Социальный, экономический, политический, научно-популярный журнал
OʻZBEKISTONDA RAQAMLI TOʻLOV INFRATUZILMASINI SHAKILLANISHI VA RIVOJLANISH DINAMIKASI: TARIXIY, ILMIY HAMDA BOZOR TAHLILI
Ushbu maqola Oʻzbekiston toʻlov tizimlarining 1991–2025-yillar davomida sodir boʻlgan bosqichma-bosqich evolyutsiyasini har tomonlama oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqotda toʻlov tizimining tarixiy shakllanishi besh asosiy rivojlanish bosqichi orqali yoritiladi: elektronlashtirishning boshlanishi, markazlashgan kliring mexanizmlarining joriy etilishi, telekommunikatsiya va axborot xavfsizligi infratuzilmasining kuchaytirilishi, sunʼiy intellektni sohada qoʻllanilishi, milliy protsessing markazlari va bank kartalari tizimining kengayishi hamda 2019-yildan keyingi innovatsion moliyaviy texnologiyalar davri. Mazkur bosqichlarning har biri Oʻzbekiston moliya tizimi barqarorligi va iqtisodiy faolligining oshishida muhim omil sifatida tahlil qilinadi. Maqolada 2020–2025-yillar oraligʻida litsenziya olgan 44 ta toʻlov tashkilotining shakllanishi, ularning bozor segmentlari boʻyicha taqsimlanishi, raqobat muhiti va raqamli toʻlov xizmatlarining kengayish dinamikasi grafik va diagrammalar asosida batafsil tahlil etilgan. Raqamli toʻlovlarning ommalashuvi, QR-kodli tranzaksiyalar, real vaqt rejimidagi tezkor toʻlovlar tizimi (T2T)ning qoʻllanilishi hamda moliyaviy texnologiya ekotizimining jadal rivoji mamlakat iqtisodiyotiga koʻrsatgan taʼsiri ilmiy asoslar bilan yoritilgan. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 27.11.2025-yil kuni “Oʻzbekistonda moliyaviy texnologiyalar sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-359-son li qarorining toʻlov tizimlarini 2026–2030-yillarda modernizatsiya qilishga qaratilgan strategik vazifalari, jumladan Open Banking, CBDC, barqaror tokenlar va universal QR-standartlarni joriy etishning istiqboldagi ahamiyati baholangan. Tadqiqot natijalari Oʻzbekistonda toʻlov tizimlarining raqamli transformatsiya jarayoni iqtisodiy samaradorlikni sezilarli darajada oshirganini koʻrsatadi.
Copyright (c) 2026 ЗЕЛЁНАЯ ЭКОНОМИКА И РАЗВИТИЕ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA BUXGALTERIYA HISOBINI TASHKIL ETISHNING ME’YORIY-HUQUQIY ASOSLARI VA ULARNING IQTISODIY AHAMIYATI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini tashkil etishning me’yoriy-huquqiy asoslari, ularning tarkibi hamda amaliy qo‘llanilishi tahlil qilingan. Shuningdek, milliy buxgalteriya hisobi tizimini tartibga soluvchi asosiy normativ-huquqiy hujjatlar va ularning iqtisodiy jarayonlarga ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot davomida buxgalteriya hisobi tizimini xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) bilan uyg‘unlashtirish masalalari ham ko‘rib chiqilgan. Natijada, me’yoriy-huquqiy bazani takomillashtirish iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim omil ekanligi aniqlangan.
TURIZM KORXONALARINING INNOVATSION FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA MOLIYAVIY AKTIVLARNING ROLI
Mazkur ilmiy maqolada turistik korxonalar faoliyatida innovatsion jarayonlarni rivojlantirishda moliyaviy aktivlarning o‘rni va ahamiyati kompleks tarzda tadqiq etilgan. Xususan, moliyaviy resurslar, investitsiyalar, kreditlar hamda boshqa moliyaviy instrumentlarning turizm sohasida innovatsiyalarni joriy etishdagi roli tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, turistik korxonalarning innovatsion salohiyatini oshirishda samarali moliyaviy boshqaruv mexanizmlarining muhimligi aniqlangan. Shuningdek, zamonaviy iqtisodiy sharoitda turizm sektorining barqaror va innovatsion rivojlanishini ta’minlash uchun moliyaviy aktivlardan oqilona va samarali foydalanish zarurligi asoslab berilgan. Maqola yakunida turistik korxonalar innovatsion faoliyatini rag‘batlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA EKOLOGIK SOLIQLAR VA TOʻLOVLAR TIZIMI TAHLILI
Ushbu ilmiy ishda Oʻzbekiston Respublikasida ekologik soliqlar va toʻlovlar tizimining shakllanishi, ularning iqtisodiy va ekologik ahamiyati, amaldagi mexanizmlari hamda ularni takomillashtirish yoʻnalishlari tahlil qilingan. Ekologik soliqlar tabiat resurslaridan samarali foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni taʼminlashda muhim iqtisodiy vosita hisoblanadi. Maqolada ekologik soliqlarning nazariy asoslari, Oʻzbekistondagi amaldagi ekologik toʻlovlar tizimi, xalqaro tajriba hamda milliy tizimni takomillashtirish boʻyicha takliflar keltirilgan
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA IJTIMOIY HIMOYA TIZIMINI MOLIYALASHTIRISHDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISHLAR VA TIZIMGA KIRITILAYOTGAN O‘ZGARISHLAR
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy himoya tizimini moliyalashtirish jarayonida amalga oshirilayotgan islohotlar hamda tizimga kiritilayotgan o‘zgarishlar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mamlakatda ijtimoiy himoya sohasini takomillashtirishga qaratilgan davlat siyosati, ijtimoiy nafaqalar va moddiy yordamlarni moliyalashtirish mexanizmlari hamda ijtimoiy yordamning manzilliligini ta’minlash masalalari o‘rganilgan. Shuningdek, ijtimoiy himoya tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish, yagona ijtimoiy reyestrni shakllantirish va ehtiyojmand aholiga ko‘rsatilayotgan davlat yordamining samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida ijtimoiy himoya tizimini moliyalashtirishni takomillashtirish bo‘yicha tegishli xulosalar chiqarilib, ushbu sohani yanada rivojlantirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MINTAQAVIY RIVOJLANISHNI KOMPLEKS BAHOLASH VA PROGNOZLASHDA EKONOMETRIK VA SUN’IY INTELLEKT USULLARINING INTEGRATSIYASI
Mazkur maqolada hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasini baholash va prognozlashda ekonometrik modellashtirish hamda sun’iy intellekt (SI) usullarini integratsiyalashgan holda qo‘llash masalalari o‘rganilgan. O‘zbekiston Respublikasining 14 ta hududi 2010–2024-yillar uchun 12 ta indikator asosida tahlil qilindi. Dastlab kompozit rivojlanish indeksi (KRI) hisoblab chiqildi. Keyinchalik KRI va unga ta’sir etuvchi omillar o‘rtasidagi bog‘liqlik panel regressiya va fazoviy ekonometrika modellari yordamida baholandi. Prognozlash bosqichida an’anaviy ARIMA modellari bilan bir qatorda XGBoost va LSTM neyron tarmoqlari qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sun’iy intellektga asoslangan modellar, ayniqsa hududiy tafovutlarni prognozlashda, an’anaviy ekonometrik modellarga nisbatan aniqroq natija beradi. Taklif etilayotgan integrativ yondashuv hududlarni boshqarishda qarorlarni qabul qilishni ilmiy asoslash imkonini kengaytiradi
BALIQCHILIK SUBYEKTLARINI RIVOJLANTIRISHDA DUNYO MAMLAKATLARINING OʻRNI
Global oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror iqtisodiy rivojlanishda baliqchilik tarmog‘ining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Maqolada xorijiy mamlakatlarda yetishtirilayotgan baliq mahsulotlari, ularning jahon iqtisodiyotidagi o‘rni hamda ushbu sohani rivojlantirishning asosiy tendensiyalari chuqur tahlil qilingan. Shuningdek, baliqchilik tarmog‘ida samarali faoliyat yuritishni ta’minlovchi tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlar, boshqaruv tizimlari va ularning asosiy mezonlari ochib berilgan. Tadqiqot doirasida akvakultura va tabiiy baliqchilikning rivojlanish istiqbollari, klasterlashuv jarayonlari, resurslardan oqilona foydalanish hamda ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar asoslab berilgan.
KAMBAG‘ALLIK FENOMENINING IJTIMOIY-IQTISODIY VA NAZARIY-KONTSEPTUAL ASOSLARI
Ushbu maqolada kambag‘allik fenomenining ijtimoiy-iqtisodiy va nazariy-kontseptual asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida kambag‘allik tushunchasining tarixiy shakllanishi, jahon ilm-fanidagi yetakchi nazariyotchilar — Ch. Booth, B.S. Rowntree, É. Reclus, H. Mann, P. Townsend, A. Sen, A.B. Atkinson va J. Sachslarning ilmiy yondashuvlari, shuningdek, O‘zbekiston va MDH iqtisodchi olimlari hissasi tizimli tarzda o‘rganiladi. Tadqiqot metodologiyasi qiyosiy tahlil, tizimli sharh va tasnifiy yondashuvga asoslanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, kambag‘allik ko‘p o‘lchovli, ko‘p qirrali hodisa bo‘lib, uni faqat daromad mezonlari bilan o‘lchash yetarli emas. Maqolada kambag‘allikning yangi mualliflik ta’rifi taklif etilgan hamda O‘zbekiston sharoitida kambag‘allikning 10 ta o‘ziga xos turi aniqlangan. Tadqiqot natijalari kambag‘allikni kamaytirish siyosatini ishlab chiqishda va mintaqaviy tahlillar uchun amaliy ahamiyat kasb etadi
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA HISOB VA BIZNES JARAYONLARINI TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida hisob va biznes jarayonlarini takomillashtirishning zamonaviy yo‘nalishlari ilmiy-nazariy va amaliy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda iqtisodiy faoliyatning raqamli transformatsiyasi korxona va tashkilotlarda boshqaruv, moliyaviy nazorat, buxgalteriya hisobi, biznes-rejalashtirish hamda axborot almashinuvi tizimlariga ko‘rsatayotgan ta’siri ochib beriladi. Shuningdek, avtomatlashtirilgan hisob tizimlari, elektron hujjat aylanishi, bulutli texnologiyalar, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar tahlili va raqamli platformalarning biznes samaradorligini oshirishdagi o‘rni asoslab beriladi. Maqolada hisob va biznes jarayonlarini takomillashtirish nafaqat texnologik yangilanish, balki boshqaruv madaniyatini o‘zgartirish, tezkor qaror qabul qilish imkoniyatlarini kengaytirish, resurslardan oqilona foydalanish va ichki nazorat mexanizmlarini kuchaytirish bilan ham uzviy bog‘liq ekani ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli iqtisodiyot sharoitida zamonaviy hisob tizimlarini joriy etish korxonalarda axborotning aniqligi, shaffofligi, tezkorligi va ishonchliligini oshiradi, bu esa biznes jarayonlari samaradorligini ta’minlashning muhim omiliga aylanadi. Mazkur maqola iqtisodiyot va moliya yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar, ilmiy izlanuvchilar hamda amaliyotchi mutaxassislar uchun nazariy va metodik ahamiyat kasb etadi
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA DIVIDEND TO‘LASH QOBILIYATI KOEFFITSIYENTINING MAQBUL ORALIG‘INI ANIQLASH VA UNING INVESTITSION SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Mazkur tadqiqot aksiyadorlik jamiyatlarida dividend siyosatining investitsion samaradorlikka ta’sirini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi dividend to‘lash qobiliyati koeffitsiyentining (KDT) optimal darajasini aniqlash hamda uning aksiyalar rentabelligi, kompaniya qiymati va umumiy investitsion jozibadorlikka ta’sirini ilmiy asoslashdan iborat. Tadqiqot doirasida 2020–2024 yillar oralig‘ida aksiyadorlik jamiyatlarining moliyaviy va bozor ko‘rsatkichlari asosida ekonometrik tahlil amalga oshirildi. Tahlil jarayonida oddiy eng kichik kvadratlar usuli (OLS) qo‘llanilib, KDT hamda investitsion samaradorlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik nolinear model asosida baholandi. Natijalar dividend siyosati va investitsion samaradorlik o‘rtasida teskari U-shaklli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Empirik tahlillar asosida dividend to‘lash qobiliyati koeffitsiyentining maqbul oraliq chegarasi (0,4 ≤ KDT ≤ 0,7) aniqlanib, aynan shu intervalda kompaniyalarning moliyaviy barqarorligi, aksiyalar rentabelligi va bozor qiymati maksimal darajada shakllanishi isbotlandi. Tadqiqot natijalari dividend siyosatini optimallashtirish orqali aksiyadorlik jamiyatlarining investitsion jozibadorligini oshirish hamda ularning uzoq muddatli barqaror rivojlanishini ta’minlash mumkinligini ko‘rsatadi
STRATEGIES TO RAISE AWARENESS OF NATURAL POLLUTION AMIDST RISING POPULATION DENSITY AND GDP PER CAPITA IN UZBEKISTAN
This article analyzes the current state of environmental pollution in the Republic of Uzbekistan based on official statistics and available resources. Using methods of analysis and synthesis, scientific abstraction, induction, and deduction, the study compares Uzbekistan’s data with findings from other countries. Through abstract-logical approaches, the article generalizes the results and formulates conclusions. Mathematical and statistical methods are applied for calculations, while econometric modeling is used to forecast future trends. Based on international experience, the article provides practical recommendations for reducing pollution emissions associated with factors such as GDP growth and increasing population density in Uzbekistan. The study aims to offer practical insights for raising awareness and addressing environmental challenges arising from economic and demographic growth.
РОЛЬ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ESG-ОРИЕНТИРОВАННОМ РАЗВИТИИ ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЙ
Целью научной статьи является исследование процесса внедрения искусственного интеллекта в системы ESG-ориентированного развития высшего образования с учетом международного опыта и региональной специфики Республики Узбекистан. В статье предложена концептуальная модель этико-управленческой интеграции искусственного интеллекта, включающая три уровня: нормативно-правовой, институциональный и операционный. Данная модель позволяет системно оценивать риски и возможности внедрения искусственного интеллекта, обеспечивая баланс между инновациями и социальной ответственностью. Практическая значимость исследования заключается в разработке рекомендаций для университетов и образовательных платформ по внедрению искусственного интеллекта с учетом принципов устойчивого развития и академической этики
KORXONALARDA INVESTITSION FAOLIYATINI RIVOJLANISHINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada korxonalarda investitsion faoliyatni rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari kompleks yoritiladi hamda investitsiya qarorlarini qabul qilish va boshqarishning zamonaviy yondashuvlari tizimlashtiriladi. Tadqiqotda investitsiya tushunchasining iqtisodiy mohiyati, investitsiya jarayonining bosqichlari, investitsiya siyosati va strategiyasini shakllantirish tamoyillari, shuningdek, investitsiya resurslarini jalb etish va taqsimlash mexanizmlari ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Maqolada investitsiya loyihalarini baholash mezonlari (NPV, IRR, PI, DPP), kapital qiymati (WACC), risk–daromad muvozanati, portfel yondashuvi va qiymatga yoʻnaltirilgan boshqaruv konsepsiyasining korxona investitsion faolligiga taʼsiri tahlil qilinadi. Shu bilan birga, soliq-kredit siyosati, davlat qoʻllab-quvvatlovi, huquqiy kafolatlar, korporativ boshqaruv va axborot shaffofligi kabi institutsional omillarning investitsiya muhitiga taʼsiri bayon etiladi. Tadqiqot natijalari investitsiyalarni rejalashtirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish, risklarni boshqarish va loyiha monitoringini takomillashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy takliflarni ishlab chiqishga xizmat qiladi
DEHQON XO‘JALIKLARINI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDA KREDITLAR MIQDORINI DIFFERENSIYALLASHTIRISH: NAZARIY VA AMALIY YONDASHUVLAR
Maqolada dehqon xo‘jaliklarini kredit bilan ta’minlash jarayonidagi mavjud muammolar, differensiyallashtirilgan kreditlash mexanizmining iqtisodiy zarurati va samaradorligi ilmiy asoslangan. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sektorida dehqon xo‘jaliklari ulushi, ularning moliyaviy ehtiyojlariga mos kredit limitlarini belgilash tamoyillari, risklarni boshqarish, garov talablari va foiz stavkalari bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot yakunida dehqon xo‘jaliklari uchun uch pog‘onali differensiyallashtirilgan kredit modeli taklif etiladi
KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Maqolada so‘nggi yillarda O‘zbekistonda iqtisodiyotning erkinlashtirilishi sharoitida kichik biznes rivojlanishining imkoniyatlari va yo‘nalishlari, tadbirkorlar uchun o‘z biznesini butun mamlakat doirasida kengaytirish, boshqa hududlarda ham ish o‘rinlari yaratish, faoliyatini kichik biznes subyektlari sifatida boshlagan korxonalarning o‘rta va yirik biznesga o‘sib o‘tishi jarayonlari hamda hozirda ichki va tashqi bozorda o‘z salmoqli o‘rni va brendiga ega tadbirkorlar sinfi shakllanishi, biznesni qulaylashtirish choralari va natijalari tahlil etilgan.
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA HUDUDIY MARKETING STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi sharoitida mazkur tadqiqot hududiy marketing strategiyalarini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish imkoniyatlarini aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, rivojlanayotgan mamlakatlarda, xususan, O‘zbekistonda, raqamli vositalarning hududiy marketing samaradorligiga tizimli ta’siri yetarli darajada o‘rganilmagan. Ushbu ilmiy bo‘shliqni bartaraf etish maqsadida aralash metodologik yondashuv qo‘llanilib, 2025-yilga oid hududiy ko‘rsatkichlar asosida taqqoslama tahlil, indeks modellashtirish va korrelyatsion baholash amalga oshirildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, rivojlangan raqamli infratuzilma, faol onlayn marketing va ma’lumotlarga asoslangan boshqaruvga ega hududlar turizm, investitsiya jalb qilish va umumiy iqtisodiy faollik bo‘yicha yuqori natijalarga erishadi. Xususan, Samarqand viloyati misolida raqamli marketingning yuqori samaradorligi va nisbatan past xarajat bilan keng auditoriyani qamrab olish imkoniyati tasdiqlandi. Olingan natijalar raqamli texnologiyalar hududiy marketingning asosiy drayveriga aylanganini ko‘rsatib, siyosatchilar uchun raqamli ekotizimlarni rivojlantirish, inson kapitaliga investitsiya kiritish va integratsiyalashgan marketing yondashuvlarini joriy etish zarurligini asoslaydi.
