan yo‘nalishlari bayon etiladi.
GRUZIYA TAJRIBASIDA BARQAROR TURIZMNI TA’MINLASHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI VA ULARNING O‘ZBEKISTON SHAROITIDA QO‘LLANILISHI
Ushbu maqolada barqaror turizmni rivojlantirishda Gruziya Respublikasi tajribasi o‘rganilib, uning tashkiliyiqtisodiy mexanizmlari tahlil qilindi. Olib borilgan tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston, jumladan, Qashqadaryo viloyati uchun xulosa va takliflar ishlab chiqildi. Maqolada, shuningdek, Gruziyaning qishloq turizmi va ekoturizm dasturlari yoritib berilgan. Bundan tashqari, mamlakatda turizm rivojining asosiy ko‘rsatkichlari hamda sohani rivojlantirishga xizmat qiluvchi tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlar tizimi tahlil etilib, mamlakatimiz uchun qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan amaliy tavsiyalar taqdim etilgan.
INNOVATSION FAOLIYATNING MINTAQADA XIZMAT KO‘RSATISHNI TAKOMILLASHTIRISHDAGI XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada innovatsion faoliyatni keng tatbiq etish, tadbirkorlik subyektlarini zamonaviy infratuzilma va moliyaviy resurslar bilan ta’minlash hamda istiqbolda xizmatlar sohasini takomillashtirish yo‘nalishlari asoslab berilgan. Xizmatlar sektorini rivojlantirishda innovatsion yondashuvlar, raqobatbardoshlikni oshirish va iqtisodiy ehtiyojlarni qondirishning ustuvor mexanizmlari tahlil qilingan.
QORAQALPOG‘ISTON HUDUDIDA ETNOGRAFIK TURIZM KLASTERINI SHAKLLANTIRISHNING IQTISODIY OMILLARI
Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston hududida etnografik turizm klasterini shakllantirishning iqtisodiy omillari, ularni rivojlantirish mexanizmlari va mavjud salohiyatning samarali foydalanish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi. Tadqiqot davomida etnografik turizmning hududiy iqtisodiy faollikni oshirishdagi o‘rni, klaster yondashuvining afzalliklari hamda xo‘jalik subyektlari o‘rtasidagi kooperatsiya jarayonlari tahlil qilindi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining etnokulturolo¬gik resurslari, xususan, Amudaryo bo‘yi qishloqlarining an’anaviy turmush tarzi, hunarmandchilik maktablari, qadimiy marosimlar va moddiy-madaniy meros obyektlari asosida klaster modeli ishlab chiqish zarurati asoslab berildi. Tadqiqot natijalari klasterning hududiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga qo‘shadigan hissasi, bandlikni oshirish, mahalliy aholi daromadlarini ko‘paytirish va turizm xizmatlari bozorini kengaytirishdagi imkoniyatlarni yoritib beradi
MAMALAKATIMIZ IMPORTI VA EKSPORTIDA KICHIK BIZNESNING ULUSHI
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarining mamlakat iqtisodiyotida import va eksport jarayonlaridagi o‘rni chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida kichik biznesning iqtisodiy tizimga ko‘rsatadigan ta’siri, uning tashqi savdo bozorlaridagi funksional roli hamda hududlar kesimidagi rivojlanish dinamikasi o‘rganilgan. Empirik natijalar kichik biznesning import va eksportdagi ulushi makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biri ekanini ko‘rsatadi. Import jarayonlarida kichik biznes ulushi, asosan, texnologik jihozlar va sanoat uskunalarini olib kirish bilan bog‘liq bo‘lsa, eksportda mahalliy ishlab chiqarilgan qo‘shimcha qiymatga ega mahsulotlarning jahon bozoriga yetkazib berilishida asosiy drayver sifatida namoyon bo‘ladi. Shuningdek, kichik biznesning raqobatbardoshligini oshirish, tashqi bozorga kirish imkoniyatlarini kengaytirish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish zarurligi ta’kidlanadi. Maqola yakunida kichik biznesning eksport salohiyatini oshirish hamda hududlarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirishga doir amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
YEVROOBLIGATSIYA VA UNING AKSIYADORLIK JAMIYATLARI TOMONIDAN EMISSIYASI
Ma’lumki, obligatsiyalar bir qancha turlarga ega bo‘lib, ular muddati, chiqarilish hududi va boshqa bir qator xususiyatlariga ko‘ra o‘zaro farqlanadi. Ushbu maqolada asosan yevroobligatsiyalarga oid nazariy tushunchalar o‘rganilib, ular bo‘yicha tahlillar amalga oshirilgan. Xususan, yevroobligatsiyalarning mohiyati, xalqaro moliya bozoridagi o‘rni, ularning emissiya jarayoni, shuningdek, O‘zbekistonning yevroobligatsiyalar emitenti sifatidagi tajribasi yoritilgan. Maqolada yevroobligatsiyalarning asosiy xususiyatlari, investorlar uchun jozibador tomonlari hamda davlat va korporativ sektor uchun afzalliklari tahliliy yondashuv asosida bayon etiladi. Shuningdek, O‘zbekistondagi aksiyadorlik jamiyatlari tomonidan chiqarilgan yevroobligatsiyalar faoliyati va ularning bozor ko‘rsatkichlari ham tahlil qilingan
IQTISODIYOTDAGI INNOVATSION O‘ZGARISHLAR SHAROITIDA TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI BOSHQARISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada iqtisodiyotda kechayotgan keng ko‘lamli innovatsion o‘zgarishlar sharoitida to‘qimachilik korxonalarida raqobatbardoshlikni boshqarishning ilmiy-nazariy asoslari chuqur tahlil qilingan. Tadqiqotda innovatsion rivojlanishning zamonaviy global tendensiyalari, raqamli transformatsiya jarayonlari, texnologik modernizatsiya, ishlab chiqarish resurslaridan samarali foydalanish, qiymat zanjiri samaradorligini oshirish va strategik boshqaruv mexanizmlarining takomillashuvi kabi omillarning to‘qimachilik tarmog‘i raqobatbardoshligiga ko‘rsatadigan kompleks ta’siri yoritiladi. Shuningdek, maqolada korxonalar innovatsion salohiyatining shakllanish jarayoni, inson kapitalining o‘rni, raqobat ustunliklarini yaratish mexanizmlari hamda barqaror rivojlanishga erishishning ilmiy asoslari tahlil qilinadi. Olingan natijalar innovatsion iqtisodiyot sharoitida to‘qimachilik korxonalarining strategik rivojlanish modellari va boshqaruv yondashuvlarini takomillashtirish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
SPORT ANJOMLARI SANOATIDA INNOVATSION JARAYONLARNI TIZIMLASHTIRISH MODELINING ZARURATI
Ushbu ilmiy maqolada sport anjomlari sanoatida innovatsion jarayonlarni tizimlashtirish zarurati, uning dolzarbligi va amaliy ahamiyati chuqur tahlil qilinadi. Global bozorda sport anjomlari sektori jadal rivojlanayotgan tarmoqlardan biri sifatida innovatsion boshqaruv, texnologik modernizatsiya va raqamli yechimlarni keng joriy etishni talab qilmoqda. Tadqiqotda tizimlashtirishning nazariy mohiyati, uning asosiy shartlari, yetakchi xorijiy mamlakatlar tajribasi, raqamli texnologiyalar va ilmiy salohiyatning o‘rni hamda davlat siyosatining ta’siri yoritiladi. Rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar o‘rtasidagi farqlar tahlil etilib, O‘zbekiston sport sanoatining innovatsion rivojlanishi uchun amaliy takliflar shakllantiriladi.
GREEN MARKETING STRATEGIES AND THE APPLICATION OF NEUROMARKETING METHODS IN THEIR DEVELOPMENT
Ushbu maqola yashil marketing strategiyalarini ishlab chiqishda neyromarketing texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlarini chuqur nazariy tahlil qiladi. Tadqiqot Scopus va Web of Science bazalarida chop etilgan zamonaviy ilmiy manbalar asosida tizimli adabiyotlar sharhi va konseptual tahlil metodlari yordamida amalga oshirildi. Tahlillar natijasida EEG, eye-tracking va biometrik kuzatuv kabi neurometrik texnologiyalar iste’molchilarning ekologik qadriyatlarga bo‘lgan haqiqiy, ong osti darajasidagi munosabatini aniqlashda yuqori aniqlik berishi isbotlandi. Xalqaro ilmiy tajribalar neyron reaksiyalarning an’anaviy so‘rovnomalarga nisbatan ishonchliroq ko‘rsatkichlar berishini tasdiqlaydi. Maqola yashil marketing strategiyalarini takomillashtirish jarayonida neyromarketingning afzalliklari, mavjud cheklovlari va amaliy qo‘llash istiqbollarini yoritadi
OZIQ-OVQAT SANOATIDA KICHIK KORXONALAR SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu tadqiqot O‘zbekiston oziq-ovqat sanoatida faoliyat yurituvchi kichik korxonalarning samaradorligini oshirish omillarini aniqlashga qaratilgan bo‘lib, Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi, umumiy omil samaradorligi (TFP), Data Envelopment Analysis (DEA), EOQ logistik modeli va xarajatlar elastikligi kabi iqtisodiy-matematik yondashuvlar qo‘llanildi. Empirik natijalar ishlab chiqarish omillarining elastikligi 0.80 darajada ekanini, texnologik modernizatsiya esa TFPni 26 foizgacha oshirishini ko‘rsatdi. Shuningdek, logistika va xomashyo xarajatlarining optimallashtirilishi umumiy xarajatlarni 11–17 foizga qisqartirishi aniqlandi. Tadqiqot natijalari kichik korxonalar samaradorligini oshirishning asosiy yo‘nalishlari sifatida texnologik yangilanish, raqamlashtirish, resurslarni tejamkor boshqarish, malaka oshirish va logistika zanjirini optimallashtirishni taklif etadi.
BARQAROR IQTISODIY RIVOJLANISHDA INVESTITSIYALAR AHAMIYATINING EMPERIK TAHLILI
Ushbu maqolada barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda investitsiyalarning strategik ahamiyati ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqotda investitsiyalar iqtisodiy o‘sish, ishlab chiqarish samaradorligi, texnologik yangilanish, bandlik va iqtisodiy modernizatsiya jarayonlariga ta’sir ko‘rsatadigan asosiy omil sifatida baholanadi. Empirik tahlil investitsiya faoliyati bilan makroiqtisodiy barqarorlik o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan bo‘lib, investitsion muhitni yaxshilash, innovatsion va “yashil” investitsiyalarni kengaytirish barqaror rivojlanishning muhim shartlaridan biri ekanini ko‘rsatadi. Maqolada investitsiyaviy siyosatni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ham shakllantiriladi.
YASHIL TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA MEHMONXONALAR ROLI: MUAMMOLAR VA IMKONIYATLAR
Mazkur maqolada xalqaro tajriba asosida yashil iqtisodiyot konsepsiyasining mehmonxonalar faoliyatiga integratsiyasi masalalari yoritilgan. Dunyo mehmonxona tarmoqlarida qo‘llanilayotgan ekologik standartlar va barqaror rivojlanish strategiyalari o‘rganildi. Yevropa, AQSh va Osiyo mamlakatlari misolida yashil texnologiyalarni tatbiq etishning samaralari tahlil qilindi hamda O‘zbekiston mehmonxona biznesi amaliyotidagi imkoniyat va muammolar ko‘rib chiqildi. Tadqiqot natijalari yashil iqtisodiyot tamoyillari nafaqat ekologik muhofazani ta’minlash, balki mehmonxonalar iqtisodiy samaradorligini ham oshirishini ko‘rsatdi
IJTIMOIY SIYOSAT SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI: O‘ZBEKISTONNING AMALIY YONDASHUVI VA RIVOJLANGAN MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Ushbu maqolada ijtimoiy siyosat samaradorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari O‘zbekiston misolida tahlil qilinadi hamda rivojlangan mamlakatlar tajribasi bilan qiyosiy o‘rganiladi. Tadqiqot doirasida O‘zbekistonda ijtimoiy himoya tizimini modernizatsiya qilish, manzilli yordamni takomillashtirish, aholining himoyaga muhtoj qatlamlarini qo‘llabquvvatlash, raqamli monitoring tizimlarini joriy etish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar statistik va institusional yondashuv asosida baholanadi. Shuningdek, OECD (IHTT), Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya va Skandinaviya mamlakatlarining ilg‘or amaliyotlari o‘rganilib, ularning samarali mexanizmlarini O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari aniqlanadi. Tadqiqot natijalari ijtimoiy siyosat samaradorligini oshirish, indikatorlar tizimini takomillashtirish hamda xalqaro standartlarga mos boshqaruv modelini shakllantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflarni taqdim etadi
AHOLI IJTIMOIY HIMOYASINI KUCHAYTIRISH MUAMMOLARI
Mazkur maqolada aholining ijtimoiy himoyasini kuchaytirishning dolzarb masalalari, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari tahlil qilingan. Ijtimoiy himoya tizimi O‘zbekiston sharoitida aholining turmush darajasini barqarorlashtirish, kambag‘allikni qisqartirish hamda mehnatga layoqatsiz qatlamlarni qo‘llab-quvvatlashning asosiy mexanizmi sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot davomida davlat siyosatining ijtimoiy yo‘naltirilganlik tamoyili, xalqaro tajriba va zamonaviy yondashuvlar asosida aholining ijtimoiy himoyasini takomillashtirish istiqbollari yoritiladi
YASHIL TA’LIM RIVOJLANISH BOSQICHLARI: YAPONIYA MISOLIDA
2025-yil mamlakatimizda “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili” deb e’lon qilindi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvardagi PF-16-son Farmoniga asosan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasini “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili”da amalga oshirishga doir davlat dasturi qabul qilinib, unda ustuvor yo‘nalishlar belgilab berildi. Ushbu ustuvor yo‘nalishlarga erishishda barcha islohotlar qatori ta’lim tizimida yashil ko‘nikma va bilimlarni shakllantirish muhim vazifa hisoblanadi. Yashil ko‘nikma va bilimlarni shakllantirishni ustuvor vazifa sifatida belgilab, rivojlanishning yuqori bosqichiga erishgan davlatlardan biri Yaponiyadir. Mazkur maqolada Yaponiya ta’lim tizimida yashil bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish jarayoni yoritiladi. Yashil bilim va ko‘nikmalar ekologik barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi, atrof-muhitga mas’uliyatli munosabat bilan bog‘liq bilim va ko‘nikmalar majmuini anglatadi
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA ELEKTRON SAVDONING MINTAQA IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIRI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida elektron savdoning mintaqa iqtisodiyotiga ta’siri tahlil etiladi. Elektron savdo infratuzilmasining rivojlanishi, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, bandlikning oshishi, logistika xizmatlarining takomillashuvi hamda hududlararo iqtisodiy integratsiyaning kuchayishi ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, elektron savdoning o‘sishi iste’molchilar xulqi, biznes jarayonlari va mintaqaviy raqobatbardoshlikka qanday ta’sir ko‘rsatishi o‘rganilgan.
TUROPERATORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada turoperatorlik faoliyatining nazariy va metodologik asoslari tahlil qilinib, turizm tizimida turoperatorlarning o‘rni, turpaketlarni shakllantirish jarayonidagi iqtisodiy, tashkiliy va marketing tamoyillari hamda xizmatlar sifati va barqaror rivojlanish konsepsiyasining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, innovatsion yondashuvlar, raqamli texnologiyalarni joriy etish, risklarni boshqarish mexanizmlari, xalqaro integratsiya jarayonlari va mahalliy hamjamiyat bilan hamkorlikning metodologik zarurati ilmiy asosda bayon etilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston sharoitida turoperatorlik faoliyatini samarali rivojlantirish hamda milliy turizm sohasini xalqaro raqobatbardosh darajaga ko‘tarishga xizmat qiladi
TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH ORQALI MINTAQADA AHOLI DAROMADLARINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada tadbirkorlikning rivojlanish tarixi, zamonaviy turlari, bandlikni ta’minlash masalalari hamda aholi daromadlarining oshishiga ta’siri to‘g‘risidagi fikrlar bayon etilgan
ФАКТОРЫ И МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ
Статья посвящена исследованию конкурентоспособности предприятий в условиях современной цифровой экономики. В работе проанализированы ключевые внутренние и внешние факторы, влияющие на конкурентоспособность, включая инновационный потенциал, цифровую зрелость, кадровые ресурсы, гибкость производственных процессов и особенности рыночной среды. Рассмотрены механизмы формирования конкурентных преимуществ: инновационное развитие, цифровая трансформация, стратегическое управление и формирование клиентского опыта. На основе анализа предложены стратегии повышения конкурентоспособности предприятий, ориентированные на инновации, цифровизацию, развитие человеческого капитала и устойчивое развитие. Результаты исследования подтверждают, что конкурентоспособность является многогранным и динамичным явлением, требующим комплексного подхода, постоянного мониторинга и стратегической гибкости. Статья может быть полезна для исследователей, практиков и руководителей, занимающихся вопросами повышения эффективности компаний и формирования конкурентных преимуществ
МЕХАНИЗМЫ УСТОЙЧИВОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ В СТРАНАХ С РАЗВИВАЮЩЕЙСЯ ЭКОНОМИКОЙ: РОЛЬ ESG-ИНСТРУМЕНТОВ, ДИНАМИКА РАЗВИТИЯ РЫНКА ЗЕЛЁНЫХ ОБЛИГАЦИЙ И ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ПОДХОДЫ НА ПРИМЕРЕ УЗБЕКИСТАНА И МАЛАЙЗИИ
Быстрое развитие инструментов устойчивого финансирования, ориентированных на принципы ESG, трансформировало мировые рынки капитала. «Зелёные» облигации, устойчивые сукук и климатически ориентированное кредитование стали основными механизмами инвестиций в низкоуглеродное развитие. По данным Инициативы по климатическим облигациям (2024), общий объём эмиссий «зелёных» облигаций превысил 2 трлн долларов США благодаря сближению подходов к регулированию и использованию стандартов ICMA, ESG и климатической таксономии. Развивающиеся страны особенно нуждаются в таких механизмах для мобилизации капитала, ускорения перехода к чистой энергетике и повышения прозрачности институтов. Согласно отчёту ЮНКТАД (2024), им требуется свыше 1,7 трлн долларов ежегодно для реализации климатических целей, но доступ к этим инвестициям часто ограничен нормативными барьерами. Среди развивающихся рынков выделяется Малайзия, создавшая передовую базу для зелёных облигаций и устойчивых сукук при поддержке национальных регуляторов и международных стандартов. Это позволило стране стать лидером в выпуске зелёных сукук и одним из ключевых игроков рынка ESG. В то же время Узбекистан только начинает формировать свою систему устойчивого финансирования. Руководствуясь стратегией «зелёной» экономики 2030 и рекомендациями международных организаций, страна работает над модернизацией инфраструктуры рынка капитала, ужесточением стандартов раскрытия данных и созданием регуляторной базы для будущих зелёных финансовых инструментов. В статье анализируется теоретическая основа «зелёного» финансирования, успешный опыт Малайзии и текущая готовность Узбекистана к развитию климатических инвестиций. На основе проверенных данных и сравнительного анализа исследуются политические выводы для Узбекистана с акцентом на разработку таксономии, сертификационных систем и гармонизацию с международной практикой. Результаты показывают: чёткие механизмы устойчивого финансирования и последовательное регулирование могут значительно повысить доступ к долгосрочному капиталу в развивающихся странах и укрепить их рынки капитала.
DORIVOR O‘SIMLIKLAR SAVDOSIDA QIYMAT ZANJIRI TAHLILI: IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISH OMILLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston sharoitida dorivor o‘simliklar savdosida qiymat zanjiri (value chain) yondashuvining iqtisodiy samaradorlikni oshirishdagi o‘rni va amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Dorivor o‘simliklarni yetishtirishdan tortib, yig‘ish, qayta ishlash, saqlash, qadoqlash, logistika va marketing jarayonlarigacha bo‘lgan barcha bosqichlarda yaratilayotgan qo‘shimcha qiymat darajasi baholanadi. Tadqiqot natijalari sohada asosiy muammolar – xomashyo ishlab chiqaruvchilarining bozor infratuzilmasiga yetarlicha integratsiyalanmagani, qayta ishlash jarayonlarining sust rivojlangani, sifatsiz saqlash va logistika tizimi, marketing va brendingning past darajada ekanini ko‘rsatdi. Maqolada qiymat zanjiri bo‘yicha samaradorlikni oshirish uchun zamonaviy agrotexnologiyalarni qo‘llash, qayta ishlash quvvatlarini kengaytirish, klaster yondashuvini joriy etish, raqamli marketingni rivojlantirish, eksport uchun xalqaro sertifikatsiya tizimini yo‘lga qo‘yish kabi takliflar ishlab chiqilgan. Shuningdek, mahalliy brendlarni yaratish, onlayn savdo platformalarini rivojlantirish va logistika infratuzilmasini modernizatsiya qilishning ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot dorivor o‘simliklar tarmog‘ida qo‘shimcha qiymatning katta qismi qayta ishlash bosqichida shakllanishini, ammo O‘zbekistonda bu bo‘g‘in yetarlicha rivojlanmagani sababli iqtisodiy samaradorlikning to‘liq namoyon bo‘lmayotganini ta’kidlaydi. Umuman olganda, maqolada dorivor o‘simliklar savdosida qiymat zanjiri tahlili iqtisodiy samaradorlikni oshirishning zamonaviy va muhim metodlaridan biri sifatida o‘rganilgan va sohani rivojlantirish bo‘yicha kompleks amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
O‘ZBEKISTON VA TURKMANISTON O‘RTASIDAGI SAVDO AYLANMASI TAHLILI
Maqolada O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy hamkorlikning hozirgi holati, dinamikasi va tarkibiy xususiyatlari tahlil qilingan. 2017–2024-yillar davomida tovar ayirboshlash hajmining jadal o‘sishi, eksport va import tarkibidagi o‘zgarishlar hamda strategik tovar pozitsiyalarining shakllanishi empirik ma’lumotlar asosida ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, 2025-yildan joriy etilgan erkin savdo rejimining ikki davlat o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni yanada chuqurlashtirishdagi ahamiyati asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston–Turkmaniston savdo munosabatlarining energetika, kimyo sanoati, qurilish materiallari va mashinasozlik yo‘nalishlarida yuqori o‘sish salohiyatiga ega ekanini tasdiqlaydi.
GLOBAL KOMPANIYALARDA RAQAMLI MENEJMENTNING SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARI
Ushbu maqolada global kompaniyalarda raqamli menejment tizimining mohiyati, uning samaradorlik ko‘rsatkichlari va xalqaro amaliyotda qo‘llaniladigan baholash mezonlari tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli transformatsiya, ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish, avtomatlashtirish darajasi va kiberxavfsizlik ko‘rsatkichlari asosiy samaradorlik mezonlari sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, xalqaro kompaniylar misolida raqamli menejmentning iqtisodiy va tashkiliy natijalari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari raqamli boshqaruv orqali ish samaradorligini 20–30% ga oshirish mumkinligini ko‘rsatadi.
IQLIM O‘ZGARISHLARI VA GLOBALLASHUV SHAROITIDA EKOLOGIK-HUQUQIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
Mazkur tezisda iqlim o‘zgarishlari va globallashuv sharoitida ekologik-huquqiy ta’limni rivojlantirish masalalari yoritilgan. Global ekologik muammolar, ularning barqaror rivojlanishga ta’siri hamda O‘zbekistonda ekologik-huquqiy ong va madaniyatni shakllantirishning normativ-huquqiy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, “yashil” iqtisodiyot va yoshlar ekologik faolligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari asoslab berilgan
YASHIL IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING JAHON TAJRIBASI
maqolada yashil iqtisodiyotni rivojlantirishning jahon tajribasi tahlil qilingan. Germaniya, Xitoy, Janubiy Koreya, Yevropa Ittifoqi, Daniya va AQSHdagi strategiyalar, yashil texnologiyalar va ish o‘rinlari yaratish natijalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, BMT, UNEP, Jahon banki, ILO va OESR kabi xalqaro tashkilotlarning ushbu sohadagi roli va moliyalashtirish imkoniyatlari ta’kidlangan. 2010–2023 yillarda yashil iqtisodiyotga ajratilayotgan xalqaro moliyalashtirish hajmi sezilarli darajada o‘sgani ko‘rsatilgan. Maqolada yashil iqtisodiyotning ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlaydigan kompleks tizim ekanligi xulosa qilingan.
