Social, Economic, Political, and Scientific-Popular Journal
RAQAMLI IQTISODIYOTDA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI FAOLIYATINING IQTISODIY XAVFSIZLIGIGA TA’SIR ETUVCHI TIZIMLASHTIRILGAN TAHDIDLAR
Ushbu maqolada tadbirkorlik subyektlari iqtisodiy xavfsizligiga ta’sir etuvchi tahdidlarning mazmuni va o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlash jarayonida xavf-xatarlarni aniqlash, baholash va boshqarish mexanizmlari yoritilgan. Muallif tomonidan zamonaviy sharoitda raqobat muhiti, moliyaviy beqarorlik hamda axborot xatarlarining iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri ochib berilgan. Tadqiqot natijalari tadbirkorlik subyektlarida iqtisodiy xavfsizlik tizimini takomillashtirish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlashga xizmat qiladi.
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SANOAT TARMOQLARINI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSIYA VA TEXNOLOGIK MODERNIZATSIYANING O‘RNI
Mazkur maqolada sanoat tarmoqlarini rivojlantirishda innovatsiya va texnologik modernizatsiyaning o‘rni ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilingan. Global raqobat sharoitida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish va barqaror rivojlanishni ta’minlashda zamonaviy texnologiyalarni joriy etishning ustuvor yo‘nalishlari yoritilgan. Shuningdek, raqamlashtirish, avtomatlashtirish, energiya tejamkorlik va ekologik barqarorlikning ahamiyati asoslab berilib, mavjud muammolar ham ko‘rib chiqilgan. 2024-2025-yillar ma’lumotlari asosida O‘zbekiston sanoatida innovatsion rivojlanish tendensiyalari baholangan
YASHIRIN IQTISΟDIYΟTNI BAHΟLASHNING USLUBIYΟTI VA UNING SΟLIQ TIZIMIDA QΟ‘LLANILISHI
Mazkur maqolada respublikamizda so‘nggi yillarda soliq va moliya sohalarida tadbirkorlik faoliyati uchun qulay institutsional va huquqiy shart-sharoitlar yaratish, investitsiya muhitini yaxshilash hamda biznes subyektlarining davlat siyosatiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodiyotda yashirin aylanma savdo, umumiy ovqatlanish, avtotransportda tashish, uy-joy qurilishi va ta’mirlash hamda turarjoy xizmatlari ko‘rsatish sohalaridagi muammolar o‘rganilib, xorijiy tajriba asosida ularni optimallashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH BO‘YICHA ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR
Ushbu maqolada yashiriniqtisodiyot ko‘lamini qisqartirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida blokcheyn, sun’iy intellekt va “Big Data” texnologiyalarining soliq ma’murchiligi hamda moliyaviy tranzaksiyalar shaffofligini ta’minlashdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida raqamli ekotizimni rivojlantirish orqali yashirin aylanmalarni qonuniy sektorga o‘tkazish bo‘yicha ilmiy yondashuvlar umumlashtirilgan. Maqola yakunida milliy iqtisodiyotda raqamli transformatsiyani jadallashtirish orqali yashirinfaoliyatni minimallashtirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ilgari surilgan
TIJORAT BANKLARI INVESTITSIYA FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-NAZARIY JIHATLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining investitsiya faoliyatini rivojlantirishning nazariy asoslari, uning mazmunmohiyati hamda iqtisodiy tizimdagi funksional ahamiyati yoritilgan. Investitsiya jarayonlarida banklarning ishtirokini belgilovchi fundamental iqtisodiy tamoyillar, qimmatli qog‘ozlar portfelini shakllantirishning nazariy modellari, risklarni baholash va boshqarishning ilmiy yondashuvlari tahlil qilingan. Shuningdek, investitsion faollikni oshirishga xizmat qiluvchi raqamli texnologiyalar, innovatsion moliyaviy instrumentlar, kapitalning samarali taqsimlanishi hamda korporativ boshqaruvning nazariy jihatlari chuqur o‘rganilgan. Maqolada zamonaviy iqtisodiy paradigmalarga asoslangan holda tijorat banklarining investitsion salohiyatini oshirish va investitsiya siyosatini takomillashtirishga doir nazariy xulosalar ishlab chiqilgan.
MINTAQAVIY IQTISODIY SALOHIYATDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiy salohiyatdan foydalanish samaradorligini baholashning nazariymetodologik asoslari tadqiq etildi. Mintaqaviy salohiyat tushunchasining ilmiy evolyutsiyasi, uning tarkibiy elementlari hamda baholash yondashuvlari tizimli ravishda tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida xalqaro ilmiy adabiyotlardagi zamonaviy metodologik yondashuvlar - integral indeks, klaster tahlili, DEA usuli va kompozit indikatorlar - qiyosiy oʻrganildi. Mintaqaviy salohiyat tabiiy resurslar, mehnat resurslari, moliyaviy, innovatsion, infratuzilma va ijtimoiy komponentlarni oʻz ichiga oluvchi koʻp qirrali tizim sifatida talqin etildi. Nazariy model ishlab chiqildi va mintaqalararo farqlanishlarni aniqlashga xizmat qiluvchi indikatorlar tizimi taklif etildi. Tadqiqot natijalari hududiy iqtisodiy siyosatni ilmiy asoslashda qoʻllanilishi mumkinligi koʻrsatildi.
XORIJIY MAMLAKATLARDA TOʻQIMACHILIK KLASTERLARINI RIVOJLANTIRISH TAJRIBASI
Maqolada xorijiy mamlakatlarda toʻqimachilik klasterlarini shakllantirish va rivojlantirish tajribasi tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida Italiya, Turkiya, Xitoy, Bangladesh va Vyetnam klasterlarining tashkiliy tuzilmasi, boshqaruv mexanizmlari hamda eksport natijalari oʻrganildi. Porterning “olmos modeli” asosida klaster raqobatbardoshligini belgilovchi omillar qiyosiy baholandi. Tahlil natijasida klaster yondashuvi ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, innovatsiyalarni joriy etish va global qiymat zanjirlariga integratsiyani kuchaytirishda muhim rol oʻynagani aniqlandi. Institutsional qoʻllab-quvvatlash, texnologiya transferi va raqamli transformatsiya klaster rivojlanishining asosiy omillari sifatida baholandi. Olingan natijalar rivojlanayotgan mamlakatlarda toʻqimachilik klasterlarini samarali tashkil etish uchun amaliy ahamiyat kasb etdi
BANK XIZMATLARI SIFATINI BOSHQARISHNING INTEGRATSION VA ADAPTIV MODELI
Mazkur maqolada bank xizmatlari sifatini boshqarishning integratsion va adaptiv modeli ishlab chiqilgan hamda uning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda xizmat sifati boshqaruvi alohida nazorat funksiyasi sifatida emas, balki strategik boshqaruv, operatsion jarayonlar, raqamli texnologiyalar va mijozlar xulq-atvori bilan uzviy integratsiyalashgan dinamik tizim sifatida talqin etiladi. Integratsion yondashuv sifat ko‘rsatkichlarini bankning barcha funksional darajalarida birlashtirishni nazarda tutadi. Adaptiv komponent esa tashqi muhit o‘zgarishlari, raqamli transformatsiya jarayonlari va mijoz talablaridagi siljishlarga tezkor moslashuv mexanizmini ifodalaydi. Maqolada sifat boshqaruvining strukturaviy arxitekturasi, qaror qabul qilish konturi va qayta aloqa mexanizmi asoslab berilgan. Taklif etilgan model banklar faoliyatida barqarorlik, moslashuvchanlik va mijozga yo‘naltirilganlikni kuchaytirishga xizmat qiladi
QURILISH TASHKILOTLARI FAOLIYATINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI EKONOMETRIK MODELLAR ASOSIDA BAHOLASH
Qoraqalpog‘iston Respublikasida kvartira(uy)lar sonini prognoz qilishda qurilish tashkilotlari faoliyatining moliyaviy barqarorligini baholash uchun trend va ARIMA (0,1,2) modellari qo‘llanildi. Trend modeli asosida 2028-yilda kvartira(uy)lar soni 457 888 birlikka yetishi, o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati 2,8 % ni tashkil qilishi kutilmoqda. ARIMA modeli bo‘yicha prognozlar 451 589 birlikni ko‘rsatib, o‘sish sur’ati 2,5 % ni tashkil qiladi. Tahlil natijalari trend modelining barqarorligi va ishonchliligini ko‘rsatadi, ARIMA modelida esa keyingi yillarda standart xatolikning oshishi kuzatiladi.