SUN’IY INTELLEKT DAVRIDA HUDUDIY RIVOJLANISHNI STATISTIK HISOBLASH METODOLOGIYASINI QAYTA BAHOLASH MEZONLARI (SCOPUS VA WEB OF SCIENCE DA INDEKSLANGAN ILMIY NASHRLAR TAHLILI ASOSIDA)
Maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari va katta ma’lumotlarni tahlil qilish vositalarining keng qo‘llanilishi sharoitida hududiy rivojlanishning statistik hisoblash metodologik asoslarini o‘zgartirishning dolzarb masalasi ko‘rib chiqiladi. Metodologiyani qayta baholash uchun yettita asosiy mezon aniqlandi: ma’lumotlar manbalarini ma’muriy registrlardan muqobil ma’lumotlar ekotizimiga o‘tkazish, analitik usullarning chiziqli ekonometrik modellardan chiziqli bo‘lmagan avtomatlashtirilgan o’rganish algoritmlariga evolyutsiyasi, ma’muriy birliklarning makro-darajasidan mikrohududiy tahlilga hududiy yechimning o‘tishi, yangi sun’iy intellekt ko‘rsatkichlarini (iqtisodiy murakkablik va raqamli yetuklik indekslari) ishlab chiqish, statistik funktsiyani tavsifdan bashoratliga o‘tkazish, modellarning tushuntiriladigan sun’iy intellekt usullari orqali talqin qilinishini ta’minlash va heterojen tuzilgan va tuzilmagan ma’lumotlarni integratsiyalash. Sin’iy intellekt davrida hududiy statistika metodologiyasining samaradorligi ekonometrik qat’iylikni sintez qilish qobiliyati va algoritmik tahlilning bashorat qilish imkoniyatlari bilan belgilanadi. Maqolada bashoratli tahlil va mikrohududiy rejalashtirish imkoniyatlarini hisobga olgan holda hududiy siyosat metodologiyasini modernizatsiya qilish yo‘nalishlari taklif qilingan.
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA XIZMAT KO‘RSATISH SOHASINI RIVOJLANTIRISHNING HUDUDIY-IQTISODIY OMILLARI VA ISTIQBOLLARI
Qoraqalpog‘iston Respublikasida xizmat ko‘rsatish sohasi so‘nggi yillarda hududiy iqtisodiyotning eng faol segmentlaridan biriga aylanib bormoqda. Shuningdek, ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirishning hududiy-iqtisodiy omillari hamda istiqbollari IMRAD (Introduction, Methods, Results, Discussion) yondashuvi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda hududning demografik tarkibi, infratuzilma ta’minoti, investitsiya muhiti, kichik biznes faolligi va raqamli xizmatlar kengayishi kabi omillarning xizmatlar sektori o‘sishiga ta’siri o‘rganiladi. Statistik ma’lumotlar, taqqoslama tahlil, dinamik qatorlar va hududiy kesimdagi ko‘rsatkichlar asosida xizmat ko‘rsatish tarmog‘ining bandlik, daromadlar va yalpi hududiy mahsulotdagi ulushiga ta’siri baholanadi. Natijalar xizmatlar sohasini rivojlantirishda infratuzilmani yaxshilash, raqamlashtirishni jadallashtirish, investitsiyalarni rag‘batlantirish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash ustuvor yo‘nalish ekanini ko‘rsatadi. Tadqiqot xulosalari hududiy siyosatni takomillashtirish va xizmatlar bozorini barqaror kengaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.
XORAZM VILOYATIDA AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASHDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING ROLI VA AHAMIYATI
Zamonaviy iqtisodiyotda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiy rivojlanishning muhim drayverlaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarining mamlakat iqtisodiyoti rivojidagi o‘rni, ularning tadbirkorlik faolligini oshirishning zaruriyati hamda istiqbolli yo‘nalishlari yoritilgan. Kichik biznesning iqtisodiy o‘sish, bandlik va ijtimoiy barqarorlikka qo‘shgan hissasi tahlil qilingan hamda Xorazm viloyatida aholi bandligini ta’minlashda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning roli va ahamiyati mexanizmlari ilmiy asosda ochib berilgan.
MAHALLIY VA XALQARO TURIZM BOZORIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI SHAKLLANTIRISH OMILLARI, TAMOYILLARI VA MEXANIZMLARI
Maqolada mahalliy va xalqaro turizm bozorida raqobatbardoshlikni shakllantirish omillari, tamoyillari va mexanizmlari kabi muhim masalalar yoritilgan. Turizmda raqobatbardoshlikning nazariy asoslari va uning amaliy jihatlari o‘rganilgan. Xususan, yo‘nalishlarning jozibadorligi, infratuzilma darajasi va uning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri hisobga olingan holda, mazkur tushunchaning ko‘p qirrali ekanligi ko‘rsatilgan. Shuningdek, ilmiy adabiyotlar tahlili asosida ushbu masalaning dolzarbligi keng yoritilgan. Adabiyotlar sharhi keng qamrovda shakllantirilgan bo‘lib, unda metodologik masalalar, olingan natijalar hamda muhokama qilinadigan jihatlar qamrab olingan. Maqolaning yakuniy qismida xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati keltirilgan. Maqola ko‘plab manbalar va yangi ma’lumotlar bilan boyitilgan, turli qarashlar, g‘oyalar va nazariyalar tahlil qilinib, ulardan samarali foydalanilgan
TRANSPORT XIZMATLARINING SOHALAR BOʻYICHA TAQSIMOTI VA SAMARADORLIK KOʻRSATKICHLARI TASNIFI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston transport sektorida xizmatlarning sohalar boʻyicha taqsimoti va samaradorlik koʻrsatkichlarining tasnifi masalasi tadqiq etilgan. Maqolada transport xizmatlarining iqtisodiy tarmoqlar bilan oʻzaro bogʻliqligi input-output tahlil yordamida raqamli tarzda koʻrsatilgan. Samaradorlik koʻrsatkichlari texnik, iqtisodiy, energetik, ijtimoiy va ekologik guruhlarga ajratilib, har bir guruhning transport sektori faoliyatini baholashdagi roli ochib berilgan. Tadqiqot natijasida transport xizmatlarining GDPdagi ulushi 15,4 foizni tashkil etishi va avtomobil transporti eng katta hissaga ega ekanligi aniqlangan. Maqolada DEA, TFP va boshqa zamonaviy usullar qoʻllanilgan holda samaradorlikni baholash boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
RAQAMLI TO‘LOVLAR VA O‘ZBEKISTONDA KORPORATIV BOSHQARUV SHAFFOFLIGI
Raqamli moliyaviy infratuzilma o‘tish iqtisodiyotiga ega mamlakatlarda iqtisodiy modernizatsiyaning muhim tarkibiy qismiga aylanib bormoqda. Ushbu maqola raqamli to‘lov tizimlarining kengayishi O‘zbekistonda korporativ boshqaruv shaffofligining yaxshilanishiga qanday hissa qo‘shishini tahlil qiladi. Agentlik nazariyasi va institutsional iqtisodiyotga asoslanib, raqamli to‘lov tizimlari firmalar, regulyatorlar hamda manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi axborot assimetriyasini kamaytiruvchi informatsion nazorat mexanizmlari sifatida konseptualizatsiya qilinadi. Tahlil O‘zbekistonning milliy to‘lov infratuzilmasiga, jumladan, Uzcard, Humo, mobil bank platformalari va Markaziy bankning Tezkor to‘lov tizimiga qaratilgan. Empirik dalillar shuni ko‘rsatadiki, raqamli tranzaksiyalar hajmining ortishi moliyaviy kuzatuvchanlikni yaxshilaydi, monitoring imkoniyatlarini mustahkamlaydi va norasmiy moliyaviy faoliyat imkoniyatlarini kamaytiradi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli moliyaviy infratuzilma verifikatsiya jarayonlarini bevosita iqtisodiy tranzaksiyalar ichiga integratsiya qilish orqali an’anaviy boshqaruv mexanizmlarini to‘ldirishi mumkin
ESG-ТРАНСФОРМАЦИЯ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ ПО ПРОИЗВОДСТВУ ПОЛИМЕРНОЙ УПАКОВКИ: ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ И МИРОВЫЕ ПРАКТИКИ
В статье рассматриваются теоретико-методологические основы формирования ESG-системы на предприятиях, специализирующихся на изготовлении полимерной упаковки. Актуальность темы обусловлена ужесточением экологических требований в Республике Узбекистан, где с 2026 года вводится система расширенной ответственности производителя. Объектом исследования выступают предприятия по производству полимерной упаковки, предметом – процессы ESG-трансформации их деятельности. Цель статьи – систематизировать теоретические подходы и мировые практики ESG-трансформации для последующей адаптации на предприятии ООО «Sirdaryo Mega Luks». Задачи: проанализировать эволюцию концепции устойчивого развития, выявить специфические ESG-риски для отрасли, обобщить лучшие мировые практики. Методология включает сравнительный анализ, системный подход и обзор литературы. На основе анализа установлено, что ключевыми драйверами ESG-трансформации выступают регуляторное давление, потребительский спрос и экономические выгоды от использования вторичного сырья. Сделан вывод о необходимости поэтапной адаптации международных моделей с учётом локальной специфики Узбекистана
MAJBURIY IJRO HARAKATLARINI RAQAMLASHTIRISHNI YANADA TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada majburiy ijro harakatlarini raqamlashtirishni yanada takomillashtirishning nazariy va amaliy masalalari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning ijro tizimiga integratsiyalashuvi, ma’lumotlar bazalarining o‘zaro aloqasi, sun’iy intellekt va blokcheyn kabi innovatsion yechimlarning qo‘llanilishi, shuningdek, kiberxavfsizlik va normativhuquqiy bazani moslashtirish muammolari ko‘rib chiqiladi. Maqolada raqamlashtirish jarayonining samaradorligini oshirish, kadrlar salohiyatini rivojlantirish, foydalanuvchi qulayligini ta’minlash va xalqaro tajribadan foydalanish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari majburiy ijro organlari faoliyatini modernizatsiya qilish, sud qarorlarining ijrosini tezlashtirish va fuqarolar huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
OZIQ-OVQAT KORXONALARIDA KICHIK BIZNESNING RAQOBATBARDOSHLIGINI CHEKLOVCHI OMILLAR TAHLILI
Mazkur maqolada oziq-ovqat sanoatida faoliyat yuritayotgan kichik biznes subyektlarining raqobatbardoshligini cheklovchi asosiy omillar kompleks ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda kichik biznes korxonalarining ishlab chiqarish samaradorligi, moliyaviy barqarorligi, texnologik darajasi hamda marketing faoliyati bilan bog‘liq muammolar ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, infratuzilma yetishmovchiligi, xomashyo bazasining barqaror emasligi, innovatsion texnologiyalarni joriy etishdagi to‘siqlar hamda davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining yetarli darajada samarali ishlamasligi kabi omillar chuqur tahlil qilingan. Maqolada iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida kichik biznes subyektlarining raqobatbardoshlik darajasiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar o‘zaro bog‘liqlikda ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari asosida oziq-ovqat sanoatida kichik biznesning barqaror rivojlanishini ta’minlash va ularning raqobat ustunligini oshirishga qaratilgan ilmiyamaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan
INVESTITSION LOYIHALARNING IQTISODIYOTDA TUTGAN O‘RNI VA ULARNI MOLIYALASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Hozirgi kundagi iqtisodiy jarayonlar, innovatsion texnologiyalar va yuqori raqobat zamonida bank tizimida ham tub o‘zgarishlar yuz bermoqda. Bu borada, banklar uchun asosiy faoliyat turi hisoblangan kreditlash faoliyati va investitsion loyihalarni moliyalash yo‘nalishini takomillashtirish ham muhim masalalardan biridir. Zamonaviy iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va milliy dasturlarni amalga oshirish sharoitida mamlakatimizda loyihalarni moliyalashtirishga bo‘lgan yuqori talab, shuningdek, uning amalga oshirilishiga oid metodologik qo‘llanmalarning yetarli darajada emasligi mazkur tadqiqotning yanada dolzarbligini anglatadi. Shu boisdan, ushbu maqolada investitsiya loyihalarining ahamiyati, xususiyatlari va rivojlantirish istiqbollariga doir fikrlar bayon etilgan
ФИНАНСОВАЯ УСТОЙЧИВОСТЬ ПРЕДПРИЯТИЯ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ
В статье рассматривается финансовая устойчивость предприятия как ключевой показатель его экономической стабильности и способности к долгосрочному развитию. На примере акционерного общества «Тахиатош дон махсулотлари» проводится анализ динамики абсолютных и относительных показателей финансового состояния за период 2022–2025 гг., включая собственный капитал, долгосрочные и текущие активы, запасы и краткосрочные обязательства. Выявлены основные тенденции: снижение собственного капитала, сокращение долгосрочных активов, отрицательные собственные оборотные средства, а также высокая зависимость от краткосрочного финансирования. Представлен коэффициентный анализ финансовой устойчивости, включающий коэффициенты автономии, финансового левериджа, маневренности капитала и обеспеченности оборотными средствами. На основе полученных данных сформулированы практические рекомендации по укреплению собственного капитала, оптимизации структуры активов и снижению долговой зависимости предприятия. Результаты исследования могут быть использованы для повышения финансовой устойчивости и ликвидности предприятий продовольственной промышленности, а также для разработки антикризисных стратегий управления капиталом.
IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA O‘ZBEKISTONDA SANOAT KORXONALARI FAOLIYATINI DIVERSIFIKATSIYALASHNING MAQSADLI PROGNOZ PARAMETRLARI
Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida sanoat korxonalari faoliyatini diversifikatsiyalash jarayonining maqsadli prognoz parametrlarini va ularning samaradorligini aniqlashga qaratilgan. Maqolada korxonalar diversifikatsiyasining asosiy usullari, prognozlash metodlari hamda iqtisodiy rivojlanishga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari diversifikatsiyalashning korxona resurslarini optimal taqsimlash, mahsulot turini kengaytirish va innovatsion faoliyatni rag‘batlantirishga xizmat qilishi mumkin. Shuningdek, maqolada diversifikatsiya jarayonini baholash uchun ko‘rsatkichlar tizimi va prognoz parametrlar batafsil ko‘rib chiqilgan.
MANAGEMENT STRATEGIES IN WOMEN’S BUSINESS: GENDER-SPECIFIC APPROACHES, INNOVATIVE MODELS, AND DIGITAL TRANSFORMATION
This study examines management strategies in women’s entrepreneurship, focusing on gender-specific approaches, innovative models, and digital transformation. It highlights the role of women entrepreneurs in economic and social development and analyzes internal and external factors influencing their growth. The research also compares women’s leadership styles with those of men and proposes strategies to enhance competitiveness through innovation and digital solutions.
TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARI INNOVATSION FAOLIYATI SAMARADORLIGIGA TA’SIR QILUVCHI OMILLAR TAHLILI
Ushbu maqolada iqtisodiy subyektlarning innovatsion rivojlanishi bilan bog‘liq dolzarb masalalar tahlil qilinadi. Xususan, milliy iqtisodiyotning turli tarmoqlarida faoliyat yuritayotgan korxonalarga nisbatan qo‘llaniladigan “innovatsion rivojlanish” va “innovatsion salohiyat” tushunchalari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy-nazariy nuqtai nazardan ko‘rib chiqiladi. Maqolada olib borilgan tahlillar natijasida innovatsion salohiyat darajasini belgilovchi omillar ikki asosiy guruhga — tashqi va ichki muhit omillariga ajratilgan
INSON TARAQQIYOTI INDEKSI VA UNI ANIQLAB BERUVCHI KO‘RSATKICHLARNING KORRELYATSION-REGRESSION TAHLILI
Maqolada inson taraqqiyoti indeksi hamda uni belgilovchi asosiy omillardan biri bo‘lgan kutilayotgan hayot davomiyligi statistik jihatdan tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasining inson taraqqiyoti indeksi bo‘yicha prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan. Kutilayotgan hayot davomiyligiga ta’sir etuvchi omillar va ularning o‘zaro bog‘liqlik darajasi aniqlangan. Ko‘p omilli regressiya tenglamasi parametrlariga baho berilgan hamda O‘zbekiston Respublikasida kutilayotgan hayot davomiyligining prognoz qiymatlari aniqlangan.