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA HUDUDLARNING INVESTITSIYAVIY JOZIBADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida hududlarning investitsiyaviy jozibadorligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Innovatsion infratuzilmaning shakllanishi, raqamli iqtisodiyotning joriy etilishi, texnoparklar va sanoat klasterlarining rivojlanishi investitsion muhitga ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. O‘zbekistonning so‘nggi yillardagi investitsiya siyosati misolida hududlar kesimida investitsion jozibadorlikni oshirishning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot natijalari innovatsion yondashuvlar asosida hududlarning iqtisodiy salohiyatini kuchaytirish va barqaror investitsiya oqimini ta’minlash bo‘yicha taklif va tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
FINANCING WATER RESILIENCE: A FEASIBILITY ANALYSIS OF SOVEREIGN BLUE BOND ISSUANCE IN UZBEKISTAN.
As Uzbekistan faces a projected water deficit of 7 billion cubic meters by 2030, traditional fiscal mechanisms are proving insufficient to modernize the country’s agricultural infrastructure. This paper analyzes the feasibility of introducing “Blue Bonds”—debt instruments dedicating 100% of proceeds to water management—into Uzbekistan's capital market. By reviewing hydrological forecasts, fiscal data, and the precedent of the 2023 Sovereign Green Bond, this study identifies a funding gap of approximately $4–5 billion for irrigation modernization. The results suggest that while the market infrastructure for a Blue Bond exists, its success relies on establishing rigorous monitoring, reporting, and verification (MRV) mechanisms to mitigate “bluewashing” risks and ensure long-term impact.
УКРЕПЛЕНИЕ ПАРТНЁРСТВО И СОЗДАНИЕ ЕДИНСТВЕННОГО ЭНЕРГОРЫНКА В УЗБЕКИСТАНЕ
Эксплуатация новых энергообъектов. Формирование интегрированного регионального энергетического рынка. Создание современной и устойчивой и “зелёной” энергетической системы. Привлечение иностранных инвестиций для увеличения производство электроэнергии. Сокращение выбросов вредных газов ровно на половину процента . В рамках регионального сотрудничества особо выделен проект Камбаратинской ГЭС-1, для которого уже сформирован портфель финансирования в $5,6 млрд, что подтверждает его статус уникальной инициативы. Параллельно с развитием мощностей проводится масштабная модернизация сетей и локализация производства оборудования.
ИННОВАЦИОННАЯ ЗРЕЛОСТЬ ПРЕДПРИЯТИЯ КАК ФАКТОР РОСТА ПРОИЗВОДСТВЕННОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ: МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРИМЕНЕНИЯ КОМПЛЕКСНОЙ МОДЕЛИ
В статье рассматривается инновационная зрелость предприятия как ключевой фактор повышения производственной эффективности в условиях ускоряющейся технологической трансформации. Обоснована необходимость комплексной оценки инновационной зрелости, включающей технологические, цифровые, организационные, кадровые и экологические компоненты. На основе анализа существующих научных подходов предложена комплексная модель инновационной зрелости, интегрирующая показатели инновационной активности и параметры производственной результативности. Проведена апробация модели, позволившая выявить устойчивую взаимосвязь между уровнями инновационной зрелости и динамикой эффективности производственных процессов. Результаты исследования подтверждают, что повышение инновационной зрелости предприятия обеспечивает устойчивый рост производительности, снижение издержек и улучшение качества продукции. Предложенная модель может быть использована для диагностики инновационного потенциала, стратегического планирования и разработки программ модернизации промышленных предприятий
"BUDJET JARAYONLARIDA XAVFLARNI ANIQLASH VA BAHOLASH: ICHKI AUDIT YONDASHUVLARI"
Maqolada O‘zbekiston budjet tashkilotlarida ichki audit jarayonlarini takomillashtirishda xavfga asoslangan yondashuvning roli tahlil qilinadi. Tadqiqot xavf omillarini aniqlash va baholash, ularni ball va vazn koeffitsiyentlari orqali tabaqalash orqali audit obyektlarini "yuqori", "o‘rta" va "past" xavf guruhlariga ajratish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Amaliy misollar yordamida metodikaning samaradorligi va uning moliyaviy nazorat tizimining barqarorligini oshirishdagi ahamiyati tasdiqlanadi. Maqola ichki auditorlarning kasbiy salohiyatini oshirish, normativ-huquqiy bazani takomillashtirish va baholash jarayonlarini raqamlashtirish tavsiyalarini o‘z ichiga oladi. Tadqiqot natijalari ichki audit tizimining samaradorligini oshirish, budjet mablag‘laridan maqsadli foydalanishni ta'minlash va strategik maqsadlarga erishishda qo‘llanilishi mumkin
IQTISODIY XAVFSIZLIKNI TA’MINLASHDA DAVLATNING ROLI
Ushbu maqolada iqtisodiy xavfsizlik tushunchasi, uning milliy xavfsizlik tizimidagi o‘rni hamda uni ta’minlashda davlatning strategik roli ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Iqtisodiy xavfsizlik davlatning barqaror iqtisodiy rivojlanishini, resurslardan samarali foydalanishni, moliyaviy tizimning barqarorligini hamda tashqi iqtisodiy tahdidlarga qarshi immunitetini anglatadi. Maqolada davlat tomonidan iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlashda amalga oshirilayotgan institutsional va normativ-huquqiy islohotlar, byudjet-soliq siyosati, milliy valyuta barqarorligi, strategik tarmoqlarni qo‘llabquvvatlash va raqamli iqtisodiyot infratuzilmasini rivojlantirish kabi yo‘nalishlarga e’tibor qaratilgan. Shuningdek, global iqtisodiy inqirozlar, tashqi qarz va importga qaramlikning milliy iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri tahlil etilib, ularni bartaraf etish mexanizmlari taklif etilgan. Mualliflar fikricha, iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlashda davlatning roli — bu faqat tartibga soluvchi emas, balki innovatsion rivojlanishni rag‘batlantiruvchi va milliy manfaatlarni himoya qiluvchi mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. Maqola yakunida davlat siyosatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar berilgan.
O‘ZBEKISTONDA SUT SEKTORINING QIYMAT ZANJIRINI SANOATLASHTIRISH MUAMMOLARI
Ushbu maqola O‘zbekistonda sut chorvachiligi samaradorligi va sutni qayta ishlash darajasidagi tizimli iqtisodiy muammolarni tahlil qilishga qaratilgan. 2016-2024-yillar ma’lumotlari asosida olib borilgan tahlil mamlakat chorvachilik tizimining ekstensiv xususiyatga ega ekanligini, qiymat zanjiridagi uzilishlar tufayli qayta ishlash darajasining pastligi va manfiy tashqi savdo balansini ko‘rsatdi. Olingan natijalar iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun tarmoqning zudlik bilan intensifikatsiyasi, sanoat integratsiyasi va eksportga yo‘naltirilgan qayta ishlash quvvatlarini kengaytirish zarurligini isbotlaydi
STRATEGIK BOSHQARUV HISOBIDA XARAJATLAR HISOBI VA KALKULYATSIYA TIZIMLARINING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada strategik boshqaruv hisobi tushunchasi, uning zamonaviy tadbirkorlik va iqtisodiyotdagi ahamiyati hamda uni takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini samarali tashkil etish zarurati asoslab beriladi. Shuningdek, kalkulyatsiya tizimini takomillashtirish jarayonida strategik boshqaruv hisobini zamonaviy sharoitlarga moslashtirishning amaliy yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
АНАЛИЗ И ОЦЕНКА ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ФИНАНСОВОЙ БЕЗОПАСНОСТИ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ
В статье обоснована целесообразность формирования новой системы показателей национальной финансовой безопасности. В целях предупреждения финансовых рисков предлагается осуществлять расчет показателей финансовой безопасности на основе микроэкономических индикаторов, отражающих реальное состояние экономических процессов. Определены ключевые параметры национальной финансовой безопасности, обеспечивающие комплексный и объективный анализ уровня защищенности финансовой сферы. Сделан вывод о практической значимости группировки показателей финансовой безопасности по направлениям деятельности и субъектам, участвующим в обеспечении финансовой устойчивости государства
ФАКТОРЫ ВЛИЯЮЩИЕ НА ИЗМЕНЕНИЯ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ УЗБЕКИСТАНА В УСЛОВИЯХ РЫНОЧНОЙ ЭКОНОМИКИ
В статье анализируется переход Узбекистана от экономики, регулируемой государством, к рыночной экономике в рамках политики, направленной на достижение сбалансированного сочетания экономического роста, макроэкономической стабильности и социальной справедливости. Показано, что поэтапные реформы, реализованные на ранних этапах трансформации, способствовали сохранению макроэкономической устойчивости, однако одновременно привели к усилению структурного и регионального неравенства. В частности, сельские регионы оказались в значительной степени зависимыми от низкопроизводительного сельского хозяйства и трудовой миграции
O‘ZBEKISTONNING INVESTITSION HUQUQIY SIYOSATIDA GLOBAL REYTINGLARNING NORMATIV-HUQUQIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining investitsion muhitini yaxshilash bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar va xalqaro reytinglar (Doing Business, Global Competitiveness Index, Economic Freedom Index) kontekstida normativ-huquqiy bazaning takomillashtirilishi masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida mamlakatning 2016–2024-yillar davomida xalqaro reyting ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar tahlil qilingan va investitsion huquqiy siyosatni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekiston Doing Business reytingida 2020-yilga kelib 69-o‘ringa chiqish bilan sezilarli yutuqlarga erishgan, ammo global raqobatbardoshlik indeksida hali ham katta ehtiyojlar mavjud. Mamlakatning investitsion muhitini yanada yaxshilash uchun sud tizimini isloh qilish, kadrlar tayyorlash tizimini zamonaviylashtirish va innovatsion klasterlarni rivojlantirish zaruriyati asoslantirilgan
XALQARO MOLIYA BOZORIDA KREDIT RISKINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY USULLARI VA RISKLARNI BOSHQARISH TIZIMINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada xalqaro moliya bozorida kredit riskini baholashning zamonaviy yondashuvlari, raqamli texnologiyalar rivojining ta’siri hamda global moliyaviy integratsiya sharoitida risklarni boshqarish tizimi evolyutsiyasi tahlil qilinadi. Tadqiqotda kredit riskini aniqlash, o‘lchash va kamaytirishda qo‘llanilayotgan ilg‘or amaliyotlar – takomillashgan kredit skoring modellar, bank tizimidagi stress-testlash jarayonlari, shuningdek, kutilayotgan zarar (Expected Loss – EL) va kutilmagan zarar (Unexpected Loss – UL) metrikalarining ustunliklari yoritiladi. Shuningdek, maqolada sun’iy intellekt, mashinaviy o‘qitish va “Big Data” texnologiyalarining kredit riskini boshqarish samaradorligini oshirishdagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Ushbu texnologiyalar asosida kredit portfellarining xavf darajasini baholash, yuqori xavfli qarz oluvchilarni erta aniqlash hamda qaror qabul qilish jarayonini optimallashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi
JAHONDA BRONLASH TIZIMLARINING RIVOJLANISH BOSQICHLARINING EVOLYUTSIYASI
Ushbu maqolada jahon bronlash tizimlarining evolyutsion rivojlanish bosqichlari, ularning turizm iqtisodiyotiga ta’siri hamda zamonaviy raqamli transformatsiya jarayonlari tadqiq etilgan. Tadqiqot IMRAD (Introduction, Methods, Results, and Discussion) metodologiyasi asosida amalga oshirilib, turizm axborot texnologiyalari sohasidagi ilmiy bilimlarni tizimlashtirish va yangi nazariy xulosalar ishlab chiqishga qaratilgan. Tadqiqotning dolzarbligi shundan iboratki, XXI asrning uchinchi o‘n yilligida bronlash tizimlari turizm sanoatining raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy omillardan biriga aylangan bo‘lib, ularning evolyutsion rivojlanish qonuniyatlarini ilmiy jihatdan asoslash zarurati yuzaga kelgan. Tadqiqotning maqsadi jahon bronlash tizimlarining rivojlanish bosqichlarini tizimli tahlil qilish, yetakchi iqtisodchi olimlarning nazariy qarashlarini tanqidiy o‘rganish hamda 2024-yil statistik ma’lumotlari asosida jahon mamlakatlarining bronlash tizimlari bozoridagi ulushini baholashdan iborat. Tadqiqotda tarixiy-evolyutsion, qiyosiy, statistik va kontent-tahlil metodlari qo‘llanilgan. Ma’lumotlar bazasi sifatida Verified Market Reports, Grand View Research, Mordor Intelligence xalqaro tadqiqot kompaniyalari hisobotlari, UNWTO, WTTC, IATA rasmiy statistik ma’lumotlari hamda Web of Science va Scopus ma’lumotlar bazalarida chop etilgan ilmiy maqolalardan foydalanilgan.
MILLIY IQTISODIYOT INNOVATSION SALOHIYATIDAN SAMARALI FOYDALANISHDA JAHON TAJRIBALARI
Maqolada milliy iqtisodiyotning innovatsion salohiyatidan samarali foydalanishning nazariy asoslari va rivojlangan davlatlar tajribasi tahlil qilingan. Shuningdek, AQSH, Yaponiya, Koreya Respublikasi va Yevropa davlatlarining ilmiy-tadqiqot faoliyatini qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, global innovatsion ko‘rsatkichlari hamda innovatsiyalarni rag‘batlantirish strategiyalari o‘rganilgan. Jahon tajribasi asosida O‘zbekistonda innovatsion salohiyatni kengaytirishning ustuvor yo‘nalishlari belgilab beriladi
HUDUDIY RIVOJLANISHDA SOLIQ IMTIYOZLARINING AHOLI DAROMADLAR DINAMIKASIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida hududiy rivojlanish jarayonida soliq imtiyozlarining aholi daromadlari dinamikasiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida 2019-2023-yillar uchun rasmiy statistik ma’lumotlar asosida aholi jon boshiga daromadlarning hududlar kesimidagi o‘zgarishlari baholanib, ularning iqtisodiy faollik, bandlik darajasi va investitsiya jarayonlari bilan o‘zaro bog‘liqligi aniqlangan. Shuningdek, hududlarda qo‘llanilayotgan soliq imtiyozlarining daromadlar o‘sishini rag‘batlantirishdagi roli hamda ularning hududlararo nomutanosibliklarni kamaytirishdagi ahamiyati asoslab berilgan
OLIY TA’LIM MUASSASALARINING ZAMONAVIY SHAROITLARDA RAQOBATBARDOSHLIGI: NAZARIY JIHATLARI VA AMALIY BOSHQARUV STRATEGIYALARI
Globallashuv jarayonlari va ta’lim xizmatlari bozorining jadal rivojlanishi sharoitida oliy ta’lim muassasalarining (OTM) raqobatbardoshligini ta’minlash muhim strategik vazifaga aylanmoqda. Ushbu maqolada “OTM raqobatbardoshligi” tushunchasining nazariy asoslari yoritilib, uni shakllantiruvchi asosiy omillar tizimli tahlil qilinadi hamda raqobatdosh ustunliklarni samarali boshqarishga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tadqiqot doirasida ichki va tashqi determinantlar, shuningdek, milliy va xalqaro ta’lim xizmatlari bozorida OTMlarning mavqeini mustahkamlashga qaratilgan asosiy rivojlanish strategiyalari ko‘rib chiqiladi
ZAMONAVIY SHAROITDA TADBIRKORLIK FAOLIYATI RISKLARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqola tadbirkorlik subyektlari, xususan kichik korxonalar faoliyatida risklarni boshqarishning nazariy va amaliy masalalariga bag‘ishlangan. Tadqiqotda risk tushunchasining evolyutsiyasi, uning klassik va zamonaviy talqinlari, shuningdek, tadbirkorlik faoliyatiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi risk omillari tahlil qilingan. Maqolada muallif tomonidan ishlab chiqilgan risk omillarining yangi tasnifi taklif etilib, unda risklar turli xil guruhlarga bo‘lingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kichik korxonalarda risklarni boshqarishning asosiy muammolari resurslarning cheklanganligi, ma’lumotlar yetishmasligi va metodologik qiyinchiliklardan iborat. Maqolada kichik korxonalar uchun mos risklarni boshqarishning mantiqiy zanjiri hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
NAMANGAN VILOYATIDA QURILISH KLASTERINI RIVOJLANTIRISHNING ASOSIY OMILLARI VA ISTIQBOLLI MANBALARI.
Ushbu maqolada Namangan viloyatida qurilish klasterini rivojlantirishning asosiy omillari, mavjud bozor imkoniyatlari, resurs salohiyati hamda investitsion muhitning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi. Klaster tarkibiga kiruvchi qurilish materiallari sanoati, texnologik xizmatlar, transport-logistika tizimi va mehnat resurslarining o‘zaro integratsiyalashuvi o‘rganiladi. Shuningdek, hududda klasterni rivojlantirishning istiqbolli yo‘nalishlari — innovatsion texnologiyalarni joriy etish, mahalliy xomashyo bazasidan samarali foydalanish, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish hamda davlat-xususiy sheriklik asosidagi investitsiya loyihalarini qo‘llab-quvvatlash masalalari yoritiladi. Tadqiqot natijalari Namangan viloyatida qurilish sanoatini barqaror rivojlantirish uchun strategik takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
ПЕРСПЕКТИВЫ ПОВЫШЕНИЯ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ
В статье рассматриваются современные тенденции и ключевые факторы, влияющие на инвестиционную привлекательность Бухарской области. Проанализированы существующие экономические условия, инфраструктурный потенциал, человеческий капитал, институциональная среда и экологические преимущества региона. Особое внимание уделено государственным реформам, мерам по поддержке предпринимательства и развитию зелёных технологий, создающим дополнительные возможности для притока инвестиций
MOLIYAVIY SAVODXONLIKNI OSHIRISHGA TA’SIR KO‘RSATADIGAN OMILLAR
Jahon amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiyotning barqaror va muvozanatli rivojlanishi, aholi turmush darajasi hamda farovonligining oshishi bevosita fuqarolarning moliyaviy savodxonligi darajasiga bog‘liq. Ayniqsa, moliyaviy savodxonlik mamlakatda sog‘lom ishbilarmonlik muhitini shakllantirish, tadbirkorlik tashabbuslari va biznes faoliyatining kengayishi uchun muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan, ushbu maqolada aholining moliyaviy savodxonligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimli ravishda tahlil qilingan
“O‘ZBEKISTONDA TURIZMNING MADANIY IDENTIKLIKKA TA’SIRI: SOTSIOLOGIK TAHLIL”
Mazkur maqolada turizmning ijtimoiy-madaniy ahamiyati hamda uning O‘zbekistonda milliy identiklikni mustahkamlashdagi o‘rni tahlil etiladi. Ilmiy tadqiqotlarda turizm nafaqat iqtisodiy rivojlanish omili, balki madaniy merosni asrab-avaylash, milliy qadriyatlarni qayta anglash va jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi muhim ijtimoiy institut sifatida ham qaraladi. O‘zbekiston tajribasi misolida turizmning madaniy identiklikka ta’siri, madaniy merosning iqtisodiy muomalaga kiritilishi jarayonlari hamda barqaror turizm modelini joriy etish zarurati ilmiy asosda yoritib beriladi.
STATISTICAL ANALYSIS OF CREDIT INTEREST RATES
In a market economy, one of the main areas of activity of commercial banks is the implementation of credit operations. Credit interest rates have a significant impact on financial stability, economic growth rates, and the investment climate. High interest rates may slow down the development of entrepreneurial activity, while low rates may intensify inflationary processes. Therefore, the statistical analysis of credit interest rates is of great importance not only from the perspective of economic theory but also in practice
QISHLOQ XO‘JALIGIDA LOGISTIKA XARAJATLARINI OPTIMALLASHTIRISH METODLARI VA SAMARALI TA’MINOT ZANJIRI MODELI
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ichki va tashqi bozorlarga yetkazishda logistika xarajatlarini kamaytirishning innovatsion usullari va optimal ta’minot zanjiri modelini ishlab chiqish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida logistika jarayonlarining samaradorligini oshirish, transport va saqlash xarajatlarini minimallashtirish, shuningdek, raqamli va innovatsion texnologiyalar orqali ta’minot zanjirini optimallashtirish metodlari o‘rganiladi. Maqola qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining vaqtida yetkazilishi va sifatini saqlashda samarali yechimlarni taklif etadi
INNOVASION IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHINING NAZARIY JIHATLARI
Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish masalalari, innovatsiyalar orqali mamlakat va mintaqalar iqtisodiyotining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini ta’minlash yo‘llari tahlil qilinadi. Shuningdek, innovatsion iqtisodiyotni shakllantirish va undan samarali foydalanish jarayonida xorijiy mamlakatlar tajribasidan keng foydalanish zarurati asoslab beriladi. Tadqiqotda mintaqalar kesimida innovatsiyalarni joriy etishning ustuvor yo‘nalishlari va amaliy mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilgan.
СИСТЕМА ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ КАК КЛЮЧЕВОЙ ЭЛЕМЕНТ ФОРМИРОВАНИЯ «ЗЕЛЕНОЙ» ЭКОНОМИКИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В условиях стремительного перехода к зелёной экономике возрастает потребность в кадрах, обладающих не только профессиональными знаниями, но и высоким уровнем экономической грамотности. В статье рассматривается реализация государственной программы «Год охраны окружающей среды и «зелёной» экономики в Республике Узбекистан в контексте модернизации системы высшего образования. Изучены ключевые направления государственной политики, направленные на экологизацию экономики, реализацию идей «зелёного» роста и формирование устойчивых моделей производства и потребления
TIJORAT BANKLARIDA DEPOZIT BAZASI BARQARORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMIL SIFATIDA FOIZ SIYOSATI VA UNING AMALIY JIHATLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarida depozit bazasining barqarorligiga ta’sir etuvchi omil sifatida foiz siyosati va uning amaliy jihatlari tahlil qilingan. Maqolada foiz siyosati bankning depozitlarini jalb qilish va saqlash, resurslar bazasini mustahkamlash hamda moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, depozit turlari va muddatlari, mijozlar segmentatsiyasi hamda bozor kon’yunkturasiga muvofiq foiz stavkalari belgilash amaliyoti o‘rganilgan. Tahlillar natijasida banklar uchun barqaror depozit bazasini shakllantirishda to‘g‘ri foiz siyosati muhim strategik omil ekanligi ta’kidlanadi
B2BDA RAQAMLI MARKETINGDAN FOYDALANISH BOʻYICHA XORIJIY TAJRIBALAR..
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida B2B segmentining raqamlashtirilishi dolzarb masala sifatida ko‘rib chiqilib, Xitoy, Rossiya, Ozarbayjon va Qozog‘istonning ilg‘or tajribalari tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida mazkur davlatlarda korxona resurslarini boshqarish (ERP) va mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish (CRM) tizimlari, sun’iy intellekt va katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash vositalari, shuningdek kontent strategiyalarining B2B marketing jarayonlariga tatbiq etilishi o‘rganildi. Tadqiqot natijalari Xitoyda B2B segmentida raqamli transformatsiya eng yuqori darajada ekanligini, Rossiyada o‘rta-yuqori darajada rivojlanganini, Ozarbayjon va Qozog‘istonda esa o‘rta darajada ekanligini ko‘rsatdi. O‘zbekiston uchun mazkur tadqiqot xorijiy tajribani qiyosiy tahlil qilish va milliy B2B raqamlashtirish strategiyalarini ishlab chiqishda metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqot metodologiyasi asosan ikkilamchi ma’lumotlar, xalqaro hisobotlar, statistik ko‘rsatkichlar va akademik manbalar tahliliga asoslangan
ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИЙ МЕХАНИЗМ ИННОВАЦИОННО - ИНВЕСТИЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ ЭНЕРГЕТИЧЕСКОЙ ОТРАСЛИ
В данной статье обосновывается условия перехода к новой, по-настоящему передовой формы практики. Изучается способы привлечения инвестиций в зеленые проекты и рассматривается зарубежный опыт создания таксономий. Исходя из изученного и учитывая особенности экономики Узбекистана предлагается образец целей и принципов национальной энергетической таксономии
RAQOBATBARDOSH MAHSULOT ISHLAB CHIQARISHDA YASHIL MARKETING STRATEGIYASIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada yashil marketing strategiyasining raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishdagi o‘rni va ahamiyati ochib berilgan. An’anaviy marketing yondashuvlari bilan solishtirilganda, ekologik barqaror mahsulotlar ishlab chiqarish korxonalarga bozor ustunligini ta’minlashi aniqlangan. Tadqiqot metodikasi sifatida 200 nafar iste’molchiga o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalaridan foydalanilgan. Adabiyotlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, yashil marketing kompaniyaning raqobatbardoshligini oshirishda muhim omil bo‘lib, ekologik brending, innovatsion dizayn va barqaror ta’minot zanjiri kabi elementlar bunda asosiy rol o‘ynaydi. Tadqiqot va so‘rovnoma natijalariga ko‘ra, iste’molchilar korxonaning ekologik mas’uliyatini ijobiy baholaydi va bu omil ularning xarid qarorlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi
ENERGIYA XARAJATLARINI KAMAYTIRISHNING IQTISODIY SAMARASI
Ushbu maqolada sanoat korxonalarida energiya resurslari iste’molini kamaytirish, energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish hamda ularning moliyaviy natijalarga ta’siri iqtisodiy tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda 2022–2024 yillar dinamikasi bo‘yicha energiya sarfi, tannarx, rentabellik va investitsiyalarning qaytish darajasi hisob-kitob qilingan.