ICHKI NAZORAT VA KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDAGI XAVFLARNI BOSHQARISH
Ushbu maqolada ichki nazorat va xavflarni boshqarish tizimining asosiy tarkibiy qismlari tahlil qilinadi. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, korporativ nazorat va xavflarni boshqarish darajasini oshirish kerak, bu O‘zbekiston Respublikasidagi kompaniyalarning investitsion jozibadorligiga ijobiy ta'sir ko'rsatishi kerak.
TURIZMNING MINTAQADA IQTISODIY RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada “Global Muslim Travel Index (GMTI)”, onlayn bronlash va mobil ilovalar orqali ziyoratchilar uchun qulayliklar, Buyuk Ipak yo‘li chorrahasida joylashgan mamlakatning qulay tabiiy-iqlim sharoitlari, Indoneziya turizmi, Malayziya turizmi, Hindiston turizmi, Pokiston turizmi, Bangladesh turizmi, Yaqin Sharq mamlakatlari turizmi, turizmning mintaqada iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri, Qashqadaryo viloyatining chekka hamda tabiiy-rekreatsion salohiyati yuqori bo‘lgan hududlari – Dehqonobod, Yakkabog‘, Qamashi, Mirishkor va boshqa tumanlarning tog‘li hamda cho‘l zonalari – ekoturizmni rivojlantirish kabilar yoritib o‘tilgan.
O‘ZBEKISTONDA INVESTITSIYALARNI JALB QILISH ORQALI INVESTITSION JOZIBADORLIKNI OSHIRISHNING HOZIRGI KUNDAGI HOLATI TAHLILI
Maqolada O‘zbekistonda investitsion jozibadorlik 2015–2025-yillar ma’lumotlari asosida integral indeks orqali baholandi. Tahlil natijalari chet el investitsiyalari ulushining keskin oshishi fonida ichki xususiy investitsiyalar va bank kreditlarining qisqarayotganini aniqladi. Leontyevning dinamik tarmoqlararo balans modeli asosida investitsiyalarni manbalar va tarmoqlar kesimida muvozanatli taqsimlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi
RETHINKING JOB CREATION: ONTOLOGICAL AND EPISTEMOLOGICAL FOUNDATIONS OF MACROECONOMIC EMPLOYMENT ANALYSIS
This article develops a conceptual and philosophical reassessment of job creation within the broader field of macroeconomic employment analysis. Rather than focusing exclusively on empirical regularities, it examines the ontological and epistemological foundations underlying dominant macroeconomic frameworks—particularly the Phillips Curve and Okun’s Law—that have historically shaped interpretations of the relationships among inflation, economic growth, and unemployment. The study reinterprets these relationships through the lens of job creation and job destruction, with particular attention to emerging and transitional economies where labour market dynamics often diverge from standard theoretical assumptions. The analysis revisits classical, expectations-augmented, and New Keynesian approaches to the inflation–unemployment nexus, alongside contemporary interpretations of the growth–unemployment relationship. However, instead of treating these models solely as empirical instruments, the article critically evaluates their underlying assumptions regarding the nature of macroeconomic causality, equilibrium adjustment, and labour market responsiveness. It further examines how concepts such as nonlinearity, asymmetry, structural shifts, and institutional conditioning challenge the interpretation of macroeconomic relationships as stable and universally applicable laws. Special attention is given to structurally evolving and post-transition economies, where conventional linear macroeconomic specifications may not fully capture the complexity of employment responses to fluctuations in output and prices. In such contexts, job creation appears not only as a consequence of aggregate demand expansion but also as a process shaped by institutional arrangements, expectation formation, structural rigidities, and policy credibility. The article therefore argues that macroeconomic employment analysis should incorporate business-cycle asymmetries, regime changes, and institutional diversity in order to maintain analytical relevance. Methodologically, the study adopts a structured analytical and philosophical review approach. It contrasts theoretical propositions with cross-country empirical evidence while clarifying the ontological status of macroeconomic variables and the epistemological strategies used to examine them. Within this framework, job creation and job destruction are conceptualised as structurally embedded macroeconomic processes shaped by the interaction of output dynamics, inflation expectations, monetary–fiscal coordination, and institutional constraints. The contribution of the article lies in reinterpreting the Phillips and Okun traditions within a coherent philosophical perspective that clarifies the conceptual foundations of macroeconomic employment analysis. By synthesising theoretical debates and methodological considerations, the study establishes a rigorous conceptual platform for future empirical modelling and policy-oriented research aimed at supporting sustainable and employment-intensive economic growth in structurally transforming economies.
HUDUDIY TURIZM KLASTERLARINI SHAKLLANTIRISH VA ULARNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada hududiy turizm klasterlarini shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari hamda ularning iqtisodiy samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda klaster yondashuvining mohiyati, turizm sohasida subyektlar o‘rtasidagi integratsiya mexanizmlari va uning hududiy rivojlanishga ta’siri yoritilgan. Xususan, Xorazm viloyati misolida turistik salohiyat, infratuzilma holati hamda iqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rganilib, klaster modelini takomillashtirish zarurati asoslab berilgan. Hududiy turizm klasterining samaradorligini baholash uchun turistlar oqimi dinamikasi, xizmatlar hajmi, bandlik darajasi, investitsiyalar hajmi va soliq tushumlari kabi mezonlardan foydalanish taklif etilgan
SUG‘URTACHILIK VA O‘ZBEKISTONDA SUG‘URTA SEKTORINING HOLATI
Mazkur maqolada sug‘urtachilik faoliyatining nazariy-huquqiy asoslari hamda O‘zbekistonda sug‘urta sektorining joriy holati tahlil qilinadi. Tadqiqotda sug‘urta bozorining iqtisodiyotdagi o‘rni, uning moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati, sug‘urta xizmatlari turlari va bozordagi asosiy ishtirokchilar faoliyati yoritib berilgan. Shuningdek, mamlakatda sug‘urta tizimini isloh qilish jarayonlari hamda davlat tomonidan amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Sug‘urta bozorini rivojlantirish agentligi faoliyati doirasidagi o‘zgarishlar tahlil etilgan.
GO‘SHT VA GO‘SHT MAHSULOTLARINI SANOAT USULIDA QAYTA ISHLASHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBALARI
Maqolada go‘sht va go‘sht mahsulotlarini sanoat usulida qayta ishlashda ilg‘or xorijiy tajribalar hamda yondashuvlar, shuningdek ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llashning muhim jihatlari va ayrim kamchiliklari yoritilgan. Xorijiy tajribalardan foydalanishning iqtisodiy mexanizmga qanday darajada ta’sir ko‘rsatishi o‘rganilgan. Mazkur maqolada go‘sht va go‘sht mahsulotlarini sanoat usulida qayta ishlash jarayonida Avstraliya tajribasi ilmiy-statistik manbalar asosida tahlil qilinadi hamda uni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish imkoniyatlari baholanadi.