ТРАНСФОРМАЦИЯ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА В УЗБЕКИСТАНЕ В УСЛОВИЯХ ПЕРЕХОДА НА МЕЖДУНАРОДНЫЕ СТАНДАРТЫ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ
В статье проанализированы теоретические и прикладные аспекты трансформации бухгалтерского учета в Узбекистан в условиях перехода на Международные стандарты финансовой отчетности. Понятие трансформации раскрыто как системное изменение целей, функций и методологии учета, ориентированное на повышение полезности финансовой информации для пользователей. Систематизированы основные этапы перехода на МСФО, а также рассмотрена нормативная основа реформы, включая постановление Президента Республики Узбекистан ПҚ-4611. Проведено сопоставление двух практических моделей внедрения: трансформации отчетности и параллельного учета, обозначены условия их применения. Обоснована ключевая роль учетной политики, профессионального суждения и раскрытия информации в обеспечении качества отчетности по МСФО. Выявлены основные проблемы трансформации: доминирование налогового подхода, кадровый дефицит, недостаточная автоматизация и ограниченная интеграция МСФО в управленческий контур. Предложены направления повышения эффективности перехода, охватывающие методологию, данные, ИТ-инфраструктуру и подготовку специалистов. Сделан вывод о том, что результативность реформы определяется глубиной трансформации учетной системы, а не формальным выпуском отчетности по МСФО
ENHANCING THE METHODOLOGICAL FRAMEWORK FOR THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF TOURISM VILLAGES IN UZBEKISTAN
This article examines the methodological foundations for the sustainable development of tourism villages in Uzbekistan. The study aims to systematize conceptual, managerial, infrastructural, and evaluative approaches to tourism village development and to propose an integrated methodological framework applicable to Uzbekistan. The research is based on a systems approach, comparative analysis, document analysis, and conceptual synthesis. The findings show that tourism villages should be interpreted not merely as rural locations with tourism potential, but as integrated destination systems combining local resources, accommodation facilities, service chains, community participation, destination governance, and sustainability indicators
THE ROLE OF INNOVATION IN ENSURING COMPETITIVENESS IN THE GREEN ECONOMY
This article explores the fundamental role of innovation in strengthening competitiveness within the framework of the green economy. In the context of global environmental challenges and the increasing need for sustainable development, the transition to a green economy has become a strategic priority for many countries and businesses. The research emphasizes that innovation serves as a key driver of this transformation, enabling enterprises to adopt environmentally friendly production methods, reduce resource consumption, and minimize environmental impact while maintaining or even enhancing their market position. The study analyzes the interconnection between innovation and competitiveness by examining how the introduction of advanced technologies—such as renewable energy systems, eco-efficient industrial processes, smart digital solutions, and circular economy practices—provides businesses with new opportunities to optimize costs, improve efficiency, and respond to the growing consumer demand for sustainable goods and services. It is argued that companies investing in green innovations not only gain a competitive advantage in the short term but also ensure long-term resilience in an increasingly environmentally conscious global market. Additionally, the article highlights the broader socio-economic implications of innovation in the green economy. It demonstrates that the adoption of innovative solutions contributes to the creation of green jobs, supports sustainable entrepreneurship, and promotes inclusive economic growth while addressing climate change and resource scarcity. However, the discussion also underlines the challenges businesses face, including financial constraints, limited access to technology, and insufficient institutional support in some regions. These obstacles point to the need for developing effective policy frameworks, strengthening public-private partnerships, and creating incentives to stimulate investment in sustainable innovations.
O‘ZBEKISTONDA TURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISHDA INGLIZ TILINING O‘RNI VA SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada globallashuv sharoitida O‘zbekiston turizm sanoatini rivojlantirishda ingliz tilining o‘rni va samaradorligi tahlil qilinadi. Muallif turistik xizmatlar sifatini oshirishda xalqaro muloqot tilining ahamiyatini hayotiy misollar va statistik ma’lumotlar orqali yoritib beradi. Shuningdek, raqamli turizm, SEO optimizatsiyasi va kadrlar salohiyatini oshirish masalalari ham ko‘rib chiqiladi. Maqola yakunida sohaviy ingliz tilini (ESP) o‘qitish va smart texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha amaliy takliflar ilgari suriladi.
OLIY TA’LIMDA CHET TILLARNI O‘QITISH UCHUN RAQAMLI BOSHQARUV STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada oliy ta’lim tizimida chet tillarini o‘qitishda raqamli boshqaruv strategiyalarini takomillashtirish masalalari o‘rganilgan. Tizimli adabiyotlar tahlili asosida raqamli integratsiyaning muhim omillari aniqlangan. Tadqiqot natijalari LMS platformalari, interaktiv vositalar va o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishi muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Shuningdek, texnologiyaning o‘zi emas, balki uning pedagogik maqsadlar bilan uyg‘unligi hal qiluvchi omil ekanligi tasdiqlanadi. Maqolada O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan integratsiyalashgan model taklif etilgan
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ФИСКАЛЬНЫХ МЕХАНИЗМОВ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО РЕГУЛИРОВАНИЯ В СФЕРЕ ТУРИЗМА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В работе анализируется действующая система налогообложения туристиче-ской деятельности в Узбекистане с точки зрения её соответствия целям «зе-лёной» экономики. На основе анализа Постановления Кабинета Министров № 475 выявлено, что текущая модель туристского сбора не создаёт доста-точных стимулов для снижения экологической нагрузки. В качестве реше-ния предлагается трансформация сбора через механизм earmarking (целевое закрепление) бюджетных средств, а также введение дифференцированных ставок для экологически сертифицированных гостиниц
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERINING QIYMAT YARATISH UZLUKSIZ ZANJIRIDA AGROSERVIS XIZMATLARI KO‘RSATISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida paxta-to‘qimachilik klasterining qiymat yaratish uzluksiz zanjirida agroservis xizmatlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda agroservis xizmatlarining klaster tizimidagi o‘rni, ularning samaradorlikka ta’siri hamda qiymat zanjiri bo‘ylab integratsiyalashuv darajasi tahlil qilingan. Shuningdek, agroservis xizmatlarini raqamlashtirish, logistika va boshqaruv jarayonlarini optimallashtirish orqali klaster samaradorligini oshirish yo‘nalishlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida agroservis xizmatlarini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
QISHLOQ XO‘JALIGI IQTISODIYOTIDA DIVERSIFIKATSIYANING AHAMIYATI
Maqolada qishloq xo‘jaligi iqtisodiyotida diversifikatsiyaning mazmuni, iqtisodiy mohiyati va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Tahlil markazida ishlab chiqarish tarkibini kengaytirish, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlarga o‘tish, qayta ishlash zanjirlarini chuqurlashtirish, daromad manbalarini ko‘paytirish, bozor xatarlarini kamaytirish hamda qishloq hududlarida bandlikni mustahkamlash masalalari turadi. Diversifikatsiya faqat ekin turlarini ko‘paytirish bilan cheklanmay, balki chorvachilik, bog‘dorchilik, issiqxona xo‘jaligi, qayta ishlash, logistika, saqlash, servis xizmatlari va eksport yo‘nalishlarini uyg‘un rivojlantirishni ham qamrab olishi asoslanadi. Maqolada davlat strategik hujjatlari, World Bank, Food and Agriculture Organization hamda xalqaro agrar-iqtisodiy tadqiqotlar asosida diversifikatsiyaning resurslardan samarali foydalanish, daromad barqarorligi, oziq-ovqat xavfsizligi, hududiy rivojlanish va ekologik muvozanatga ta’siri yoritiladi.
FIZIKA UMUMIY KURSIGA NANOTEXNOLOGIYA TUSHUNCHALARINI KIRITISHNING METODIK ASPEKTLARI VA KOMPONENTLARI
Mazkur maqolada nanotexnologiyalarning fan va texnika sohasidagi aloqadorligi va fizika faniga tatbiqi haqida fikr va mulohazalar yuritilgan, nanotexnologiyaga asoslangan innovatsiyalarning mohiyatli, maqsadli joriy etilishi haqida fikr yuritilgan. Unda umumiy va eksperimental fizika bo‘limlarining dasturlari hamda o‘quv-uslubiy majmualarni tuzishda talabalarni fizika kursining turli mavzulari bo‘yicha bilimlarini o‘zlashtirish darajasi haqida atroflicha bayon qilingan.
BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA EKOLOGIK HISOBOTLAR VA ULARNING TUTGAN OʻRNI
Mazkur maqolada korxona va tashkilotlarning atrof-muhitga ta’siri, ekologik muammolar hamda ularni baholash usullari tahlil qilingan. Iqlim o‘zgarishi, ifloslanish, resurslardan samarasiz foydalanish va chiqindilarni boshqarish kabi asosiy muammolar yoritilgan. Shuningdek, ekologik hisobotlarni shakllantirish, uglerod izi, energiya va suv resurslari iste’molini baholash, barqaror rivojlanish tamoyillarini joriy etish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida ekologik hisobot tizimini joriy etish va xalqaro standartlar asosida boshqaruvni takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA EKOLOGIK LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur tadqiqotda ekologik barqaror rivojlanishni taʼminlashda yashil loyihalarning ahamiyati hamda ularni moliyalashtirishda qo‘llaniladigan asosiy moliyaviy mexanizmlar tahlil qilinadi. Iqlim o‘zgarishi sharoitida barqaror iqtisodiy rivojlanishga erishish uchun ekologik yo‘naltirilgan investitsiyalar muhim omil hisoblanadi. Tadqiqot doirasida yashil obligatsiyalar, davlat tomonidan beriladigan subsidiyalar, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari hamda World Bank, Asian Development Bank kabi xalqaro moliya institutlarining qo‘llab-quvvatlash imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida innovatsion texnologiyalarni joriy etish, tabiiy resurslardan samarali foydalanish va ekologik muvozanatni taʼminlash masalalari yoritilgan.
SANOAT KORXONALARIDA OPERATSION MENEJMENT SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Maqolada sanoat korxonalarida operatsion menejment samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilingan. Tadqiqotda asosiy vositalar, raqamlashtirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, inson resurslarini boshqarish hamda klaster sinergetikasining samaradorlikka ta’siri baholangan. Maqola ilmiy va amaliy tavsiyalar berib, korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish imkoniyatlarini yoritadi.
IQTISODIY O‘SISH DRAYVERLARINI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA MOLIYAVIY XAVFLARNI BOSHQARISH
Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiy o‘sish drayverlarini rivojlantirish jarayonida yuzaga keladigan moliyaviy xavflarni baholash va boshqarishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda mintaqaviy iqtisodiy rivojlanishning asosiy omillari, moliyaviy xavflarning turlari hamda ularning iqtisodiy o‘sishga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt asosidagi analitik modellar moliyaviy xavflarni aniqlash va prognozlashda samarali vosita bo‘lishi mumkinligi asoslab berilgan
QISHLOQ XO‘JALIGIDA INNOVATSION INVESTITSIYALASH VA MUQOBIL MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARINI JORIY ETISH (SIRDARYO VILOYATI MISOLIDA).
Ushbu maqola Sirdaryo viloyati misolida qishloq xo‘jaligini barqaror rivojlantirish hamda moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda sohaga investitsiya jalb qilishning xorijiy (AQSh, YeI, Rossiya, Qozog‘iston) tajribasi tahlil qilingan. 2023-2024-yillar statistikasi asosida viloyat agrar sektorining moliyaviy holati baholanib, suv va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishdagi muammolar aniqlangan. Natijada, hududiy kredit uyushmalarini tashkil etish, omborxona guvohnomalari asosida kreditlash hamda natijadorlikka asoslangan subsidiyalar tizimini joriy qilish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA XO‘JALIK JAMIYATLARI KUZATUV KENGASHLARI FAOLIYATINING ILMIY-METODOLOGIK ASOSLARINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekistonda xo‘jalik jamiyatlari kuzatuv kengashlari faoliyatining ilmiy-metodologik asoslari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotda kuzatuv kengashlarining iqtisodiy mohiyati, korporativ boshqaruv tizimidagi o‘rni va zamonaviy nazariy yondashuvlar asosidagi vazifalari yoritilgan. Xalqaro tajriba va milliy amaliyotni taqqoslash orqali mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Shuningdek, kuzatuv kengashlari faoliyati samaradorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari asoslab berilgan
IQTISODIYOTNING AGRAR SEKTORIDA INNOVATSION FAOLIYATNI BOSHQARISH: NAZARIY VA USLUBIY YONDASHUVLAR
Mazkur maqolada iqtisodiyotning agrar sektorida innovatsion faoliyatni boshqarishning nazariy-uslubiy asoslari tahlil qilinadi. Qishloq xo‘jaligining ko‘p funksiyalilik xususiyati, innovatsion faoliyatning mazmuni va uning boshqaruv obyekti sifatidagi ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, innovatsion faoliyatni rivojlantiruvchi ekzogen va endogen omillar tizimlashtirilgan hamda agrar sektorda innovatsion boshqaruv samaradorligini baholash yondashuvlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, agrar sektorni ijtimoiy-iqtisodiy-biotexnologik tizim sifatida kompleks yondashuv asosida boshqarish zarurligi asoslangan
OʻZBEKISTON MOLIYA TIZIMIDA MAHALLIY MOLIYANING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Oʻzbekiston moliya tizimida mahalliy moliya muhim oʻrin egallaydi. Mahalliy moliyaning daromadlarni shakllantirish va xarajatlarni moliyalashtirish mexanizmlari respublika moliya tizimidan oʻziga xos jihatlari bilan ajralib turadi. Soʻnggi yillarda mahalliy moliyaning rolini oshirishga qaratilgan qator islohotlar amalga oshirilgan boʻlsa-da, ushbu sohada hali ham yechimini kutayotgan muammolar mavjud. Mazkur maqolada mahalliy moliyaning oʻziga xos xususiyatlari hamda uning samaradorligini oshirish yoʻnalishlari tahlil qilinadi.
МЕТОД ФОРМИРОВАНИЯ ЭФФЕКТИВНОГО ТУРИСТИЧЕСКОГО ПАКЕТА
Региональному туризму в Каракалпакстане необходимы эффективные методы активизации развития данной отрасли. В статье рассмотрены основные направления и процедуры формирования эффективных туристических пакетов, обеспечивающих повышение привлекательности туристических услуг и привлечение дополнительного потока туристов.
QASHQADARYO VILOYATI SANOATINI XUDUDIY TARKIBINI TAKOMILASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyati hududlarida sanoatni rivojlantirishda ishlab chiqarish salohiyatidan foydalanishning joriy holati va undan samarali foydalanish imkoniyatlari chuqur o‘rganildi. Maqola natijalari sanoatni hududiy rivojlantirish strategiyasini takomillashtirishda, iqtisodiy rejalashtirish va investitsiya siyosatini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi
INNOVATSION VA AN’ANAVIY YONDASHUVLAR ASOSIDA KO‘CHAT YETISHTIRISHNING TAQQOSLAMA TAHLILI
Ushbu maqolada meva va uzum ko‘chatlarini yetishtirishda an’anaviy hamda “in vitro” texnologiyasiga asoslangan innovatsion usullarning qiyosiy tahlili keltirilgan. Mahalliy ko‘chatchilik xo‘jaliklaridagi dolzarb muammolar va xorijdan ko‘chat import qilishdagi fitosanitariya xavflari, xususan, tok fillokserasi xavfi o‘rganilgan. Turkiyaning muvaffaqiyatli tajribasi asosida sohani huquqiy tartibga solish, raqamlashtirish hamda kasalliklardan xoli, eksportbop ko‘chatlar yetishtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
EKSPORT IMKONIYATLARI VA LOGISTIKA SAMARADORLIGINI SOLISHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi agrosanoat majmuasida meva-sabzavotlar, shuningdek, urug‘ va ko‘chatlar eksporti imkoniyatlari hamda logistika samaradorligi qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot davomida transport xarajatlarining narx shakllanishiga ta’siri baholanib, bozorlarni diversifikatsiya qilish masalalari yoritilgan. Shuningdek, sohaga, xususan, yuqori daromadli agrogenetik resurslar tarmog‘iga xorijiy investitsiyalarni jalb etishda yuzaga keladigan moliyaviy risklar va ularni boshqarish mexanizmlari ilmiy-amaliy jihatdan o‘rganilgan
IJORAT BANKLARIDA KREDIT PORTFELI O‘SISHI DINAMIKASI VA LIKVIDLIK KO‘RSATKICHLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK
Mazkur maqolada tijorat banklarida kredit portfeli o‘sishi dinamikasi hamda likvidlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilingan. Tadqiqotda kredit portfeli hajmi va tarkibidagi o‘zgarishlarning yuqori likvidli aktivlar ulushi, LCR, NSFR hamda lahzali likvidlilik koeffitsiyentiga ta’siri o‘rganildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, kredit portfelining o‘sishi bank likvidligini avtomatik ravishda yomonlashtirmaydi. Aksincha, ehtiyotkor boshqaruv siyosati va barqaror resurs bazasi mavjud bo‘lgan sharoitda likvidlik ko‘rsatkichlari bilan uyg‘un rivojlanishi mumkin. Shu bilan birga, uzoq muddatli kreditlar ulushining ortishi kelgusida likvidlikni boshqarish jarayonida qo‘shimcha talablarni yuzaga keltirishi asoslandi
KO‘CHMAS MULKNI OMMAVIY BAHOLASHNING INNOVATSION TEXNOLOGIYALARI
Ommaviy baholash ko‘chmas mulkning kadastr qiymatini aniqlash va hududlar soliq bazasini shakllantirishda muhim instrument hisoblanadi. Shu bilan birga, amalda qo‘llanilayotgan davlat kadastr baholash usullari asosan an’anaviy statistik modellarga tayanadi va zamonaviy axborot texnologiyalari taqdim etayotgan imkoniyatlardan yetarli darajada foydalanmaydi. Mazkur tadqiqotda GIS-texnologiyalar hamda sun’iy intellekt asosida urbanizatsiyalashgan hududlarda ko‘chmas mulkni ommaviy baholashning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida Toshkent shahri ko‘chmas mulk bozoridan veb-skreyping usuli orqali yig‘ilgan 7 000 ta obyekt ma’lumotlari asosida mashinali o‘qitish (ML) algoritmlari — LightGBM (Light Gradient Boosting Machine), XGBoost (eXtreme Gradient Boosting) va CatBoost modellari sinovdan o‘tkazilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, an’anaviy chiziqli regressiya modellari bilan solishtirganda, ML modellari yuqori aniqlikni ta’minlaydi. Xususan, barcha ansambl modellar uchun determinatsiya koeffitsiyenti (R²) 0,865 ni, o‘rtacha mutlaq foiz xatosi (MAPE) esa 13,5% ni tashkil etdi. Tadqiqot natijasida mazkur texnologiyalarni davlat kadastr tizimiga integratsiya qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
TURIZM XIZMATLARINI KO‘RSATUVCHI SUBYEKTLARDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNI MHXS GA O‘TKAZISHDA TRANSFORMATSIYA REJASINI ISHLAB CHIQISH MASALALARI
Ushbu maqolada turizm xizmatlarini ko‘rsatuvchi subyektlarda milliy buxgalteriya hisobi tizimini Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) talablariga moslashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida joriy buxgalteriya tizimi tahlil qilinib, transformatsiya rejasini ishlab chiqish hamda turizm sohasiga xos bo‘lgan aktivlar va majburiyatlarni xalqaro tamoyillar asosida qayta baholash usullari yoritilgan. Shuningdek, maqolada turizm korxonalari uchun optimallashtirilgan transformatsiya modelining tarkibi va uni amaliyotga joriy etish bosqichlari taklif etilgan
QURILISH SANOATI KORXONALARI DIVERSIFIKATSIYALASHUVINING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada qurilish sanoati korxonalarida diversifikatsiyalashuvning iqtisodiy mexanizmlari nazariy va metodologik jihatdan yoritilgan. O‘zbekiston iqtisodiyotida qurilish tarmog‘i muhim tarkibiy o‘rin egallab, 2024-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishiga 0,6 foiz band hissa qo‘shgan, 2025-yil yakunlari bo‘yicha esa uning yalpi qo‘shilgan qiymatdagi ulushi 7,3 foizni tashkil etgan. 2025-yil yanvar–oktyabr oylarida respublikada bajarilgan qurilish ishlari hajmi 247 334,4 mlrd so‘mga yetib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 14,7 foizga oshgan, mazkur davrda kichik korxonalar va mikrofirmalar ulushi 50,1 foizni tashkil etgan. Ushbu ko‘rsatkichlar tarmoqda barqaror o‘sish bilan bir qatorda tarkibiy murakkablik, bozor xatarlari, resurslar taqchilligi hamda boshqaruv tizimini moslashtirish zaruratining kuchayib borayotganini ko‘rsatadi. Maqolada diversifikatsiyalashuv jarayoni mahsulot, bozor, moliyaviy, texnologik, xomashyo, mehnat resurslari, innovatsion va tashkiliy yo‘nalishlar, shuningdek vertikal va gorizontal diversifikatsiya kesimida tizimli ravishda tahlil qilinadi hamda ular yagona iqtisodiy mexanizm sifatida talqin etiladi
KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANISHNING NAZARIY JIHATLARI
Mazkur maqolada 2017-yildan boshlab O‘zbekistonda amalga oshirilgan yangi iqtisodiy siyosat natijasida kambag‘allik masalasi ijtimoiy-iqtisodiy muammo sifatida kun tartibiga kirib kelgani yoritilgan. Kambag‘allik darajasi mamlakatning ishlab chiqarish imkoniyatlari va aholi turmush darajasida namoyon bo‘lib, deyarli barcha iqtisodiy tizimlarda muhim ijtimoiy muammo sifatida qaraladi. Mazkur hodisa mamlakat iqtisodiy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, mehnat bozorida raqobatning sustlashuviga, iqtisodiy va ijtimoiy tizimlar o‘rtasidagi nomutanosiblikka hamda aholi xarid qobiliyatining pasayishi natijasida umumiy bozor talabining qisqarishiga olib keladi. Shu bois kambag‘allik daromadlar tengsizligining oqibati sifatida talqin qilinib, uni qisqartirishning yangi yondashuvlari tadqiq etilgan. Shuningdek, “kambag‘allik” tushunchasiga oid nazariy qarashlar tahlil qilinib, mualliflik ta’rifi ishlab chiqilgan va asoslab berilgan.