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF REMOTE BANKING SERVICES IN THE CONTEXT OF BANKING TRANSFORMATION
In this article, the scientific and theoretical views on the importance of remote banking services in banking activities, the channels for providing them, and the possibilities for their further expansion were studied. The state of development of remote banking services in the practice of commercial banks of Uzbekistan was analyzed based on collected statistical data
MIKROMOLIYA TASHKILOTLARIDA MOLIYAVIY-XO‘JALIK FAOLIYATINI BUXGALTERIYA HISOBIDA AKS ETTIRISH TARTIBI
Ushbu maqolada mikromoliya tashkilotlarining moliyaviy-xo‘jalik faoliyatini buxgalteriya hisobida aks ettirish tartibi nazariy va amaliy nuqtai nazardan tahlil etilgan. Foiz tushumlari, kreditlar ajratilishi, kechiktirilgan to‘lovlar, zaxiralar shakllanishi va boshqa asosiy operatsiyalarning buxgalteriya yozuvlarida aks ettirilishi IMKON FINANS, Vodiy Taraqqiyot va Biznes Finans mikromoliya tashkilotlari misolida o‘rganilgan. Tahlil natijalariga asoslanib, hisob siyosatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
BANKLARNING INVESTITSIYA RISKLARI VA ULARNI KAMAYTIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada banklarning investitsiya risklari, ularning turlari hamda ularni kamaytirishning samarali yo‘llari atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda O‘zbekiston bank tizimining so‘nggi yillardagi islohotlari, risklarni boshqarish bo‘yicha xalqaro tajribalar, Basel III tamoyillari va sun’iy intellekt asosidagi yondashuvlarning ahamiyati yoritilgan. Muallif tomonidan kredit, bozor va likvidlik risklarini kamaytirish mexanizmlari, shuningdek, raqamli texnologiyalar yordamida banklarning investitsion barqarorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, risklarni samarali boshqarish banklarning moliyaviy barqarorligini mustahkamlaydi va iqtisodiyotning investitsion salohiyatini kengaytiradi
MA’LUMOTLAR BAZASINING RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya sharoitida ma’lumotlar bazasining ahamiyati, bulutli ma’lumotlar bazalarining kengayib borayotgan qo‘llanilishi, zamonaviy ma’lumotlar omborlari arxitekturasi, real vaqt analitika tizimlari hamda sun’iy intellektning ma’lumotlar bazalari bilan integratsiyasi ilmiy manbalar asosida tahlil qilinib, ularning raqamli infratuzilma taraqqiyotiga ta’siri yoritilgan
УСТОЙЧИВОСТЬ И ЭФФЕКТИВНОСТЬ: АНАЛИЗ СТРАТЕГИЧЕСКОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ АКИБ «ИПОТЕКА-БАНК» ПОСЛЕ ВХОЖДЕНИЯ В OTP GROUP
Данная статья посвящена анализу стратегической трансформации АКИБ «Ипотека-банк» в условиях реформирования банковского сектора Республики Узбекистан и интеграции в международную группу OTP Group. Исследование фокусируется на ключевых факторах, обеспечивших признание банка международным изданием The Banker (Financial Times) как «Банк года в Узбекистане 2025», включая успехи в повышении качества розничного и корпоративного бизнеса, модернизации цифровой инфраструктуры и внедрении новых продуктов (банковское страхование). На основе комплексной методологии, включающей контент-анализ, сравнительно-аналитический и экспертно-оценочный подходы, проанализированы финансовые результаты банка за 2024–2025 годы (чистая прибыль, ROE, ROA), а также стратегия по управлению активами и пассивами. Особое внимание уделено роли OTP Group в укреплении капитализации, снижении кредитных рисков и реализации ESG-стратегии банка. Сделан вывод о том, что стратегия «Ипотека-банка» характеризуется сочетанием коммерческой эффективности, финансовой устойчивости и высокой социальной ответственностью, что закладывает основу для его лидерства в регионе.
OʻZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIGA XORIJLIK TALABALARNI JALB ETISHDA YASHIL MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqola O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida xorijlik talabalar sonini oshirishda yashil marketing strategiyalarining samaradorligini o‘rganishga qaratilgan. Asosiy maqsad dunyoning yetakchi universitetlarining barqarorlik va yashil marketing sohasidagi ilg‘or tajribalarini tahlil qilish va ularni mahalliy sharoitga xususan, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kabi nufuzli muassasalar kontekstida qo‘llash imkoniyatlarini o‘rganishdir. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yashil infratuzilmani rivojlantirish, barqarorlik hisobotlarini muntazam nashr etish va ekologik startaplarni rag‘batlantirish kabi chora-tadbirlar universitet imijini mustahkamlaydi, xalqaro talabalarning ishonchini oshiradi va ularni jalb qilishda muhim rol o‘ynaydi. Xalqaro miqyosda kuzatilayotgan barqarorlik tendensiyalari endi talabalarning ta’lim muassasasini tanlashida hal qiluvchi omilga aylanmoqda. Maqola oliy ta’lim rahbarlari, marketing mutaxassislari va ta’lim siyosatini ishlab chiqadigan tashkilotlar uchun amaliy qo‘llanma vazifasini o‘tashi mumkin. Unda mahalliy universitetlarning raqobatbardoshligini oshirish va xalqaro ta’lim bozoridagi o‘rnini mustahkamlash uchun zamonaviy yondashuvlar taklif etiladi.
DAVLATNING IJOBIY IMIJINI YARATISHDA TURIZM VA XALQ DIPLOMATIYASINING STRATEGIK O‘RNI
Globallashuv sharoitida davlatlarning xalqaro maydondagi mavqei axborot oqimlari, madaniy-gumanitar hamkorlik hamda jamoatchilik bilan samarali muloqot mexanizmlariga tobora ko‘proq tayanmoqda. Xalq diplomatiyasi madaniyat, ta’lim, turizm, san’at, ilm-fan va yoshlar tashabbuslari orqali milliy manfaatlarni ilgari surish hamda davlatning xalqaro imijini shakllantiruvchi “yumshoq kuch”ning muhim vositasi sifatida e’tirof etilmoqda. Tadqiqotda Saymon Anholtning “Nation Brand Hexagon” modeli asosida milliy brendni mustahkamlash jarayonida turizm diplomatiyasi va raqamli kommunikatsiyalarning samaradorligi tahlil qilindi. So‘nggi yillarda turizm diplomatiyasining faollashuvi, viza siyosatining liberallashuvi hamda ijtimoiy tarmoqlardagi tizimli targ‘ibot ishlari mamlakatga bo‘lgan global qiziqishning ortishiga xizmat qilmoqda. “Yangi O‘zbekiston” taraqqiyot strategiyasi va “O‘zbekiston 2030” konsepsiyasida xalq diplomatiyasining institutlashuvi milliy imijni mustahkamlashning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. Milliy qadriyatlar va innovatsion kommunikatsiyalar uyg‘unligiga asoslangan ushbu yondashuv Uchinchi Renessans poydevorining shakllanishiga munosib hissa qo‘shmoqda
JISMONIY TARBIYA VA SPORT MUASSASALARIDA MOLIYAVIY MUNOSABATLARNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport muassasalarida moliyaviy munosabatlarning hozirgi holati, ularni takomillashtirish zaruriyati hamda zamonaviy boshqaruv mexanizmlarini joriy etishning ahamiyati chuqur yoritilgan. Tadqiqotda sport muassasalarining asosiy moliyaviy manbalari — davlat byudjeti, homiylik mablag‘lari, grantlar, tijorat xizmatlari va a’zolik to‘lovlari — tahlil qilinib, ularning ulushi va samaradorligi amaliy misollar asosida ko‘rsatib beriladi. Maqolada mavjud moliyaviy muammolar, jumladan, mablag‘larning yetarli emasligi, ularning samarasiz taqsimlanishi, pullik xizmatlar tizimining yetarli darajada rivojlanmaganligi, shaffoflikning pastligi va raqamli boshqaruv tizimlarining sustligi kabi omillar alohida o‘rganilgan. Shuningdek, muallif sport muassasalarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash maqsadida muqobil moliyalashtirish manbalarini kengaytirish, homiylarni jalb qilishni faollashtirish, pullik xizmatlar ko‘lamini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish hamda raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish bo‘yicha aniq taklif va tavsiyalarni ilgari suradi. Maqolada keltirilgan jadval va diagrammalar sport muassasalarining moliyaviy tuzilmasini amaliy jihatdan tasvirlab, taklif etilayotgan yechimlarning samaradorligini yanada aniqroq aks ettiradi. Ushbu ilmiy ish sport sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar, menejerlar, iqtisodchilar hamda sport muassasalarini boshqarish bilan shug‘ullanuvchi rahbarlar uchun amaliy va nazariy ahamiyatga ega.
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПУТИ МОДЕРНИЗАЦИИ СИСТЕМЫ НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ ТОПЛИВНО-ЭНЕРГЕТИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА УЗБЕКИСТАНА – 2025
В статье исследуются проблемы и перспективные направления развития системы налогообложения топливно-энергетических предприятий в Узбекистане. Особое внимание уделено анализу норвежской системы налогового регулирования, основанной преимущественно на премиальном и стимулирующем подходах. Проведённый анализ позволяет сделать вывод о целесообразности адаптации отдельных инструментов налоговой поддержки, применяемых в Норвегии, к условиям экономики Узбекистана. В частности, использование механизмов немедленного вычета либо последующей амортизации расходов на поисково-разведочные работы может способствовать активизации геологоразведочной деятельности и повышению инвестиционной привлекательности отрасли. Реализация данных мер создаёт предпосылки для сбалансированного сочетания фискальных интересов государства и стимулирования устойчивого развития топливно-энергетического комплекса
“O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOTNING O‘RNI VA UNI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI”
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotning O‘zbekistondagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, mamlakatda yashil energetika va yashil ekologiyani rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari, ushbu jarayonni bosqichmabosqich amalga oshirish mexanizmlari hamda zarur institutsional, iqtisodiy va tashkiliy choralar yoritib berilgan. Tadqiqotda atrof-muhitni muhofaza qilish, ekotizim barqarorligini ta’minlash va “yashil makon” tashabbuslarini kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan
MAMLAKATDA INVESTITSIYA JARAYONLARINING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Maqolada mamlakat investitsiya faolligini shakllantirish tizimi, investitsion faollikni aks ettiruvchi omillar, hududlarning investitsion salohiyatini shakllantirish tartibi hamda investitsion faollikka ta’sir etuvchi omillar o‘rganilgan va tahlil etilgan.
TURIZM XIZMATLARI TUSHUNCHASI VA ULARNI INNOVATSION TASHKIL ETISHNING IQTISODIY MOHIYATI
Mazkur maqolada globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida turizm sohasining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati, uning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri hamda O‘zbekiston Respublikasi tajribasida turizm xizmatlarini rivojlantirish borasida erishilayotgan natijalar ilmiy asosda tahlil qilingan. Shuningdek, turizm xizmatlarining zamonaviy iqtisodiy mohiyati, ularni innovatsion tashkil etish jarayonlari hamda amaliyotda yuzaga kelayotgan muammolar tizimli yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqot natijalariga tayangan holda turizm xizmatlarini innovatsion rivojlantirish va sohaning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy xulosalar hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
MINTAQAVIY IQTISODIYOTDA TURISTIK INFRATUZILMANI BAHOLASH USULLARI VA MEZONLARI
Maqolada mintaqaviy iqtisodiyot nuqtai nazaridan turistik infratuzilmani baholash usullari va mezonlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Turistik infratuzilmaning hududiy rivojlanishdagi o‘rni, uni baholashda qo‘llaniladigan xalqaro va milliy yondashuvlar tizimlashtirilgan. Jahon, MDH va O‘zbekiston tajribasi asosida asosiy muammolar ochib berilgan hamda baholash usullarini takomillashtirish bo‘yicha xulosalar shakllantirilgan
OʻZBEKISTONDA KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI FAOLIYATINING HOLATI VA TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning O‘zbekiston iqtisodiyotidagi o‘rni hamda rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida 2023–2025-yillarga oid rasmiy statistik ma’lumotlar asosida kichik tadbirkorlik subyektlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi, tarmoqlar va hududlar kesimidagi faolligi baholandi. Tadqiqotda tahlil va sintez, taqqoslash, dinamik hamda strukturaviy tahlil metodlaridan foydalanildi. Olingan natijalar kichik biznesning iqtisodiy o‘sish va bandlikni ta’minlashdagi muhim rolini tasdiqlaydi. Shuningdek, kichik tadbirkorlikni rivojlantirishda moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish, institutsional mexanizmlarni takomillashtirish va hududiy yondashuvni rivojlantirish zarurligi asoslab berildi. Tadqiqot natijalaridan kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda foydalanish mumkin
MARKETING KOMMUNIKATSIYA STRATEGIYALARINI ISHLAB CHIQISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada marketing kommunikatsiya strategiyalarini ishlab chiqishning zamonaviy yondashuvlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi, iste’molchi xulq-atvoridagi o‘zgarishlar va bozor raqobatining kuchayishi sharoitida marketing kommunikatsiyalarini rejalashtirish va boshqarish masalalarining dolzarbligi asoslab beriladi. Tadqiqot jarayonida marketing kommunikatsiya strategiyasi tushunchasining nazariy asoslari o‘rganilib, integratsiyalashgan marketing kommunikatsiyalari, omnichannel yondashuv, ma’lumotlarga asoslangan marketing hamda raqamli platformalardan foydalanishning o‘ziga xos jihatlari yoritiladi. Ilmiy tahlil natijalari zamonaviy marketing kommunikatsiya strategiyalarining samaradorligi iste’molchi markazli yondashuv, shaxsiylashtirilgan kontent va raqamli texnologiyalar bilan bevosita bog‘liqligini ko‘rsatadi. Maqolada olingan xulosalar marketing faoliyatini takomillashtirish, kommunikatsiya strategiyalarini ishlab chiqishda ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilish va korxonalarning raqobatbardoshligini oshirishda amaliy ahamiyatga ega.
SANOAT KORXONALARIDA MAHSULOT RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Sanoat korxonalari milliy iqtisodiyotning asosiy bo‘g‘inini tashkil etadi. Shu bilan birga, ular nafaqat milliy iqtisodiyotda, balki ijtimoiy sohada ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada sanoat korxonalarida mahsulotlar raqobatbardoshligini oshirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA PRUDENSIAL NAZORAT: BAZEL QOIDALARI VA ULARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada xalqaro moliyaviy tizimda prudensial nazoratning ahamiyati, uning nazariy va me’yoriy asoslari, xususan Bazel qoidalari doirasida shakllangan standartlar tahlil qilinadi. Muallif tomonidan Bazel I, Bazel II va Bazel III me’yoriy paketlarining mazmuni, ularning bank kapitalini boshqarish, likvidlikni ta’minlash hamda moliyaviy barqarorlikni mustahkamlashdagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritib berilgan. Maqolada xalqaro tajribaga tayangan holda prudensial nazorat standartlarini milliy moliya tizimiga tatbiq etish masalalari ko‘rib chiqilgan bo‘lib, xususan O‘zbekiston sharoiti uchun amaliyotga yo‘naltirilgan tavsiyalar ishlab chiqilgan. Bazel qoidalarining tijorat banklari faoliyati samaradorligini oshirish, risklarni boshqarish madaniyatini rivojlantirish va shaffoflikni kuchaytirishdagi ahamiyati asoslangan holda bayon etilgan.
INNOVATSION FAOLIYATNI BOSHQARISHDA BOSHQARUV HISOBI AXBOROTINING AHAMIYATI
Mazkur maqolada korxonalarning barqaror rivojlanishi va raqobatbardoshligini ta’minlashda innovatsion faoliyatni samarali boshqarish masalalari atroflicha tahlil qilingan. Innovatsion faoliyat yuqori darajadagi noaniqlik, moliyaviy risklar hamda katta hajmdagi investitsiyalar bilan tavsiflanishi sababli, ushbu jarayonlarni boshqarishda ishonchli va tizimli axborot ta’minotiga ehtiyoj ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, maqolada boshqaruv hisobi axborotining innovatsion faoliyatni rejalashtirish, tashkil etish, nazorat qilish va baholashdagi muhim o‘rni ochib berilgan. Maqolada boshqaruv hisobi axborotining mohiyati, funksiyalari hamda innovatsion loyihalarni tanlash va amalga oshirish jarayonidagi ahamiyati nazariy va amaliy jihatdan asoslab berilgan. Innovatsion qarorlar qabul qilishda xarajatlar va natijalarni taqqoslash, investitsiya samaradorligini aniqlash, risklarni moliyaviy baholash hamda resurslardan samarali foydalanishni ta’minlashda boshqaruv hisobi axborotining tutgan o‘rni yoritilgan. Shuningdek, innovatsion loyihalar samaradorligini baholashda zamonaviy boshqaruv hisobi usullari — faoliyatga asoslangan xarajatlar hisobi, maqsadli tannarx, mahsulotning hayotiy sikli xarajatlari tahlili va byudjetlashtirish mexanizmlaridan foydalanish masalalari keng yoritilgan.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA INTEGRATSIYA JARAYONLARINI AMALGA OSHIRISH SHAKLLARI VA ULARNING TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada oliy ta’lim tizimida integratsiya jarayonlarini amalga oshirish shakllari hamda ularning ta’lim xizmatlari bozoridagi ahamiyati tahlil qilingan. Ta’lim xizmatlari bozori globallashuv va raqobat sharoitida barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida oliy ta’lim muassasalari o‘rtasida hamkorlikni kengaytirish, xalqaro ta’lim standartlarini joriy etish, qo‘shma ta’lim dasturlari va ilmiy loyihalarni rivojlantirish zaruriyati asoslab berilgan. Shuningdek, integratsiya jarayonlarining ta’lim xizmatlari sifatini oshirish, mehnat bozori talablariga mos yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash, innovatsion g‘oyalarni joriy etish hamda ta’lim eksportini rivojlantirishdagi o‘rni yoritib berilgan
EKOMARKETING STRATEGIYALARI ORQALI BARQAROR RIVOJLANISHGA ERISHISH
Mazkur maqolada ekomarketing strategiyalarining barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi roli va mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Unda ekologik tamoyillarga asoslangan marketing yondashuvlari orqali iqtisodiy o‘sish va atrofmuhit muhofazasini uyg‘unlashtirish yo‘llari, shuningdek, korxonalar faoliyatida ekomarketingni joriy etishning afzalliklari, iste’molchilar ekologik madaniyatini oshirishdagi ta’siri hamda uzoq muddatli raqobatbardoshlikni ta’minlashdagi ahamiyati xorijiy va mahalliy olimlarning ilmiy ishlari asosida tadqiq etiladi
ENSURING INNOVATIVE ECONOMIC SECURITY IN THE KHOREZM REGION: WASTE RECYCLING AND CIRCULAR ECONOMY
The current problem of the developing innovative economy today is the scarcity of resources, the globalization of environmental problems as a result of the disruption of the ecological balance, the diseases that affect the health of the human world, all of which are the result of the waste of resources, and currently in the Khorezm region, a very large part of the resources, 95-96%, remains as waste, which is causing many economic, social and ecological global problems. This, in turn, has caused severe economic, social and ecological crises in the Khorezm region. Ensuring environmental protection, human health, and the effective use of resources on a global scale are the pressing problems of today
KICHIK BIZNES FАОLIYАTINI BАHОLАSH ASOSIDA SAMARADORLIGINI OSHIRISH.
Ushbu maqolada jahon iqtisodiyotining global taraqqiyoti hamda iqtisodiyotning ijtimoiy maqsadlarga muvofiqlik darajasi ortib borayotgan sharoitda kichik biznesning tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda kichik biznesning bir tomondan ishlab chiqarishni rivojlantirishda yuqori darajadagi moslashuvchanlik va mobillikka ega ekanligi, ikkinchi tomondan esa real daromad manbai sifatida hamda ijtimoiy talablarga to‘liq javob beruvchi subyekt sifatidagi ahamiyati oshib borayotgani ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
OʻZBEKISTON IQTISODIYOTIGA ISLOM MOLIYASINI JORIY QILISHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada islomiy moliya sohasida ilg‘or natijalarga erishgan Fransiya, Pokiston, Bahrayn va Buyuk Britaniya kabi mamlakatlar tajribasi tahlil qilinadi. Mazkur davlatlarda islomiy moliya institutlarining shakllanishi, huquqiyme’yoriy asoslari, amaliy mexanizmlari hamda ularning iqtisodiyotga ko‘rsatgan ijobiy va salbiy ta’sirlari yoritib beriladi. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston iqtisodiyotiga islomiy moliyani joriy etish imkoniyatlari, mavjud muammolar va istiqbolli yo‘nalishlar aniqlanadi hamda amaliy xulosa va takliflar ilgari suriladi
MINTAQAVIY IMIJNI SHAKLLANTIRISHNING KONSEPTUAL ASOSLARI
Ushbu maqolada hududni targ‘ib qilish, hududiy marketing, hudud imiji va hududiy brending masalalariga oid ilmiy adabiyotlar tahlili asosida mazkur yo‘nalishlarning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda hududlarni rivojlantirish, ularning raqobatbardoshligini oshirish hamda ijobiy imijini shakllantirishda hududiy marketing va brendingning o‘rni asoslab beriladi. Shuningdek, hududlarni reklama qilish va samarali boshqarish mexanizmlarining zamonaviy imkoniyatlari tahlil qilinadi
QISHLOQ XOʻJALIGI KORXONALARI FAOLIYATI SAMARADORLIGINI TAʼMINLASHNING IQTISODIY MEXANIZMI
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi korxonalarida samaradorlikni oshirishga xizmat qiluvchi iqtisodiy mexanizmning tarkibiy elementlari, ularning o‘zaro bog‘liqligi va amaliy qo‘llanilish jihatlari tahlil qilinadi. Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining o‘ziga xos xususiyatlari, resurslardan foydalanish samaradorligini baholash mezonlari hamda bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar raqobatbardoshligini ta’minlaydigan boshqaruv usullari yoritiladi
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN KICHIK BIZNESNI INVESTITSION KREDITLARI ORQALI MOLIYALASHTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida muhim omil bo‘lib xizmat qilayotgan kichik biznes subyektlarini tijorat banklari tomonidan investitsion kreditlar orqali moliyalashtirishning amaldagi holati, mavjud muammolari va takomillashtirish istiqbollari chuqur o‘rganiladi. Tadqiqot jarayonida kichik biznesning iqtisodiy salohiyati, ularning tarmoqlar bo‘yicha tarkibiy ulushi, investitsion loyihalarni moliyalashtirishda qo‘llanilayotgan bank metodologiyasi hamda tijorat banklarining kredit siyosati atroflicha tahlil qilinadi. Shuningdek, Mikrokreditbank, Agrobank, Xalq banki va Ipak Yo‘li bankining kichik biznesni investitsion kreditlar orqali qo‘llab-quvvatlash borasidagi tajribasi solishtirma tahlil asosida yoritilib, kreditlash mexanizmidagi mavjud kamchiliklar aniqlanadi. Tadqiqot ilmiy, statistik va amaliy manbalarga tayangan holda olib borilgan bo‘lib, investitsion kreditlar samaradorligini oshirish, tijorat banklarining kichik biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashdagi rolini kuchaytirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi
YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI ASOSIDA XIZMAT KO‘RSATISH SOHASINI SAMARALI RIVOJLANTIRISHNING XORIJ TAJRIBASI
Mamlakatimizda yashil iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar ekologik barqarorlikni ta’minlash, energetik samaradorlikni oshirish hamda tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni rag‘batlantirishga yo‘naltirilgan. Ushbu yondashuvlar O‘zbekistonning barqaror rivojlanish strategiyasini mustahkamlash bilan birga, kelajak avlodlar uchun sog‘lom va toza atrof-muhitni ta’minlash imkonini yaratadi. Shu bois, yashil iqtisodiyot sharoitida O‘zbekiston xalqaro ilg‘or tajribalarni o‘rganish va moslashtirish asosida milliy xizmat ko‘rsatish sohasining salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan barqarorlik tamoyillariga asoslangan zamonaviy konsepsiya va strategiyalarni joriy etishi muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida xizmat ko‘rsatish sohasini samarali rivojlantirish bo‘yicha xorijiy tajribalar tahlil qilingan
ИНТЕГРАЦИОННОЕ ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ ГОСУДАРСТВЕННОГО ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ОПЕРАТОРА И ПРЕДПРИЯТИЙ МЕСТНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ
В статье рассматривается интеграционное взаимодействие между государственным железнодорожным оператором и предприятиями местной промышленности в условиях модернизации железнодорожной отрасли. Выявлены ключевые институциональные и финансовые ограничения, снижающие эффективность кооперации. Обоснована необходимость формирования единого интеграционного механизма, направленного на повышение уровня локализации, снижение импортозависимости и ускорение технологического обновления отрасли
TURIZMDA INDIVIDUALLASHTIRILGAN XIZMATLAR KONSEPSIYASI VA TAJRIBA TURIZMINING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada zamonaviy turizm industriyasida individuallashtirilgan xizmatlar konsepsiyasi va tajriba turizmi yondashuvlarining nazariy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida milliy va xorijiy ilmiy adabiyotlar tahlili orqali individuallashtirilgan xizmatlar va tajriba turizmining asosiy xususiyatlari, rivojlanish bosqichlari hamda zamonaviy turizm bozorida qo'llanilish imkoniyatlari aniqlandi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, individuallashtirilgan yondashuv va tajriba turizmi zamonaviy turistlarning o'zgaruvchan ehtiyojlariga javob berish uchun eng samarali strategiyalardan hisoblanadi va ularning integratsiyalashtirilgan qo'llanilishi turistik mahsulotning raqobatbardoshligini sezilarli darajada oshiradi
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA QISHLOQ XO‘JALIGIDA YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA EKOLOGIK EKSTERNALIYALARNI TARTIBGA SOLISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligida yuzaga kelayotgan ekologik eksternaliyalar hamda ularni yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida tartibga solish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda hududning tabiiy-iqlim xususiyatlari, Aralbo‘yi mintaqasiga xos ekologik muammolar va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining atrof-muhitga ta’siri tahlil qilindi. Qishloq xo‘jaligi faoliyati natijasida yuzaga kelayotgan salbiy ekologik eksternaliyalar aniqlanib, ularni kamaytirishda yashil iqtisodiy mexanizmlarning ahamiyati asoslab berildi. Tadqiqot natijasida ekologik soliqlar, rag‘batlantiruvchi subsidiyalar va resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish orqali eksternaliyalarni tartibga solish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi.