KORXONALAR QIYMATINI BAHOLASH VA BOZOR BAHOSINI SHAKLLANTIRISH METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada korxona qiymatini baholashning nazariy asoslari, metodologik yondashuvlari va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxona qiymatini aniqlash korxonalarni sotish yoki sotib olish, investitsiya jalb qilish, garov operatsiyalari hamda strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Tadqiqot jarayonida korxona qiymatini baholashga oid ilmiy adabiyotlar tahlil qilinib, baholash nazariyasining rivojlanishiga hissa qo‘shgan yetakchi olimlarning yondashuvlari o‘rganilgan. Maqolada baholashning asosiy tamoyillari — foydalilik, o‘rin bosish va kutish tamoyillari hamda ularning iqtisodiy mazmuni yoritilgan. Shuningdek, korxona qiymatini aniqlashda qo‘llaniladigan xarajat, daromad va qiyosiy yondashuvlarning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Baholash jarayonining bosqichlari, iqtisodiy omillarning qiymat shakllanishiga ta’siri hamda baholash natijalarining amaliy ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari korxona qiymatini baholash jarayonini takomillashtirish hamda iqtisodiy qarorlar qabul qilishda baholash natijalaridan samarali foydalanish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
YASHIL IQTISODIYOT: EKOLOGIK BARQARORLIK VA IQTISODIY SAMARADORLIK UYG‘UNLIGI
Mazkur maqolada zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan yashil iqtisodiyot konsepsiyasi, uning nazariy-metodologik asoslari hamda ekologik barqarorlik va iqtisodiy samaradorlik o‘rtasidagi uyg‘unlikni ta’minlash mexanizmlari tahlil qilingan. Muallif tomonidan an’anaviy “jigarrang” iqtisodiyot modelidan yashil iqtisodiyotga o‘tishning obyektiv zaruriyati, bu jarayonda yuzaga keladigan institutsional, texnologik va ijtimoiy-iqtisodiy transformatsiyalar ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot yakunida O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash va iqtisodiy samaradorlikka erishish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
2025-YILDA O‘ZBEKISTON UCHUN ENG YAXSHI 10 TA TRANSPORT TEXNOLOGIYALARI VA INNOVATSIYALARI
Maqolada 2025-yilda global transport rivojlanish tendensiyalarini belgilab beruvchi hamda O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda amaliy ahamiyat kasb etuvchi o‘nta eng muhim transport texnologiyasi tahlil qilinadi. Unda milliy xususiyatlarni hisobga olgan holda innovatsion yechimlarni joriy etish istiqbollari baholanib, elektr transport vositalari parkini kengaytirish hamda gaz-motor yoqilg‘isidan samarali foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, jamoat transportini raqamlashtirish, aqlli shahar transport boshqaruvi tizimlarini yaratish va logistika jarayonlarini optimallashtirish yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Maqolada respublika transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilib, ular energiya samaradorligini oshirish, ekologik xavfsizlikni mustahkamlash, aqlli transport boshqaruv tizimlarini joriy etish hamda zamonaviy iqtisodiy sharoitda logistika samaradorligini kuchaytirishga qaratilgan.
ИННОВАЦИОННО-ИНВЕСТИЦИОННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ В НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКЕ: ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ТЕОРЕТИЧЕСКИХ ПОДХОДОВ
В статье рассматриваются теоретические аспекты обеспечения экономического роста на основе активизации инновационно-инвестиционной деятельности национальной экономики. Автором проведён теоретический анализ механизмов достижения экономического роста посредством инновационно-инвестиционной активности и предложены направления их дальнейшего совершенствования. Исследованы сущность инновационных инвестиций, особенности внедрения инноваций, созданных в ходе инновационного процесса, в производственную деятельность, а также специфика трансформации инновационных инвестиционных ресурсов в факторы производства. Показано, что развитие инновационно-инвестиционной активности способствует устойчивому экономическому росту, укреплению конкурентоспособности национальной экономики и выступает важным фактором её долгосрочного развития
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA INNOVATSION TADBIRKORLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLASHNING FISKAL VA INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik va o‘rta biznes subyektlarining innovatsion faolligini barqaror oshirishda davlat kafolatlari, grantlar hamda institutsional-moliyaviy mexanizmlarning o‘rni ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlat kafolatlarining huquqiy mohiyati, tadbirkorlik erkinligi va mulk huquqini himoya qilish orqali moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlarini kengaytirishdagi ahamiyati asoslab beriladi. Shuningdek, grant dasturlari, venchur moliyalashtirish, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini (R&D) rag‘batlantiruvchi soliq instrumentlari, soliq va bojxona preferensiyalari, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari hamda innovatsiyalarni soddalashtirilgan tartibda sinab ko‘rishga imkon beruvchi maxsus rejimlar kichik va o‘rta biznes uchun kompleks qo‘llab-quvvatlash ekotizimi sifatida talqin etiladi. Maqolada ushbu instrumentlarning o‘zaro uyg‘unligi “moliyalashtirish — risklarni kamaytirish — innovatsiyalarni tijoratlashtirish — biznesni kengaytirish (masshtablash)” zanjiri orqali samaradorlikni oshirishi hamda institutsional infratuzilma bilan uyg‘un holda qo‘llanilganda raqobatbardoshlik va investitsiya jozibadorligini mustahkamlashi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari davlat qo‘llab-quvvatlash choralarini strategik maqsadlar, monitoring mexanizmlari va natijadorlik mezonlari bilan muvofiqlashtirish innovatsion iqtisodiy o‘sishning barqaror asoslarini shakllantirishga xizmat qilishini asoslaydi
ЗЕЛЕНАЯ ЭКОНОМИКА И УСТОЙЧИВЫЕ ИНВЕСТИЦИИ: ФОРМИРОВАНИЕ ИНВЕСТИЦИОННОЙ МОДЕЛИ ПЕРЕХОДА ТЕПЛИЧНЫХ ХОЗЯЙСТВ ТАШКЕНТСКОЙ АГЛОМЕРАЦИИ НА СОЛНЕЧНЫЕ СИСТЕМЫ ЭНЕРГОСНАБЖЕНИЯ
В статье разработана инвестиционная модель перехода тепличных хо-зяйств Ташкентской агломерации на использование солнечных энергетиче-ских систем в рамках концепции зелёной экономики и устойчивого финан-сирования. На основе финансово-экономического моделирования (NPV, IRR, дисконтированный срок окупаемости) обоснована эффективность установки фотоэлектрической станции мощностью 500 кВт для теплицы площадью 1 га. Результаты расчётов показывают положительное значение чистой приведённой стоимости NPV (≈ 118 тыс. долл. США) [1], внутренней нор-мы доходности IRR (≈ 16,8 %) [2] и дисконтированного срока окупаемости около 9 лет [2]. Анализ опыта Испании, Нидерландов и Германии показы-вает, что агровольтаика формирует перспективный сегмент устойчивых инвестиций, поддерживаемый инструментами зелёного финансирования и государственной политикой [3–5]. Предложенная модель для Узбекистана предусматривает многоуров-невое финансирование, институциональную поддержку и интеграцию принципов ESG [6], что способствует снижению энергоёмкости производ-ства и развитию национального рынка зелёного капитала [7].
MAMLAKATIMIZDA QISHLOQ HUDUDLARIDA XIZMATLAR SOHASINI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada mamlakatimiz qishloq hududlarida xizmatlar sohasini rivojlantirishning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati tahlil qilinadi. Qishloq joylarda xizmatlar sektorini kengaytirish orqali aholi bandligini oshirish, daromad manbalarini ko‘paytirish, infratuzilmani rivojlantirish hamda hududlar o‘rtasidagi iqtisodiy tafovutlarni qisqartirish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, xizmatlar sohasining qishloq hududlari iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri, mavjud rivojlanish omillari hamda ushbu sohani yanada takomillashtirish yo‘nalishlari ilmiy asosda tahlil qilingan.