KAPITAL BOZORI ORQALI MAMLAKAT IQTISODIYOTIGA INVESTITSIYA JALB QILISHNING BELARUS TAJRIBASI
Mazkur maqolada mahalliy va xorijiy olimlarning mavzuga oid ilmiy tadqiqotlari hamda Belarus Respublikasi moliya bozorining joriy holati kompleks tahlil qilingan. Moliya bozori instrumentlari orqali moliyalashtirish davlat va korporativ siyosatning muhim mexanizmlaridan biri sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, Belarus Respublikasining fond bozori orqali kapital jalb qilish tajribasi asosida O‘zbekiston fond bozorida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirishga qaratilgan ilmiy xulosalar, takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
BARQAROR QISHLOQ XO‘JALIGI AMALIYOTLARINI JORIY ETISHDA XULQ-ATVOR OMILLARINING NAZARIY VA AMALIY AHAMIYATI
Ushbu maqola barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlarini (BQXA) fermer xo‘jaliklari tomonidan qabul qilish va qo‘llashga ta’sir etuvchi xulq-atvor omillarini nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda tavakkalchilikka munosabat, sabrlilik (vaqt afzalligi), ijtimoiy normalar va shaxsiyat xususiyatlari kabi xulq-atvor omillarining BQXAlarni qabul qilishdagi roli o‘rganilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy-demografik ko‘rsatkichlar (yoshi, ta’lim, tajriba) va tuzilmaviy omillar (yer maydoni, moliyaviy imkoniyat) bilan birgalikda xulq-atvor omillari fermerlarning qaror qabul qilish jarayonida muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistondagi qishloq xo‘jaligini barqaror rivojlantirishda xulq-atvor iqtisodiyoti yondashuvlarini hisobga olish zarurligini asoslaydi
SANOAT KORXONALARIDA RISKLARNI BOSHQARISH TIZIMINI JORIY ETISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur ilmiy maqolada sanoat korxonalarida risklarni boshqarish tizimini joriy etishning zamonaviy yondashuvlari nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi sanoat korxonalari faoliyatida risklarni boshqarish tizimini joriy etishning institutsional, metodologik va texnologik asoslarini ochib berish, shuningdek, ularni samarali tatbiq etish bo‘yicha mualliflik yondashuvini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy sanoat korxonalarida risklarni boshqarish alohida nazorat funksiyasi emas, balki strategiya, operatsion jarayonlar, ichki nazorat, texnologik monitoring va korporativ boshqaruv bilan integratsiyalashgan tizim bo‘lishi lozim
O‘ZBEKISTONDA MEHMONXONALARNI MOLIYALASHTIRISH ORQALI JOYLASHTIRISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Ushbu ilmiy maqolada mehmonxonalarni moliyalashtirish tizimlarini takomillashtirish orqali joylashtirish tizimini rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda mehmonxona xo‘jaligini moliyalashtirishning zamonaviy manbalari, investitsiyalarni jalb etish shakllari, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari hamda moliyaviy qo‘llab-quvvatlash choralarining joylashtirish tizimi samaradorligiga ta’siri kompleks tarzda o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston sharoitida mehmonxonalarni moliyalashtirish orqali joylashtirish tizimini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
SOLIQ YUKINI OPTIMALLASHTIRISHNING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Ushbu maqolada soliq yukini optimallashtirish masalasi xorijiy tajriba asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi soliq yukini optimallashtirish bo‘yicha xorijiy davlatlar yondashuvlarini tahlil qilish va ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlarini asoslashdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, institutsional yondashuv, fiskal samaradorlik va ma’murchilik xarajatlari mezonlari qo‘llanilgan. Soliq siyosatining barqarorligi norasmiy iqtisodiyot ulushini qisqartirish va ixtiyoriy rioya darajasini oshirish orqali budjet tushumlari sifatini yaxshilash imkonini beradi. Shuningdek, maqolada raqamli soliq ma’murchiligi vositalaridan foydalanish orqali soliq bazasini kengaytirish va fiskal samaradorlikni oshirish imkoniyatlari ham yoritilgan
SANOATNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA “YASHIL” INVESTITSIYALARDAN SAMARALI FOYDALANISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada O‘zbekiston sanoat sektorida “yashil” investitsiyalardan foydalanishning iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tizimli yondashuv va ekonometrik tahlil asosida investitsiyalarning energiya intensivligini pasaytirishdagi roli aniqlangan. Tadqiqot yakunida sanoat tarmoqlarida ekologik yo‘naltirilgan loyihalar samaradorligini oshirish va iqtisodiy rag‘batlantirish tizimini optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ УПРАВЛЕНИЯ БАНКОВСКИМИ АКТИВАМИ И ВОЗМОЖНОСТИ ЕГО ПРИМЕНЕНИЯ В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ НАЦИОНАЛЬНЫЙ БАНК РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В статье исследован зарубежный опыт управления банковскими активами и возможности его применения в деятельности Национальный банк Республики Узбекистан. Рассмотрены современные подходы к управлению активами коммерческих банков, включая диверсификацию активов, управление ликвидностью, кредитными рисками и использование системы Asset-Liability Management (ALM). Проведен анализ структуры активов зарубежных банков и Национальный банк Республики Узбекистан на 2025 год. Определено, что основную долю активов банка составляют кредитные вложения, что соответствует международной практике. По результатам исследования разработаны рекомендации по совершенствованию управления активами банка, направленные на повышение ликвидности, снижение уровня рисков и укрепление финансовой устойчивости
AGRAR TARMOQQA JALB QILINAYOTGAN INVESTITSIYALAR SAMARADORLIGINI ISHLAB CHIQARISH FUNKSIYALARI YORDAMIDA EKONOMETRIK BAHOLASH
Maqolada asosiy e’tibor qishloq xo‘jaligiga jalb qilinayotgan investitsiyalarning Surxondaryo viloyati qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish hajmiga ta’sirini baholashda Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi asosida yondashuvga qaratilgan. Tadqiqotda model ishonchliligini oshirish maqsadida Cochrane–Orcutt protsedurasidan foydalanish metodikasi bayon etilgan. Shuningdek, ishlab chiqilgan model asosida viloyat qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish hajmining 2025–2028-yillarga mo‘ljallangan prognoz qiymatlari hisoblab chiqilgan
IJARA OPERATSIYALARIDA BUXGALTERIYA HISOBINING KAMCHILIKLARI VA UZVIY TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqola ijara operatsiyalarini buxgalteriya hisobida yuritishda yuzaga keladigan kamchiliklar va ularni takomillashtirish istiqbollarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida o‘zbek olimlari hamda xalqaro manbalar tahlil qilinib, inson omilining hisob sifatiga ta’siri alohida o‘rganildi [4–5, 6, 8]. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, buxgalteriya xodimlarining malaka darajasi, amaliy tajribasi hamda xalqaro standartlarni bilish darajasi hisob sifatini sezilarli darajada belgilaydi [1, 3, 8]. Shuningdek, raqamli texnologiyalar va metodologik yondashuvlarni takomillashtirish orqali inson omili bilan bog‘liq xatoliklarni kamaytirish mumkin
SANOAT KORXONALARINING INVESTITSION SALOHIYATINI OSHIRISH
Mazkur maqolada sanoat korxonalarining investitsion salohiyatini oshirishning iqtisodiy mexanizmlari, uni baholash usullari hamda investitsion faollikka ta’sir etuvchi asosiy omillar kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi sanoat korxonalarida investitsion jozibadorlikni oshirish, moliyaviy resurslardan samarali foydalanish hamda innovatsion rivojlanishni rag‘batlantirish yo‘llarini aniqlashdan iborat. Maqolada investitsion salohiyatni shakllantiruvchi ichki (moliyaviy barqarorlik, ishlab chiqarish quvvatlari, boshqaruv samaradorligi) va tashqi (institutsional muhit, davlat qo‘llab-quvvatlashi, investitsiya infratuzilmasi) omillar tizimli yondashuv asosida o‘rganilgan. Shuningdek, rivojlangan mamlakatlar tajribasi asosida sanoat korxonalarining investitsion jozibadorligini oshirishda qo‘llanilayotgan zamonaviy instrumentlar tahlil qilinib, ularni O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida qo‘llash imkoniyatlari baholangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sanoat korxonalarining investitsion salohiyatini oshirish ishlab chiqarish samaradorligini yaxshilash, eksport salohiyatini kengaytirish hamda milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini mustahkamlashda muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga, investitsion muhitni takomillashtirish, moliyaviy instrumentlarni diversifikatsiya qilish va innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash ushbu jarayonning asosiy yo‘nalishlari sifatida e’tirof etiladi
SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI VOSITALARNING TA’LIM JARAYONIDAGI O‘RNI
Mazkur ilmiy ishda sun’iy intellekt va raqamli vositalarning ta’lim jarayonidagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqot davomida sun’iy intellektning ta’limni individuallashtirishdagi roli, raqamli vositalarning samaradorlikka ta’siri hamda masofaviy ta’lim imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, AI asosidagi baholash tizimlari va ularning afzalliklari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida ta’lim jarayonini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
MEVA-SABZAVOT MAHSULOTLARI EKSPORTINI KENGAYTIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Tadqiqotda institutsional, qiyosiy va tizimli tahlil usullari qoʻllanilgan. Natijada eksport-kredit sugʻurtasi, davlatxususiy sherikchilik asosida qayta sugʻurta jamgʻarmasi, parametrik sugʻurta, valyuta risklarini xedjirlashni subsidiyalash hamda differensial sugʻurta subsidiyasi kabi mexanizmlar taklif etilgan. Taklif etilgan chora-tadbirlar meva-sabzavot eksporti barqarorligini taʼminlash va tashqi bozorlarda raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiladi
HUNARMANDCHILIK BRENDLARINING BOZOR OMILLAR TIZIMINI (MAHSULOT, NARX, TAQSIMOT, TARG‘IBOT) TAKOMILLASHTIRISHNING USLUBIY ASOSLARI
Ushbu maqolada milliy hunarmandchilik brendlarining bozor omillar tizimini – mahsulot, narx, taqsimot va targ‘ibot – takomillashtirishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Maqolada bozor omillar tizimining evolyutsiyasi, uning turli ilmiy maktablar tomonidan talqin etilishi, hunarmandchilik sohasiga moslashtirilgan nazariy modellar hamda har bir elementning mazmuni va mohiyati chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida hunarmandchilik brendlari uchun kengaytirilgan bozor omillar tizimi modeli nazariy jihatdan asoslab berilgan.
NAMANGAN VILOYATI IQTISODIYOTIDA TARKIBIY O‘ZGARISHLAR: HUDUDIY VA TARMOQ TAHLILI
Mazkur tadqiqot Namangan viloyati iqtisodiyotining tarmoq va hududiy tuzilmasida 2018–2024-yillar davomida ro‘y bergan tarkibiy transformatsiya jarayonlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda portfolio matritsasi yordamida tarmoqlarning mintaqaviy ixtisoslashuv koeffitsiyenti (LQ) aniqlangan, samaradorlik indeksi (SI) va tarkibiy rivojlanish indeksi (TRI) metodikasi orqali har bir tarmoqning respublika miqyosidagi nisbiy samaradorligi baholangan. Natijalar viloyatda agrar sektorning YaHMdagi ulushi 36,9 foizdan 29,3 foizga tushganini, sanoat ulushi 21,0 foizdan 23,1 foizga, savdo xizmatlari ulushi esa 13,0 foizdan 18,1 foizga o‘sganini ko‘rsatdi. Biroq TRI ko‘rsatkichining 2018-yildagi 0,643 dan 2020-yilda 0,670 gacha ko‘tarilib, 2024-yilda 0,639 gacha pasayishi viloyat iqtisodiyotida tarkibiy islohotlarning samaradorligi bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar zarurligini tasdiqlaydi.
WATER HARVESTING FOR CLIMATE RESILIENCE IN UZBEKISTAN’S AGRICULTURE: OPPORTUNITIES, BARRIERS, AND POLICY RECOMMENDATIONS
Agriculture in Uzbekistan depends heavily on irrigation, making it particularly vulnerable to water shortages in an already arid climate. These pressures are intensifying as climate change leads to higher temperatures and more unpredictable rainfall, further complicating water management for farmers. In this context, the present study examines water-harvesting methods as practical and decentralized solutions to enhance resilience in the agricultural sector. Drawing on existing research and reports, it explores techniques such as rainwater harvesting, micro-catchments, terracing, small reservoirs, and managed aquifer recharge. The findings indicate that these approaches can improve water availability, support crop production, and contribute to the restoration of degraded land. At the same time, their adoption remains limited due to high initial investment costs, insufficient institutional support, and gaps in technical knowledge—challenges that are particularly significant for smallholder farmers. The study emphasizes the need for stronger policy support, improved access to finance, and more effective knowledge-sharing systems. Overall, water harvesting represents a practical and scalable solution to enhance water security and facilitate agricultural adaptation to climate change in Uzbekistan.