XALQARO STANDARTLARDA PRUDENSIAL NAZORAT: BAZEL QOIDALARI VA ULARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada xalqaro moliyaviy tizimda prudensial nazoratning ahamiyati, uning nazariy va me’yoriy asoslari, xususan Bazel qoidalari doirasida shakllangan standartlar tahlil qilinadi. Muallif tomonidan Bazel I, II va III me’yoriy paketlari mazmuni, ularning bank kapitalini boshqarish, likvidlikni ta’minlash va moliyaviy barqarorlikni kuchaytirishdagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Maqolada xalqaro tajribaga asoslanib, prudensial nazorat standartlarining milliy moliya tizimiga tatbiqi, xususan O‘zbekiston uchun amaliyotga yo‘naltirilgan tavsiyalar berilgan. Bazel qoidalarining tijorat banklari faoliyati samaradorligi, xavflarni boshqarish madaniyati va shaffoflikni oshirishdagi ahamiyati asoslangan holda ko‘rsatib berilgan.
METALLURGIYA SANOATIDA EKOLOGIK TOZA TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH: MAQSADGA MUVOFIQLIGI VA NATIJALARI
Maqolada metallurgiya sanoatida ekologik toza texnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy jihatlari o'rganiladi. Ekologik talablarning kuchayishi va resurs cheklovlarining o'sishi sharoitida ishlab chiqarish jarayonlarini yashil qilish zarurati asoslanadi. Ekologik yo'naltirilgan texnologiyalarning asosiy turlari ko'rib chiqiladi, shuningdek ularning xarajatlarni kamaytirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va metallurgiya korxonalarining raqobatbardoshligiga ta'siri baholanadi. Xulosa shuki, "yashil" texnologiyalarni joriy etish uzoq muddatda iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqdir
HUDUDIY IQTISODIY O‘SISH OMILLARINING EKONOMETRIK TAHLILI: SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA
Maqolada 2010–2024-yillar davomida Surxondaryo viloyatining iqtisodiy o‘sishiga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy omillar ekonometrik usullar yordamida tahlil etilgan. Shuningdek, tadqiqotda yalpi hududiy mahsulot hajmining shakllanishiga investitsiyalar, sanoat ishlab chiqarishi, xizmatlar sektori rivoji, eksport hajmi, bandlik darajasi hamda aholi sonining ta’siri batafsil ko‘rib chiqilgan. Hudud iqtisodiy o‘sishining makroiqtisodiy determinantlarini aniqlash va ularning ta’sir kuchini baholash tadqiqotning asosiy maqsadi sifatida belgilangan. Ushbu maqsadga erishish uchun 2010–2024-yillarga oid vaqt qatori ma’lumotlari asosida ko‘p omilli regressiya modeli ishlab chiqilgan va empirik baholash amalga oshirilgan. Olingan natijalar asosida Surxondaryo viloyatining iqtisodiy salohiyatidan samarali foydalanishni ta’minlashga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar shakllantirilgan
INDUSTRIАL RIVOJLАNISHNING IQTISODIY VА EKOLOGIK OQIBАTLАRI
Yashil iqtisodiyot atrof-muhitni muhofaza qilishning eng muhim ilg‘or vositalaridan biri sifatida qaralishi lozim. U innovatsion faoliyatni rag‘batlantiradi, ijtimoiy integratsiyaga yordam beradi hamda tabiat kapitalini saqlash, ko‘paytirish va tiklash imkoniyatini yaratadi. Shu bilan birga, mazkur kapital muhim iqtisodiy aktiv va ijtimoiy ne’matlar manbai bo‘lib, sivilizatsiyaning ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy barqaror rivojlanishini samarali ta’minlashga xizmat qiladi. So‘nggi yillarda “yashil” iqtisodiyot konsepsiyasi olimlar, mutaxassislar, jamoatchilik hamda siyosiy arboblar tomonidan keng muhokama qilinmoqda. Bu holat bozor mexanizmlarining tez-tez buzilishi va ko‘plab inqirozlar bilan bog‘liq bo‘lib, ular qatoriga iqlim inqirozi, biologik xilma-xillik inqirozi, yoqilg‘i, oziq-ovqat va suv inqirozlari, shuningdek, moliya tizimi hamda iqtisodiyotning umumiy inqirozi kiradi.
OLIY TA’LIM RAQOBATBARDOSHLIGINING TA’LIM SIFATINI OSHIRISHDAGI ROLI
Ushbu maqolada oliy ta’lim tizimida raqobatbardoshlikni ta’minlash masalasi va uning ta’lim sifatini oshirishdagi o‘rni kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi oliy ta’lim muassasalari o‘rtasida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish orqali ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Maqolada raqobatbardoshlik tushunchasining nazariy asoslari yoritilib, uning ta’lim sifati bilan uzviy bog‘liqligi ilmiy manbalar asosida asoslab beriladi. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarining reytinglari, ta’lim xizmatlari bozori, kadrlar tayyorlash sifati va innovatsion faoliyat ko‘rsatkichlari raqobatbardoshlikning muhim omillari sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot jarayonida tahlil, taqqoslash, mantiqiy umumlashtirish va tizimli yondashuv usullaridan foydalanilgan. Xorijiy va milliy tajriba tahlili asosida oliy ta’lim muassasalarida raqobat muhitini kuchaytirish ta’lim dasturlarini yangilash, professor-o‘qituvchilar malakasini oshirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda talabalar ehtiyojlariga mos ta’lim xizmatlarini rivojlantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan
IQTISODIYOTDA “YASHIL” MOLIYALASHTIRISHNI RIVOJLANTIRISHNING XUSUSIYATLARI
ushbu maqolada bugungi davrning dolzarb muammosiga aylangan ekologiya va “yashil” iqtisodiyot, “yashil” makon, “yashil” moliyalashtirish tushunchalarining o’zaro bog’liqligi korib chiqilgan. So‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi, ekologik inqiroz va tabiiy resurslarning cheklanganligi global moliyaviy tizim oldiga yangi muammolarni qo‘ymoqda. Ushbu muammolarni hal etish yo‘li sifatida “yashil” moliyalashtirish konsepsiyasi shakllanmoqda. Yashil moliyalashtirish barqaror iqtisodiy o‘sishni ekologik jihatdan xavfsiz tarzda ta’minlashga qaratilgan moliyaviy strategiyalar yig‘indisidir
THE ROLE OF DIGITAL MARKETING IN BOOSTING TOURISM-RELATED BUSINESSES
Digital marketing and tourism substantially contextualize our research by discussing digital marketing amidst a perfect understanding of the e-tourism panorama thereof. It goes deep into the whole development of marketing strategies in the industry, enhancing customer engagements, and progressing on business understanding of the digital tools.
MINTAQA IQTISODIY BARQARORLIGINI BAHOLASH INDIKATORLARI VA USLUBLARI
Mazkur tadqiqotda mintaqa iqtisodiy barqarorligini baholashda qo‘llaniladigan indikatorlar tizimi hamda uslubiy yondashuvlar nazariy va metodologik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va institutsional barqarorlikni aks ettiruvchi ko‘rsatkichlar guruhlari tizimlashtiriladi, ularni baholashda qo‘llaniladigan statistik, indeksli, ekonometrik va makoniy tahlil usullarining afzalliklari hamda cheklovlari ochib beriladi. Xorijiy va mahalliy ilmiy adabiyotlar asosida mintaqaviy barqarorlikni baholashning integrallashgan yondashuvlari umumlashtiriladi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy siyosatni ilmiy asosda rejalashtirishda hamda hududlararo iqtisodiy nomutanosibliklarni kamaytirishda metodik asos bo‘lib xizmat qiladi.
MAJOR INFLATIONARY FACTORS IN THE ECONOMY OF UZBEKISTAN AND ANTI-INFLATION POLICIES
This article analyzes the dynamics of inflation in the Uzbek economy in 2019–2024, the main external and internal factors influencing its formation, and strategies for reducing inflation. The study used open data from international and national institutions, such as the Central Bank of the Republic of Uzbekistan, the State Statistics Committee, the World Bank, and the International Monetary Fund. Based on statistical data, the interrelationships between annual changes in inflation, energy prices, shifts in the global food market, the national exchange rate, and monetary policy were examined. The results showed that the persistence of high inflation in Uzbekistan is explained, on the one hand, by external price shocks and high dependence on imports, and, on the other hand, by insufficiently developed market infrastructure, weak competition, and administrative changes in some tariffs. The article concludes with a comprehensive strategy, consisting of a set of monetary, fiscal, and structural reforms, to bring inflation closer to a sustainable 5 percent target level
ЦИФРОВАЯ ЭКОСИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА: МОДЕЛИ, МЕХАНИЗМЫ И НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ
В статье исследуются концептуальные подходы к формированию цифровой экосистемы современного университета и анализируются ключевые модели, механизмы и условия её эффективного функционирования. На основе сравнительного анализа отечественного и зарубежного опыта выделены три базовые модели – технологическая, интеграционная и педагогическая, – которые в совокупности формируют целостную цифровую среду высшего образования. Показано, что интеграция цифровой инфраструктуры, цифровых процессов и цифровых сервисов обеспечивает устойчивость, гибкость и адаптивность образовательной экосистемы. Результаты исследования подчеркивают необходимость комплексной модернизации университетов Узбекистана, включающей развитие ИКТ-инфраструктуры, внедрение аналитических инструментов, расширение гибридных форм обучения и повышение цифровых компетенций персонала
SOLIQ MAJBURIYATLARINI HISOBGA OLISH JARAYONLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada soliq tizimining davlat iqtisodiy siyosatidagi o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan asoslab berilgan hamda O‘zbekiston Respublikasi, AQSH va Yevropa Ittifoqi soliq tizimlari qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida soliq turlarining tarkibi, ularning iqtisodiy faoliyat sub’yektlari daromadi, iste’moli va mulkiy holati bilan bog‘liqligi, shuningdek soliq adolati va fiskal barqarorlikni ta’minlashdagi roli ochib berilgan. Soliq ma’muriyatchiligining normativ-huquqiy asoslari, raqamlashtirish darajasi va institusional xususiyatlari xalqaro amaliyot bilan taqqoslangan holda baholanib, milliy soliq tizimining soddalashtirilgan va rag‘batlantiruvchi modeli ilmiy nuqtai nazardan tahlil etilgan. Shuningdek, maqolada korxonalarda soliq majburiyatlarini hisobga olish jarayonlarini takomillashtirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. OECD, Yevropa Ittifoqi va AQSH tajribalari asosida raqamlashtirilgan soliq hisoboti, avtomatlashtirilgan risk-tahlil, real vaqt rejimidagi monitoring va axborot tizimlarini integratsiyalash mexanizmlarining samaradorligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari soliq hisobini yuritishda shaffoflik va aniqlikni oshirish, inson omilini kamaytirish hamda milliy soliq tizimini xalqaro standartlarga moslashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosalar va takliflarni shakllantirishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AKSIZ SOLIGʻINING FISKAL VA IJTIMOIY ROLI
Ushbu maqolada O`zbekiston Respublikasida aksiz solig‘ining fiscal va ijtimoiy roli yoritishgan. Maqolada aksiz solig‘ining davlat budjeti daromadlari shakllanishidagi roli, uning iqtisodiy barqarorlikka ta’siri, O‘zbekistonda aksiz solig‘ining iqtisodiy samaradorligini oshirish yollari, aksiz stavkalarining iqtisodiy faoliyat va aholi daromadlariga ta’siri, shuningdek, jahon tajribaari asosida talif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MINTAQAVIY IQTISODIYOTDA AGROTURIZMNI BAHOLASH USULLARI VA MEZONLARI
Maqolada mintaqaviy iqtisodiyot nuqtai nazaridan agroturizmni baholash usullari va mezonlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Agroturizmning qishloq hududlarini diversifikasiya qilish, aholi bandligini oshirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashdagi o‘rni ochib berilgan. Jahon, MDH va O‘zbekiston tajribasi asosida agroturizmni baholashda qo‘llaniladigan asosiy usul va mezonlar tizimlashtirilgan.
OLIY TAʼLIMDAGI RAQAMLI YECHIMLARNING SAMARADORLIGI VA UNI BAHOLASH MEZONLARI
Ushbu ilmiy maqolada zamonaviy taʼlim jarayonida qoʻllanilayotgan raqamli yechimlarning samaradorligi har tomonlama tahlil qilingan boʻlib, ularning oʻquv jarayoniga koʻrsatayotgan taʼsiri, afzalliklari va mavjud muammolari chuqur oʻrganilgan. Tadqiqot natijalari raqamli yechimlar taʼlim jarayonini optimallashtirish, bilimlarni oʻzlashtirishni chuqurlashtirish, vaqt va resurslar tejamkorligini taʼminlash, pedagogik jarayonni avtomatlashtirish va individuallashtirishda muhim oʻrin tutishini koʻrsatadi. Shuningdek, OBE va LA texnologiyalarining integratsiyalashgan holda qoʻllanilishi taʼlim jarayonini real vaqt rejimida monitoring qilish, muammolarni erta aniqlash va dalilga asoslangan pedagogik qarorlar qabul qilish imkoniyatini beradi. Maqolada tahlil qilingan ilmiy natijalar va takliflar oliy taʼlim muassasalarida raqamli taʼlimni yanada rivojlantirish, uning samaradorligini takomillashtirish va raqamli transformatsiya jarayonlarini ilmiy asosda boshqarishga xizmat qiladi.
SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA AKVAPARK VA SUZISH HAVZALARI QURILISHINI TAHLIL QILISH HAMDA TAVSIYALAR BERISH
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati iqlimiy, demografik va iqtisodiy sharoitida akvapark va suzish havzalari infratuzilmasini rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot iqlim ko‘rsatkichlari, mavjud turistik oqim, sport infratuzilmasi, xususiy investitsiyalarni jalb etish holati hamda aholining sog‘lom turmush tarziga bo‘lgan talabini o‘rganishga asoslanadi. Tahlil natijalariga ko‘ra viloyatda zamonaviy suv infratuzilmalarini tashkil etish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqilgan.
FISKAL FEDERALIZM NAZARIYASI VA UNING AMALIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada davlat moliyasini boshqarishni takomillashtirish va markazsizlashtirishning muhim vositasi bo‘lgan fiskal federalizm nazariyasi hamda uning amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda Richard Masgreyv, Charlz Taybaut va Uolles Outs kabi iqtisodchilarning fundamental nazariyalari, xususan, davlat funksiyalarini taqsimlash, "oyoq bilan ovoz berish" gipotezasi va markazsizlashtirish teoremalari ko‘rib chiqilgan. Maqolada soliq vakolatlarini taqsimlash mezonlari yoritilgan. Shuningdek, vertikal va gorizontal fiskal nomutanosibliklarni bartaraf etishda budjetlararo transfertlarning (grantlar) roli ochib berilgan. Fiskal markazsizlashtirishning samaradorlikni oshirish, innovatsiyalar va hisobdorlik kabi ijobiy jihatlarini tahlil qilish bilan birga, makroiqtisodiy beqarorlik, "yumshoq budjet cheklovlari" va mintaqaviy tengsizlik kabi xatarlariga ham to‘xtalib o‘tilgan. Xulosa qismida fiskal federalizm universal yechim emasligi, uning muvaffaqiyati har bir mamlakatning o‘ziga xos sharoitlari va institutlarining mustahkamligiga bog‘liqligi ta’kidlanadi
OILAVIY MUHITDA QIZLARNING EMOTSIONAL INTELLEKTINI RIVOJLANTIRISH: IJTIMOIY PEDAGOGIK YONDASHUV (O‘ZBEKISTONDA)
Maqolada O‘zbekiston oilaviy muhitida qizlarning emotsional intellektini rivojlantirishga qaratilgan ijtimoiypedagogik yondashuv ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Emotsional intellekt tushunchasining mazmuni, uning asosiy tarkibiy komponentlari hamda rivojlanish xususiyatlari yoritib beriladi. Shuningdek, oilaviy muhitda emotsional intellektni shakllantirishga xizmat qiluvchi samarali amaliy metodlar va trening mashg‘ulotlari tavsiya etiladi. Qizlarning emotsional rivojlanishida oila, ota-ona munosabatlari va pedagogik yondashuvlarning muhim o‘rni asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari asosida emotsional intellektni rivojlantirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
«YASHIL IPOTEKA» AMALIYOTI: XORIJIY TAJRIBALAR
Mazkur maqola “yashil ipoteka”ni tashkil etish va boshqarishning xalqaro tajribalariga bagʻishlangan boʻlib, unda Germaniya, Buyuk Britaniya, AQSH, Niderlandiya kabi mamlakatlarning institutsional modellari, shuningdek, energiya tejamkor uy-joylarni moliyalashtirishni ragʻbatlantirishda hukumat va bozor mexanizmlarining roli tahlil qilingan. Shuningdek, yashil ipotekalarni rivojlantirishdagi asosiy muammolar, shu jumladan, binolarning energiya samaradorligini baholash va tekshirish uchun yagona xalqaro metodologiya (standart)ning yoʻqligi, energiya samaradorligi orqali kredit xavfini kamaytirishni qoʻllab-quvvatlovchi empirik dalillarning cheklanganligi, yashil yuvish (greenwashing) xavfi, qarz oluvchilarning energiya tejamkor investitsiyalarning potensial foydalari haqida yetarlicha axborotga ega emasliklari kabi muammolar aniqlangan. Barqaror moliyaviy rivojlanish doirasida ushbu muammolarning oldini olish boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
ТРАНСФОРМАЦИЯ ПРОЦЕССОВ ПРИНЯТИЯ СТРАТЕГИЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА. ФОРМИРОВАНИЕ НОВОЙ ПАРАДИГМЫ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ
Данная статья представляет комплексный анализ трансформационных процессов в сфере стратегического принятия решений под влиянием технологий искусственного интеллекта и больших данных. Исследование базируется на эмпирических данных глобальных консалтинговых компаний (McKinsey Global AI Survey 2024-2025, Deloitte CEO Survey 2024, Boston Consulting Group 2024), отчёте ПРООН «Цифровая экономика Узбекистана» (2025), а также анализе лучших практик транснациональных корпораций. Выявлено, что внедрение систем поддержки принятия решений на основе ИИ приводит к сокращению времени принятия стратегических решений на 40-60%, повышению точности прогнозирования на 35-50% и росту операционной эффективности на 26%. Особое внимание уделяется анализу контекста Республики Узбекистан, где цифровая трансформация топ- менеджмента находится на начальном этапе развития. Представлены восемь аналитических таблиц, отражающих ключевые метрики трансформации, сравнительный анализ подходов ведущих корпораций и специфику внедрения ИИ-решений в условиях развивающихся экономик
QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDA TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI KENGAYTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida qimmatli qog‘ozlar bozori rivojlanishida tijorat banklarining tutgan o‘rni, ularning iqtisodiy jarayonlardagi roli hamda ushbu sohada faoliyatni kengaytirish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, banklar tomonidan qimmatli qog‘ozlar emissiyasi, investitsiya vositachiligi, brokerlik va dilerlik xizmatlarini rivojlantirish orqali milliy kapital bozorining samaradorligini oshirish masalalari tahlil qilingan
ISHLAB CHIQARISHNI DIVERSIFIKATSIYA ORQALI SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING ASOSIY MEHANIZMLARI
Mazkur ilmiy maqolada ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilishning mohiyati, uning iqtisodiy mazmuni va korxona samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy mexanizmlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Shu bilan birga, ishlab chiqarish samaradorligi tushunchasi va uni baholashda qo‘llaniladigan asosiy ko‘rsatkichlar tizimi batafsil tahlil qilingan. Maqolada xorijiy va mahalliy iqtisodchi olimlarning diversifikatsiya bo‘yicha olib borgan ilmiy tadqiqotlari tahlil qilinib, ularning nazariy qarashlari umumlashtirilgan. Investitsion, moliyaviy, innovatsion, marketing va tashkiliy-boshqaruv mexanizmlari diversifikatsiya jarayonida samaradorlikni oshirishdagi o‘rni chuqur o‘rganilgan. O‘zbekiston iqtisodiyotidagi amaliy misollar asosida ilmiy xulosalar va takliflar berilgan
TOʻGʻRI SOLIQLARNI UNDIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH AMALIYOTI TAHLILI
Mazkur maqolada respublikamizda so‘nggi yillarda mamlakatda soliq va moliya sohalarida tadbirkorlik faoliyatini yuritish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, investitsiya muhitini yaxshilash hamda biznes doiralarining ishonchini yanada mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yoritilgan. Shu bilan birga, iqtisodiyotda yashirin aylanma savdo va umumiy ovqatlanish, avtotransportda tashish, uy-joy qurilishi va ta’mirlash, turarjoy xizmatlarini ko‘rsatish kabi sohalar o‘rganilib, xorij tajribasi, mamlakatimizda uni qo‘llash bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar shakllantirilgan.