RIVOJLANISHDA RAQOBAT EMAS, BALKI HAMKORLIKNING USTUVORLIGI: NAZARIY VA AMALIY TAHLIL
Mazkur maqolada iqtisodiy rivojlanish jarayonida raqobat va hamkorlik omillarining o‘zaro nisbatiga doir nazariy yondashuvlar qayta ko‘rib chiqiladi. An’anaviy iqtisodiy qarashlarda raqobat resurslardan samarali foydalanish va bozor muvozanatini ta’minlovchi asosiy mexanizm sifatida talqin etiladi. Biroq globallashuv, texnologik transformatsiya va institutsional murakkablashuv sharoitida barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda hamkorlik institutlarining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Tadqiqot doirasida institutsional iqtisodiyot, kooperatsiya nazariyasi hamda davlat-xususiy sheriklik konsepsiyalari asosida hamkorlikning innovatsion faollik, transaksion xarajatlar va ijtimoiy kapitalga ta’siri tahlil qilinadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, qisqa muddatda raqobat samaradorlikni rag‘batlantirsa, uzoq muddatli va inklyuziv rivojlanish hamkorlik mexanizmlarining institutsional mustahkamlanishiga bog‘liqdir
IJTIMOIY HIMOYA QAMROVINI KENGAYTIRISH MEXANIZMLARI VA “QAMRAB OLINMAGAN O‘RTA QATLAM” MUAMMOSI
Mazkur maqolada ijtimoiy himoya tizimi qamrovini kengaytirish mexanizmlari hamda “qamrab olinmagan o‘rta qatlam” (missing middle) muammosi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida xalqaro tashkilotlar, jumladan ISSA, Jahon banki va Xalqaro mehnat tashkiloti materiallari asosida ijtimoiy himoya tizimida qamrov bilan bog‘liq muammolar va ularni hal etishga qaratilgan institutsional yondashuvlar o‘rganilgan. Maqolada norasmiy sektorda faoliyat yurituvchi aholi qatlamlari, o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar hamda mavsumiy ishchilar ko‘plab mamlakatlarda ijtimoiy himoya tizimidan tashqarida qolayotgan asosiy guruhlar sifatida ilmiy tahlil qilingan. Shuningdek, ijtimoiy himoya qamrovini kengaytirishning bosqichma-bosqich mexanizmlari, ma’muriy islohotlar va moliyaviy instrumentlarning samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijalari ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish, qamrov darajasini oshirish hamda aholining turli qatlamlarini ijtimoiy himoya tizimiga keng jalb etish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA EKOLOGIK BOSHQARUVNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ekologik boshqaruv tizimini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish jarayonlari hamda uning tashkilotlar faoliyatiga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli transformatsiya sharoitida ekologik monitoring, energiya samaradorligi, chiqindilarni boshqarish va ESG hisobot yuritish jarayonlarining boshqaruv tizimiga integratsiyasi o‘rganilgan. Shuningdek, raqamli infratuzilmaning mavjudligi ekologik qarorlar qabul qilish sifati hamda resurslardan oqilona foydalanishga qanday ta’sir ko‘rsatishi empirik asosda tahlil qilingan. Metodologiya sifatida birlamchi va ikkilamchi ma’lumotlar tahlili, onlayn so‘rovnoma, yarim strukturalangan intervyular, deskriptiv statistika hamda korrelyatsion yondashuv qo‘llanildi. Olingan natijalar raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi bilan ekologik boshqaruv samaradorligi o‘rtasida ijobiy va ahamiyatli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, real vaqt monitoring tizimlari hamda avtomatlashtirilgan hisobot platformalari ekologik ko‘rsatkichlarni yaxshilashga xizmat qilishi aniqlangan. Xulosa sifatida ekologik boshqaruvni samarali amalga oshirish uchun raqamli monitoring tizimlarini keng joriy etish, integratsiyalashgan axborot platformalarini rivojlantirish hamda menejment tizimida ekologik KPI ko‘rsatkichlarini shakllantirish zarurligi taklif etiladi. Mazkur tadqiqot natijalari tashkilotlar darajasida barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
O‘ZBEKISTON STARTAP EKOTIZIMIDA INVESTITSIYA JALB QILISH JARAYONINING INSTITUTSIONAL MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston startap ekotizimida investitsiya jalb qilish jarayonining institutsional muammolari hamda ularni bartaraf etish mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning nazariy-metodologik asosi sifatida institutsional iqtisodiyot yondashuvi qo‘llanilib, investitsiya oqimiga ta’sir etuvchi huquqiy barqarorlik, investor huquqlarini himoya qilish, moliyaviy infratuzilma, axborot shaffofligi hamda davlatning qo‘llab-quvvatlovchi roli kabi omillar tizimli ravishda yoritilgan. Xorijiy va mahalliy ilmiy manbalar hamda normativ-huquqiy hujjatlar asosida startaplarni moliyalashtirish jarayonida venchur kapital bozorining yetarli darajada integratsiyalashmaganligi, xususiy investorlar faolligining pastligi, risklarni baholash instrumentlari va “exit” strategiyalarining cheklanganligi kabi institutsional to‘siqlar aniqlashtirilgan. Tadqiqot natijalari asosida venchur kapital bozorini chuqurlashtirish, investorlar himoyasini kuchaytirish, hisobot va baholash standartlarini joriy etish, shuningdek, ekotizim aktorlari o‘rtasidagi koordinatsiyani mustahkamlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
INNOVATSION IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA STARTAP EKOTIZIMINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY JIHATLARI
Respublikamizda innovatsion iqtisodiyotni shakllantirishga qaratilgan iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish sharoitida startap ekotizimini rivojlantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolaning maqsadi startap ekotizimi tuzilmasi va uning asosiy elementlariga doir ilmiy yondashuvlarni tizimli tahlil qilish hamda ularni kompleks tasniflashdan iborat. Tadqiqot jarayonida qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv, ilmiy abstraksiya va umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Natijada startap ekotizimi elementlari institutsional muhit, moliyaviy mexanizmlar, innovatsion infratuzilma hamda inson kapitali va tadbirkorlik faolligi kabi yirik guruhlarga ajratildi va ularning o‘zaro bog‘liqlik mexanizmi nazariy jihatdan asoslab berildi. Tadqiqot natijalari startap ekotizimini rivojlantirish bo‘yicha iqtisodiy chora-tadbirlarni ishlab chiqish hamda amaliy mexanizmlarni taklif etishda metodik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
QURILISHDA ISHLAB CHIQARISH VA SIFATNI BOSHQARISH TIZIMLARINING RIVOJLANISHI
Moddiy ishlab chiqarishda samaradorlik va sifat nisbati har doim muhim muammo hisoblangan. Shu munosabat bilan qurilishda sifatni boshqarishning umumiy ishlab chiqarish bilan o‘zaro nisbatini o‘rganish bir qancha qarashlarga asoslangan. Mazkur maqolada XX asr davomida sifatni boshqarish rivojlanishiga e’tibor qaratilgan
2010–2024-YILLARDA O‘ZBEKISTONDA TO‘QIMACHILIKNI INVESTITSIYALASHNING EKONOMETRIK TAHLILI
Maqolada to‘qimachilik sanoatining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni hamda O‘zbekistonda ushbu tarmoqni rivojlantirishga qaratilayotgan e’tibor tahlil qilingan. Jumladan, to‘qimachilik sohasiga 2010–2024-yillarda kiritilgan investitsiyalar hajmi va ularning o‘sish dinamikasi o‘rganilgan. Ushbu ma’lumotlar asosida to‘qimachilik tarmog‘ini investitsiyalash hajmi bilan mamlakat iqtisodiyotiga kiritilgan jami investitsiyalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash maqsadida ekonometrik model ishlab chiqilgan. Shuningdek, modelning ayrim kamchiliklari aniqlanib, uni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar berilgan.