O‘ZBEKISTONDA TABIIY VA IQTISODIY RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH ORQALI HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHNI TA’MINLASH YO‘LLARI
Ushbu ishda O‘zbekistonda tabiiy va iqtisodiy resurslardan samarali foydalanish orqali hududiy iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash masalalari o‘rganilgan. Tadqiqotda resurs salohiyatining hududlar bo‘yicha taqsimlanishi, undan foydalanish samaradorligi hamda iqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, resurslardan oqilona foydalanish orqali hududlar o‘rtasidagi iqtisodiy tafovutlarni kamaytirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash yo‘llari asoslab berilgan
TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYATNI BOSHQARISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada to‘qimachilik sanoati korxonalarida innovatsion faoliyatni boshqarish samaradorligini baholash masalalari yoritilgan. Tadqiqot jarayonida innovatsion faoliyatni boshqarishning ahamiyati, uning korxona raqobatbardoshligini ta’minlashdagi o‘rni hamda ushbu jarayonni baholashning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Shuningdek, innovatsion faoliyatni boshqarish samaradorligini kompleks baholashga qaratilgan yondashuvlar ko‘rib chiqilib, ularni takomillashtirish bo‘yicha mualliflik qarashlari asoslab berilgan
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA RISKLARNI MONITORING QILISH MЕTODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHDAGI MAVJUD MUАMMОLАR VA ULARNI BARTARAF QILISH YO’LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida risklarni monitoring qilish metodologiyasining amaldagi holati, mavjud muammolari hamda ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Bank tizimida kredit, likvidlik, bozor va operatsion risklarni aniqlash, baholash va monitoring qilish jarayonlarining samaradorligi ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, risklarni boshqarish tizimining zamonaviy yondashuvlari, xalqaro tajribalar hamda raqamli texnologiyalar asosida monitoring metodologiyasini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijasida tijorat banklarida risklarni monitoring qilish tizimini yanada rivojlantirish, risklarni erta aniqlash va ularni kamaytirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
SIRKULYAR IQTISODIYOT — IQTISODIY BARQARORLIKNING MUHIM OMILI
Mazkur maqolada sirkulyar iqtisodiyotning iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida Oʻzbekistonda sirkulyar iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish bo‘yicha amalga oshirilayotgan davlat siyosati, normativ-huquqiy asoslar hamda chiqindilarni boshqarish tizimini modernizatsiya qilish yo‘nalishidagi amaliy chora-tadbirlar o‘rganildi. Maqolada mamlakatda hosil bo‘layotgan maishiy chiqindilar hajmi, ularni qayta ishlash darajasi, chiqindi yig‘ish texnikalari sonining ortishi hamda poligonlar faoliyatini optimallashtirish bo‘yicha statistik ma’lumotlar asosida tahlillar olib borilgan. Shuningdek, chiqindilarni qayta ishlash infratuzilmasini rivojlantirish, eko-sanoat parklarini tashkil etish, energiya ishlab chiqarishda chiqindilardan foydalanish hamda raqamli texnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy va ekologik samaradorligi yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida Oʻzbekistonda sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish, chiqindilarni saralash tizimini kengaytirish, qayta ishlash korxonalarini qo‘llab-quvvatlash hamda ekologik madaniyatni oshirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
МАРКЕТИНГОВЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ КАК ИНСТРУМЕНТ ПОВЫШЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ВУЗА
В статье рассматривается роль маркетинговых исследований в повышении конкурентоспособности высших учебных заведений в условиях развития рынка образовательных услуг. Цель исследования состоит в обосновании значения маркетинговых исследований как инструмента управления вузом. В работе использованы методы анализа, синтеза, сравнительного сопоставления и анализа вторичных статистических данных. Показано, что маркетинговые исследования позволяют выявлять факторы выбора вуза, оценивать конкурентную среду и корректировать образовательную и коммуникационную политику. Особое внимание уделено современному состоянию высшего образования в Республике Узбекистан. Научная новизна статьи заключается в рассмотрении маркетинговых исследований как инструмента формирования устойчивых конкурентных преимуществ вуза
TEMIR YO‘L SOHASINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada temir yo‘l sohasining iqtisodiy samaradorligini oshirish yo‘llari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi temir yo‘l transportining iqtisodiy samaradorligini oshirishga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash, infratuzilmani modernizatsiya qilish, logistika tizimini takomillashtirish hamda investitsiyalarni jalb etish mexanizmlarini o‘rganishdan iborat. Maqolada transport infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlar, xususan davlat dasturlari va strategiyalar tahlil qilinadi, shuningdek, xalqaro tashkilotlar tavsiyalari asosida samaradorlikni oshirishga qaratilgan yondashuvlar o‘rganiladi. Tadqiqot natijasida temir yo‘l sohasida xarajatlarni optimallashtirish, yuk va yo‘lovchi tashish hajmini oshirish, raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish hamda boshqaruv samaradorligini kuchaytirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkinligi asoslab beriladi. Shuningdek, O‘zbekiston temir yo‘l tizimini rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
OʻZBEKISTONDA ZIYORAT TURIZMINI TASHKIL ETISH VA RIVOJLANTIRISHDA XALQARO TAJRIBADAN FOYDALANISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ziyorat turizmini rivojlantirishda xalqaro tajriba, xususan, Indoneziya va Malayziya kabi yetakchi musulmon mamlakatlarining ushbu sohadagi metodologiyasidan foydalanish istiqbollari tadqiq etilgan. Maqolada “halol” turizmning asosiy komponentlari, xalqaro reytinglarda (GMTI) O‘zbekistonning egallagan o‘rni va ziyoratchilar oqimini ko‘paytirishga xizmat qiluvchi “Umra Plus” kabi dasturlarning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, dunyodagi eng yirik Islom san’ati muzeylari tajribasi tahlil qilinib, Toshkentda barpo etilayotgan Islom sivilizatsiyasi markazining mamlakat ziyorat turizmi salohiyatini oshirishdagi o‘rni va vazifalari belgilab berilgan
O‘ZBEKISTONDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA MILLIY HUNARMANDCHILIKNING IQTISODIY SALOHIYATINI BAHOLASH VA EKONOMETRIK PROGNOZLASH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda turizmni rivojlantirishda milliy hunarmandchilikning iqtisodiy salohiyatini baholash va uning istiqbollarini ekonometrik modellashtirish asosida prognozlash masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda hunarmandchilik mahsulotlariga bo‘lgan turistik talabga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlanib, ularning o‘zaro bog‘liqligi statistik va ekonometrik usullar yordamida baholanadi. Shuningdek, hududlar kesimida hunarmandchilik va turizm integratsiyasining iqtisodiy samaradorligi o‘rganilib, prognoz modellari ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari asosida turizmni diversifikatsiya qilish, hunarmandchilikni rivojlantirish va milliy iqtisodiyotga qo‘shilayotgan hissani oshirish bo‘yicha ilmiyamaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi
MINTAQAVIY IQTISODIY OʻSISHNI BAHOLASHDA EKONOMETRIK MODELLAR VA GEOSTATISTIK USULLARNI TAKOMILLASHTIRISH: SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiy o‘sishni baholashda qo‘llaniladigan ekonometrik va geostatistik usullar nazariy-metodologik jihatdan tahlil qilingan. Xususan, fazoviy avtokorrelyatsiya tahlili, Moran I indeksi, kriging interpolyatsiyasi hamda fazoviy avtoregressiv modellar (SAR, SEM, SDM) ning ilmiy asoslari va ularni Surxondaryo viloyatiga qo‘llash imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Statistika qo‘mitasining rasmiy ma’lumotlari hamda yetakchi xalqaro tashkilotlar hisobotlari asosida hududning iqtisodiy rivojlanish xususiyatlari kompleks tahlil qilindi. Natijalar fazoviy ekonometrik yondashuvning an’anaviy OLS regressiyasiga nisbatan yuqori analitik imkoniyatlarga ega ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy iqtisodiy siyosatni shakllantirish va hududiy rejalashtirish amaliyotini takomillashtirishda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi
XODIMLARNI MOTIVATSIYA QILISH VA ULARNING ISH FAOLIYATIGA TA’SIRI: O‘ZBEKISTONDAGI KICHIK VA O‘RTA BIZNES MISOLIDA
Ushbu maqolada O‘zbekistondagi kichik va o‘rta biznes subyektlarida xodimlarni motivatsiya qilish jarayoni va uning ish faoliyatiga ta’siri keng tahlil qilinadi. Moddiy rag‘batlar (ish haqi, bonuslar) va nomoddiy rag‘batlar (maqtov, e’tirof, martaba o‘sishi), shuningdek, rahbarlik uslubi va korporativ madaniyatning ish samaradorligiga bo‘lgan ta’siri batafsil ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, jamoaviy muhit va xodimlarning individual xususiyatlarining motivatsiya samaradorligini oshirishdagi ahamiyati ham tahlil qilinadi.
RAQOBAT MUHITIDA AVTOMOBIL SANOATI KORXONALARIDA BREND STRATEGIYASINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqobat muhitida avtomobil sanoati korxonalarida brend strategiyasini rivojlantirish mexanizmlarining nazariy va amaliy jihatlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — avtomobil sanoati korxonalarida raqobat sharoitida brend strategiyasini shakllantirish va rivojlantirishga ta’sir etuvchi asosiy omillarni aniqlash hamda ushbu jarayonning korxonalar raqobatbardoshligi va marketing samaradorligiga ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqot jarayonida tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, kontent-tahlil hamda ilmiy umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Maqolada global avtomobil bozorida raqobatning kuchayishi sharoitida avtomobil korxonalarining brend strategiyasini takomillashtirish zarurati asoslab berilgan. Shuningdek, marketing kommunikatsiyalari, innovatsion texnologiyalarni joriy etish, iste’molchi ehtiyojlarini chuqur o‘rganish hamda bozorni pozitsiyalash strategiyalarining brend rivojlanishidagi o‘rni tahlil qilinadi.
XODIMLARNI O‘QITISH, QAYTA TAYYORLASH VA ISHSIZLARNI KASBGA YO‘NALTIRISHNING XORIJ TAJRIBASI (GERMANIYA MISOLIDA)
Mazkur maqolada Germaniyaning ishsizlarga nisbatan qo‘llayotgan o‘ziga xos yondashuvlari chuqur o‘rganilgan. Hozirgi kunda Germaniyada nafaqat ishsizlarni, balki malakasi yuqori bo‘lgan kadrlarni ham qayta malaka kurslari orqali o‘z sohasini yanada chuqurroq o‘rganishiga imkoniyatlar yaratilgan. Jumladan, Berufsausbildung, Weiterbildung, Fortbildung va Umschulung dasturlari shular sirasiga kiradi. Bundan tashqari, Germaniyada hozirgi kunda bir milliondan ortiq inson Berufsausbildung yo‘nalishi orqali bandlikka erishayotgani alohida e’tiborga loyiqdir. Germaniyaning bunday xilma-xil o‘quv dasturlari orqali ishsizlik darajasini sezilarli darajada kamaytirishga erishayotgani O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun samarali tajriba bo‘lib xizmat qilishi mumkin
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARI MOLIYAVIY BARQARORLIGINING HOZIRGI HOLATI TAHLILI.
Mazkur tadqiqot ishi O‘zbekiston Respublikasi bank tizimining 2024–2026-yillar oralig‘idagi moliyaviy barqarorligi holatini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Ishda tijorat banklarining kapital yetarliligi, aktivlar sifati, likvidlilik darajasi va rentabellik dinamikasi so‘nggi makroiqtisodiy hamda prudensial ko‘rsatkichlar asosida chuqur o‘rganilgan. Tadqiqotda bank tizimi barqarorligini baholash uchun Bazel III standartlari, makro stress-test modellari (GaR, Systemic CCA) va dinamik panel ma’lumotlari kabi ilg‘or ekonometrik usullardan foydalanilgan. Tahlillar natijasida mamlakat YaIMining 7,2 foizga o‘sishi va inflyatsiyaning pasayishi bank sektori uchun qulay muhit yaratgani aniqlangan
O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA SANOAT ISHLAB CHIQARISHINI RIVOJLANTIRISHDA CHIQINDISIZ VA AYLANMA IQTISODIYOT TAMOYILLARINI QO‘LLASHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston hududlarida sanoat ishlab chiqarishini rivojlantirishda chiqindisiz va aylanma iqtisodiyot tamoyillarini qo‘llashning asosiy yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida sanoat tarmoqlarida hosil bo‘layotgan chiqindilar hajmi, ularni qayta ishlash darajasi hamda ikkilamchi xom ashyodan foydalanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Xalqaro tajribalar asosida O‘zbekiston sanoatida aylanma iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishning iqtisodiy va ekologik samaralari baholangan. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalarida resurs samaradorligini oshirish, mahsulot tannarxini kamaytirish va atrof-muhitga tushadigan yuklamani pasaytirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Shuningdek, hududiy sanoat klasterlari, “yashil” texnologiyalar va qayta ishlash infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
МАШИННОЕ ОБУЧЕНИЕ В ПРОГНОЗИРОВАНИИ РЫНОЧНЫХ ТЕНДЕНЦИЙ В УСЛОВИЯХ ПЕРЕХОДА К ЗЕЛЁНОЙ ЭКОНОМИКЕ
В статье рассматриваются теоретические и прикладные аспекты применения методов машинного обучения в прогнозировании рыночных тенденций в условиях перехода к зелёной экономике. Обосновано, что экологическая трансформация экономики сопровождается усложнением структуры спроса, инвестиционных потоков и факторов рыночной динамики, что требует использования более точных и адаптивных инструментов анализа. Проведён анализ международного опыта применения алгоритмов машинного обучения в прогнозировании энергетических, финансовых и рыночных процессов. Выявлены ключевые особенности внедрения данных технологий в условиях Узбекистана, включая фрагментированность данных, недостаточную интеграцию цифровых систем и дефицит аналитических компетенций. Предложены направления совершенствования системы прогнозирования, основанные на использовании гибридных моделей, интеграции «зелёных» индикаторов и развитии институциональной среды цифровой экономики.
РОЛЬ, СУЩНОСТЬ И ЗНАЧЕНИЕ ГОСУДАРСТВЕННОГО МЕДИЦИНСКОГО СТРАХОВАНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В данной статье исследуются роль, сущность и значение государственного медицинского страхования в Республике Узбекистан. В работе проанализированы место государственного медицинского страхования в системе финансирования здравоохранения, его функции в обеспечении социальной защиты и финансовой устойчивости, а также практические результаты внедрения новых механизмов финансирования. Результаты исследования показывают, что система государственного медицинского страхования выступает важным институциональным инструментом повышения качества и расширения охвата медицинских услуг, усиления адресного использования бюджетных средств и укрепления финансовой защиты населения. В статье разработаны научно обоснованные выводы и предложения по дальнейшему совершенствованию данной системы
QURILISH KORXONALARIDA AKTIVLARNI TAN OLISHNING XALQARO STANDARTLARGA MOSLASHTIRISHNI O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada qurilish korxonalarida aktivlarni tan olish jarayonini xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga moslashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Xususan, aktivlarni tan olish mezonlari, ularni baholash, hisobga olish va moliyaviy hisobotda aks ettirish jarayonlari Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) talablari asosida yoritilgan. Qurilish sohasiga xos uzoq muddatli loyihalar, bosqichma-bosqich daromadni tan olish, aktivlar qiymatini aniqlashdagi murakkabliklar va risk omillari alohida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida milliy buxgalteriya tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish orqali korxonalarning moliyaviy shaffofligini oshirish va investorlar ishonchini mustahkamlash imkoniyatlari asoslab berilgan.
IQTISODIYOTNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA MEVA-SABZAVOTCHILIK KORXONALARINI BOSHQARUV MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida meva-sabzavotchilik korxonalarini boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda qishloq xo‘jaligi tarmog‘ining mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni, meva-sabzavotchilik sohasining rivojlanish tendensiyalari hamda uning eksport salohiyati tahlil qilingan. Shuningdek, dehqon xo‘jaliklari, agrosanoat klasterlari va qayta ishlovchi korxonalar o‘rtasidagi integratsiya jarayonlari o‘rganilib, resurslardan samarali foydalanish hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan yondashuvlar asoslab berilgan. Raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali boshqaruv samaradorligini oshirish, klaster tizimini rivojlantirish va eksport imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
QURILISH KORXONALARIDA BOSHQARUV MUNOSABATLARI MAZMUNI VA ULARNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Investitsion-qurilish zanjiri ishtirokchilarining samarali hamkorlik qilishi ular o‘rtasidagi boshqaruv munosabatlarini doimiy ravishda takomillashtirishni taqozo etadi. Ushbu vazifa boshqaruv munosabatlarining mazmunini o‘rganish bilan bog‘liq. Mazkur maqolada qurilish tashkilotlarida ichki va tashqi munosabatlarning xususiyatlari yoritilgan bo‘lib, zamonaviy integratsion jarayonlarda ularni takomillashtirish bo‘yicha uslubiy yondashuv taklif etilgan
RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA KOMPANIYALAR KAPITALINI MAKSIMALLASHTIRISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada rivojlangan mamlakatlarda kompaniyalar kapitalini maksimallashtirishning oʻziga xos xususiyatlari qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqotda AQSh, Yevropa va Yaponiya korporativ boshqaruv modellarining farqli jihatlari, dividend siyosati, aksiyalarni qayta sotib olish, qarz kapitalidan foydalanish hamda aktivlar bilan taʼminlangan moliyalashtirish mexanizmlarining kapital qiymatiga taʼsiri ochib berilgan. Shuningdek, Oʻzbekiston korporativ amaliyoti uchun tegishli ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARDA KREDIT RISKLARINI BOSHQARISHDA BAZEL III TALABLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida kredit risklarini boshqarish tizimini takomillashtirishda BAZEL III standartlarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Unda kredit risklarini aniqlash, baholash va nazorat qilish jarayonlarida xalqaro talablarning joriy etilishi, kapital yetarliligi, likvidlik ko‘rsatkichlari hamda risklarni kamaytirish mexanizmlarining amaliy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, mamlakat bank tizimida BAZEL III talablarini qo‘llashdagi mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqilib, samarali risk boshqaruvi tizimini shakllantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar berilgan.
ЦИРКУЛЯРНАЯ ЭКОНОМИКА КАК ИНСТРУМЕНТ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ: ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ, МИРОВАЯ ПРАКТИКА И ПЕРСПЕКТИВЫ ВНЕДРЕНИЯ
В статье исследуются теоретические основы и практические механизмы циркулярной экономики как альтернативы линейной модели производства и потребления. На основе системного анализа научной литературы, международных докладов и статистических данных рассмотрены ключевые принципы данной модели — сокращение отходов, сохранение ресурсов в обороте и восстановление природных систем. Проведён сравнительный анализ показателей перехода к циркулярной экономике в ведущих странах мира. Выявлены основные барьеры и предложены направления формирования соответствующей институциональной среды. Результаты исследования могут быть использованы при разработке государственных программ устойчивого развития, в том числе в условиях Центральной Азии.
KORXONALARDA SOLIQ HISOBINI TASHKIL ETISH VA UNING BUXGALTERIYA HISOBI BILAN O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Mazkur maqolada korxonalarda soliq hisobini tashkil etish va uning buxgalteriya hisobi bilan o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Hozirgi sharoitda turli soliq turlari, yurisdiksiyalar va majburiyatlar tizimining kengayishi soliq hisobini murakkablashtirmoqda. Tadqiqotda soliq majburiyatlarining huquqiy, iqtisodiy va buxgalteriya asoslari, ularning xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MHXS) hamda milliy qonunchilik bilan uyg‘unligi o‘rganilgan. Shuningdek, korxonalarda soliq hisobini samarali tashkil etish va uni buxgalteriya hisobi bilan integratsiyalash yo‘llari tahlil etilgan. Amaliy misol sifatida “O‘zbekneftgaz” AJning foyda solig‘i bo‘yicha majburiyatlarining buxgalteriya hisobida aks ettirilishi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari soliq va buxgalteriya hisobining o‘zaro uyg‘unligini ta’minlash, soliq hisobini soddalashtirish hamda milliy moliyaviy hisobot tizimini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
HUDUDIY KORXONALARDA BIZNES JARAYONLARNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY BOSHQARUV MODEL VA TAMOYILLARINING AHAMIYATI
Mazkur maqolada hududiy korxonalarda biznes jarayonlarini barqaror rivojlantirishda zamonaviy boshqaruv modellari va tamoyillarining o‘rni hamda ahamiyati keng yoritilgan. Tadqiqot davomida jarayonli yondashuv (Business Process Management – BPM), Lean Production, Six Sigma, Agile, Kaizen hamda ESG (Environmental, Social, Governance) tamoyillarining hududiy korxonalar faoliyatiga ta’siri kompleks tahlil qilingan. Maqolada nazariy va amaliy yondashuvlar uyg‘unlashtirilib, hududiy korxonalarning hozirgi holati, mavjud muammolari va ularni samarali hal etish yo‘llari tizimli ravishda o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy boshqaruv modellarini izchil va tizimli joriy etish hududiy korxonalarning ish samaradorligini, mahsulot sifatini, raqobatbardoshligini hamda barqaror rivojlanishini sezilarli darajada oshiradi. Maqola xulosasida hududiy korxonalar uchun amaliy tavsiyalar va istiqboldagi ilmiy tadqiqot yo‘nalishlari taklif etilgan.