OʻZBEKISTONDA BANK TIZIMINING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi bank tizimining 2017-2025-yillar kesimidagi rivojlanish dinamikasi, tizim ko‘lami (aktivlar, kapital, kredit qo‘yilmalari) hamda aktivlar va passivlar tarkibidagi tarkibiy o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida bank tizimi aktivlarining yalpi ichki mahsulotga nisbati, kreditlar ulushi va moliyaviy manbalar tarkibi asosida tizimning moliyaviy holati va resurs bazasi barqarorligi baholanadi. Shuningdek, muammoli kreditlar ulushi hamda ROA va ROE ko‘rsatkichlari orqali banklar faoliyatining rentabellik dinamikasi yoritiladi. Olingan natijalar bank tizimida aktivlar hajmining sezilarli kengayganini, resurslar tarkibida depozitlar ulushining ortib borayotganini hamda rentabellik ko‘rsatkichlarining yillar bo‘yicha o‘zgaruvchanligini ko‘rsatadi
INNOVATSION FAOLIYATNI MOLIYALASHTIRISHNING IQTISODIY MAZMUNI VA TAMOYILLARI
Mazkur ilmiy-tahliliy maqolada innovatsion faoliyatni moliyalashtirishning iqtisodiy mazmuni va asosiy tamoyillari kompleks yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda innovatsion moliyalashtirishning nazariy asoslari, uning ko‘p manbali xususiyati hamda davlat, xususiy sektor va muqobil moliyalashtirish institutlarining o‘zaro roli tahlil qilinadi. Shuningdek, innovatsion loyihalarning yuqori risk darajasi va uzoq muddatli investitsiya xususiyatlari moliyalashtirish mexanizmlariga ta’siri ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari innovatsion faoliyatni moliyalashtirish tizimini takomillashtirish, davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish va venchur moliyalashtirishni kengaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar chiqarishga xizmat qiladi
KREDIT RISKI VA UNGA TA‘SIR QILUVCHI OMILLAR TAHLILI
Ushbu maqolada tijorat banklarida kredit riski tushunchasi, uning shakllanish mexanizmlari va unga ta’sir etuvchi omillar chuqur ilmiy tahlil qilinadi. Kirish, Metodologiya, Natijalar, Muhokama, Xulosa formatida bayon etilgan ushbu tadqiqot kredit risklarini baholash va boshqarish jarayonining zamonaviy yondashuvlarini yoritadi
SURXONDARYO VILOYATI TUMANLARINING IQTISODIY MODERNIZATSIYASI: ASOSIY OMILLAR VA TENDENSIYALAR
Ushbu maqola Surxondaryo viloyati tumanlarining iqtisodiy modernizatsiyasi jarayonlarini tahlil qildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, viloyat tumanlari hududiy rivojlanishda turlicha rol o‘ynaydi: Termiz shahri va tumanlari, shuningdek Muzrabot va Jarqo‘rg‘on tumanlari sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarida yetakchi pozitsiyaga ega. Maqolada iqtisodiy modernizatsiyani rag‘batlantiruvchi asosiy omillar – infratuzilma rivoji, investitsiya faolligi, ishchi kuchi salohiyati, innovatsion faoliyat va davlat siyosati – aniqlandi. Shuningdek, viloyat tumanlarining iqtisodiy o‘sishidagi asosiy tendensiyalar, jumladan sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining o‘sishi, xizmatlar sohasining kengayishi va hududiy farqlar tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari viloyatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi uchun strategik yo‘nalishlarni belgilashga yordam beradi.
BUXORO VILOYATIDA YASHIL AGROTURIZM KONSEPSIYASINI SHAKLLANTIRISH
Ushbu maqolada Buxoro viloyatida yashil agroturizm konsepsiyasini shakllantirish, karbon izini kamaytirish strategiyalari hamda ekosertifikatsiya tizimini joriy etish mexanizmlari xorijiy ilg‘or tajribalar tahlili asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda Yevropa Ittifoqi, Avstraliya, Yangi Zelandiya, Kosta-Rika va Tailand kabi yashil turizm sohasida yetakchi davlatlarning amaliyoti qiyosiy tahlil qilingan. Ilmiy ishda IMRAD metodologiyasi qo‘llanilgan bo‘lib, 2019–2024-yillar statistik ma’lumotlari asosida jadvallar va grafiklar orqali natijalar taqdim etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ekosertifikatsiya tizimini joriy etish agroturizm daromadlarini 25–40 % ga oshiradi, karbon izini kamaytirish chora-tadbirlari esa xorijiy turistlar oqimini 35 % gacha ko‘paytiradi. Maqolada Buxoro viloyati agroturizm subyektlari uchun “Green Destination” xalqaro standartlariga mos ekosertifikatsiya modeli va karbon neytrallik dasturi ishlab chiqilgan
TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA DAROMADLAR VA ULARNI SHAKLLANTIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining daromad bazasini shakllantirish jarayonlari, daromad turlarining tarkibi hamda ularni oshirishning zamonaviy mexanizmlari tahlil qilingan. Bank faoliyatining barqarorligini ta’minlashda foizli va foizsiz daromadlarning nisbati, aktiv va passiv operatsiyalar samaradorligi hamda raqamli bank xizmatlari ahamiyati yoritib beriladi. Shuningdek, banklar daromadlarini ko‘paytirishda risklarni boshqarish, xizmatlar diversifikatsiyasi, innovatsion mahsulotlar joriy etish va mijozlar bazasini kengaytirishning o‘rni ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot yakunida tijorat banklari daromadlarini optimallashtirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar berilgan.
MINTAQADA KICHIK BIZNESNING EKSPORT SALOHIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada mintaqada kichik biznes subyektlarining eksport salohiyati samaradorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi hududlarining eksport ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, kichik bizneslarning xalqaro bozorlarga chiqishdagi asosiy to‘siqlar va ularni bartaraf etish yo‘llari aniqlangan. Maqolada ekonometrik modellashtirish usullaridan foydalanilgan holda eksport salohiyatiga ta'sir etuvchi omillar baholangan va mintaqaviy eksportni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kichik bizneslarning eksport faoliyatini rag'batlantirish uchun moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, raqamli marketing strategiyalari va logistika infratuzilmasini takomillashtirish zarur. Shuningdek, davlat tomonidan ko‘rsatiladigan eksportni rivojlantirish dasturlari samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy takliflar berilgan
FERMERLAR KOOPERATSIYASI VA XALQARO BOZORLARGA KIRISH: O‘TISH DAVRI IQTISODIYOTIDAN XULQ-ATVOR, DEMOGRAFIK VA INSTITUTSIONAL NUQTAI NAZARLAR
Xalqaro qishloq xo‘jaligi bozorlari fermerlar uchun yuqori daromad olish, qo‘shimcha qiymat yaratish hamda ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish imkoniyatlarini taqdim etadi. Biroq kichik va o‘rta fermer xo‘jaliklarining ushbu bozorlarga chiqishi sifat standartlariga rioya qilish talablari, moliyaviy cheklovlar, ishlab chiqarish hajmining yetarli emasligi hamda institutsional imkoniyatlarning sustligi sababli hanuzgacha cheklanganligicha qolmoqda. Mazkur maqolada fermerlar kooperatsiyasining xalqaro bozorlarga chiqishdagi roli fermerlar xulq-atvori, xalqaro bozorlarning o‘ziga xos xususiyatlari, ishlab chiqaruvchilarning demografik omillari hamda institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari nuqtayi nazaridan monografik tahlil qilinadi. Tadqiqot kollektiv harakat nazariyasi va yuqori qiymatli bozorlar bo‘yicha so‘nggi empirik tadqiqotlar natijalariga tayangan holda, fermerlar kooperatsiyasi xalqaro bozorlarga integratsiyalashuv jarayonida ixtiyoriy tashkiliy shakl emas, balki zarur tarkibiy birlashma ekanligini ko‘rsatadi. Olingan natijalar kooperativlarni rivojlantirish hamda davlat tomonidan maqsadli institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kuchaytirish fermerlarning global qiymat zanjirlarida ishtirokini kengaytirishda muhim ahamiyat kasb etishini tasdiqlaydi.
ERKIN IQTISODIY ZONALARNI KLASTER ASOSIDA RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada globallashuv sharoitida erkin iqtisodiy zonalarning milliy va hududiy iqtisodiyot rivojidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida erkin iqtisodiy zonalarda klasterlashuv yondashuvining mohiyati, uning ishlab chiqarish samaradorligi, investitsiya faolligi hamda eksport salohiyatiga ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Klaster mexanizmi orqali sanoat, logistika, innovatsiya va xizmat ko‘rsatish subyektlarining o‘zaro integratsiyalashuvi iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashning muhim omili sifatida baholanadi. Shuningdek, klasterlashuv asosida rivojlangan erkin iqtisodiy zonalarda qo‘shilgan qiymat zanjirining shakllanishi, tashqi savdo operatsiyalarining faollashuvi hamda hududiy raqobatbardoshlikning oshishi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari erkin iqtisodiy zonalarni klaster asosida rivojlantirish global iqtisodiy muhitda samarali institutsional model ekanligini ko‘rsatadi
КОРПОРАТИВНОЕ УПРАВЛЕНИЕ В АВТОМОБИЛЬНОМ СЕКТОРЕ УЗБЕКИСТАНА: СТРАТЕГИИ УПРАВЛЕНИЯ РИСКАМИ ДЛЯ УСТОЙЧИВОГО РОСТА И СОБЛЮДЕНИЯ РЕГУЛЯТОРНЫХ ТРЕБОВАНИЙ
В статье рассматриваются особенности корпоративного управления и управления рисками в автомобильном секторе Республики Узбекистан в условиях институциональных реформ и интеграции в глобальные рынки. Анализируется роль корпоративного управления как ключевого фактора повышения устойчивости компаний, обеспечения регуляторного соответствия и минимизации финансовых и операционных рисков. Особое внимание уделено специфике переходной экономики, сочетанию государственного участия и частного капитала, а также сопоставлению национальных управленческих практик с международными стандартами. В работе обоснована необходимость интеграции риск-менеджмента в стратегические процессы корпоративного управления и показана роль корпоративной социальной ответственности в снижении репутационных и регуляторных рисков. Сделан вывод о том, что развитие прозрачных и подотчётных управленческих механизмов является необходимым условием устойчивого роста автомобильных компаний Узбекистана
ПУТИ ВНЕДРЕНИЯ И СТИМУЛИРОВАНИЯ ИННОВАЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА НА ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты внедрения и стимулирования инновационного потенциала на промышленных предприятиях. Раскрывается сущность инновационного потенциала, его структурные элементы и факторы формирования. Особое внимание уделяется механизмам активизации инновационной деятельности, включая организационно-экономические, финансовые и институциональные инструменты. На основе анализа современных тенденций развития промышленности обоснована необходимость системного подхода к управлению инновациями как ключевого условия повышения конкурентоспособности и устойчивого развития промышленных предприятий. Сформулированы практические рекомендации по совершенствованию инновационной политики на микроуровне
O‘ZBEKISTONDA ISLOM MOLIYASIGA BO‘LGAN EHTIYOJ VA ZARURIYAT: UNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada islom moliyasining jamiyat iqtisodiyoti moliya tizimidagi ahamiyati yoritib berilgan. Shuningdek, O‘zbekistonga joriy etishning obyektiv zaruriyati hamda undagi muammolar, ularning bartaraf etishdagi ilmiy taklif va tavsiyalar yoritilgan
MEHNAT RESURSLARINI BOSHQARISH VA UNI SAMARADORLIGINI OSHIRISH MASALALARI
Iqtisodiyotning globallashuvi mehnat resurslaridan foydalanishga yuqori talablar qo‘ymoqda. Mehnat resurslari korxona va uning mahsulotlarining raqobatbardoshligini ta’minlashda asosiy o‘rinni egallaydi. Maqolada mehnat resurslarini boshqarish masalalari o‘rganilgan va takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatilgan
DAVLAT TOMONIDAN IQTISODIY NAZORATNING BOZOR BARQARORLIGINI TA’MINLASHDAGI ROLI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI VA GLOBAL AMALIYOT TAHLILI
Ushbu maqolada davlat tomonidan iqtisodiy nazorat mexanizmlarining bozor barqarorligini ta’minlashdagi o‘rni, ularning samaradorlik ko‘rsatkichlari hamda O‘zbekiston tajribasining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Tadqiqotda fiskal nazorat, soliq boshqaruvi, narxlar monitoringi, monopoliyaga qarshi siyosat, moliyaviy shaffoflikni kuchaytirish va korrupsiyani kamaytirish choralarining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri tahlil qilinadi
TASHQI DAVLAT QARZINING VALYUTA TUZILMASI VA UNING QARZ BARQARORLIGIGA TA’SIRI TAHLILI
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasi tashqi davlat qarzining valyuta tarkibini o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishning maqsadi qarz mablag‘larini qaysi valyutalarda jalb qilish maqsadga muvofiqligini va valyuta kurslarining o‘zgarishi tashqi qarz dinamikasiga qanday ta’sir ko‘rsatishini aniqlashdan iborat. Tahlil uchun omillarning dinamik ta’siri va endogenligini hisobga olgan holda ikki qadamli regressiya usuli (2SLS) bilan baholangan ekonometrik model qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, AQSH dollarida tashqi qarzlarni jalb qilish umumiy tashqi qarzning o‘sishiga eng katta ta’sir ko‘rsatadi, ayrim boshqa valyutalarda (masalan, Xitoy yuani, Janubiy Koreya voni) qarz olish esa statistik jihatdan qarz yukining sezilarli darajada oshishiga olib kelmaydi. Olingan natijalar asosida qarz barqarorligini ta’minlashning chegaraviy yondashuvi taklif etiladi: tashqi qarzning kritik darajasi YAIMning 40 foizlik ulushi sifatida belgilandi. Bu berilgan shartlar asosida ushbu yilda jalb qilinigi mumkin bo‘lgan yangi tashqi qarzlarning maksimal hajmi taxminan 5,2 milliard AQSH dollariga teng bo‘lishini ko‘rsatmoqda.
ASOSIY MAKROIQTISODIY KO‘RSATKICHLAR ORQALI DAROMADLAR O‘SISHINI BAHOLASH METODOLOGIYASI
Bugungi globallashuv sharoitida iqtisodiy tizimda daromadlarning miqdori mamlakat iqtisodiy o‘sishini belgilab beruvchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Bundan tashqari daromadlar aholining turmush faravonligiga, ishlab chiqarish samaradorligi hamda mehnat unumdorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada daromadlar o‘sishini baholashning nazariy asoslari va turli xil usullari tahlil qilinadi va asosiy makroiqtisiy ko‘rsatkichlar orqali daromadlarning so‘ngi yillardagi o‘sish tendensiyasi ko‘rib chiqiladi.
ЭКОНОМИКА УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И ПРАКТИКА
В статье анализируются теоретические и практические аспекты экономики устойчивого развития как новой парадигмы роста. Обсуждаются основные концепции (экологическая экономика, ESG, циркулярная экономика) и их вклад в понимание принципов устойчивого развития. Описан методологический подход: комбинированный обзор литературы, международных отчетов и сравнительный анализ корпоративных и национальных практик. Основными результатами являются обобщение выявленных барьеров внедрения принципов устойчивости (дефицит данных, ресурсов, отсутствующее стратегическое планирование), описание успешных практик (интеграция ESG-критериев в бизнес-процессы, «зелёные» инвестиции и проекты замкнутого цикла) и существующих политик (международные цели ООН, национальные инициативы). Сделаны выводы о необходимости комплексных мер государственной поддержки и дальнейшем развитии междисциплинарных исследований.
EKSPORT DIVERSIFIKATSIYASINI SHAKLLANTIRISHDA AKT NING ROLI: RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR MISOLIDA
Eksportning diversifikatsiyalashuvi va bu mamlakatlarni iqtisodiy o‘sishga olib keladi deyishadi. O‘zi eksport diversifikatsiyasi nima? Eksport diversifikatsiyasi bu - mamlakatning eksporti faqatgina bir nechta eksport tovarlariga qaram bo‘lmasdan ko‘proq turdagi tovarlar va ko‘proq davlatlar bo‘yicha eksport qilinishiga aytiladi. Eksport diversifikatsiyasi va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi empirik tahlillar talaygina va ularning aksariyati turli xil kontekstlarda olib borilgan. Haqiqatdan ham shu paytgacha olib borilgan juda ko‘plab ilmiy ishlarning natijasiga ko‘ra eksport tarkibi va hamkor mamlakatlarni diversifikatsiya qila olgan davlatlarda iqtisodiy o‘sish yaxshiroq bo‘lganligi isbotlangan.
ВЗАИМОСВЯЗЬ МЕЖДУ ИНВЕСТИЦИОННЫМИ ПОТОКАМИ И ИМПОРТОМ В УЗБЕКИСТАНЕ
В данном исследовании изучается взаимосвязь между притоком прямых иностранных инвестиций (ПИИ) в Узбекистан и отдельными макроэкономическими и институциональными показателями, включая Индекс человеческого развития, Гендерный индекс, Индексы деловой и правовой сферы, легкость ведения бизнеса и уровень импорта. С помощью метода наименьших квадратов (OLS), корреляционного анализа, тестов на коинтеграцию и дополнительных эконометрических методов результаты указывают на положительную связь между притоком ПИИ и изменениями Индекса человеческого развития, Гендерного индекса, Индексов деловой и правовой сферы и уровня импорта. Эти выводы свидетельствуют о том, что прогресс в области человеческого развития, гендерного равенства, деловой и правовой среды, а также упрощение торговых процедур являются значимыми факторами, привлекающими иностранные инвестиции.
ICHKI BOZORDA PARRANDA GO‘SHTI MAHSULOTINING NARX BARQARORLIGI VA KELGUSI TENDENSIYALARINI EKONOMETRIK MODELLAR ORQALI BAHOLASH
Mazkur tadqiqot orqali parranda go‘shti mahsuloti narxlarini ekonometrik yondashuvlar asosida prognozlash modeli ishlab chiqildi hamda ichki bozordagi raqobat muhiti kompleks tahlil qilindi. Parranda go‘shtining kelgusi 3 oyda kutilayotgan narxlarini prognozlash Milliy statistika qo‘mitasi tomonidan taqdim etilgan 5 yillik narxlardan foydalanilib, ARIMA (Autoregressive Integrated Moving Average) modellaridan foydalanildi. Ishning dolzarbligi parranda go‘shti narxining yuqori oʻzgaruvchanligi bilan bogʻliq boʻlib, bu aholining turmush darajasi, inflyatsiya darajasi, iqtisodiy barqarorlik va ijtimoiy rivojlanishga bevosita taʼsir koʻrsatadi. Ishlab chiqilgan model davlat organlarining narxlar dinamikasini prognoz qilish, bozorni oʻz vaqtida tartibga solish va inqiroz ssenariylarini oldini olishda qoʻllanilishi mumkin. Tadqiqot doirasida parranda go‘shti narxlariga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar kompleks yondashuv asosida tahlil qilindi. Jumladan, ichki bozorda ishlab chiqarish hajmi va taklif dinamikasi, parrandachilikda ozuqa (omuxta yem, soya shroti, yog‘lar va vitamin qo‘shimchalari) narxlarining o‘zgarishi, nasldor ona jo‘jalar importiga bog‘liqlik, import bozori tuzilmasi va konsentratsiya darajasi, shuningdek chakana savdo tarmoqlarida narx shakllanish mexanizmlari baholandi. Shuningdek, tashqi omillar sifatida jahon bozorida go‘sht mahsulotlari narxlari dinamikasi, xalqaro logistika xarajatlari, valyuta kurslari o‘zgarishi hamda global oziq-ovqat bozoridagi shoklar ta’siri o‘rganildi. Ushbu omillarning o‘zaro bog‘liqligi va ularning parranda go‘shti narxlari barqarorligiga ta’siri ekonometrik usullar orqali asoslab berildi. Tadqiqot oziq-ovqat xavfsizligi muammolari uchun ARIMA modelining ustunligini namoyish etadi, shuningdek, kelgusi ishlarda ekzogen omillarni birlashtirish zarurligini taʼkidlaydi.
TIBBIY XIZMAT INFRATUZILMASINING FARGʻONA IQTISODIY RAYONIDA JOYLASHUV XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Fargʻona iqtisodiy rayonida tibbiy xizmat koʻrsatishning hududiy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Fargʻona iqtisodiy rayonida sogʻliqni saqlash tizimining rivojlanish darajasi, aholiga xizmat koʻrsatishning hududiy joylashuviga taʼsir koʻrsatuvchi omillarni aniqlashdir. Shuningdek, tibbiyot muassasalarining malakali kadrlar bilan taʼminlanganligi, gender tenglik tamoyillarining taʼminlanishi va soha salohiyatining oshirilishi bilan bogʻliq masalalarga eʼtibor qaratildi. Tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari, Sogʻliqni saqlash vazirligi xisobotlaridan foydalanildi. Metodologik jihatdan statistika, kartografik tahlil, taqqoslash metodlaridan foydalanildi.Tadqiqotning asosini tizimli yondashuv tashkil qiladi. Tadqiqot natijalaridan viloyat, tuman va mahalliy darajadagi ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni amalga oshirish, tibbiy xizmat koʻrsatish shaxobchalarini hududiy joylashtirish boʻyicha dasturlar ishlab chiqishda foydalanish mumkin. Tavsiyalar nafaqat Fargʻona iqtisodiy rayoni uchun balki, respublikaning boshqa mintaqalarida aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish sifatini oshirishga yordam beradi.
TIJORAT BANKLARIDA MARKETING FAOLIYATINI BAHOLASH BO‘YICHA METODOLOGIK YONDASHUVLAR ISHLAB CHIQISH
Mazkur maqolada tijorat banklarida marketing faoliyatini baholash bo‘yicha metodologik yondashuvlar ishlab chiqilib, tijorat banklari NPS o‘lchash uchun veb-sayt yoki elektron pochta ro‘yxatidan foydalanish maqsadga muvofiq hisoblanadi va keltirilgan me’zonlar bo‘yicha tasniflangan.
SANOATLASHUV NATIJASIDA QISHLOQ XO‘JALIGIDA AHOLI BANDLIGINING KAMAYISHI TAHLILI
Mazkur maqolada sanoatlashuv jarayonlarining qishloq xo‘jaligi sektorida aholi bandligiga ta’siri kompleks tahlil qilinadi. Qishloq xo‘jaligi milliy iqtisodiyotda strategik ahamiyatga ega bo‘lib, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, yalpi ichki mahsulotni shakllantirish, bandlikni qo‘llab-quvvatlash hamda eksport salohiyatini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotda qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish, ishlab chiqarish jarayonlariga innovatsion texnologiyalarni joriy etish va sanoatlashuv sharoitida mehnat resurslarining tarkibiy o‘zgarishlari yoritilgan. O‘zbekiston misolida olib borilgan empirik tahlillar asosida qishloq xo‘jaligida bandlikning qisqarish omillari, investitsiyalar hajmi va davlat tomonidan qo‘llabquvvatlash mexanizmlarining samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, sanoatlashuv mehnat unumdorligini oshirish bilan birga, bandlik tuzilmasida sifat jihatdan yangi o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Maqolada iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va qishloq hududlarida bandlikni diversifikatsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
RESPUBLIKA TO‘QIMACHILIK SANOATINING SHAKLLANISHI VA MUSTAQILLIK YILLARIDA RIVOJLANISHI
Ushbu maqolada O‘zbekiston to‘qimachilik sanoatining investitsion va eksport salohiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lish masalasi ilmiy tadqiqotlar doirasida o‘rganiladi. Ayrim olimlar JSTning davlat uchun ahamiyatini tahlil qilgan bo‘lsalar, boshqalari esa ushbu tashkilotga a’zo bo‘lish jarayoni va undagi qiyinchiliklarni o‘rganish jarayonida mazkur masalaga qisman to‘xtalib o‘tganlar
“YASHIL IQTISODIYOT” VA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYANING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur ilmiy maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasi va qayta tiklanuvchi energiya manbalarining (QTEM) iqtisodiy samaradorligi kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalarining investitsion jozibadorligi, xarajatlar tuzilmasi, makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy ta’siri, bandlikka ta’siri hamda ekologik-iqtisodiy foydalari o‘rganilgan. Metodologik jihatdan iqtisodiy-statistik tahlil, taqqoslama usul, xarajat–foyda (cost–benefit) tahlili va iqtisodiy modellashtirishdan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, qayta tiklanuvchi energiya yashil iqtisodiyotning asosiy drayveri bo‘lib, uzoq muddatda iqtisodiy barqarorlik, energiya xavfsizligi va ekologik samaradorlikni ta’minlaydi. Maqola xulosalarida rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan, O‘zbekiston sharoitida QTEMni joriy etishning iqtisodiy ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan
THE ROLE OF ENVIRONMENTAL FACTORS IN THE COURSE OF ACUTE RHEUMATIC FEVER IN CHILDREN
Acute rheumatic fever (ARF) is an autoimmune disease that develops in children following group A betahemolytic streptococcus (Streptococcus pyogenes) infection and can complicate into rheumatic heart disease (RHD) with cardiac involvement. This article examines the role of ecological and socio-economic factors in the distribution and progression of ARF. Studies indicate that household overcrowding, poverty, poor hygiene, limited access to medical care, and other factors such as skin infections and environmental tobacco smoke significantly increase disease risk. According to the World Health Organization (WHO), RHD affects an estimated 55 million people and causes approximately 360,000 deaths annually, primarily in developing countries. The article proposes prevention measures based on sources from WHO, PubMed, and The Lancet. These enriched data are particularly relevant in the context of Central Asia and Uzbekistan, aiding efforts to reduce the disease burden.