TIJORAT BANKLARI MOLIYAVIY XAVFSIZLIGINI TAʼMINLASHNING ZAMONAVIY USULLARI
Ushbu maqolada tijorat banklari moliyaviy xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy usullari va ularning bank tizimi barqarorligini mustahkamlashdagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, bank faoliyatida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan moliyaviy xatarlar, ularni aniqlash va samarali boshqarish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Maqolada risk-menejment tizimlari, komplayens nazorati, ichki audit hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish orqali moliyaviy xavfsizlikni ta’minlash masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, tijorat banklarining moliyaviy xavfsizligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
AHOLI MOLIYAVIY SAVODXONLIGI DARAJASI VA UNI BAHOLASHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARI
Mazkur maqolada aholi moliyaviy savodxonligi tushunchasi, uning iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati hamda aholining moliyaviy bilim, ko‘nikma va xulq-atvorini baholashning ilmiy-uslubiy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, moliyaviy savodxonlik darajasini aniqlashda qo‘llaniladigan xalqaro tajribalar, indikatorlar va baholash usullari o‘rganilgan. Maqolada aholining moliyaviy qaror qabul qilish qobiliyatini oshirish, moliyaviy xizmatlardan samarali foydalanishni rag‘batlantirish hamda moliyaviy savodxonlikni baholash tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
MARKAZIY BANK KURS SIYOSATI SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI
Ushbu maqolada markaziy bankning kurs siyosati samaradorligini oshirishning nazariy-uslubiy asoslari hamda amaliy mexanizmlari kompleks yondashuv asosida tadqiq etilgan. Valyuta kursi rejimlarining transformatsiyasi, inflyatsion targetlash sharoitida kurs kanalining monetar transmissiya mexanizmidagi o‘rni hamda ochiq iqtisodiyot sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqotda kurs siyosati samaradorligi valyuta intervensiyalari strategiyasi, foiz stavkasi differensiali, kapital oqimlari barqarorligi, iqtisodiy kutilmalarni boshqarish sifati va valyuta kursining inflyatsiyaga uzatilish darajasi kabi omillar bilan o‘zaro bog‘liqlikda baholangan. Shuningdek, kurs siyosatini takomillashtirish yo‘nalishlari sifatida kommunikatsion shaffoflikni kuchaytirish, makroprudensial instrumentlarni integratsiyalash, xalqaro zaxiralarni oqilona boshqarish hamda raqamli prognozlash modellarini joriy etishning ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari milliy valyuta barqarorligini ta’minlash va markaziy bank siyosatining institutsional samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalarni shakllantirishga xizmat qiladi.
OʻZBEKISTON MINTAQALARIDA BARQAROR TURIZMNI RIVOJLANTIRISH SALOHIYATI VA MUAMMOLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston mintaqalarida barqaror turizmni rivojlantirish salohiyati va muammolari tadqiq etilgan bo‘lib, turizm resurs bazasini baholash mezonlari ishlab chiqilgan va resurslar bazasi 1–5 shkala asosida baholash natijalari orqali Oʻzbekistonda barqaror turizm rivojlanishidagi asosiy toʻsiqlar aniqlangan
ЭКОТУРИЗМ В УЗБЕКИСТАНЕ: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ПЕРСПЕКТИВЫ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ
В настоящей статье представлен комплексный анализ современного состояния и перспектив развития экотуризма как стратегически важного сегмента туристической отрасли Республики Узбекистан. На основе статистических данных Государственного комитета по туризму, результатов полевых экспедиций и анкетирования 250 туристов, посетивших охраняемые природные территории страны в 2022–2024 годах, выявлены ключевые факторы, определяющие привлекательность узбекского природного потенциала на международном рынке экотуризма. Исследование охватывает анализ нормативно-правовой базы, инфраструктурных ограничений, кадрового потенциала отрасли и инвестиционной привлекательности экотуристических дестинаций. На основе международного опыта — прежде всего практик Коста-Рики, Новой Зеландии и Кении — сформулированы практические рекомендации по формированию устойчивой модели экотуризма в условиях Узбекистана. Полученные результаты могут быть использованы государственными органами при разработке отраслевых программ развития туризма, а также туристическими операторами при создании конкурентоспособных экотуристических продуктов
DIGITAL ECONOMY AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE: BUSINESS CHANGE IN THE REGIONS
The rapid development of the digital economy has transformed the global business environment and significantly affected the labor market. Artificial Intelligence (AI) has become a key driver of innovation, efficiency, and competitiveness in various industries. This article examines the impact of AI on business operations, workforce dynamics, and skill requirements. It highlights both opportunities, such as increased productivity and new business models, and challenges, including job displacement, inequality, and the need for policy adaptation. The study concludes that the successful integration of AI into the digital economy requires coordinated strategies from businesses, governments, and educational institutions to ensure sustainable growth and equitable outcomes
QISHLOQ XO‘JALIK MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLASHDA IOT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada qishloq xo‘jalik mahsulotlarini qayta ishlash jarayonlarida IoT (Buyumlar interneti) texnologiyalaridan foydalanishning nazariy asoslari va amaliy imkoniyatlari keng tahlil qilingan. Zamonaviy raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, real vaqt rejimida monitoring olib borish va mahsulot sifatini doimiy nazorat qilish masalalari yoritilgan. IoT asosidagi sensor qurilmalar yordamida harorat, namlik, bosim, energiya sarfi va boshqa texnologik ko‘rsatkichlarni masofadan boshqarish imkoniyatlari ochib berilgan. Maqolada IoT tizimlarining don, meva-sabzavot hamda yog‘-moy mahsulotlarini qayta ishlashdagi qo‘llanilishi misollar asosida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, ushbu texnologiyalarni joriy etish natijasida ishlab chiqarish samaradorligi oshishi, resurs tejamkorligi ta’minlanishi, mahsulot yo‘qotishlari kamayishi va korxonalarning raqobatbardoshligi kuchayishi asoslab berilgan. Bundan tashqari, IoT texnologiyalarini tatbiq etishda yuzaga keladigan iqtisodiy, texnik va infratuzilmaviy muammolar ham tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash sohasida raqamli transformatsiyani jadallashtirish barqaror rivojlanish va innovatsion o‘sishning muhim omili ekanligini ko‘rsatadi
ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРИМЕНЕНИЯ МЕХАНИЗМОВ ФИНАНСИРОВАНИЯ СТАРТАП- ПРОЕКТОВ В ВУЗАХ УЗБЕКИСТАНА
Статья посвящена подбору подходящих финансовых механизмов обеспечения проектной деятельности вузовских стартапов в Узбекистане, а также разработке прикладных решений для повышения эффективности данных механизмов. Эмпирическое исследование в статье проведено с использованием методологии эконометрики на базе статистики, описывающей опыт 15-ти развивающихся инновационных экономик с высокой активностью реализации стартап-проектов в вузах в 2025 г. Это позволило создать экономико-математическую модель применения механизмов финансирования развивающейся инновационной экономики в странах с высокой активностью реализации стартап-проектов в вузах в 2025 г. Сделан прогноз и предложены рекомендации для развития Университетов 3.0 в Узбекистане до 2030 г., позволяющие оптимизировать финансовое обеспечение стартап-проектов вузов Узбекистана
YASHIL IQTISODIYOTNING NAZARIY ASOSLARI VA UNGA ILMIY YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotning nazariy asoslari hamda unga ilmiy yondashuvlar tahlil qilinadi. Yashil iqtisodiyot barqaror rivojlanishning muhim qismi sifatida ko‘rib chiqilib, ekologik resurslardan samarali foydalanish, atrofmuhitni muhofaza qilish, qayta tiklanadigan energiya manbalari va texnologik innovatsiyalarning iqtisodiy hamda ekologik roliga e’tibor qaratilgan. Shuningdek, yashil iqtisodiyotning ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik manfaatlari hamda uning xalqaro miqyosdagi rivojlanish dasturlari bilan bog‘liqligi yoritiladi
BOSHQARUVDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR (OLIY TA’LIM MISOLIDA).