ЦИФРОВИЗАЦИЯ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА - ВАЖНЫЙ ФАКТОР ПОВЫШЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА
Цифровизация сельского хозяйства является важным фактором повышения его конкурентоспособности. Сельское хозяйство вносит значительный вклад в экономику страны и обладает высоким потенциалом для повышения производительности, рационального использования ресурсов, внедрения цифровых технологий и обеспечения устойчивого развития. В статье рассматриваются основные направления и преимущества цифровизации сельского хозяйства
RAQAMLASHTIRISH JARAYONINING O‘ZBEKISTON IQTISODIY RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Ushbu tadqiqotda O‘zbekiston iqtisodiyotida raqamlashtirish jarayonining makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta’siri 2010–2024-yillar ma’lumotlari asosida ekonometrik usullar yordamida tahlil qilindi. Tahlil natijalariga ko‘ra, internet foydalanuvchilari ulushi 15,9 % dan 89 % ga, xavfsiz internet serverlari soni esa 0,07 tadan 966 tagacha, ya’ni 13 752 martaga oshganligi aniqlandi. Korrelyatsion tahlil natijalari internet penetratsiyasi va xizmatlar sektori o‘rtasida kuchli ijobiy bog‘liqlik (r = 0,87) mavjudligini ko‘rsatdi. Regressiya modellari asosida raqamlashtirishning YaIM o‘sishi hamda xizmatlar sektorining rivojlanishiga sezilarli ta’siri mavjudligi isbotlandi. Shuningdek, 2020-yildagi pandemiya raqamli transformatsiya jarayonlarini jadallashtirgani kuzatildi. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston raqamli iqtisodiyotini yanada rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Natijalar raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi iqtisodiy diversifikatsiya va xizmatlar sektorining barqaror o‘sishini ta’minlashda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi
SINGAPUR VA JANUBIY KOREYADA BIZNES SUBYEKTLARINI DAVLAT TOMONIDAN QO‘LLABQUVVATLASH
Ushbu tadqiqot ishida ham Janubiy Koreya va ham Singapurda iqtisodiyotning asosiy harakatlantiruvchi omili sifatida talqin etiladigan tadbirkorlik subyektlarini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashning turli yo‘nalishlari belgilab berilgan. Ushbu yo‘nalishlarga tadbirkorlik subyektlarini ma’muriy, moliyaviy, huquqiy va ta’limiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash kiradi. Shuni ta’kidlash joizki, har ikkala davlatda rivojlanishning dastlabki bosqichlarida mamlakatda mahalliy ishlab chiqarish amalga oshiriladigan korxonalarga sezilarli darajada ustuvorlik berilgan. Ushbu strategik aralashuv davlatga kuchli ichki kapital mavjud bo‘lmagan vaziyatda “tadbirkorlik o‘rnini bosuvchi” sifatida harakat qilish, kelajakka yo‘naltirilgan loyihalarga sarmoya kiritish va innovatsion ekotizimni yaxshilashga qaratilgan tashkilotga aylanish imkoniyatini taqdim etadi.
O‘ZBEKISTONDA YASHIL ENERGIYAGA O‘TISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Yashil energiya manbalariga o‘tish O‘zbekistonda energetika xavfsizligini ta’minlash, ekologik bosimni kamaytirish va uzoq muddatli iqtisodiy barqarorlikka erishish nuqtayi nazaridan dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi. Tadqiqotda mamlakat energetika tizimining transformatsiya jarayonlarini baholash uchun tizimli tahlil, qiyosiy iqtisodiy samaradorlik yondashuvi hamda mavjud statistik va strategik hujjatlar tahlili usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, qayta tiklanuvchi energiya infratuzilmasini kengaytirish dastlab yuqori investitsion xarajatlarni talab etsa-da, uzoq muddatda ishlab chiqarish tannarxining pasayishi va energiya importiga bog‘liqlikning kamayishiga olib keladi. Shuningdek, yashil energiya loyihalari yangi ish o‘rinlarini yaratish va hududiy iqtisodiy faollikni oshirish orqali ijtimoiyiqtisodiy samaradorlikni kuchaytiradi. Tahlillar energiya diversifikatsiyasi va innovatsion texnologiyalarni joriy etish iqtisodiy o‘sishning barqaror modelini shakllantirishda muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Umuman olganda, yashil energetikaga o‘tish O‘zbekiston uchun nafaqat ekologik zarurat, balki strategik iqtisodiy ustunlikka ega yo‘nalish hisoblanadi
LOYIHALARNI STRATEGIK REJALASHTIRISHDA BIG DATA TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH MEXANIZMLARI
Maqolada loyihalarni kelajak iqtisodiyoti uchun strategik yo‘nalish sifatida rejalashtirish hamda ushbu jarayon orqali yangi iqtisodiy texnologiyalarni shakllantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, Big Data texnologiyalaridan foydalanish orqali mazkur imkoniyatlarni yanada kengaytirish, yangi hub (markaz)lar, ma’lumotlar oqimi va innovatsion yechimlarni rivojlantirish masalalari o‘rganilib, tahlil qilingan.
LOYIHA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA LOYIHA JAMOASINING ROLI VA FUNKSIYALARI
Ushbu maqolada loyihani amalga oshirish jarayonida loyiha jamoasi a’zolarining vazifalari, roli, funksiyalari va mehnat faoliyati ilmiy-nazariy asosda tahlil qilingan. Shuningdek, loyihani ishlab chiqish jarayonining o‘ziga xos jihatlari zamonaviy innovatsion yondashuvlar bilan integratsiya qilingan.
IQLIM O‘ZGARISHI VA RESURSLAR CHEKLANGANLIGI SHAROITIDA YASHIL TURIZM MODELLARINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARINI TIZIMLI TAHLIL QILISH VA RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada iqlim o‘zgarishi va tabiiy resurslar cheklanganligi sharoitida yashil turizm modellarining nazariy va metodologik asoslari tizimli tahlil qilinadi. Yashil turizmning barqaror rivojlanish tamoyillari — uch tomonlama muvozanat: iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik, “Triple Bottom Line”, “Carrying Capacity”, regenerativ turizm kabi bugungi kunga qadar mavjud modellar, ularning kamchiliklari va takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda adabiyotlar tahlili, tizimli yondashuv va O‘zbekiston misolida olib borilgan tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, resurs tanqisligi va iqlim o‘zgarishi an’anaviy turizm modellarini qayta ko‘rib chiqishni talab etadi. Taklif etilayotgan yangi model — “yashil turizmning integratsiyalashgan adaptiv modeli” (resurs samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya, jamiyatga asoslangan boshqaruv va raqamli monitoring) O‘zbekiston kabi mamlakatlarda barqaror rivojlanishni ta’minlay oladi. Maqola yashil iqtisodiyot strategiyasi doirasida turizmni rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi
ВЛИЯНИЕ КУЛЬТУРНЫХ РАЗЛИЧИЙ НА ПРОЦЕСС УПРАВЛЕНЧЕСКОЙ КОММУНИКАЦИИ В УЗБЕКИСТАНЕ: СРАВНИТЕЛЬНЫЙ ПОДХОД
В статье анализируется влияние национальной культуры на коммуникацию в управлении в Узбекистане. Обосновывается неэффективность внедрения западных моделей без учета местного контекста. Автор выявляет ограничения моделей Хофстеде и Тромпенаарса. Основное внимание уделяется высокой дистанции власти, коллективизму и институту «махалли». В качестве вывода предлагается гибридная, ситуативная модель управления. Научная новизна заключается в новом подходе к интеграции национальных факторов в управление
ADAM SMIT IQTISODIY G‘OYALARI VA ULARNING ZAMONAVIY IQTISODIYOTDAGI AHAMIYATI
Mazkur maqolada Adam Smit tomonidan ilgari surilgan asosiy iqtisodiy g‘oyalar va ularning bugungi global iqtisodiyotdagi o‘rni tahlil qilinadi. Ayniqsa, “ko‘rinmas qo‘l” tamoyili, erkin bozor mexanizmi va mehnat taqsimoti nazariyasining zamonaviy iqtisodiy tizimlarga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Ushbu maqola Adam Smit tomonidan ilgari surilgan klassik iqtisodiy nazariyalarni zamonaviy iqtisodiy tizim kontekstida tahlil qiladi. Maqolada empirik natijalar shuni ko‘rsatadiki, bozor erkinligi yuqori bo‘lgan davlatlarda iqtisodiy o‘sish sur’atlari sezilarli darajada barqaror bo‘lsa, tengsizlikni kamaytirish uchun davlat siyosati va kuchli institutlar zarur. Maqola natijalari Smitning nazariyalarining hozirgi iqtisodiyotda dolzarbligini tasdiqlash bilan birga, ularni raqamli iqtisodiyot, institutsional barqarorlik va ijtimoiy tenglik kontekstida qayta talqin qilish ehtiyojini ham ko‘rsatadi
SANOAT KORXONALARIDA MAHSULOT SIFATINI BOSHQARISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Maqolada Jizzax viloyatidagi qurilish sanoati korxonalarida mahsulot sifatini boshqarishda raqamli texnologiyalarning o‘rni va ahamiyati tadqiq etilgan. “Zenatkor TBB” MChJ va “Fayz kommunal qurilish” MChJ misolida BIM texnologiyasi, sun’iy intellekt va Big Data tahlilini joriy etishning samaradorligi empirik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalarni qo‘llash sifat nazorati ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada yaxshilaydi va raqobatbardoshlikni oshiradi.
SOCIAL PROTECTION SYSTEM OF THE POPULATION IN THE CONDITIONS OF A TRANSFORMATIONAL ECONOMY
This paper presents a scholarly examination of the evolutionary transformation of the concept of social protection, its theoretical underpinnings, and its contemporary development. The research explores the shift of the social protection system from conventional approaches to a more digitalized and integrated framework, along with an analysis of its regional features and efficiency. Furthermore, in the context of global economic changes, the study highlights the expansion of the social protection system and its influence on socio-economic stability
SANOATNI YASHIL TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISH: XORIJIY TAJRIBA, SIYOSIY MEXANIZMLAR VA O‘ZBEKISTON UCHUN AMALIY XULOSALAR
Mazkur maqolada sanoatni yashil texnologiyalar asosida rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD), Birlashgan Millatlar Tashkilotining (UNIDO), Xalqaro energetika agentligi (IEA) va rasmiy davlat manbalari asosida yashil sanoat siyosatining to‘rtta tayanch yo‘nalishi — resurs samaradorligi, ishlab chiqarishni dekarbonizatsiya qilish, davlatning moliyaviy-fiskal rag‘batlari hamda past uglerodli mahsulotlar uchun talabni shakllantirish Germaniya, Janubiy Koreya, Yevropa Ittifoqi va Xitoy tajribasi misolida sanoat transformatsiyasining real mexanizmlari, O‘zbekiston sanoatida energiya samaradorligini oshirish, karbon-intensiv tarmoqlarni bosqichma-bosqich dekarbonizatsiya qilish, yashil moliyalashtirishni kengaytirish masalalari yoritiladi.
TADBIRKORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA AHOLI FAROVONLIGINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishda aholi farovonligining o‘rni va ahamiyati haqida ilmiy, nazariy va amaliy fikrlar keng qamrovda yoritilgan bo‘lib, bunda bugungi kunda aholi farovonligi bo‘yicha Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar keng yoritilgan
IMPROVING THE EFFECTIVENESS OF THE MAHALLA INSTITUTION IN THE TERRITORIAL GOVERNANCE SYSTEM: MODERNIZATION OF INSTITUTIONAL AND ORGANIZATIONAL MECHANISMS
This article examines the role of the mahalla institution in the territorial governance system and explores ways to improve its effectiveness through the modernization of institutional and organizational mechanisms. The study analyzes the current structural and functional challenges faced by mahallas and highlights the importance of strengthening institutional capacities, enhancing organizational frameworks, and promoting coordination with local government bodies. Special attention is given to integrating modern management approaches, digital technologies, and community participation to increase transparency, accountability, and efficiency. The findings provide practical recommendations for optimizing the performance of mahalla institutions and ensuring their active contribution to local development and social stability
AHOLINI UY-JOY BILAN TA’MINLASHDA DAVLAT BUDJETI XARAJATLARI TAHLILI
Mazkur maqolada aholining uy-joyga bo‘lgan ehtiyojini qondirishda davlat budjeti xarajatlarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, uy-joy qurilishi va ipoteka dasturlarini moliyalashtirish mexanizmlari, budjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligi hamda ushbu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida davlat budjeti xarajatlarini optimallashtirish va aholining uy-joy bilan ta’minlanganlik darajasini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan.
INVESTITSIYA KO‘CHMAS MULKI HISOBINI TASHKIL QILISH VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida moliyaviy qarorlar qabul qilish samaradorligi buxgalteriya axborotining aniqligi, ishonchliligi va shaffofligiga bevosita bog‘liqdir. Investitsion ko‘chmas mulk korxona aktivlarining muhim tarkibiy qismi sifatida barqaror ijara daromadlarini shakllantirish bilan birga kapital qiymatini oshirishga xizmat qiladi, shu bois uni to‘g‘ri va asosli hisobga olish moliyaviy hisobotlarning haqqoniyligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari, xususan IAS 40 “Investitsion ko‘chmas mulk” standarti ushbu aktivlarni tan olish, baholash va hisobotda aks ettirishning yagona metodologik asoslarini belgilaydi, biroq amaliyotda aktivlarni to‘g‘ri tasniflash, baholash usullarini tanlash hamda ishonchli bozor ma’lumotlarining yetishmasligi kabi muammolar mavjud. Shu nuqtayi nazardan, mazkur tadqiqot investitsion ko‘chmas mulk hisobining moliyaviy qarorlar qabul qilishdagi o‘rnini ochib berish va uning amaliy qo‘llanishidagi asosiy muammolarni tahlil qilishga qaratilgan.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМА ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ РАЗВИТИЯ ПАЛОМНИЧЕСКОГО ТУРИЗМА
В статье исследуются организационно-экономические аспекты совершенствования механизма цифровой трансформации паломнического туризма на примере Бухарской области Узбекистан. В результате исследования выделены ключевые направления цифровой трансформации паломнического туризма, обоснована необходимость создания единой цифровой экосистемы обслуживания паломников и предложена концепция специализированного мобильного приложения «Путешествие по следам Имама аль-Бухары». Доказано, что интеграция цифровых технологий в паломнический туризм способствует повышению доступности информации, улучшению качества услуг, оптимизации маршрутов, росту удовлетворенности посетителей, усилению маркетингового продвижения региона и устойчивому управлению туристскими потоками
TRANSFORMING UZBEKISTAN THROUGH DIGITALIZATION IN A GLOBALIZED WORLD.
This article presents an in-depth and systematic analysis of digital transformation processes in Uzbekistan and their impact on economic growth, public administration efficiency, and social development. The study is based on the analysis of national digitalization policies, including the “Digital Uzbekistan — 2030” strategy, presidential decrees, and international assessments. The level of digital development is evaluated using key statistical indicators such as internet penetration, the contribution of the ICT sector to GDP, and GovTech performance rankings. The article explores the development of digital infrastructure, the role of human capital, and the formation of an innovation ecosystem. At the same time, it identifies existing challenges, including shortages of qualified specialists, regional disparities in infrastructure, and barriers to integration into the global digital economy. Based on the findings, scientifically grounded conclusions and practical recommendations are proposed to enhance the effectiveness of digital transformation.