MOLIYAVIY INKLYUZIYA DARAJASINI BAHOLASHNING AXBOROT TIZIMI ASOSIDA MONITORING MEXANIZMLARINI SHAKLLANTIRISHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARI
Ushbu tadqiqot moliyaviy inklyuziya darajasini baholash uchun axborot tizimlariga asoslangan monitoring mexanizmlarini shakllantirish metodologiyasini ishlab chiqadi. Tadqiqotda ikki bosqichli asosiy komponentlar tahlili (PCA) yordamida kompozit moliyaviy inklyuziya indeksi qurilishi metodologiyasi taklif etiladi. Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar kontekstida raqamli moliyaviy xizmatlarning inklyuzivlikka taʼsirini oʻrganish, shuningdek real vaqtda monitoring dashboardlarining arxitekturasi tahlil qilinadi. Natijalar davlat organlari, markaziy banklar va xalqaro tashkilotlar uchun siyosatni shakllantirish va baholashda qoʻllanilishi mumkin boʻlgan amaliy vositalarni taqdim etadi
EKSPORT SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSIYALARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada eksport samaradorligini oshirishda innovatsiyalarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Innovatsion texnologiyalar, raqamlashtirish, yangi mahsulot va xizmatlar ishlab chiqish hamda boshqaruv innovatsiyalarining eksport salohiyatiga ta’siri yoritib beriladi. Shuningdek, eksportni rivojlantirishda innovatsiyalardan foydalanish bo‘yicha xorijiy tajriba va O‘zbekiston sharoitidagi imkoniyatlar ko‘rib chiqiladi.
MAHALLIY BUDJETLAR MUSTAQILLIGINI TA’MINLASHDA SOLIQ TUSHUMLARI VA TRANSFERTLAR NISBATINI OPTIMALLASHTIRISH
Ushbu maqolada mahalliy budjetlar mustaqilligini ta’minlashda soliq tushumlari va budjetlararo transfertlar nisbatini optimallashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda mahalliy budjetlar daromadlarining tarkibi, soliq tushumlarining hududiy moliyaviy barqarorlikka ta’siri hamda transfertlarga qaramlik darajasining oqibatlari oʻrganiladi. Nazariy tahlil va empirik ma’lumotlar asosida soliq tushumlari ulushini oshirish hamda transfertlar mexanizmini takomillashtirish orqali mahalliy budjetlar moliyaviy mustaqilligini kuchaytirish yoʻllari asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari fiskal siyosatda daromadlarni markazlashtirish va hududlarga qayta taqsimlash o’rtasidagi optimal nisbatni belgilashda amaliy ahamiyatga ega.
ENERGY TRANSITION DEBATE: ELECTRIC VEHICLES, OIL AND THE “GREEN” PARADOX
The global energy transition is popularly viewed as an accelerated and irreversible transformation from fossil fuels to renewable sources and e-mobility. However, this tale frequently overlooks the deep and deep-seated underlying structural, economic, and geopolitical forces motivating the oil sector, and the environmental and health-related challenges implicit in electric vehicle technologies. This chapter offers a critical evaluation of the resilience of the oil industry in the context of an energy transition framework and explains the environmental paradox of “green” energy solutions. Based on qualitative synthesis of recent LCA, environmental science peer-reviewed works, policy analysis, the paper reaches three key conclusions. Oil is still embedded in global energy systems as a result of inertia of its infrastructure, dependence on industrial sectors, and geopolitical interests. Second, the deployment of EVs transfers much of environmental load upstream, particularly when it comes to battery production and raw materials. Third, certain environmental and health risks, including those tied to lithium-ion battery production and their management at the end of the life cycle, are specific to technologies associated with electric vehicles and not present in traditional internal combustion engine vehicles. The paper argues that decarbonization is necessary but that an accounting of the dynamics of the energy transition requires a reckoning about oil’s continuing relevance, and with the hidden costs of electrification
BANK TIZIMI ORQALI YASHIL MOLIYANI RIVOJLANTIRISH: GREEN ADVISORY SERVICES XIZMATLARINING ZAMONAVIY AMALIYOTI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston banklari tomonidan taqdim etilayotgan Green Advisory Services (Yashil maslahat xizmati) ning mohiyati, asosiy turlari, amaliy qoʻllanilish yoʻnalishlari hamda banklar uchun moliyaviy va institutsional foydalari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida yashil maslahat xizmatlarining qayta tiklanuvchi energiya, energiya samaradorligi va ekologik barqaror loyihalarni moliyalashtirishdagi roli empirik misollar asosida baholandi. Tadqiqot natijalari Green Advisory Services banklar uchun yashil moliyalashtirish strategiyalarini rivojlantirish, kredit risklarini kamaytirish va barqaror kredit portfelini shakllantirishda samarali instrument ekanini koʻrsatadi. Olingan xulosalar bank sektorida yashil moliya mexanizmlarini keng joriy etishda amaliy ahamiyatga ega
ISLOMIY MOLIYA VA RAQAMLI BANK EKOTIZIMLARINING INTEGRATSIYASINING O‘ZBEKISTONDAGI ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston sharoitida islomiy moliya va raqamli bank ekotizimlarining integratsiya jarayoni chuqur ilmiy tahlil qilinadi. Mavzuning dolzarbligi so‘nggi yillarda mamlakatda raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi, moliyaviy texnologiyalar bozori ishtirokchilari sonining ortishi, ga mos moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan ehtiyojning kuchayishi hamda davlat tomonidan innovatsion moliyaviy infratuzilmalarni rivojlantirishga qaratilgan siyosiy qo‘llab-quvvatlash bilan izohlanadi. Tadqiqot jarayonida islomiy moliyaning asosiy nazariy tamoyillari hamda raqamli bank ekotizimining tarkibiy komponentlari o‘zaro solishtiriladi, integratsiya jarayonining makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy afzalliklari yoritib beriladi. Shuningdek, maqolada 2025–yil 27–noyabrda qabul qilingan PQ–359–son Prezident qarorining O‘zbekistonda raqamli moliya infratuzilmasini shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi hamda ushbu hujjatning islomiy moliya rivoji uchun bilvosita yaratayotgan imkoniyatlari — tokenlashtirilgan aktivlar, ochiq banking, moliyaviy texnologiyalarni venchur qo‘llabquvvatlash, raqamli valyutalar bo‘yicha tajriba-sinovlar kabi yo‘nalishlar kesimida baholanadi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda islomiy moliyaning raqamli bank ekotizimi bilan uyg‘un rivojlanishi moliyaviy inklyuzivlikni kengaytirishi, investitsion jozibadorlikni oshirishi, moliya bozorida barqarorlik va shaffoflikni mustahkamlashga xizmat qilishini ko‘rsatadi. Maqola yakunida O‘zbekistonda islomiy moliya va raqamli bank ekotizimlari integratsiyasini jadallashtirish bo‘yicha aniq ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan hamda 2025–2030–yillar uchun ushbu yo‘nalishning rivojlanish istiqbollari belgilab berilgan.
AGROSERVIS XIZMATLARINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI KAMBAGʻALLIKNI QISQARTIRISHNING STRATEGIK YOʻNALISHLARI
Ushbu ilmiy maqolada qishloq hududlarida kambagʻallikni qisqartirishning asosiy strategik yoʻnalishlari, ularning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati hamda samarali amalga oshirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Qishloq joylarda bandlikni oshirish, infratuzilmani rivojlantirish, inson kapitaliga sarmoya kiritish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan
TRANSFORMATSIYALASH JARAYONIDA TIJORAT BANKLARI KREDITLARI AMALIYOTI BILAN BOGʻLIQ MUAMMOLAR VA ULARNI KAMAYTIRISH YOʻLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston bank tizimini modernizatsiya qilish sharoitida tijorat banklari kredit amaliyotida uchrayotgan asosiy muammolar – kredit risklarining oshishi, garov siyosatining yetarli darajada takomillashmaganligi, kredit monitoringi sustligi va muammoli kreditlar (NPL) ulushining ko‘payishi tahlil qilinadi. Tadqiqot kredit portfeli sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillarni aniqlab, ularni kamaytirishga qaratilgan yechimlarni, jumladan, kredit skoringini mustahkamlash, axborot almashinuvi tizimini rivojlantirish, muammoli kreditlarni qayta ko‘rib chiqish va kredit siyosatini xalqaro talablarga moslashtirish kabi takliflarni ishlab chiqadi. Natijalar tijorat banklari kredit amaliyotini takomillashtirish va kredit risklarini boshqarishni mustahkamlashga xizmat qiladi.
OLIY TA’LIM MALAKALARINI XALQARO TAN OLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI: BOLONYA JARAYONI VA YUNESKO GLOBAL KONVENSIYASI QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada oliy ta’lim sohasida malakalarni xalqaro tan olish masalasi globallashuv sharoitida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi YUNESKO Global konvensiyasining mazmuni va amaliy ahamiyatini ochib berishdan iborat. Maqolada Bolonya jarayoni bilan Global konvensiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yoritiladi. Muallif tan olish prezumpsiyasi tamoyilining ahamiyatini asoslaydi. O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Ilmiy yangilik xalqaro tan olish mexanizmlarining milliy ta’lim siyosatiga ta’sirini ochib berishdan iborat
IQTISODIY O‘SISHNING NAZARIY ASOSLARI VA UNI BELGILOVCHI OMILLAR TAHLILI
Ushbu maqolada iqtisodiy o‘sishning asosiy nazariy maktablari – klassik, neoklassik va keynsian yondashuvlar – hamda zamonaviy iqtisodiyot sharoitida o‘sishni belgilovchi talab, taklif, taqsimot, ijtimoiy omillar va davlat siyosati tizimi atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotda har bir nazariy maktabning iqtisodiy o‘sishga oid konseptual qarashlari, ularning nazariy-mantiqiy ahamiyati va iqtisodiy rivojlanish jarayonini izohlashdagi o‘rni ochib beriladi. Maqola iqtisodiy o‘sishni tushunishda nazariy yondashuvlarning o‘zaro farqli va mushtarak jihatlarini aniqlashga qaratilgan
O‘ZBEKISTONDA MUZEY TURIZMINI RIVOJLANTIRISHNING KONSEPTUAL YO‘NALISHLARI
Mazkur maqola O‘zbekistonda yangidan tashkil etilayotgan muzey turizmini rivojlantirishning konseptual yo‘nalishlarini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda mamlakatda muzey turizmini tashkil etish va uni barqaror rivojlantirish jarayonida taklif etilgan konseptual yo‘nalishlarni samarali amalga oshirish uchun o‘zaro bog‘liq choratadbirlarni bosqichma-bosqich joriy etish zarurligi ilmiy asoslab berilgan. Shuningdek, muzey turizmini rivojlantirish orqali hududlarning turistik salohiyatini oshirish, milliy madaniy merosni keng targ‘ib qilish hamda mamlakatning xalqaro imijini mustahkamlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan
DEVELOPMENT OF A METHODOLOGY FOR THE DIGITALIZATION OF TANGIBLE TECHNICAL ASSET INVENTORY IN THE DIGITAL ECONOMY
This article proposes a new IRC (Integrated Resource Concept) model for managing the material and technical resources of educational institutions throughout their entire life cycle (reception → inventory → utilization → repair → write-off). The model is developed on the basis of tabular management and deeply integrated with blockchain technology, enabling transparent real-time monitoring and control of each resource movement. The results of a pilot implementation conducted in an educational organization in Tashkent demonstrate a significant reduction in resource loss and misuse, as well as improved accuracy in repair scheduling and write-off procedures. This approach represents one of the first successful practical applications of blockchain technology combined with tabular integration in the management of material and technical resources within the educational sector
THE IMPACT OF NATIONAL ECONOMY COMPETITIVENESS ON ECONOMIC GROWTH
Our article is devoted to the study of the impact of the competitiveness of the national economy on the economic growth of the country. We consider the main theoretical approaches to assessing competitiveness and its role in ensuring sustainable development. We analyzed the key factors influencing competitiveness, such as innovative activity, labor productivity, the quality of the institutional environment and the level of international integration. Based on empirical data, the relationships between the level of competitiveness and the rate of economic growth were identified. At the same time, recommendations were proposed to improve competitiveness as a necessary condition for long-term growth of the national economy.
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN AGRAR SEKTORNI MOLIYALASHTIRISH TIZIMI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NASHISHLАRI
Ushbu ishda tijorat banklari tomonidan agrar sektorni moliyalashtirish amaliyoti, uning mavjud holati va rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Agrar tarmoqning investitsiyaga bo‘lgan ehtiyoji, kreditlash mexanizmlarida uchrayotgan muammolar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot jarayonida tijorat banklarining kredit portfeli tarkibi, foiz siyosati, garov ta’minoti talablari va risklarni boshqarish tizimi o‘rganildi. Shuningdek, xorijiy tajribalar asosida agrar sektorda moliyaviy xizmatlar samaradorligini oshirish yo‘nalishlari taklif etildi. Tadqiqot natijalari banklarning moliyalashtirish jarayonlarini optimallashtirish, kredit resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish hamda agrar sektorning barqaror rivojlanishiga ko‘maklashishga qaratilgan
SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINI O‘QITISHGA QARATILGAN LOYIHALARINI MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARI VA ULARNING SAMARADORLIK TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida sun’iy intellekt (SI) ekotizimini rivojlantirishning asosiy omili bo‘lgan inson kapitalini shakllantirish va ta’lim loyihalarini moliyalashtirish masalalari tadqiq qilingan. Tahlillarga ko‘ra, so‘nggi yillarda mamlakat yalpi ichki mahsulotida raqamli iqtisodiyot ulushi ikki karra oshib, 4 foizga yetdi, IT xizmatlari eksporti esa 1 milliard dollarga yaqinlashdi. Shunga qaramay, 2025-yilgi statistika, SI ta’limida uzilishlar mavjudligini ko‘rsatmoqda: birgina Coursera platformasida 105 689 nafar tinglovchi bo‘lgani holda, professional kadrlar tayyorlovchi ta’lim muassasalarida esa – 34 ta ixtisoslashgan xususiy markaz (3022 bitiruvchi) va 47 ta OTM mavjud. Maqolada 2030-yilgacha SI xizmatlari eksportini 1,5 milliard dollarga yetkazish maqsadiga erishish uchun xalqaro tajriba (AQSH, Singapur, Xitoy) asosida venchur kapital, “computing vouchers” va natijaga asoslangan moliyalashtirish mexanizmlari taklif etilgan.
MINTAQALARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA TADBIRKORLIK SALOHIYATI AHAMIYATINING ILMIY-NAZARIY JIHATLARI
Maqolada mintaqa barqaror rivojlanishi, uning mazmun va mohiyati ochib berilgan. Shuningdek, tadbirkorlik salohiyatini tavsiflovchi jihatlar ochib berilgan hamda mualliflik yondashuvlari ishlab chiqilgan. Shu bilan birga, mintaqa barqaror rivojlanishida tadbirkorlik salohiyatining o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan ochib berilgan.
АБСОРБЦИОННАЯ СПОСОБНОСТЬ И ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ ТРУДА: МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ МЕЖСТРАНОВОГО АНАЛИЗА
В статье рассматривается абсорбционная способность как системное условие экономического роста и её роль в формировании производительности труда. Предложен интегральный индекс (CAC Index), включающий научно технологические, институциональные, образовательные и цифровые факторы. На основе межстранового анализа показано, что высокий уровень абсорбционной способности обеспечивает устойчивый рост производительности, тогда как её недостаток приводит к феномену «роста без трансформации»
KADRLAR MENEJMENTIDA MOTIVATSIYA TIZIMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada kadrlar menejmentida motivatsiya tizimlarining ahamiyati va ularni takomillashtirish yo‘llari tahlil qilinadi. Xodimlar mehnat unumdorligini oshirishda moddiy va nomoddiy rag‘batlantirish usullarining o‘rni yoritib berilgan. Shuningdek, zamonaviy menejment sharoitida motivatsiya tizimlarini samarali tashkil etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISHI VA MILLIY IQTISODIY STRATEGIYAGA TA’SIRI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi va uning milliy iqtisodiy strategiyaga ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali iqtisodiy samaradorlik, raqobatbardoshlik va innovatsion rivojlanish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, milliy strategiya doirasida raqamli iqtisodiyot siyosatini shakllantirish va rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
“YASHIL” IQTISODIYOT TAMOYILLARI ASOSIDA BARQAROR IQTISODIY O‘SISHNI TA`MINLASH YO‘LLARI
Mazkur maqolada mamlakatimizda “yashil” iqtisodiyot tamoyillari asosida barqaror iqtisodiy o‘sishni ta`minlash yo‘nalishlari, “yashil” o‘sish bo‘yicha хorijiy mamlakatlar tajribasi, MRV tizimi orqali atrof-muhitga chiqadigan chiqindilarni baholash masalalari yoritilib, ular bo‘yicha taklif va tavsiyalar bеrilgan.
KАTTА HАJMDАGI MА’LUMОTLАR (BIG DАTА) ОRQАLI EKОLОGIK VА IQTISОDIY JАRАYОNLАRNI ОPTIMАLLАSHTIRISH
Maqolada Big Data texnologiyalarining ekologik va iqtisodiy jarayonlarni optimallashtirishdagi o‘rni yoritilgan [1]. Tadqiqotning asosiy maqsadi raqamli ma’lumotlar tahlili orqali resurslardan samarali foydalanishdir. Ekologik monitoring masalalari ko‘rib chiqilgan. Iqtisodiy samaradorlikni oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Muallifning yondashuvi raqamli analitikaga asoslangan. Amaliy misollar keltirilgan. Tadqiqot natijalari muhim xulosalarni beradi. Ilmiy yangilik Big Data asosida integratsiyalashgan tahlil modelini taklif etishdan iborat [2:3].
ТОРГОВЫЙ БАЛАНС МЕЖДУ УЗБЕКИСТАНОМ И КИТАЕМ И ЕГО ВЛИЯНИЕ НА ЭКОНОМИКУ: АНАЛИЗ ОТРАСЛЕЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ
Механизма сотрудничества «Китай – Центральная Азия» и важным центром инициативы «Один пояс, один путь», соединяющей Азию и Европу. Торгово-экономические связи между Узбекистаном и Китаем продолжают укрепляться благодаря Новой стратегии развития Узбекистана и инициативе «Один пояс, один путь». Согласно комплексным показателям объёма импорта и экспорта Узбекистана, темпов роста, товарной структуры двусторонней торговли, открытости торговли, как Узбекистан, так и Китай обладают относительно высоким уровнем открытости торговли. Существует вероятность, что торговый разрыв между Узбекистаном и Китаем может продолжать расти из-за огромной разницы между импортом и экспортом двух стран
РЕЙТИНГОВАЯ ОЦЕНКА ЭКОЛОГИЧЕСКИХ АСПЕКТОВ ДЛЯ ДАЛЬНЕЙШЕГО РАЗВИТИЯ «ЗЕЛЕНОЙ» ЭНЕРГЕТИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ
Актуальность данной темы обусловлена тем, что переход к зелёной экономике требует объективной оценки экологической устойчивости. В исследовании использованы рейтинги индекса устойчивого развития, индекса экологической эффективности (EPI), экологического следа, индикаторов устойчивой энергетики RISE, индекса ND-GAIN, глобальной устойчивости и конкурентоспособности (GSCI) и индекса зеленого роста. Результаты демонстрируют, что, несмотря на положительные изменения, Узбекистан сталкивается с экологическими вызовами, особенно в части биоемкости и климатической адаптации
HUDUDLARNI IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANTIRISHDA ERKIN IQTISODIY HUDUDLARNING OʻRNI
Maqolada hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish masalalari tadqiq etilgan. Hududlar rivojlanishini taʼminlashda erkin iqtisodiy hududlarning oʻrni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, erkin iqtisodiy hududlar faoliyatini takomillashtirish yuzasidan ilmiy xulosa va takliflar keltirilgan
DAVLAT QARZLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Davlat qarzini samarali boshqarish zamonaviy iqtisodiyotda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashning asosiy omillaridan biridir. Ushbu maqolada davlat qarzini boshqarishning zamonaviy usullari, jumladan, ma’lumotlar analitikasi, ularning fiskal barqarorlikni ta’minlash, qarz portfelidagi risklarni kamaytirish va qarz olish xarajatlarini optimallashtirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Xalqaro tajribalar (Singapur, Estoniya, Janubiy Koreya) va O‘zbekiston amaliyoti qiyosiy asosda o‘rganiladi. Shuningdek, ilg‘or moliyaviy instrumentlar, raqamli texnologiyalar, huquqiy asoslar hamda ESG (ekologik, ijtimoiy, boshqaruv) omillarining qarz boshqaruvidagi o‘rni faktlar va ilmiy manbalar asosida yoritiladi
ВНЕДРЕНИЕ ИНСТРУМЕНТОВ НЕЙРОМАРКЕТИНГА В B2B- И B2C-СЕКТОРАХ ПЛОДООВОЩНОЙ ИНДУСТРИИ
В статье рассматриваются современные подходы к внедрению инструментов нейромаркетинга в B2B- и B2C-секторах плодоовощной индустрии Узбекистана. Актуальность исследования обусловлена необходимостью повышения конкурентоспособности отечественных производителей в условиях усиления глобальной конкуренции и цифровизации рынка агропродовольственных товаров. На основе анализа рыночной динамики, экспортных тенденций и особенностей потребительского поведения показано, что плодоовощной сектор Узбекистана демонстрирует устойчивый рост: в 2025-году объём экспорта превысил 1,5 млрд долларов США, при этом наблюдается увеличение доли высокомаржинальных фруктов, включая черешню, виноград и бахчевые культуры
ЭФФЕКТИВНОСТЬ ВНЕШНЕЭКОНОМИЧЕСКОЙ ПОЛИТИКИ В ПРИВЛЕЧЕНИИ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ
В целях повышения привлекательности и конкурентоспособности страны в данной работе анализируются характеристики и методы привлечения прямых иностранных инвестиций как важнейшего компонента экономической дипломатии. Особое внимание уделяется американским, европейским и азиатским инвестиционным моделям, рассматривается глобальный опыт привлечения иностранных средств. Проведено исследование прямых иностранных инвестиций в мире за 2024 год, охватывающее приток иностранных инвестиций в двадцать ведущих стран. Далее в статье обсуждаются методы экономической дипломатии, используемые другими странами, включая Великобританию, с акцентом на проблемы, влияющие на привлекательность Узбекистана для инвесторов. Авторы предлагают пути укрепления инвестиционных процедур в Узбекистане в контексте экономической дипломатии, такие как усиление правового регулирования, создание государственно- частных партнерств и внедрение механизмов страхования рисков для повышения доверия иностранных партнеров.
MAHALLALARDA TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH — KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHNING MUHIM OMILI SIFATIDA
Mazkur maqolada tadbirkorlik faoliyatini yanada rivojlantirishning kambag‘allikni qisqartirishdagi muhim o‘rni haqida ilmiy qarashlar ilgari surilgan. Kambag‘allikni qisqartirishda tadbirkorlik faoliyatining, ayniqsa, mahallalarda tadbirkorlikni rivojlantirish hamda o‘zini o‘zi band qilish orqali shaxsiy tadbirkorlikni yo‘lga qo‘yishning ahamiyati asoslab berilib, tegishli takliflar ishlab chiqilgan.