Mazkur maqolada boshqaruvda zamonaviy yondashuvlarning nazariy va amaliy jihatlari oliy ta’lim tizimi misolida tahlil qilingan. Tadqiqotda boshqaruv kompetensiyasini shakllantirishda funksional, shaxsiy va vaziyatli yondashuvlarning ahamiyati yoritilib, ularning oliy ta’lim muassasalarida rahbar kadrlar hamda boshqaruv salohiyatiga ega talabalarni tayyorlash jarayonidagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, rahbar shaxsining intellektual qobiliyati, ijodiy fikrlashi, qaror qabul qilish tezligi hamda jamoani samarali boshqarish ko‘nikmalari boshqaruv samaradorligini ta’minlovchi muhim omillar sifatida tahlil qilingan. Maqolada vaziyatli boshqaruv nazariyasi asosida turli boshqaruv sharoitlarida rahbarning xulq-atvori va boshqaruv uslubi o‘zgarishi mumkinligi ilmiy jihatdan izohlangan. Bundan tashqari, zamonaviy boshqaruv tizimida raqamli texnologiyalardan foydalanish, ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish, innovatsion menejment hamda strategik boshqaruv tamoyillarini joriy etishning ahamiyati yoritilgan
TIJORAT BANKLARIDA KORPORATIV MIJOZLARGA XIZMAT KO‘RSATISHNING AMALDAGI HOLATI VA ASOSIY TENDENSIYALARI
Ushbu tadqiqot korporativ mijozlar segmentining tijorat banklari faoliyatidagi strategik ahamiyatini hamda O‘zbekistonda ushbu segmentga ajratilayotgan kreditlar hajmining o‘sish dinamikasini ilmiy asosda tahlil qiladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, korporativ segment banklar uchun barqaror foiz va komissiya daromadlarini shakllantiruvchi muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, u banklarning operatsion samaradorligini oshirish, moliyaviy resurslar bazasini mustahkamlash hamda likvidlik va risklarni boshqarish imkoniyatlarini kengaytirishda muhim rol o‘ynaydi
O‘ZBEKISTONDA SPORT FEDERATSIYALARI VA ASSOTSIATSIYALARINI SAMARALI BOSHQARISH TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda sport federatsiyalari va assotsiatsiyalarini boshqarish tizimini modernizatsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Sport tashkilotlari boshqaruvining institutsional mexanizmlari, strategik rejalashtirish tizimi, moliyaviy boshqaruv, raqamli monitoring hamda marketing kommunikatsiyalarining o‘rni ilmiy asosda o‘rganildi. Tadqiqot davomida sport federatsiyalari faoliyatini samarali tashkil etishning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinib, boshqaruv tizimini modernizatsiya qilishga qaratilgan konseptual model ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra sport federatsiyalarining boshqaruv tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARI FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHGA QARATILGAN IQTISODIY MEXANIZMNI TAKOMILLASHTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA ULARNING AMALIY AHAMIYATI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish korxonalari faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan iqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Xizmatlar sohasining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, uning tarkibiy o‘zgarishlari hamda samaradorlik ko‘rsatkichlari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot davomida moliyaviy, tashkiliy-boshqaruv, institutsional va raqamli iqtisodiy mexanizmlarning samaradorlikka ta’siri o‘rganildi. Ichki audit va riskga asoslangan nazorat tizimlarining xizmat ko‘rsatish korxonalarida samaradorlikni oshirishdagi roli asoslab berildi. Tadqiqot natijasida iqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirishning kompleks modeli ishlab chiqildi hamda amaliy tavsiyalar taklif etildi.
KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI (NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA).
Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish jarayonida yuzaga kelayotgan iqtisodiy muammolar hamda ularni bartaraf etishning samarali yo‘llari Namangan viloyati misolida tahlil qilingan. Tadqiqotda kichik biznes subyektlarining iqtisodiyotdagi o‘rni, hududiy rivojlanishdagi ahamiyati hamda ularning faoliyatini cheklab kelayotgan asosiy omillar — moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatining cheklanganligi, infratuzilma muammolari, kreditlash tizimidagi to‘siqlar va bozor muhitidagi raqobat masalalari ilmiy jihatdan o‘rganilgan. Maqolada hududiy iqtisodiy rivojlanish jarayonida kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, investitsiya muhitini yaxshilash hamda moliyaviy xizmatlar va kredit resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Shuningdek, Namangan viloyatida kichik biznes subyektlarining barqaror faoliyat yuritishini ta’minlash hamda ularning hududiy iqtisodiy o‘sishga qo‘shayotgan hissasini oshirishga qaratilgan ustuvor yo‘nalishlar asoslab berilgan. Natijada kichik biznesni rivojlantirish orqali hududiy iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, yangi ish o‘rinlari yaratish hamda aholi daromadlarini oshirish imkoniyatlari ilmiy asosda yoritilgan
RAQAMLI MARKETING VA ONLAYN PLATFORMALAR ORQALI EKOTURISTIK MAJMUАLARNI OMMALASHTIRISH TRENDI
Ushbu maqolaning maqsadi ekoturistik majmualarni raqamli marketing va onlayn platformalar orqali ommalashtirishning zamonaviy trendlarini tahlil qilish hamda turist jalb qilish samaradorligini oshiruvchi empirik modelni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy-adabiyotlar tahlili, statistik umumlashtirish va ekonometrik modellashtirish usullaridan foydalanildi. Ekoturistik majmualarning ijtimoiy tarmoqlardagi faolligi, SEO optimizatsiya darajasi, onlayn reyting ko‘rsatkichlari hamda target reklama faoliyati bilan turist oqimi o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, raqamli marketing instrumentlarining kompleks qo‘llanilishi turist oqimining barqaror o‘sishini ta’minlaydi. Ayniqsa, onlayn reyting va ijtimoiy tarmoqlardagi interaktivlik darajasi konversiya ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ilmiy yangilik sifatida raqamli marketing vositalari va turist oqimi o‘rtasidagi funksional bog‘liqlik modeli taklif etildi. Tadqiqot natijalari ekoturistik majmualarning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror turist oqimini shakllantirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTONDA SOLIQ MA’MURCHILIGI STRATEGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI VA ULARNI YECHIMLAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida soliq ma’murchiligi tizimini transformatsiya qilishning strategik yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish hamda raqamli texnologiyalarni joriy etish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada soliq nazorati jarayonlarini avtomatlashtirish va inson omilini kamaytirishga qaratilgan mualliflik takliflari hamda ilmiy asoslangan yechimlar ilgari surilgan
РАЗВИТИЕ ДИСТАНЦИОННОГО БАНКОВСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ В ХОРЕЗМСКОЙ ОБЛАСТИ НА ОСНОВЕ ТЕХНОЛОГИЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА КАК ФАКТОР РЕГИОНАЛЬНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО РОСТА
В статье исследуется влияние внедрения дистанционного банковского обслуживания (ДБО) на базе технологий искусственного интеллекта (ИИ) на региональный экономический рост Хорезмской области Республики Узбекистан в период 2019–2024 гг. На основе авторской базы данных, охватывающей 11 коммерческих банков, функционирующих в регионе, применены методы множественной регрессии, декомпозиционного анализа факторов роста валового регионального продукта (ВРП) и радарного картирования цифровой готовности районов. Установлено, что увеличение охвата населения ДБО на 1 п.п. коррелирует с приростом ВРП на 0,31 п.п. (p<0,001). Совокупный вклад ДБО и AI-решений в прирост ВРП области составил, по оценке, 1,2 п.п. из общего прироста в 5,2 п.п. в 2023–2024 гг. Предложена трёхсценарная прогнозная модель развития на период до 2030 г. Результаты имеют практическое значение для формирования региональной цифровой финансовой политики и планирования приоритетов финансовой инклюзии.