SUG‘ORILADIGAN YERLARDA SUVDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH USULLARI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA)
Suv resurslaridan samarali foydalanish qishloq xo‘jaligining barqaror rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega, ayniqsa, Surxondaryo viloyati kabi suv taqchilligi kuzatiladigan hududlarda. Ushbu maqolada sug‘oriladigan yerlarda suvdan foydalanish samaradorligini baholashning zamonaviy usullari tahlil qilinadi. Tadqiqot Surxondaryo viloyati misolida amalga oshirilgan bo‘lib, mavjud baholash mexanizmlarining ayrim cheklovlari hamda ularni takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Maqolada suv resurslaridan oqilona foydalanishni ta’minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular viloyatda qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshirishga xizmat qiladi
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКОГО МЕХАНИЗМА УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА НА ОСНОВЕ ИННОВАЦИОННЫХ И ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫХ ПРЕОБРАЗОВАНИЙ
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты совершенствования организационно- экономического механизма развития железнодорожного транспорта. Обоснована роль железнодорожной отрасли как ключевого элемента транспортной инфраструктуры и драйвера экономического роста. Проанализированы современные проблемы функционирования железнодорожного транспорта, включая недостаток инвестиций, износ инфраструктуры и необходимость цифровизации. Предложены направления совершенствования механизма развития на основе внедрения инноваций, повышения инвестиционной привлекательности и совершенствования государственного регулирования
TURIZM SOHASIDA OILAVIY TADBIRKORLIKNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHGA USLUBIY YONDOSHUVLAR
Jahonda turizm sohasida oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish borasida bir qancha ilmiy-tadqiqotlar olib borilmoqda. Oilaviy tadbirkorlikning iqtisodiy-ijtimoiy ahamiyati, mamlakat turizm iqtisodiyotidagi o‘rni, oila xo‘jaligida tadbirkorlikning asosiy turlari va yo‘nalishlari, oila daromadlarining manbalari, xarajatlarni kamaytirish yo‘llari kabi masalalar shular jumlasidandir. Maqolada muallif turizm sohasida oilaviy tadbirkorlikni innovatsion rivojlantirishga uslubiy yondashuvlarni nazariy tahlil etgan va ilmiy dalillardan kelib chiqib, uning uslubiy asoslarini tushuntirib bergan
O‘ZBEKISTON OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARINI BOSHQARISHDA SAMARADORLIK HOLATI TAHLILI
Mazkur dissertatsiya ishi O‘zbekiston oziq-ovqat sanoati korxonalarini boshqarishda samaradorlik holatini tahlil qilish hamda uni oshirishning ilmiy-amaliy yo‘nalishlarini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan rivojlanish yo‘nalishlari hisobga olingan holda oziq-ovqat sanoati korxonalarini boshqarish samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Xususan, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, investitsiyalarni jalb qilishni kengaytirish hamda eksport salohiyatini oshirish ustuvor yo‘nalishlar sifatida asoslab berilgan
BANKLARNING IJTIMOIY ROLINI OSHIRISHDA YASHIL DEPOZITLARNING AHAMIYATI
Maqolada bugungi kunda yuzaga kelayotgan global iqlim o‘zgarishi, dunyoda yuz berayotgan ijtimoiyiqtisodiy jarayonlar hamda jahon iqtisodiyotining globallashuvi sharoitida banklarning yashil depozitlar asosida ijtimoiy rolini oshirishning naqadar muhim ekanligi yoritilgan, uning ilmiy-nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Shuningdek, banklarning yashil depozitlari joriy holati tahlil qilinib, yashil depozitlar asosida ijtimoiy rivojlantirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
CHAKANA BANK XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH OMILLARI VA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONLARI
Mazkur tadqiqotda chakana bank xizmatlariga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar kompleks tarzda tahlil qilinib, ular umumiqtisodiy va individual omillarga ajratilgan holda o‘rganilgan. Tadqiqotda zamonaviy sharoitda chakana bank xizmatlarining transformatsiyasi, xususan, raqamli texnologiyalar, FinTech integratsiyasi va platforma modeliga o‘tish jarayonlari tahlil qilingan. Raqamli transformatsiyaning bank xizmatlari sifati, mijozlar tajribasi va raqobatbardoshlikka ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar, bulutli hisoblash va blokcheyn texnologiyalarining bank faoliyatidagi o‘rni ochib berilgan. Bundan tashqari, maqolada masofaviy bank xizmatlari, jumladan, onlayn kreditlash va avtokredit ajratish mexanizmlarining amaliy jihatlari ko‘rib chiqilgan. “Chakanapay” mobil ilovasi misolida kreditlash jarayonining bosqichlari, avtomatlashtirilgan skoring tizimlari hamda mijozlarga qulay interfeysning ahamiyati asoslab berilgan. Shuningdek, bank va sanoat korxonalari o‘rtasidagi integratsiya orqali yagona raqamli ekotizim yaratish imkoniyatlari tahlil qilingan
АHОLI DАRОMАDLАRI TЕNGSIZLIGINING SHАKLLАNISHI, UNING IJTIMОIY-IQTISОDIY RIVОJLАNISH TЕNDЕNSIYАLАRI TАHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda aholi daromadlari tengsizligining ijtimoiy jihatlari va sabablari tahlil qilingan. Daromadlar tengsizligini o‘lchashda qo‘llaniladigan asosiy metodologik vositalar — Lorens egri chizig‘i va Jini koeffitsiyenti — nazariy asosda ko‘rib chiqilgan. 2021–2025-yillar davomida kvintil guruhlar bo‘yicha daromadlar taqsimotining miqdoriy tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, tengsizlikning eng yuqori darajasi 2023-yilda qayd etilgan bo‘lib, 2025-yilga kelib ijobiy dinamika kuzatilmoqda. Daromadlar tengsizligini yuzaga keltiruvchi tizimli omillar va davlatning ijtimoiy qayta taqsimlash mexanizmlari muhokama qilingan.
KORXONALARDA DAROMAD VA XARAJATLAR BILAN BOG‘LIQ MOLIYAVIY XATARLAR TASNIFI VA ULARNI AUDITDA ANIQLASH USULLARI
Mazkur maqolada korxonalarning daromad va xarajatlari auditi jarayonida uchraydigan moliyaviy xatarlar tasnifi ilmiy manbalar asosida tizimlashtirildi va ularni aniqlashning audit usullari takomillashtirilgan yondashuvda bayon qilindi. Tadqiqotda riskka yo‘naltirilgan audit, muhimlik va auditorlik xatari o‘rtasidagi bog‘liqlik, moliyaviy risklarni manbasi bo‘yicha guruhlash, analitik amallar, nazorat testlari hamda mohiyat bo‘yicha tekshiruvlar bir butun modelga keltirildi. Tadqiqot daromad va xarajatlar auditi uchun moliyaviy xatarlarni erta aniqlash, ularni darajalash va tekshiruv hajmini xatar darajasiga moslashtirish bo‘yicha amaliy takliflarni ilgari suradi
GREEN BONDS: ESSENCE, SIGNIFICANCE AND DEVELOPMENT PROSPECTS IN UZBEKISTAN
The paper explores green bonds as a relatively new financial mechanism designed to channel investment into environmentally focused initiatives. It starts with a brief reflection on the conceptual foundations of this instrument, then turns to international practice, which, in a way, helps to see how these instruments behave outside a purely theoretical setting. Particular attention is given to the situation in Uzbekistan, where the market is still taking shape. The discussion touches upon current developments as well as possible directions for its further evolution. Using available statistical evidence, the study compares market volumes, key elements of the regulatory framework, and the sectoral distribution of bond issuances. Overall, the findings suggest that green bonds could become an important source of funding for supporting the shift of the national economy toward a more sustainable development path, although this transition is unlikely to be immediate and will probably unfold step by step
RAQAMLI IQTISODIYOTNING MOHIYATI VA IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning mohiyati, milliy iqtisodiyotni rivojlantirishdagi zaruriyati, ijtimoiyiqtisodiy ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodchi olimlarning raqamli iqtisodiyot kategoriyasiga berilgan ta’riflariga munosabat bildirilgan va muallif tomonidan raqamli iqtisodiyot tushunchasiga takomillashgan ta’rif ishlab chiqilgan
МОДЕЛЬ ЧЕБОЛЬ ОРГАНИЗАЦИИ БИЗНЕСА В РЕСПУБЛИКЕ КОРЕЯ: ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЙ И СРАВНИТЕЛЬНО-УПРАВЛЕНЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
Статья посвящена комплексному исследованию модели чеболь как специфической формы организации крупного бизнеса в Республике Корея. Работа выполнена в рамках сравнительного менеджмента и институционального анализа. Раскрываются исторические предпосылки формирования чеболь, механизмы корпоративного контроля, культурные основания управленческой системы, трансформация после кризиса 1997 года и современные тенденции развития. Расширенная эмпирическая часть включает анализ структуры собственности, диверсификации, международной экспансии и институциональных реформ крупнейших бизнес- групп.
O‘ZBEKISTONDA INVESTITSIYA FAOLIYATINI RAG‘BATLANTIRISHDA SOLIQ PREFERENSIYALARINING ROLI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda investitsiya faoliyatini rag‘batlantirishda soliq preferensiyalarining o‘rni, ularning investitsion muhitga ta’siri hamda amaldagi soliq imtiyozlarining iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda elektrotexnika, IT, qishloq xo‘jaligi, eksport faoliyati va erkin iqtisodiy zonalar doirasida qo‘llanilayotgan soliq preferensiyalarining investitsiyalar hajmini oshirish, eksportni kengaytirish va yangi ish o‘rinlari yaratishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, soliq preferensiyalarini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari ishlab chiqilgan
AKSIZ SOLIG‘INING BUDJET DAROMADLARI SHAKLLANISHIDAGI O‘RNI VA MAZKUR SOLIQNI BUDJETGA UNDIRISH TARTIBINING TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda aksiz solig‘ining budjet daromadlari tarkibidagi o‘rni hamda uning fiskal samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilinadi. Tadqiqotda normativ-huquqiy tahlil, dinamik taqqoslash va institutsional yondashuv usullaridan foydalanildi. Natijalar aksiz solig‘i bazasini kengaytirish imkoniyatlari, stavkalar dizaynini takomillashtirish hamda soliq ma’murchiligini optimallashtirish zarurligini ko‘rsatadi. Ilmiy hissa sifatida fiskal barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan takomillashtirish konsepsiyasi taklif etiladi.
MINTAQA IQTISODIYOTI BARQARORLIGINI TAʼMINLASHDA XORIJIY INVESTITSIYALARNING ROLI: XORAZM VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada xorijiy toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarning Xorazm viloyati iqtisodiy barqarorligiga taʼsiri 2010–2025-yillar kesimida tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari investitsiyalar hajmining oshishi sanoat ishlab chiqarishi, eksport salohiyati va aholi farovonligining barqaror o‘sishiga xizmat qilganini ko‘rsatdi. Xorijiy kapital oqimi texnologik yangilanish va iqtisodiy faollikni kuchaytirishda muhim omil bo‘lgani aniqlandi. Shuningdek, investitsion muhitni yaxshilash orqali hududiy rivojlanish imkoniyatlari kengaygani asoslab berildi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy iqtisodiy siyosatni takomillashtirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
HUDUDIY INVESTITSION JOZIBADORLIKNI BAHOLASHNING OPTIMIZATSIYALANGAN METODOLOGIYASI: ASOSIY KO‘RSATKICHLARNING KO‘P O‘LCHOVLI TAHLILI
Hududning investitsion jozibadorligini baholash strategik qaror bo‘lib, u hududiy rivojlanish va iqtisodiy o‘sishga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqot, hududiy baholash uchun optimallashtirilgan metodologiyani ishlab chiqish maqsadida, iqtisodiy, ijtimoiy, infratuzilma va boshqa asosiy omillarni ma’lum vaqt oralig‘ida chuqur tahlil qilish orqali investitsion jozibadorlikni kompleks baholashni ko‘rib chiqadi. Tadqiqot iqtisodiy (0,31), ijtimoiy (0,27), infratuzilma (0,23) va boshqa (0,19) ko‘rsatkichlarga asoslanib, ularning nisbiy ta’sirini va o‘zaro bog‘liqligini aniqlaydi. Empirik tahlil uchun regressiya va korrelyatsiya usullaridan foydalanib, ushbu omillarning hududiy jozibadorlikka og‘irlik koeffitsientlariga asoslangan ta’siri baholanadi. Ko‘p o‘lchovli tahlil yordamida ushbu o‘lchovlar orasidagi dinamik va o‘zaro ta’sirni chuqurroq o‘rganamiz. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy va ijtimoiy ko‘rsatkichlar eng yuqori ta’sirga ega bo‘lib, infratuzilma va qo‘shimcha omillar bilan kuchli bog‘liqlikni namoyon qiladi. Tadqiqot ko‘rsatadiki, ko‘rsatkichlar og‘irliklarining muvozanatlanganligi muhim ahamiyat kasb etadi va moslashtirilgan metodologiyalar optimal hududiy rivojlanish natijalariga erishishda katta rol o‘ynaydi. Ushbu omillar o‘rtasidagi bog‘liqliklar hududiy investitsion jozibadorlikka sezilarli ta’sir ko‘rsatib, optimallashtirish jarayoni asosan omillar og‘irliklarini aniq kalibrlash orqali erishiladi. Ushbu tadqiqot siyosatchilar va manfaatdor tomonlarning hududiy investitsiyalar dinamikasini chuqurroq tushunishini ta’minlaydi va mo‘ljallangan strategiyalarni ishlab chiqishda amaliy tavsiyalar beradi. Takomillashtirilgan metodologiyaning bosqichma-bosqich qo‘llanilishi investitsiya rejalashtirishni takomillashtirishga va uni turli geografik hamda ijtimoiyiqtisodiy sharoitlarda kengroq qo‘llashga hissa qo‘shishni maqsad qiladi.
В статье исследуется экономическая модель развития Германии как одной из ведущих индустриально развитых стран мира и крупнейшей экономики Европейского союза. Особое внимание уделено концепции социально-рыночной экономики как фундаменту хозяйственной системы страны, сочетающему принципы свободной конкуренции с развитой системой социальной защиты и государственным регулированием.
“YASHIL” TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHDA KORXONALAR MARKETING STRATEGIYASINI SHAKLLANTIRISHNING XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada “yashil” texnologiyalarni joriy etayotgan korxonalar marketing strategiyasini shakllantirish va amalga oshirishning o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Yashil marketingning mohiyati, uning asosiy vositalari, strategik yondashuvlari hamda barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi roli ochib berilgan. Rivojlanayotgan iqtisodiyotga ega mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda, ekologik yo‘naltirilgan marketing strategiyalarini joriy etishning muammolari va istiqbollariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot natijasida yashil marketing biznesning raqobatbardoshligini oshirish va uzoq muddatli barqarorligini ta’minlashning muhim omiliga aylanayotgani xulosa qilingan.
MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARINI JORIY ETISHNING O‘ZBEKISTON KORXONALARIDA MOLIYAVIY SHAFFOFLIKKA TA’SIRI
Maqolada moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini (MHXS, IFRS) joriy etish jarayonining O‘zbekiston korxonalarining moliyaviy shaffofligiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot nazariy va empirik yondashuvlar asosida olib borilgan bo‘lib, korxonalarning moliyaviy hisobotlaridagi ochiqlik, to‘liqlik va ishonchlilik darajasini baholashga qaratilgan. Natijalar MHXSni joriy etish moliyaviy shaffoflikni oshirish, investorlar ishonchini mustahkamlash va korporativ boshqaruvni takomillashtirishda muhim vosita ekanligini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari asosida amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MINTAQA IQTISODIYOTIDA ASOSIY KAPITALGA INVESTITSIYALARNI JALB QILISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada mintaqa iqtisodiyotida asosiy kapitalga investitsiyalarni jalb qilish zaruriyati, mavjud imkoniyatlari, ustuvor jihatlari va yo‘nalishlari yoritilgan. Shuningdek, mintaqa iqtisodiyotini rivojlantirishga qaratilgan asosiy kapitalga investitsiyalarni samarali jalb qilish yuzasidan xulosalar bayon etilgan.
KORXONALARDA INSON RESURSLARINI BOSHQARISH ORQALI IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu ilmiy maqolada korxonalarda inson resurslarini boshqarish tizimi orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda strategik inson resurslarini boshqarish amaliyotlari, raqamlashtirish vositalari va motivatsiya tizimlarining korxona moliyaviy hamda ishlab chiqarish ko‘rsatkichlariga ta’siri o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, kompetensiyaga asoslangan kadrlar siyosati, uzluksiz malaka oshirish, natijaga yo‘naltirilgan rag‘batlantirish va inson resurslari analitika platformalarini integratsiyalash mehnat unumdorligini o‘n sakkizdan yigirma to‘rt foizgacha, aktivlar rentabelligini o‘ndan o‘n besh foizgacha oshirish imkonini beradi.
QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH OMILLARI VA ULARNI BAHOLASH USULLARI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi korxonalarining investitsion jozibadorligini oshirish omillari va ularni baholash usullari nazariy hamda amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot obyekti sifatida Surxondaryo viloyatining agrosanoat salohiyati tanlab olingan bo‘lib, mintaqaning o‘ziga xos iqlimiy, tabiiy-resurs va logistika xususiyatlari investitsion jozibadorlik drayverlari sifatida tahlil qilingan. Maqolada investitsion muhitni baholashning zamonaviy uslubiyoti, jumladan, rentabellik ko‘rsatkichlari hamda investitsion risklarni kamaytirish yo‘llari yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida hududiy agrosanoat majmuasining investitsion jozibadorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI TA’MINOT ZANJIRINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH: ISHLASH MEXANIZMI VA ALGORITMINI ISHLAB CHIQISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi ta’minot zanjirini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish masalasi tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida IoT, blockchain, sun’iy intellekt va Big Data texnologiyalarining integratsiyalashgan tatbiqi asosida ta’minot zanjirining ishlash mexanizmi hamda uning algoritmini ishlab chiqishga doir ilmiy asoslangan yondashuvlar bayon etiladi. Xorijiy davlatlar — Singapur, Estoniya, Janubiy Koreya va Gruziya tajribalari qiyosiy tahlil asosida o‘rganilib, O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan bosqichma-bosqich tavsiyaviy model taklif etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalarni izchil joriy etish ta’minot zanjiri shaffofligini 40–60 foizga oshirish, logistika xarajatlarini esa 25–35 foizga qisqartirish imkonini beradi. Mazkur maqola iqtisodiyot, boshqaruv va agrar siyosat sohalarida tadqiqot olib borayotgan mutaxassislar hamda qaror qabul qiluvchilar uchun amaliy ahamiyatga ega.