YASHIL TURIZMNING MOHIYATI VA UNI TASHKIL ETISHNING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada “yashil turizm”ning mazmun-mohiyati yoritilib berilgan, yashil turizm tashkil etishda zarur bo‘lgan yondosh tushunchalar “yashil energetika”, “yashil transport”, “yashil mehmonxona” kabi tushunchalar tizmli adabiyotlar tahlili asosida izoh berilgan. Shuningdek scopus ma’lumotlar bazasiga kirgan ilmiy jurnallarda chop qilingan yashil turizm bo‘yicha ilmiy izlanishlar natijalari o‘raganilgan holda, O‘zbekiston Respublikasida yashil turizmni tashkil etish yuzasidan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI SHAROITIDA ISLOM BANKLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi sharoitida islom banklarini rivojlantirishning nazariy asoslari, amaliy imkoniyatlari va istiqbollari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida islom bankchiligini joriy etishning iqtisodiy va ijtimoiy zarurati, mavjud bank-moliya tizimi bilan uyg‘unlashuv mexanizmlari hamda huquqiy-me'yoriy bazani takomillashtirish masalalari o‘rganildi. Xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida O‘zbekistonda islom banklarini bosqichmabosqich rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari islom banklari moliyaviy inklyuziyani kengaytirish, real sektorni qo‘llab-quvvatlash va bank tizimi barqarorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
IT LOYIHALARINI BOSHQARISHNING TASHKILIY JIHATLARI
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida muvaffaqiyatli biznes yuritish maqsadida IT-loyihalarni samarali boshqarishning dolzarb masalalari koʻrib chiqiladi. Samarali boshqaruv ishtirokchilar oʻrtasida rollarni toʻgʻri taqsimlash, har bir ishtirokchining javobgarlik vazifalarini aniqlash, loyiha faoliyatining barcha ishtirokchilari oʻrtasida aloqani taminlashdan iborat. AT loyihalarini boshqarish faqat maxsus vositalar va dasturlardan foydalanish orqali amalga oshirilishi mumkin. Ular loyiha faoliyatini samarali va minimal xavf-xatarlar bilan rejalashtirish, amalga oshirish va nazorat qilishga yordam beradi.
OʻZBEKISTONNING INVESTITSIYA SIYOSATI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YOʻNALISHLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda investitsiya siyosatini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda investitsiya siyosatining mamlakat iqtisodiy rivojlanishidagi o‘rni, so‘nggi yillarda amalga oshirilgan institutsional va iqtisodiy islohotlar, asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar dinamikasi statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Shuningdek, investitsiya muhitining mavjud muammolari va cheklovlari aniqlanib, investitsiya siyosatini sifat jihatidan takomillashtirishga qaratilgan amaliy takliflar ilgari surilgan. Tadqiqot natijalari investitsiya oqimlarining barqaror o‘sishini ta’minlash, iqtisodiyotni diversifikatsiyalash hamda yuqori qo‘shilgan qiymatga ega tarmoqlarni rivojlantirishda investitsiya siyosatining muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Maqola natijalari investitsiya siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish jarayonida ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
KAMBAGʻALLIKNI QISQARTIRISH DASTURLARINI BAJARILISHIDA MOLIYAVIY SIYOSAT DOIRASIDA MOLIYAVIY DASTAKLARDAN FOYDALANISHDAGI TENDENSIYALAR TAHLILI
Maqola kambag‘allikni qisqartish dasturlarini bajarilishida moliyaviy dastaklardan foydalanish mexanizmining konseptual asoslari o‘rganishga bag‘ishlangan. Kambag‘allikni qisqartish dasturlarini bajarilishida qo‘llanadigan asosiy moliyaviy dastaklar, moliyaviy dastaklardan foydalanishning institusional jihatlari, kambag‘allikni qisqartirishni davlat byudjetidan moliyalashdagi muammolar va Namangan viloyatida kambag‘allik darajasining 2025-2027-yillarga mo‘ljallangan o‘rta muddatli prognoz ssenariylari ko‘rsatib o‘tilgan va ilmiy takliflar, amaliy tavsiyalar keltirgan.
KICHIK SANOAT ZONALARI FAOLIYAT SAMARADORLIGINI OSHIRISH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada kichik sanoat zonalarini tashkil etishning iqtisodiy va tashkiliy-huquqiy asoslari, ularning samarali faoliyat yuritishini ta’minlovchi omillar hamda takomillashtirish yo‘nalishlari yoritilgan. Kichik sanoat zonalarining mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirishdagi, yangi ish o‘rinlari yaratishdagi va investitsiyalarni jalb etishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, kichik sanoat zonalarining infratuzilmasini yaxshilash, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini kengaytirish hamda innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash orqali ularning raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirish siyosatini takomillashtirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
TURIZM SOHASIDA MARKETING KOMMUNIKATSIYALARI VA KONTENT MARKETINGNING O‘RNI
Mazkur maqolada turizm sohasida marketing kommunikatsiyalarining zamonaviy rivojlanish tendensiyalari, xususan kontent marketingning milliy va barqaror turizmni rivojlantirishdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda kontent marketing yashil iqtisodiyot tamoyillari bilan uyg‘unlashgan holda ekologik mas’uliyatli iste’molni shakllantirish, hududiy turizm brendlarini ilgari surish va resurslardan samarali foydalanishni ta’minlash vositasi sifatida asoslab beriladi. Shuningdek, kontent marketing orqali turizmda barqarorlikka erishish mexanizmlari va uning iqtisodiy samaradorligini oshirish yo‘nalishlari ochib beriladi
JANUBIY KOREYADA TIBBIY TURIZMNING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH TAJRIBASI
Ushbu maqolada Janubiy Koreya esa yuqori texnologiyalarga asoslangan tibbiy xizmatlar, raqamlashtirilgan boshqaruv tizimi, ilg‘or jarrohlik va kosmetologiya amaliyotlari orqali xalqaro miqyosda raqobatbardosh tibbiy turizm modelini yaratganligi ko‘rsatiladi. Mamlakat hukumati tibbiy turizmni milliy strategiya darajasiga ko‘targan bo‘lib, K-Health brendi ostida sog‘liqni saqlash xizmatlarini eksport qilishga alohida e’tibor qaratmoqda. Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik modeli, xorijiy bemorlarni qo‘llab-quvvatlovchi ko‘p tarmoqli xizmatlar, vizasiz rejimlar va tillar bo‘yicha moslashtirilgan xizmatlar Janubiy Koreya tajribasining muvaffaqiyat kalitlaridan biri hisoblanadi
MINTAQADA EKOLOGIK XAVFSIZLIKNI TA’MINLASHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI TAHLILI
Mazkur maqolada mintaqada ekologik xavfsizlikni ta’minlashning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmi hamda uning institutsional tarkibiy tuzilishini takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi hududiy darajada ekologik xavfsizlikni boshqarish jarayonida ishtirok etuvchi institutlar, iqtisodiy rag‘batlar, boshqaruv mexanizmlari va ularning o‘zaro uyg‘unligini aniqlashdan iborat. Maqolada ekologik xavfsizlikni ta’minlashga ta’sir etuvchi asosiy tashkiliy va iqtisodiy omillar tizimlashtiriladi, mavjud institutsional muhitning kamchiliklari ochib beriladi hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Shuningdek, ekologik xavfsizlikni ta’minlashda davlat boshqaruvi organlari, mahalliy hokimiyatlar, xo‘jalik yurituvchi subyektlar va fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasidagi hamkorlik mexanizmlarini kuchaytirish zarurligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy ekologik siyosatni takomillashtirish, barqaror rivojlanishni ta’minlash va ekologik risklarni kamaytirishga xizmat qiladi.
“IMPROVEMENT OF ECONOMIC MECHANISMS FOR ENSURING RESOURCE ECONOMY IN THE FIELD OF COTTON GROWING IN THE AGRARIAN SECTOR
This article examines the processes of agricultural reform in the Republic of Uzbekistan, with particular emphasis on the efficient use of resources in the cotton-growing sector. The necessity of widely introducing market mechanisms, attracting investments, rational use of land and water resources, and implementing resource-saving technologies is substantiated. Under conditions of climate change, global warming, and increasing water scarcity, the effective management of available water resources is considered a critical issue. The study also analyzes institutional challenges, the role of the state in the agricultural sector, and prospects for creating a favorable agribusiness environment.
TRANSCHEGARAVIY ELEKTRON TIJORATDA BOJXONA TOʻLOVLARI HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISHNING AYRIM MASALALARI
Mazkur maqolada jahonda elektron savdo hajmining ortishi va shu asosda xalqaro kuryerlik joʻnatmalari tashqi savdoning eng dinamik segmentlaridan biriga aylangani tahlil qilingan. Oʻzbekistonda xalqaro kuryerlik joʻnatmalari hajmi, ularning geografik tarkibi hamda bojxona toʻlovlariga tortilgan ulushi statistik maʼlumotlar asosida baholangan. Shuningdek, xorij tajribasi misolida bojsiz olib kirish meʼyorlarini qoʻllash amaliyoti hamda ularni bekor qilish yoki cheklashning iqtisodiy va xavfsizlik jihatlari yoritilgan. Tadqiqot natijasida xalqaro kuryerlik joʻnatmalarida bojxona toʻlovlari hisobini yuritish va auditini takomillashtirishning samarali mexanizmini yaratish imkoniyatlari tadqiq etilgan hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TO‘SIQSIZ TURIZMNING XUSUSIYATLARI VA UNI RIVOJLANTIRISH OMILLARI
Mazkur maqolada to‘siqsiz turizm tushunchasining nazariy asoslari, uning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati hamda zamonaviy turizm tizimidagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Tadqiqot jarayonida to‘siqsiz turizmning asosiy xususiyatlari, uni rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillar hamda O‘zbekiston sharoitida mavjud muammolar atroflicha tahlil qilingan. Shuningdek, aniqlangan muammolarni bartaraf etish maqsadida to‘siqsiz turizmni rivojlantirishning ustuvor omillari belgilab berilgan. Xorijiy va mahalliy olimlar adabiyotlarining tahlili tadqiqotning ilmiy asoslanganligini yanada oshirgan. Olingan natijalar to‘siqsiz turizmni rivojlantirish orqali ijtimoiy inklyuziyani kuchaytirish hamda turizm xizmatlari sifatini oshirish imkoniyatlarini asoslab beradi.
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ И ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ФАКТОРЫ ФОРМИРОВАНИЯ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКОГО МЕХАНИЗМА РАЗВИТИЯ MICE-ТУРИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье рассматриваются социально-экономические и институциональные факторы развития MICE- туризма в Республике Узбекистан. Определена цель исследования — совершенствование организационно- экономического механизма данного сегмента туризма. Обоснована высокая мультипликативная значимость MICE- туризма для национальной экономики. Проанализировано современное состояние рынка MICE-услуг. Выявлены ключевые ограничения его развития. Особое внимание уделено институциональным и инфраструктурным проблемам. Сформулированы авторские выводы. Представлены практические рекомендации
MEVA-SABZAVOTCHILIK TARMOG‘I – MILLIY IQTISODIYOTNING ASOSIY BO‘G‘INI SIFATIDA
Mazkur maqolada milliy iqtisodiyotni rivojlantirishda meva-sabzavotchilik tarmog‘ining mohiyati, iqtisodiy o‘rni hamda ushbu tarmoqda mavjud muammolar yoritilgan. Shuningdek, meva-sabzavotchilik tarmog‘ini rivojlantirish masalalari, uning eksport salohiyatiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tahlil qilingan
Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar faoliyati samaradorligini ta’minlash, avvalo, xarajatlarni oqilona boshqarish va ular ustidan qat’iy nazorat o‘rnatishni talab etadi. Xarajatlar tuzilmasi va ularning hisobda to‘g‘ri aks ettirilishi korxonaning moliyaviy natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, xarajatlarni iqtisodiy mazmuniga ko‘ra to‘g‘ri guruhlash va hisobga olish masalasi bugungi kunda alohida ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, ishlab chiqarish hajmiga bog‘liq bo‘lmagan davr xarajatlarini hisobda to‘g‘ri aks ettirish yalpi foyda va asosiy faoliyat foydasini xolis shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Ushbu maqolada davr xarajatlarining iqtisodiy mohiyati, ularning hisobda aks ettirilishi hamda moliyaviy natijalarga ta’siri masalalari ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilingan
KORXONALAR FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada korxonalar faoliyatining samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish mexanizmlari o‘rganildi. Tadqiqot natijalari raqamli texnologiyalar korxonalarda ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, xarajatlarni kamaytirish, boshqaruv samaradorligini oshirish hamda mijozlar bilan ishlashni yaxshilashda muhim vosita ekanligini ko‘rsatadi. Ishda ERP, CRM, bulutli xizmatlar, IoT va sun’iy intellekt kabi tizimlarning tatbiqi va samaradorligi tahlil qilindi hamda ularni joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi
THE ROLE OF DIGITAL CURRENCY IN ATTRACTING INVESTMENT
In the context of the digital transformation of the global financial system, digital currencies are emerging as a significant instrument reshaping investment processes. The increasing adoption of digital currencies, including central bank digital currencies (CBDCs) and stablecoins, by central banks and private financial institutions influences crossborder capital flows, national investment attractiveness, and investor confidence. The purpose of this article is to analyze the role of digital currencies in attracting investments and to identify the key mechanisms through which they affect investment decisions. The study examines the theoretical foundations of digital currencies, analyzes international case studies of CBDC implementation and crypto-asset usage, and evaluates regulatory and macroeconomic factors that determine the effectiveness of digital currencies as an investment promotion tool. Particular attention is paid to the reduction of transaction costs, increased transparency of financial operations, and enhanced financial inclusion. The findings suggest that digital currencies can contribute to investment attraction provided that a stable regulatory framework, effective supervision, and macroeconomic stability are ensured
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI QISHLOQ JOYLARI AHOLISI MEHNAT SALOHIYATIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARINI BAHOLASH
Ushbu ilmiy maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq joylari aholisi mehnat salohiyati, qishloq mehnat bozorini rivojlantirish strategiyalari, ishchi kuchi statistikasi, bandlik darajasi va undan foydalanish imkoniyatlari real statistik ma’lumotlar orqali tahlil qilinadi. Tadqiqotda demografik ko‘rsatkichlar, bandlik darajasi hamda tarmoq bo‘yicha ish bilan ta’minlanish holati baholangan
SANOATNI MILLIY IQTISODIYOTDAGI O‘RNI VA UNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada sanoat tarmog‘ining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni hamda uni innovatsion rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda sanoatning yalpi ichki mahsulotni shakllantirish, bandlikni ta’minlash va eksport salohiyatini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, innovatsiyalar, raqamlashtirish, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari (R&D), klasterlashuv hamda institutsional islohotlarning sanoat samaradorligiga ta’siri ilmiy asosda baholangan. Tadqiqot natijalari innovatsion texnologiyalarni joriy etish va sanoat infratuzilmasini rivojlantirish milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishda muhim omil ekanini ko‘rsatadi. Maqolada ilgari surilgan xulosalar va takliflar sanoatni barqaror va innovatsion rivojlantirish strategiyasini takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ФИНАНСОВОГО УПРАВЛЕНИЯ ПРЕДПРИЯТИЕМ НА ОСНОВЕ КОМПЛЕКСНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО АНАЛИЗА
В статье рассматриваются методические подходы к оценке эффективности финансового управления предприятием на основе системы комплексных показателей управленческого анализа. Основное внимание уделяется анализу финансовой устойчивости, ликвидности, рентабельности и оборачиваемости активов с использованием данных финансовой отчетности. Обоснована значимость комплексного подхода, позволяющего выявлять устойчивые тенденции развития предприятия, объективно оценивать результативность управленческих решений и своевременно определять потенциальные финансовые риски. В исследовании применяются методы экономического анализа, статистической обработки данных, экономико-математического моделирования, а также инструменты маржинального и SWOT-анализа. Полученные результаты обладают практической значимостью и могут быть использованы в системе управленческого учета и финансового анализа для повышения эффективности хозяйственной деятельности предприятий.
FUQAROLIK JURNALISTIKASINING GENDER JIHATLARI: XORIJIY AMALIYOTNING TAHLILI
Ushbu maqolada fuqarolik jurnalistikasining gender tenglikni ta’minlashdagi o‘rni, ta’siri va ijtimoiy ahamiyati tahlil qilinadi. Axborot texnologiyalari rivojlangan hozirgi zamonda blogerlar, faol fuqarolar, nodavlat media platformalar va onlayn jamoalar jamiyatdagi gender muammolarni kun tartibiga olib chiqishda muhim kuchga aylanmoqda. Fuqarolik jurnalistikasi an’anaviy ommaviy axborot vositalari zimmasiga tushadigan vazifalarni to‘ldirib, ayollar ovozini eshittirish, zo‘ravonlik, kamsitilish, teng imkoniyatlar, siyosiy va iqtisodiy faollik bilan bog‘liq masalalarni yoritishga xizmat qiladi. Tadqiqotda misollar tahlili, kontent-tahlil, mediatisimlar taqqoslovi kabi uslublar asosida fuqarolik jurnalistikasining ijtimoiygender transformatsiyaga ta’siri o‘rganiladi. Qayd etilishicha, fuqarolik jurnalistikasining samaradorligi faqat axborot tarqatishda emas, balki jamoatchilik fikrini shakllantirish, inson huquqlarini himoya qilish va gender adolatiga erishishga qaratilgan amaliy harakatlarni rag‘batlantirishda ham namoyon bo‘ladi
MINTAQA IQTISODIYOTINING BARQAROR RIVOJLANISHIDA SANOAT KORXONALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada mintaqa iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida sanoat korxonalari samaradorligini oshirishning iqtisodiy mexanizmlari ilmiy-nazariy va empirik jihatdan tadqiq etiladi. Tadqiqotda sanoat korxonalari samaradorligining hududiy iqtisodiy o‘sish, bandlik va raqobatbardoshlikka ta’siri tahlil qilinadi hamda investitsiya faolligi, texnologik modernizatsiya, boshqaruv samaradorligi va institutsional muhit asosiy ta’sir etuvchi omillar sifatida aniqlanadi. Olingan natijalar sanoat korxonalari samaradorligini oshirish mintaqa iqtisodiyotining uzoq muddatli barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim iqtisodiy mexanizm ekanligini asoslab beradi
ФОРМИРОВАНИЕ ФИНТЕХ-ЭКОСИСТЕМЫ В УЗБЕКИСТАНЕ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВИЗАЦИИ НАЦИОНАЛЬНОГО РЫНКА
Целью исследования является анализ процесса формирования финтех-экосистемы Узбекистана в контексте масштабной цифровизации национальной экономики за период 2022–2024 гг. Использованы методы статистического анализа, сравнительного анализа динамики ключевых показателей, а также экспертной оценки. Выявлен значительный рост финтех-сектора: количество банковских карт увеличилось с 34,2 млн в 2022 году до 54,9 млн в 2024 году, венчурные инвестиции выросли с 7,1 млн долларов США до 17,5 млн долларов США. Доля цифровой экономики в ВВП увеличилась с 2,2 % до 2,7 %. Полученные результаты свидетельствуют о том, что формирование рынка финансовых технологий в Узбекистане дает значительный импульс экономической конкурентоспособности страны и процессам инновационного развития.
INNOVATSION LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISHNING ZAMONAVIY USULLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR
Mazkur ilmiy maqolada innovatsion loyihalarni moliyalashtirishning zamonaviy usullari, ularning iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyati hamda amaliyotda uchrayotgan muammolari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida venchur kapital, biznes-anjel investitsiyalari, kraudfanding, davlat-xususiy sheriklik va grant asosidagi moliyalashtirish mexanizmlarining o‘ziga xos jihatlari ochib berilgan. Shuningdek, innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda yuqori tavakkalchilik, moliyaviy resurslarning cheklanganligi, institutsional infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi kabi asosiy muammolar aniqlangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, innovatsion muhitni yaxshilash, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish, huquqiy-me’yoriy bazani takomillashtirish hamda raqamli moliyaviy texnologiyalarni keng joriy etish orqali mazkur muammolarni bartaraf etish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Maqola natijalari innovatsion faoliyatni rivojlantirish va investitsiya jarayonlarini samarali tashkil etishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega
ВЛИЯНИЕ ЭКОЛОГИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ В ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКЕ НА ЗАНЯТОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ
В данной работе исследуется взаимосвязь между экологическими факторами в контексте перехода к зеленой экономике и показателями занятости населения в Республике Узбекистан. Анализируются государственные программы и стратегии, направленные на развитие зеленой экономики, их влияние на создание новых рабочих мест и трансформацию традиционных отраслей. Исследование показывает, что переход к зеленой экономике в условиях серьезных экологических вызовов создает как возможности для создания новых рабочих мест, так и риски для традиционных отраслей экономики. Результаты указывают на необходимость комплексного подхода к реализации зеленой трансформации с учетом социально-экономических последствий для занятости населения.