MAHALLIY BUDJETLARDA TRANSFERTLARGA QARAMLIK DARAJASINI BAHOLASH (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Xorazm viloyati mahalliy budjeti misolida transfertlarga qaramlik darajasi empirik usullar orqali baholangan. 2020–2024 yillar davomidagi budjet ma'lumotlari asosida transfertga qaramlik indeksi (TDI), moliyaviy mustaqillik koeffitsienti (MMK) hamda fiskal tafovut koʻrsatkichlari hisoblab chiqilgan. Regressiya tahlili natijalari transfert hajmi va budjet xarajatlari oʻrtasida sezilarli bog‘liqlik mavjudligini koʻrsatdi (β = 0,4538; R² = 0,598). Oʻrganilgan davrda Xorazm viloyatida TDI koʻrsatkichi 25,67–51,14 foiz oralig‘ida tebranib, respublika oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqori boʻlgan. 2023 yil transfertlarga eng yuqori darajadagi qaramlik kuzatilgan yil sifatida ajralib turadi. Tadqiqot natijalari asosida mahalliy soliq bazasini kengaytirish, budjetlararo munosabatlarni takomillashtirish hamda fiskal desentralizatsiya jarayonlarini chuqurlashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
QORAQALPOGʻISTON QISHLOQ XOʻJALIGIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNI BOSHQARISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasi qishloq xoʻjaligida resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning innovatsion yondashuvlari tahlil qilingan. Mintaqaning tabiiy-iqlim sharoitlari, Orol dengizi inqirozining oqibatlari, suv taqchilligi hamda tuproq shoʻrlanishi kabi muammolar fonida resurslardan samarali foydalanishni oshirishning zamonaviy usullari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalar, aniq dehqonchilik, suv tejovchi texnologiyalar va institutsional islohotlarning qishloq xoʻjaligida resurslardan foydalanish samaradorligiga taʼsiri ilmiy asosda tahlil qilingan
XIZMAT KOʻRSATISH SOHASIDA INNOVATSION JARAYONLARNI JADALLASHTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada xizmat koʻrsatish sohasida innovatsion faoliyatni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning yoʻllari va vositalari, innovatsion faoliyatni rivojlantirish omillari, xizmat koʻrsatish sohasidagi innovatsion tadbirkorlik, innovatsiyalardan foydalanishning iqtisodiy mazmuni va mohiyati, innovatsion tadbirkorlikni davlat tomonidan tartibga solish va qoʻllab-quvvatlashning turli mexanizmlari hamda amalga oshirish usullari tadqiq qilingan
STRATEGIC DIRECTIONS FOR INCREASING CAPITAL EFFICIENCY OF COMMERCIAL BANKS: DIGITALIZATION AND RISK MANAGEMENT INTEGRATION
The purpose of the three articles is to conduct an empirical analysis of the impact of digitalization of banking services and risk-adjusted management on capital and the author’s control index level, as well as the impact of digitalization and risk-management integration on bank capital development and risk-adjusted profitability at the scientific level. The statistically significant relationship between the level of digitalization, risk indicators, and return on capital in commercial banks of our country was proven through empirical analysis of the problem.
TECHNOLOGY MANAGEMENT AND SME INTERNATIONALIZATION: A SYSTEMATIC LITERATURE REVIEW
Through a thorough analysis of the literature, this study investigates the connection between technologyrelated competences and the internationalization of small and medium-sized enterprises (SMEs). Existing research is still geographically focused in developed nations and conceptually divided, despite the growing recognition of innovation and digital transformation as drivers of export performance. In order to close this gap, the study uses a structured PRISMA-based selection procedure and quality filtering criteria (Q1–Q3, ABDC, ABS, SSCI-indexed journals) to examine 40 peer-reviewed journal papers published between 2005 and 2025. The results show that innovation capacity, digital transformation, and strategic technology management are important factors that influence the global expansion of SMEs. However, transition economies like Uzbekistan, where institutional circumstances and degrees of digital maturity may have a major impact on these relations, have received little empirical attention. Major theoretical stances, prevailing methodological patterns, and new research needs in the subject are all identified in the review
TA’LIM SIFATINI BAHOLASH MEZONLARINI SHAKLLANTIRISH USULLARI
Mazkur maqolada ta’lim sifatini baholash mezonlarini shakllantirishning nazariy va metodologik asoslari tahlil qilinadi. Global raqobat sharoitida ta’lim tizimi samaradorligini aniqlash, uning natijadorligini baholash hamda strategik rivojlanishini ta’minlash muhim ilmiy va amaliy masalalardan biri hisoblanadi. Tadqiqot doirasida xalqaro tajriba, jumladan OECD, PISA, TIMSS, QS va THE reyting tizimlari o‘rganilib, ta’lim sifatini baholashning indikatorli, kompetensiyaviy, natijaviy va integral yondashuvlari tahlil qilindi. Maqolada “Input–Process–Output–Outcome–Impact” modeli asosida ta’lim sifatini kompleks baholash imkonini beruvchi ko‘p darajali mezonlar tizimi taklif etiladi. Shuningdek, raqamli transformatsiya sharoitida data-driven assessment, learning analytics hamda KPI asosidagi monitoring mexanizmlarining ta’lim sifatini baholashdagi ahamiyati asoslab berilgan
SMART UNIVERSITET KONSEPSIYASI ASOSIDA REYTING VA RAQOBATBARDOSHLIKNI INTEGRAL BOSHQARISH
Mazkur maqola globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida oliy ta’lim muassasalari (OTM) raqobatbardoshligini oshirishda «Smart universitet» (Smart University) konsepsiyasiga asoslangan reytingga yo‘naltirilgan strategik boshqaruv mexanizmlarining nazariy-uslubiy hamda amaliy jihatlarini tadqiq etadi. Tadqiqotning dolzarbligi an’anaviy boshqaruv usullarining xalqaro reytinglar (QS, THE) talablariga to‘liq javob bermasligi hamda inson kapitalini boshqarishdagi institutsional bo‘shliqlar mavjudligi bilan izohlanadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – xalqaro reyting indikatorlari va milliy boshqaruv amaliyoti o‘rtasidagi nomutanosibliklarni aniqlash hamda xodimlar karyerasini boshqarish va raqamli transformatsiya orqali ularni bartaraf etishning integratsiyalashgan strategik modelini ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida qiyosiy-institutsional tahlil, klasterlash, iyerarxik modellashtirish hamda benchmarking usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijasida universitet faoliyatini baholashning «Kirish–Jarayon–Chiqish» modeli hamda smart komponentlarni reyting metrikalari bilan bog‘lovchi matritsa ishlab chiqildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, xodimlar karyerasini boshqarishning innovatsion mexanizmlarini joriy etmasdan turib, Smart universitet modeliga to‘liq o‘tish mumkin emas. Maqolada ilgari surilgan xulosalar va konseptual yondashuvlar davlat tashkilotlarida boshqaruv tizimini takomillashtirish hamda milliy oliy ta’lim tizimining global raqobatbardoshligini oshirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
BUXGALTERIYA HISOBINING MILLIY VA XALQARO STANDARTLARI ASOSIDA MOLIYAVIY HISOBOT 1-SHAKLINING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 8-oktabrdagi 181-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari hamda ularning tarkibi va mazmuni to‘g‘risidagi nizom” (Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024 yil 4-noyabrda №3567 bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan) asosida BHMS bo‘yicha tuziladigan “Buxgalteriya balansi” hamda MHXS bo‘yicha tuziladigan “Moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobot” shakllari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda ushbu ikki hisobot shaklining normativ-huquqiy asoslari, konseptual yondashuvlari, aktivlar va majburiyatlarni tasniflash tamoyillari, baholash metodologiyasi hamda moliyaviy axborotning foydalanuvchilar uchun ahamiyati chuqur o‘rganilgan. Tahlil natijasida BHMS tizimi ko‘proq milliy hisobvaraqlar rejasiga asoslangan va nazoratga yo‘naltirilgan model ekanligi, MHXS esa prinsiplarga asoslangan, iqtisodiy mazmun ustuvorligi va haqqoniy qiymat konsepsiyasiga tayangan holda investorlar va xalqaro moliyaviy institutlar ehtiyojlariga xizmat qilishi aniqlangan. Maqolada ikki tizim o‘rtasidagi asosiy farqlar baholash bazasi, moliyaviy instrumentlarni tasniflash, ijarani hisobga olish, kechiktirilgan soliqlarni e’tirof etish hamda boshqa umumlashgan daromad konsepsiyasi nuqtai nazaridan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari milliy moliyaviy hisobot tizimini xalqaro standartlarga bosqichma-bosqich moslashtirish jarayonida ilmiy-uslubiy asos sifatida xizmat qilishi mumkin.