INVESTITSION FAOLLIK VA JOZIBADORLIK KO‘RSATKICHLARINI TAHLIL QILISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqola orqali muallif investitsion faollik va jozibadorlik tushunchalarini nazariy jihatdan aniqlashtiradi, hududiy baholash uchun indikatorlar tizimini taklif etadi hamda yashil iqtisodiyot sharoitida investitsiya oqimlarini rag‘batlantirishning institutsional va infratuzilmaviy shartlarini asoslaydi. Maqolada xalqaro tajriba va siyosiy-amaliy yondashuvlar (investitsiya muhiti, ishonch, rag‘batlar samaradorligi, barqaror investitsiya) nuqtayi nazaridan hududlararo tafovutlarning iqtisodiy sabablari muhokama qilinadi. Natijalar hududiy investitsiya siyosatini “faqat hajm” emas, “sifat va barqarorlik” mezonlari bilan boshqarish bo‘yicha tavsiyalar beradi
ENVIRONMENTAL FACTORS CONTRIBUTING TO THE INCREASE IN CHRONIC RHEUMATIC DISEASES IN CHILDREN
This article examines the role of environmental factors in the rising incidence of chronic rheumatic diseases (CRD) in children, including juvenile idiopathic arthritis (JIA), systemic lupus erythematosus (SLE), and juvenile dermatomyositis (JDM). The primary objective is to identify key environmental factors (air pollution, climate change, infections, tobacco exposure, and others) that affect children’s immune systems and to propose practical measures for their mitigation in the context of Uzbekistan. A systematic literature review and available epidemiological data were analyzed. Results indicate that air pollution (PM2.5, NO2), climate change, early-life infections, and maternal smoking significantly increase disease risk. In Uzbekistan, elevated pollution levels in Tashkent, Fergana Valley, and Navoi regions, combined with climate extremes, may further intensify this trend. In conclusion, environmental monitoring, infection prevention, and maternal health improvement are essential to reduce the incidence of CRD. This analysis provides a foundation for future research and underscores the importance of environmental protection for children’s health in Uzbekistan
ФОРМИРОВАНИЕ КОНКУРЕНТНЫХ ПРЕИМУЩЕСТВ ТОВАРНОГО БРЕНДА В ЦИФРОВОЙ СРЕДЕ НА ОСНОВЕ НЕЙРОМАРКЕТИНГОВЫХ ИНСТРУМЕНТОВ (НА ПРИМЕРЕ QAND)
В статье рассматриваются теоретические основы развития товарного бизнеса в условиях глобальной цифровой среды. Проведён анализ факторов внешней и внутренней среды товарных компаний с использованием современных маркетинговых и аналитических методов. В условиях цифровизации экономики и усиления глобальной конкуренции особую значимость приобретает применение инструментов нейромаркетинга и цифровой-маркетинга в процессе продвижения товаров и формирования устойчивых конкурентных преимуществ. Исследование посвящено анализу перспектив развития товарного бизнеса на международных рынках с учётом нейромаркетинговых факторов воздействия на потребительское поведение, таких как визуальное восприятие, цветовые решения, сенсорные триггеры и пользовательский цифровой опыт. В рамках концепции глобального маркетинга рассмотрены возможности интеграции нейромаркетинга и цифровых каналов коммуникации для повышения эффективности продвижения товаров в глобальной цифровой среде, а также разработаны рекомендации для национальных брендов. Добавлены актуальные примеры успешного применения нейромаркетинга и цифровых-инструментов в 2023–2024 годах на международных рынках
ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARINING BOZOR MUNOSOBATLARI SHAROITIDA OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARINING TAHLILI
Mazkur maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida sanoat korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy mohiyati, tarkibi va ularni samarali boshqarish masalalari tadqiq etilgan. Ishlab chiqarish xarajatlarini tejamkorlik asosida tartibga solish orqali mahsulot tannarxini pasaytirish, korxona foydasini oshirish hamda raqobatbardoshlikni ta’minlash imkoniyatlari yoritilgan. O‘zbekiston sanoat tarmoqlarining 2019-2024-yillardagi statistik ma’lumotlari asosida ishlab chiqarish hajmi, investitsiyalar va iqtisodiy o‘sish dinamikasi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlarini boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
SHAHAR VA TUMANLARDA INKLYUZIV RIVOJLANISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada shahar va tumanlar darajasida inklyuziv rivojlanishni ta’minlash mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Inklyuziv rivojlanish hududiy iqtisodiy o‘sish natijalarining aholining barcha qatlamlari uchun teng va adolatli taqsimlanishini, ijtimoiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishni hamda inson kapitalini rivojlantirishni nazarda tutuvchi kompleks jarayon sifatida yoritilgan. Maqolada jahon olimlarining inklyuziv rivojlanishga oid ilmiy yondashuvlari tahlil qilinib, ularning nazariy xulosalari umumlashtirilgan. “Tahlil va natijalar” qismida asosiy e’tibor O‘zbekiston shahar va tumanlarida inklyuziv rivojlanish amaliyotiga qaratilib, hududlar o‘rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy nomutanosibliklar, institusional cheklovlar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari aniqlab berilgan. Tadqiqot natijalari hududiy rivojlanish siyosatini takomillashtirishda muhim amaliy ahamiyatga ega
O‘ZBEKISTONDA VA G‘ARB MAMLAKATLARIDA XAYRIYA YONDASHUVLARI: IJTIMOIY, IQTISODIY VA SHAXSIY OMILLARNING QIYOSIY NAZARIY VA EMPIRIK TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston va G‘arb mamlakatlarida xayriya xulq-atvorini shakllantiruvchi omillar qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot Rejalashtirilgan xulq nazariyasi (Theory of Planned Behavior – TPB), Normativ faollashtirish nazariyasi (Norm Activation Theory – NAT) hamda shaxsiy farovonlik yondashuvlariga tayangan holda, ushbu nazariyalarning o‘tish davri iqtisodiyotida qay darajada amal qilishini baholashga qaratilgan. Empirik tahlil O‘zbekistonda 2025-yilda o‘tkazilgan 348 nafar respondent ishtirokidagi so‘rovnoma ma’lumotlariga asoslanib, Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) usuli yordamida amalga oshirildi hamda natijalar G‘arb mamlakatlarida chop etilgan empirik tadqiqotlar bilan solishtirildi. Natijalar O‘zbekiston sharoitida xayriya faoliyati asosan daromad darajasi, subyektiv baxt va sog‘liq kabi emotsionaliqtisodiy omillar bilan belgilanayotganini, G‘arb mamlakatlarida esa ijtimoiy ishonch, normativ qadriyatlar va institutsional mexanizmlar ustun ahamiyat kasb etishini ko‘rsatdi. Tadqiqot xulosalari xayriya xulq-atvorining universal emas, balki chuqur ijtimoiy-iqtisodiy kontekstga bog‘liq ekanini tasdiqlab, moslashtirilgan psixo-iqtisodiy modellarni ishlab chiqish zarurligini ta’kidlaydi.
AHOLINI IJTIMOIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDA MOLIYAVIY RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH YO‘LLARI
Hozirgi kunda innovatsiyalar turli sohalarda, jumladan, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimida ham muhim rol o‘ynamoqda. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash dasturlarining samaradorligi va uzoq muddatli barqarorligini ta’minlashda moliyaviy resurslardan samarali foydalanish alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqola aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash jarayonida moliyaviy resurslarni samarali boshqarishning nazariy jihatlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi moliyaviy resurslarning oqilona taqsimlanishini ta’minlash, boshqaruv samaradorligini oshirish hamda ijtimoiy yordamga muhtoj aholi qatlamlari uchun maksimal ijtimoiy foyda keltiruvchi mexanizmlarni aniqlashdan iborat. Maqolada moliyaviy boshqaruv amaliyotlarini takomillashtirish, innovatsion yondashuvlarni joriy etish va raqamli texnologiyalardan foydalanish orqali ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash dasturlarining samaradorligini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, davlat va nodavlat notijorat tashkilotlarining moliyaviy resurslarni safarbar etish va ularni samarali taqsimlashdagi o‘rni tahlil qilingan
ЭКОНОМИКА ТРУДА И УПРАВЛЕНИЕ ПЕРСОНАЛОМ HR В ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЯХ
Управление человеческими ресурсами в современных условиях является одним из ключевых организационных процессов, активно развивающихся под воздействием цифровизации. По мере расширения применения цифровых HR-практик трансформируются требования к профессиональным компетенциям HR-специалистов. В статье обобщены и систематизированы результаты научных исследований, посвящённых вопросам цифровизации процессов управления персоналом. В условиях постоянного роста объёма данных образовательные учреждения испытывают объективную потребность во внедрении современных автоматизированных информационных систем. Целью данной работы является анализ опыта внедрения цифровой HR-платформы TSUE HR, а также оценка её влияния на повышение эффективности кадрового администрирования.
INVESTITSIYALARNI JALB QILISHNING ASOSIY MEXANIZMLARI VA USULLARI
Mazkur maqolada Yangi O‘zbekiston taraqqiyoti sharoitida investitsiyalarni jalb etish har qanday biznes yoki loyihaning ustuvor vazifalaridan biri ekanligi yoritilgan. To‘g‘ri tanlangan moliyalashtirish manbalari kompaniya faoliyatini yangi bosqichga olib chiqishi mumkinligi, noto‘g‘ri tanlov esa moliyaviy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatib, bankrotlik xavfini keltirib chiqarishi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida investitsiyalarni jalb etish jarayonini takomillashtirish bo‘yicha amaliy taklif va xulosalar ishlab chiqilgan
ПУТИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СИСТЕМЫ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН НА ОСНОВЕ ПРИМЕНЕНИЯ «ФИНСКОГО ЧУДА»: АНАЛИЗ БАРЬЕРОВ ВНЕДРЕНИЯ И ПУТИ ИХ УСТРАНЕНИЯ
В статье рассматриваются пути совершенствования образовательной системы Республики Узбекистан на основе применения элементов так называемого «финского чуда» в сфере образования. Основное внимание уделяется анализу ключевых направлений развития национальной системы образования, а также выявлению проблем и факторов, препятствующих адаптации финской модели в условиях Узбекистана, и возможных путей их преодоления. Целью и задачей исследования является обоснование оптимальных решений по модернизации образовательной системы Республики Узбекистан на примере финского опыта, направленных на повышение качества подготовки кадров и достижение устойчивых результатов в сфере образования. В результате исследования установлено, что в современных условиях подготовка высококвалифицированных специалистов становится одним из приоритетных направлений государственной политики в области образования. В условиях глобализации и усиления международных экономических связей Республика Узбекистан вынуждена адаптировать свою образовательную систему к международным требованиям, что является необходимым условием не только для поддержания, но и для долгосрочного развития отраслей национальной экономики. В статье проводится сравнительный анализ образовательных систем Узбекистана и Финляндии, раскрываются причины, по которым в настоящее время невозможно в сжатые сроки полностью заменить национальную систему образования финской моделью. Особое внимание уделяется социально-культурным и институциональным аспектам, препятствующим реализации масштабных образовательных реформ. В выводах обобщены результаты внедрения элементов финской модели образования, раскрыты достижения Финляндии в данной сфере, а также обозначены основные направления дальнейшего совершенствования образовательной системы Республики Узбекистан с учетом национальных особенностей.
OʻZBEKISTONDA YALPI OMILLAR SAMARADORLIGIGA TAʼSIR ETUVCHI IQTISODIY VA INSTITUTSIONAL OMILLAR TAHLILI
Mazkur tadqiqotda Oʻzbekiston iqtisodiyotida yalpi omillar samaradorligi hamda uning dinamikasiga taʼsir etuvchi omillar empirik jihatdan tahlil qilindi. Yalpi omillar samaradorligini faollashtiruvchi asosiy omillar sifatida iqtisodiy erkinlik indeksi, investitsion faollik, bandlik koʻrsatkichlari va texnologik omillar qamrab olindi. Ushbu omillarning yalpi omillar samaradorligiga taʼsirini baholashda toʻliq mukammallashtirilgan oddiy eng kichik kvadratlar usuli qoʻllanildi. Tadqiqotda aniqlangan natijalarga koʻra, yalpi omillar samaradorligini faollashtirishda institutsional omillardan iqtisodiy erkinlik darajasining taʼsiri nisbatan yuqori ekanini koʻrsatdi. Xususan, iqtisodiy erkinlik indeksining 1 ballga oshishi yalpi omillar samaradorligini oʻrtacha 0,8 foizga oshirib, iqtisodiy oʻsish surʼatlarini tezlashtirishi aniqlandi
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ФИНАНСИРОВАНИЯ ЖИЛИЩНОГО СТРОИТЕЛЬСТВА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В статье рассматривается влияние демографических тенденций Республики Узбекистан на развитие рынка жилищного строительства и процессы урбанизации. Отмечается устойчивый рост численности населения, сопровождающийся изменением возрастной структуры и увеличением спроса на жилую недвижимость. Особое внимание уделяется ценовой динамике на рынке новостроек, факторам формирования стоимости жилья, а также различиям в финансовых моделях строительных организаций. На основе выявленных тенденций сформулированы выводы и практические предложения, направленные на повышение эффективности жилищной политики, обеспечение доступности жилья и снижение рисков для участников долевого строительства
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA SOLIQ SIYOSATINING TRANSFORMATSIYASI: XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida soliq siyosatining transformatsiyasi masalalari xorijiy davlatlar tajribasi asosida tahlil qilingan. Iqlim o‘zgarishi, atrof-muhit ifloslanishining kuchayishi hamda tabiiy resurslardan samarasiz foydalanish yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini jadallashtirmoqda. Ushbu sharoitda soliq siyosati ekologik barqarorlikni ta’minlash va barqaror iqtisodiy o‘sishga erishishning muhim instrumenti sifatida namoyon bo‘lmoqda. Maqolada rivojlangan mamlakatlarda qo‘llanilayotgan ekologik va karbon soliqlari, soliq imtiyozlari hamda yashil investitsiyalarni rag‘batlantiruvchi fiskal mexanizmlar o‘rganilgan. Tahlil natijalari milliy soliq siyosatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy xulosalar chiqarishga xizmat qiladi
RAQAMLI BANK XIZMATLARI ASOSIDA YASHIL MOLIYAVIY MAHSULOTLARNI KENGAYTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada raqamli bank xizmatlari asosida yashil moliyaviy mahsulotlarni kengaytirish istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli texnologiyalarning bank faoliyatining turli sohalariga ta’siri, yashil moliyalashtirish mahsulotlarining samaradorligi va shaffofligini oshirishdagi o‘rni yoritiladi. O‘tkazilgan tahlillar asosida tijorat banklarida raqamli va yashil strategiyalarni uyg‘unlashtirish orqali barqaror moliyaviy mahsulotlarni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi
КРЕАТИВНЫЕ ИНДУСТРИИ КАК ДРАЙВЕР ИННОВАЦИОННОГО РОСТА ЭКОНОМИКИ
В условиях глобальной цифровизации и перехода к экономике знаний креативные индустрии становятся одним из ключевых факторов инновационного роста и устойчивого развития национальных экономик. В статье рассматривается роль креативных индустрий как драйвера инновационного развития, формирования человеческого капитала и повышения конкурентоспособности экономики. Проанализированы теоретические подходы к понятию креативной экономики, а также международный опыт развития креативных индустрий. Обоснована необходимость государственной поддержки и институционального развития креативного сектора
MINTAQA IQTISODIYOTI RIVOJLANISHIDA INVESTITSION JARAYONLARNING TA’SIRI DINAMIKASINI IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI
Mazkur maqolada globallashuv sharoitida mintaqa iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta’minlashda investitsiyalarning o‘rni hamda ularni optimal tartibga solish masalalari tadqiq etilgan. Surxondaryo viloyati misolida yalpi hududiy mahsulot hajmi, tarmoqlar tarkibi va hududlar kesimidagi iqtisodiy nomutanosibliklar iqtisodiy-statistik usullar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, viloyat iqtisodiyotining agrar yo‘nalishga yuqori darajada ixtisoslashgani aniqlangan. Shuningdek, sanoat va xizmatlar sohalarini rivojlantirishda investitsiyalarni hududlar bo‘yicha maqbul taqsimlashga doir ilmiy asoslangan xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI SHAROITIDA SEDANA (NIGELLA SATIVA L.) YETISHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasining Kegeyli va Nukus tumanlari sharoitida dorivor Sedana (Nigella sativa L.) oʻsimligini yetishtirishning iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida ikki xil agrotexnologik qollanilgan 2022–2024-yillar kesimidagi moliyaviy natijalari qiyoslangan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, suv resurslari xarajatlar tarkibida asosiy yuklamani hosil qilsada, hosildorlik va mahsulot narxining oshishi hisobiga rentabellik 173,1–183,4% atrofida saqlanib qolmoqda
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA INFLYATSIYANI JILOVLASH VA BARQAROR NARX SHAKLLANTIRISH MEXANIZIMLARI.
Maqolada ichki ishlar organlarida ijro intizomini mustahkamlashning konstitutsiyaviy kafolatlari tahlil qilingan bo‘lib, unda ijro intizomining huquqiy asoslari, davlat organlari mas’uliyati, qonun ustuvorligi, fuqarolar huquq va erkinliklarini ta’minlash kabi Konstitutsiyadagi asosiy normalar bilan bog‘liq holda yoritilgan. Shuningdek, amaldagi mexanizmlar sifatida ichki xizmat tekshiruvlar, raqamli monitoring va nazorat, kadrlarning xizmat va jangovar tayyorgarlik darajasi va javobgarlik tizimi kabi vositalarning samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida tizimda mavjud muammolar ko‘rsatilib, ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan
ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA IJRO INTIZOMINI MUSTAHKAMLASHNING KONSTITUTSIYAVIY KAFOLATLARI
INNOVATSION RIVOJLANISH SHAROITIDA TURIZM SALOHIYATIDAN FOYDALANISH JARAYONLARINI TAKKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Maqolada turizmning innovatsion rivojlanishi sharoitida sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarning turizm salohiyatiga ta’siri, sifatli xizmat ko‘rsatish negizida baholash masalalari qurilgan bo‘lib, turizmda turistik faoliyatni baholash mexanizmi o‘rganilgan. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida turizm sohalarining innovatsion o‘ziga xos xususiyatlari asosida turizmning maqbul rivojlanishiga e’tibor qaratilgan.
BANK FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu ilmiy maqolada bank faoliyati samaradorligini oshirish masalalari zamonaviy iqtisodiy sharoitlar nuqtai nazaridan tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida bank sektorining so‘nggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari, moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari hamda bank faoliyatiga ta’sir etuvchi asosiy iqtisodiy va institutsional omillar tahlil qilingan. Maqolada bank faoliyati samaradorligini oshirishda risklarni boshqarish tizimini takomillashtirish, korporativ boshqaruv sifatini oshirish, raqamli bank xizmatlarini kengaytirish va operatsion xarajatlarni optimallashtirishning ahamiyati asoslab berilgan. O‘zbekiston bank tizimiga oid so‘nggi yillardagi rasmiy statistik ma’lumotlar va xalqaro moliyaviy institutlar tavsiyalari asosida amaliy xulosalar ishlab chiqilgan
XORAZM VILOYATI IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISHDA XORIJIY INVESTITSIYALARDAN SAMARALI FOYDALANISH TAHLILI
Mazkur maqolada Xorazm viloyati iqtisodiyotini rivojlantirishda xorijiy investitsiyalardan samarali foydalanishning hozirgi holati va asosiy tendensiyalari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida viloyatga yo‘naltirilgan xorijiy investitsiyalarning hajmi va tarkibi, shuningdek, ularning sanoat, qishloq xo‘jaligi hamda xizmatlar sohalariga ta’siri statistik va iqtisodiy tahlil usullari asosida baholanadi. Bundan tashqari, xorijiy investitsiyalarning hududiy iqtisodiy o‘sish, bandlik darajasi, ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish hamda aholi turmush sifatini oshirishdagi roli aniqlanadi. Olingan empirik natijalar asosida investitsiya muhitini yanada yaxshilash, xorijiy investitsiyalarni jalb etish mexanizmlarini takomillashtirish va ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy xulosalar shakllantirilib, amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy investitsiya siyosatini takomillashtirish va hududiy barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
Mazkur maqolada konchilik va sanoat faoliyati natijasida buzilgan yerlarni qayta tiklashning (rekultivasiya) texnik va biologik bosqichlari ilmiy-amaliy jihatdan yoritilgan, yerlarni qayta tiklash jarayonida ekologik xavfsizlik, sanitariyagigiena talablari va zamonaviy kam zararli konchilik texnologiyalarini qo‘llashning ahamiyati asoslab berilgan
QUM HUDUDLARIDAGI HUDUDIY-ISHLAB CHIQARISH MAJMUALARIDAGI TARMOQLARARO TASHQI TA’SIRLAR
Ushbu maqolada ekstratez qurg‘oqchil (cho‘l) hududlarda shakllangan hududiy-ishlab chiqarish majmualarida tarmoqlararo tashqi ta’sirlar (eksternaliyalar)ning ekologik-iqtisodiy mohiyati va ularning hudud ekotizimlari barqarorligiga ta’siri tahlil qilingan. Qizilqum hududiy-sanoat kompleksi misolida ekologik-iqtisodiy samaradorlikni baholash, zararlarni aniqlash, tabiiy rentani hisoblash va barqaror boshqaruv mexanizmlarini shakllantirish masalalari ko‘rib chiqilgan
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA TURIZM FAOLIYATINI BOSHQARISH
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida turizm faoliyatini samarali boshqarishning nazariy va amaliy jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Namangan viloyati misolida 2017–2025 yillar davomida turizm sohasining jadal rivojlanishi statistik ko‘rsatkichlar asosida o‘rganilib, innovatsion yondashuvlarning — raqamli texnologiyalarni joriy etish, turizm klasterlari va qishloqlarini tashkil etish, “aqlli” infratuzilmani rivojlantirish, yangi turizm mahsulotlarini yaratish hamda davlat-xususiy sheriklikni kengaytirish — samaradorligi baholanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, innovatsion boshqaruv mexanizmlari turizm sohasining barqaror rivojlanishini ta’minlash, uning iqtisodiy samaradorligi va ijtimoiy ta’sirini oshirishning muhim omili hisoblanadi. Maqolada raqamli transformatsiya va innovatsion marketingning hududiy turizmni rivojlantirishdagi roli yoritib beriladi
OʻZBEKISTONDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING BANDLIKKA TAʻSIRI: EMPIRIK TAHLIL
Ushbu maqolada O‘zbekistonda raqamli transformatsiyaning bandlikka ikki tomonlama ta’siri Principal Component Analysis (PCA) va regressiya modellari asosida chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli infratuzilma indeksi (75,9 % dispersiyani izohlaydi) qishloq xo‘jaligi va an’anaviy sanoat tarmoqlarida ish o‘rinlarining qisqarishiga (-86,96 koeffitsient) olib kelayotgan bo‘lsa, qurilish, IT va xizmatlar sohasida bandlikning sezilarli o‘sishini rag‘batlantirmoqda (+132,14 – qurilish sohasida). Osiyo Taraqqiyot Banki (ADB, 2023) prognozlariga ko‘ra, 2025-yilga kelib O‘zbekistonda 430-480 mingta yangi ish o‘rni yaratilishi kutilmoqda, shundan 6 500 dan ortig‘i IT Park rezidentlari hissasiga to‘g‘ri keladi. Maqolada raqamlashtirishning salbiy oqibatlari (qo‘l mehnatiga bo‘lgan ehtiyojning kamayishi), ijobiy ta’sirlari (yangi, yuqori malakali kasblarning paydo bo‘lishi) hamda reskilling va upskilling jarayonlarining zarurligi asoslab beriladi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ РАЗВИТИЯ ЗЕРНОВОГО ПРОИЗВОДСТВА В ПРОМЫШЛЕННОЙ СРЕДЕ
В ведущих научно-исследовательских институтах и научных центрах мира особое внимание уделяется научным исследованиям, связанными с направлениями по обеспечению устойчивости производства зерна и готовой продукции народного потребления, получаемой путем его переработки, сохранение качества с экологической точки зрения, развития производства продуктов питания в целях кардинального улучшения жизненного благополучия населения
BARQAROR IQTISODIY O‘SISHNI TA’MINLASHDA BUDJET DAROMADLARINING AHAMIYATI
Mazkur maqolada barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda davlat budjeti daromadlarining o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Budjet daromadlari makroiqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, iqtisodiyotning tarkibiy modernizatsiyasini moliyalashtirish hamda ijtimoiy sohalarni rivojlantirishning muhim fiskal manbai sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot jarayonida fiskal siyosat samaradorligi, soliq tushumlarining barqarorligi va daromadlar tarkibining iqtisodiy o‘sish sur’atlariga ta’siri baholangan. O‘zbekiston Respublikasining 2020-2024-yillardagi konsolidatsiyalashgan budjet ko‘rsatkichlari hamda 2025-yil prognozlari asosida budjet daromadlarining iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiruvchi omil ekanligi asoslab berilgan.
KICHIK SANOAT KORXONALARIDA TEXNOLOGIK MODERNIZATSIYA QASHQADARYO TAJRIBASI
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatida kichik sanoat korxonalarini rivojlantirishda texnologik modernizatsiyaning o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Korxonalarda zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va eksport salohiyatini kengaytirish masalalari tahlil qilingan. Hududdagi amaliy tajribalar, davlat tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlar, muammolar va ularning yechimlari bo‘yicha takliflar keltirilgan
UY XO‘JALIKLARIDA CHORVACHILIK MAHSULOTLARINI YETISHTIRISHNI MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH OMILLARI
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida uy xo‘jaliklari doirasida chorvachilik mahsulotlarini yetishtirishni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining oilaviy tadbirkorlik hamda chorvachilik sohasi va uning tarmoqlarini rivojlantirishga oid qarorlarining mazmun-mohiyati va amaliy ahamiyati tizimli tahlil qilingan. Ushbu normativ-huquqiy hujjatlar asosida uy xo‘jaliklarida chorvachilik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, imtiyozli kreditlash, subsidiyalar ajratish, lizing va sug‘urta mexanizmlarini joriy etish hamda moliyaviy institutlar ishtirokini kengaytirish yo‘nalishlari yoritib berilgan. Maqolada uy xo‘jaliklari chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarishini barqaror rivojlantirish, aholining bandligini ta’minlash va daromadlarini oshirishda moliyaviy mexanizmlarning roli asoslab berilib, ularni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va xulosalar ishlab chiqilgan.
ЗЕЛЕНАЯ ЭКОНОМИКА И УСТОЙЧИВЫЕ ИНВЕСТИЦИИ: ТЕНДЕНЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ
Активное развитие зеленой экономики и расширение механизмов устойчивого инвестирования в Узбекистане создают значительные возможности для обеспечения долгосрочного экономического роста и экологической устойчивости. Переход к зеленой модели развития становится ключевым фактором повышения инвестиционной привлекательности, улучшения ресурсной эффективности и снижения экологических рисков. В статье рассматриваются теоретические основы зеленой экономики и устойчивых инвестиций, анализируются механизмы влияния устойчивых инвестиционных инструментов на модернизацию экономики Узбекистана, а также изучается международный опыт, адаптируемый к национальным условиям. Исследование основано на официальных данных Министерства экономики и финансов Республики Узбекистан, Государственного комитета по статистике, Всемирного банка, Азиатского банка развития и других международных организаций, отражающих современные тенденции развития зеленых финансов и возобновляемой энергетики. Полученные результаты подтверждают стратегическую значимость политики зеленой экономики и устойчивых инвестиций для повышения экономической устойчивости, привлечения иностранного капитала и обеспечения устойчивого развития Узбекистана.