SUGʻURTA BOZORINING RAQAMLI RIVOJLANISHIDA NAZARIY QARASHLAR
Maqolada sug‘urta bozorida raqamli loyihalarni joriy etishning nazariy asoslari hamda sug‘urta tizimi va sug‘urta mahsulotining iqtisodiy mohiyati tahlil qilingan. Sug‘urta tizimining shakllanishi va rivojlanishidagi ilmiy yondashuvlar, xorijiy olimlarning qarashlari asosida sug‘urta tizimining mazmuni, uning iqtisodiy va institutsional xususiyatlari yoritib berilgan. Shuningdek, sug‘urta mahsuloti tushunchasi, uning tuzilmasi va sug‘urta bozoridagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslangan. Tadqiqotda sug‘urta bozorining iqtisodiy munosabatlar tizimi sifatidagi o‘rni, sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talab va taklif shakllanishi hamda sug‘urta mahsulotining raqobatbardoshligini ta’minlovchi omillar tahlil qilingan. Olib borilgan tahlillar asosida sug‘urta tizimini takomillashtirish, sug‘urta xizmatlari bozorini rivojlantirish va raqamli loyihalarni joriy etishning ahamiyati bo‘yicha ilmiy xulosalar shakllantirilgan.
MINTAQAVIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA INNOVATSION LOYIHALAR SAMARADORLIGINI BAHOLASH USULLARI
Mazkur maqolada mintaqaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida innovatsion loyihalar samaradorligini baholash metodlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida diskontlangan pul oqimi (DCF), ma’lumotlarni qamrab olish tahlili (DEA), muvozanatli ko‘rsatkichlar tizimi (BSC) hamda innovatsion samaradorlik indeksi (IEI) usullari qiyosiy jihatdan baholandi. Har bir metodning mintaqaviy iqtisodiyotda qo‘llanish imkoniyatlari va amaliy cheklovlari aniqlashtirildi. Baholash jarayonida iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik natijalarni kompleks hisobga olishga asoslangan integral metodologik model ishlab chiqildi. Mazkur model innovatsion loyihalarning hayot sikli bosqichlari bilan bog‘liq baholash mexanizmini aks ettiradi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy innovatsion faollikni baholash hamda boshqaruv qarorlarini asoslash uchun muhim metodologik asos yaratadi. Taklif etilgan yondashuv innovatsion loyihalarni tanlash, monitoring qilish va yakuniy samaradorligini aniqlash jarayonlarini tizimli ravishda tashkil etishga xizmat qiladi.
MAHALLIY BUDJETLAR DAROMADLARINI SHAKLLANTIRISHNING IQTISODIY AHAMIYATI
Ilmiy maqolada mahalliy budjet daromadlarini shakllantirishda soliqlarning ahamiyatini oshirish va hokimiyat organlarining budjet salohiyatini mustahkamlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar taklif etildi.
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА МЕТОДОВ ИНВЕСТИЦИОННОГО АНАЛИЗА ДЛЯ ОЦЕНКИ ДОХОДНОСТИ АКЦИЙ УЗБЕКСКИХ ЭМИТЕНТОВ
В работе проведён сравнительный анализ методов оценки доходности акций узбекских эмитентов (фундаментальный, технический, квантитативный, поведенческий и машинное обучение) с учётом специфики развивающегося фондового рынка Узбекистана. Отмечены ключевые ограничения: дефицит данных, низкая ликвидность и слабая прозрачность отчётности. Показано, что наиболее практичным инструментом остаётся фундаментальный анализ, пригодный для построения регрессионных и классификационных моделей. Сделан вывод о необходимости адаптации методов к локальным институциональным условиям
KORXONA VA TASHKILOTLARDA INSON KAPITALIDAN SAMARALI FOYDALANISHDA KORPORATIV MADANIYAT, AXLOQIY-RUHIY VA MA’NAVIY MUHITNING O‘RNI
Ushbu maqolada korxona va tashkilotlarda inson kapitali tushunchasi, uning zarurligi, mamlakatimizda dolzarbdigi, iqtisodchi olimlar va tashkilotlarning ilmiy va amaliy qarashlari, jahon amaliyotida tutgan o‘rni tahlil qilingan, undan samarali foydalanishda korporativ madaniyat, axloqiy-ruhiy va ma’naviy muhitning o‘rni muhim ekanligi, inson kapitali tarkibidagi elementlarni umumlashtish va uni yanada takomillashtiirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar berilgan.
ELEKTRON PULLARNING MOHIYATI VA ULARNING MILLIY TO‘LOV TIZIMIDAGI ROLI
Maqolada elektron pullarning iqtisodiy mohiyati, huquqiy maqomi va funksional xususiyatlari keng ilmiynazariy asosda tahlil etilgan. Klassik pul nazariyasi (Fisher, Keynes, Friedman) dan zamonaviy raqamli moliya yondashuvlarigacha bo‘lgan ilmiy spektrda elektron pullarning o‘rni aniqlashtirilgan. Uchta konseptual yondashuv — hisob-kitob, nopul moliyaviy mahsulot va pul talqini — qiyosiy tarzda ko‘rib chiqilgan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida milliy to‘lov tizimida elektron pullarning o‘rni, aholining moliyaviy inklyuziyasiga ta'siri va fintech sektorining rivojlanishiga hissasi xalqaro tajriba hamda O‘zbekiston statistikasi asosida baholangan. CBDC («Raqamli so‘m») joriy etish istiqbollari xalqaro amaliyot bilan qiyoslangan holda tahlil qilingan. Risk-matritsasi va boshqaruv tavsiyalari berilgan.