SANOAT KORXONALARINI RIVOJLANTIRISHDA TIJORAT BANKLARINING ROLI
Ushbu maqola O‘zbekiston iqtisodiyotining yetakchi tarmog‘i hisoblangan sanoat korxonalarini rivojlantirishda, ularni modernizatsiya qilishda hamda innovatsion faoliyatini qo‘llab-quvvatlashda tijorat banklarining tutgan o‘rni va ishtirokini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Sanoat tarmoqlari mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) ning salmoqli qismini shakllantirib, aholini ish bilan ta'minlash, eksport salohiyatini oshirish hamda makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Sanoatni rivojlantirish ko‘p jihatdan barqaror va arzon moliyaviy resurslarga, xususan, uzoq muddatli bank kreditlariga bog‘liq. Tadqiqotning asosiy maqsadi — tijorat banklari tomonidan sanoat sektoriga ajratilayotgan kredit qoyilmalarining hajmi, tuzilmasi va samaradorligini baholash, mavjud muammolarni aniqlash hamda bank-sanoat integratsiyasini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot jarayonida tizimli tahlil, qiyosiy o‘rganish, iqtisodiy-statistik guruhlash hamda ekonometrik modellashtirish (korrelyatsion-regression tahlil) usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatmoqdaki, tijorat banklarining kredit portfelida sanoat korxonalarining ulushi ortib borayotgan bo‘lsa-da, uzoq muddatli loyihalarni moliyalashtirishda foiz stavkalarining yuqoriligi va garov ta'minoti bilan bog‘liq qiyinchiliklar o‘sish sur'atlarini cheklamoqda. Ekonometrik tahlil natijalari tijorat banklari kreditlari hajmi va sanoat ishlab chiqarish hajmi o‘rtasida kuchli to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik mavjudligini isbotladi. Xulosa o‘rnida sanoat korxonalariga xizmat ko‘rsatishda sindikatlashgan kreditlarni joriy etish, loyiha moliyalashtirish mexanizmlarini kengaytirish va raqamli bank xizmatlarini rivojlantirish kabi amaliy tavsiyalar keltirilgan bo‘lib, ular mamlakat sanoatining globallashuv sharoitida raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARI INVESTITSIYA FAOLLIGINI OSHIRISH ORQALI MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASH
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining investitsiya faolligi hamda uning moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda 2015–2024-yillar davomida kichik biznes subyektlari tomonidan asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar dinamikasi o‘rganildi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ushbu davrda investitsiyalar hajmi 18,0 trln so‘mdan 265,7 trln so‘mgacha oshib, qariyb 14,7 barobar o‘sishni namoyon etgan. Bu esa kichik biznes sektorining iqtisodiyotdagi roli ortib borayotganini ko‘rsatadi. Maqolada kichik biznes subyektlarining investitsiya faolligini oshirish omillari, moliyalashtirish manbalari hamda institutsional investorlarning roli ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, kichik biznesni moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish, kapital bozorini rivojlantirish hamda investitsiya muhitini yaxshilash kichik biznes subyektlarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlashga xizmat qiladi.
AGRAR SOHADA KADRLAR TAYYORLASHNI BOSHQARISHNING ILMIY-NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI
Maqolada agrar sohada malakali kadrlar tayyorlashni boshqarish bo‘yicha xorijlik va mahalliy olimlarning qarashlari bayon etilgan. Har bir sohaning o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqib, kadrlar tayyorlash zarurligi, resurs salohiyatidan oqilona foydalanish lozimligi belgilangan. Kadrlar tayyorlashning rivojlanishiga qaratilgan ilmiy nazariyalarning guruhlanishi keltirilgan. Agrar sohada kadrlar tayyorlash, agrar ta’lim tizimi, kadrlar ta’minoti tushunchalari bo‘yicha mualliflik ta’riflari ishlab chiqilgan
MAMLAKATIMIZ TURIZM SOHASI XIZMATLAR SIFATI BILAN BOG‘LIQ IQTISODIY KO‘RSATKICHLAR
Turizm jahon iqtisodiyotining strategik muhim tarmog‘iga aylangan bo‘lib, ko‘plab rivojlanayotgan davlatlar uchun eksportning asosiy manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. O‘zbekistonda 2015–2024-yillar oralig‘ida soha misli ko‘rilmagan sur’atlar bilan o‘sdi: xorijiy turistlar oqimi 8,2 million nafarga, turizm xizmatlari eksporti esa 3,52 milliard dollarga yetdi. Miqdoriy o‘sishga qaramay, xizmat ko‘rsatish sifati va xalqaro standartlar o‘rtasidagi tafovut saqlanib qolmoqda, bu esa turistlarning o‘rtacha xarajatlari pastligi va takroriy tashriflar cheklanganligida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston, xususan, Samarqand viloyati misolida turizm xizmatlari sifati va iqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni empirik tahlil qilishdan iborat. Tahlillar TripAdvisor reytingi va turizm daromadi o‘rtasida yuqori korrelyatsiya (r = 0,87) mavjudligini ko‘rsatdi; xizmat sifati 1 ballga oshganda daromad 28–35 % ga o‘sishi aniqlandi. Samarqandda o‘rtacha tunash muddati 4,8 kunni tashkil etib, kadrlar malakasi va raqamli xizmatlar yetishmasligi sababli xalqaro ko‘rsatkichlardan orqada qolmoqda. Mazkur tadqiqotda ilk bor O‘zbekiston sharoitida “qiymat uchun pul” konsepsiyasi va xizmat sifati bog‘liqligi Samarqand viloyati misolida kompleks tahlil qilindi. Sifatli o‘sishga o‘tish uchun milliy sifat reyting tizimini joriy etish, Samarqandda Turizm sifati akademiyasini tashkil etish va sifat ko‘rsatkichlarini “Turizm-2030” strategiyasining asosiy KPI si sifatida belgilash taklif etiladi.
ПРОБЛЕМЫ И ОГРАНИЧЕНИЯ В ГОРНОДОБЫВАЮЩЕЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН. ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ
этой статье будет рассмотрена стратегическая роль горнодобывающей промышленности в экономическом развитии Республики Узбекистан, произведен анализ основных проблем в отрасли на примере развития ГП “Навоийуран”, как одного из ведущих крупных предпиятий республики с ориентацией на внешний рынок, рассмотрены факторы препятствующие росту производительности труда и эффективности производства
BIZNES JARAYONLARI RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH ASOSLARI
Hozirgi davrda jahon iqtisodiyotida yuz berayotgan o‘zgarishlar, globallashuv va integratsiyalashuv jarayonlarining jadallashuvi, xalqaro munosabatlarning kuchayishi, texnologiyalardagi uzluksiz va muhim sifat o‘zgarishlari, sotish bozorlari hamda iste’molchilar talablaridagi tarkibiy o‘zgarishlar har bir xo‘jalik yurituvchi subyektdan raqobatbardosh mahsulot yaratish, ishlab chiqarish jarayonidagi xarajatlarni sezilarli darajada kamaytirish va boshqaruvda bozor talablarini hisobga olgan holda optimal qarorlar qabul qilishni talab etmoqda
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASINING ZAMONOVIY IQTISODIYOTDA TUTGAN O‘RNI, AHAMIYATI VA UNING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI..
Maqolada xizmat ko‘rsatish sohasining zamonoviy iqtisodiyotda to‘tgan o‘rni, uning asosiy ko‘rsatkichlari va rivojlanish istiqbollari o‘rganib chiqilgan. Shuningdek, xizmatlar sohasining milliy iqtisodiyotda tutgan o‘rni, ahamiyati, uning YaIM dagi ulushi va asosiy ko‘rsatkichlari statistik tahlil qilingan.
ФИНАНСОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК ФАКТОР ТРАНСФОРМАЦИИ И УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭКОНОМИКИ
В статье исследуется влияние финансовых технологий на процессы трансформации и устойчивого развития коммерческих банков Республики Узбекистан в условиях цифровизации экономики. Обосновано, что финтех выступает не только как инструмент технологической модернизации, но и как системный фактор изменения архитектуры финансового посредничества. Показано, что цифровизация банковской деятельности одновременно повышает эффективность функционирования банков и трансформирует их риск-профиль. Разработана концептуальная модель влияния финансовых технологий на устойчивость банковской системы, а также обоснована необходимость адаптации методологических подходов оценки устойчивости банков, включая систему CAMELS и современные аналитические инструменты.
АНАЛИЗ ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ ЭКОНОМИКИ БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ И ЕЁ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ
В статье проводится комплексный анализ текущего экономического состояния Бухарской области Республики Узбекистан. Рассмотрены основные макроэкономические показатели региона, включая объём валового регионального продукта, уровень безработицы, инфляционные процессы, а также отраслевая структура экономики. Особое внимание уделено проблемам диверсификации производства, состоянию транспортной инфраструктуры и дефициту квалифицированных кадров. Результаты исследования свидетельствуют о необходимости разработки системной стратегии повышения региональной конкурентоспособности при активном государственно-частном партнёрстве.
MINTAQA SANOATINI MODERNIZATSIYA QILISHDA KLASTERLASH VA RAQAMLI BOSHQARUV TIZIMLARINING AHAMIYATI (QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada mintaqaviy sanoatni modernizatsiya qilish jarayonida klasterlash mexanizmlari hamda raqamli boshqaruv tizimlarining iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamlashtirilgan globallashuv iqtisodiyoti sharoitida sanoat tarmoqlarida yuz berayotgan texnologik o‘zgarishlar va raqamli transformatsiya jarayonlari boshqaruvda zamonaviy yondashuvlarni talab etmoqda. Tadqiqotda klasterlash konsepsiyasining nazariy jihatlari hamda uning mintaqaviy iqtisodiy rivojlanishdagi roli o‘rganilgan. Klaster modeli ishlab chiqarish korxonalari, ilmiy-innovatsion markazlar, logistika tashkilotlari va xizmat ko‘rsatish infratuzilmasi o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni shakllantirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Ushbu tizim ishlab chiqarish zanjirining barcha bosqichlarini integratsiyalashgan holda tashkil etish imkonini beradi. Natijada innovatsion faoliyat faollashadi, ishlab chiqarish xarajatlari kamayadi hamda hududiy iqtisodiy raqobatbardoshlik darajasi oshadi. Maqolada sanoat korxonalarini boshqarishda raqamli texnologiyalarni qo‘llash masalalari ham tahlil qilingan. Raqamli boshqaruv tizimlari ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, ma’lumotlarni tezkor qayta ishlash hamda boshqaruv qarorlarini optimallashtirish imkonini beradi. Zamonaviy sanoatda ERP tizimlari, IoT texnologiyalari hamda Big Data (katta ma’lumotlar) tahlili asosidagi boshqaruv mexanizmlarini joriy etish ishlab chiqarish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Tadqiqot natijalari klasterlash modeli, infratuzilma va raqamli boshqaruv tizimlarini uyg‘unlashtirish mintaqa sanoatini modernizatsiya qilishning samarali yo‘nalishlaridan biri ekanligini ko‘rsatadi. Ushbu yondashuv ishlab chiqarish jarayonlarini takomillashtirish, innovatsion rivojlanishni rag‘batlantirish hamda hududiy iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari mintaqaviy sanoat siyosatini takomillashtirish va sanoat klasterlarini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.
TEMIR YO‘L TRANSPORTI TIZIMINI BOSHQARISHDA ZAMONAVIY TASHKILIY-IQTISODIY USULLARDAN FOYDALANISH
Ushbu maqola temir yo‘l transporti tizimida zamonaviy tashkiliy-iqtisodiy usullarni qo‘llash, ularning samaradorligi hamda amaliyotga joriy etishning ilmiy-amaliy asoslarini kompleks tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqot doirasida loyiha boshqaruvining zamonaviy usullari (Agile, Waterfall, PRINCE2), raqamli transformatsiya vositalari (ERP tizimlar, “raqamli egizak” texnologiyasi, AI asosidagi analitik platformalar), iqtisodiy mexanizmlar (davlat–xususiy sheriklik, lizing, konsessiya modellari), shuningdek, xizmat ko‘rsatish jarayonlarini optimallashtirishning ilg‘or yondashuvlari tizimli tahlil qilindi. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar (UIC, ITF) hamda milliy ilmiy adabiyotlarda keltirilgan konseptual yondashuvlar, amaliy tajribalar va strategik dasturlar (“Temir yo‘l–2025”, “Raqamli temir yo‘l”) chuqur o‘rganilib, ularning afzalliklari va cheklovlari baholandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy tashkiliy-iqtisodiy usullarni kompleks joriy etish temir yo‘l transporti tizimining operatsion samaradorligini 30 % ga oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini 25 % ga kamaytirish, yuk tashish muddatlarini qisqartirish hamda xizmat ko‘rsatish sifatini sezilarli darajada yaxshilash imkonini beradi. Maqolada temir yo‘l transportini modernizatsiya qilish va boshqaruv tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA VALYUTA KURSINING SHAKLLANISHI VA UNING INFLATSIYA DARAJASIGA TA’SIRI MEXANIZMI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida valyuta kursining shakllanish mexanizmi va uning isteʼmol narxlari indeksiga taʼsiri ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalarida valyuta kursi o‘zgarishlarining inflyatsion jarayonlarga taʼsir qilish kanallari, jumladan, import narxlari, xarajatlar va kutilmalar mexanizmlari tahlil etilgan. Maqolada milliy valyuta kursining o‘zgarishi va iqtisodiy barqarorlikni taʼminlashda pul-kredit siyosatining roli baholanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, valyuta kursidagi o‘zgarishlar inflyatsiya darajasiga tezkor va uzoq muddatli taʼsir ko‘rsatadi, bu esa pul-kredit tartibga solish samaradorligini yanada oshirish zarurligini ko‘rsatadi
MEHNAT BOZORINING TRANSFORMATSIYASI VA UNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI
Zamonaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida mehnat bozori barqaror iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy farovonlikni ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Mazkur maqolada mehnat bozori tushunchasi, uning ishlash mexanizmi, aholiga ta’siri, shuningdek, tarkibiy tuzilmasi va zamonaviy rivojlanish tendensiyalari kompleks tarzda tahlil qilinadi. O‘zbekiston mehnat bozori misolida mavjud muammolar va istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlari yoritilib, amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOTNING TURIZMDA MOHIYATI VA AHAMIYATI
Raqamli iqtisodiyot — bu onlayn xizmatlar ko‘rsatish, elektron to‘lovlarni amalga oshirish, internet-savdo va boshqa turdagi faoliyatlarning raqamli kompyuter texnologiyalari rivojlanishi bilan bog‘liq tizimidir. Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyotning nazariy asoslari, uning o‘ziga xos xususiyatlari hamda zamonaviy sharoitdagi rivojlanish yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, turizm sohasida raqamli iqtisodiyotning roli va ahamiyati aniqlangan.
НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ТУРИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ НА ОСНОВЕ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
Направления развития туризма в Узбекистане на основе цифровых технологий являются важной основой для стремительного развития экономики. Данная статья рассматривает возможности использования цифровых систем и платформ в туристическом секторе для повышения качества услуг, стимулирования внутреннего и въездного туризма, продвижения национальных туристических продуктов на международном рынке, эффективного управления потоками туристов и модернизации туристической инфраструктуры
ELEKTR UZILISHLARINING HUDUDIY IQTISODIYOTGA TA’SIRI VA RISKLARNI BOSHQARISH MEXANIZMLARI
Ushbu ilmiy maqolada elektr energiyasi uzilishlarining hududiy iqtisodiy barqarorlikka ko‘rsatadigan ta’siri va yuzaga keladigan iqtisodiy yo‘qotishlarni kamaytirishga qaratilgan risklarni boshqarish mexanizmlari atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi global energiya inqirozi hamda O‘zbekistonning sanoatlashgan hududlarida kuzatilayotgan energiya ta’minotidagi cheklovlar bilan asoslanadi. Maqolada elektr ta’minotidagi uzilishlarning kichik va o‘rta biznes subyektlari, sanoat korxonalari hamda qishloq xo‘jaligi mahsuldorligiga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, tadqiqot davomida hududiy iqtisodiyotni energiya xavfsizligini ta’minlash orqali barqarorlashtirishning institutsional va iqtisodiy vositalari taklif etilgan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, elektr uzilishlari YaHM o‘sish sur’atlarini 0,5 foizdan 1,5 foizgacha pasaytirishi mumkin bo‘lgan jiddiy makroiqtisodiy omil hisoblanadi. Maqola yakunida hududiy miqyosda energiya auditini o‘tkazish, muqobil energiya manbalarini joriy etish va davlat-xususiy sheriklik asosida infratuzilmani modernizatsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan
DAVLAT TRANSPORT KORXONALARIDA MARKETING STRATEGIYASINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada temir yo‘l transporti korxonalarida marketing strategiyasining iqtisodiy mazmuni, uning boshqa xizmat ko‘rsatish tarmoqlaridan farqlovchi jihatlari hamda marketing tadqiqotlarining boshqaruvdagi roli tahlil qilingan. Temir yo‘l tizimining infratuzilmaviy murakkabligi, uzoq muddatli investitsion xususiyati, davlat tomonidan tartibga solinishi, yo‘lovchi va yuk segmentlarining o‘ziga xos talablari, shuningdek, xizmat sifati va raqamli xizmatlarning ustuvorligi marketing strategiyasini shakllantirishdagi asosiy omillar sifatida yoritilgan
ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ИНСТРУМЕНТЫ ПОДДЕРЖКИ ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКИ В СТРАНАХ ЕС, США И ЯПОНИИ
В статье рассматриваются вопросы поддержки зеленой экономики в странах ЕС, США и Японии. В том числе основные направления государственная поддержка зеленой экономики этих стран, выявлены особенности применения ими финансовых и инвестиционных механизмов для формирования эффективной модели зеленой экономики.
SANOATNI HUDUDIY RIVOJLANTIRISHDA ISHLAB CHIQARISH SALOHIYATIDAN SAMARALI FOYDALANISH OMILLARI
Mazkur maqolada hududiy sanoat taraqqiyotida ishlab chiqarish salohiyatidan foydalanishning joriy holati hamda uni optimallashtirish imkoniyatlari tahlil etilgan. Bugungi kunda respublikamizda iqtisodiy islohotlarni izchil chuqurlashtirish jarayonida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sish sur’atlarini jadallashtirish, mavjud resurs va omillardan samarali foydalanish hamda iqtisodiyot tarkibini modernizatsiya qilish ustuvor vazifalar sifatida qaralmoqda. Tadqiqot doirasida mamlakatimizning ayrim hududlarida sanoat tarmoqlarining iqtisodiy ahamiyati statistik tahlillar asosida baholanib, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
SUG‘URTA INSTITUTLARI FAOLIYATIDA INNOVATSION YO‘NALISHLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada sug‘urta kompaniyalarining innovatsion faoliyati, uning iqtisodiy mohiyati hamda zamonaviy sharoitdagi ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda sug‘urta sohasidagi innovatsiyalar tijorat-ijtimoiy, texnologik, tashkiliy va moliyaviy yo‘nalishlar bo‘yicha tasniflanib, ularning o‘zaro bog‘liqligi va kompleks xarakteri asoslab berilgan. Shuningdek, sug‘urta mahsulotlarini yaratish, ularni bozorga joriy etish, xizmat ko‘rsatish jarayonlarini takomillashtirish hamda raqamli texnologiyalarni qo‘llashning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan
TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI STRATEGIYALAR ASOSIDA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya jarayonlari sharoitida tijorat banklarida strategik boshqaruv tizimini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari o‘rganildi. Bank sektorida raqamli texnologiyalarning joriy etilishi strategik qarorlar qabul qilish mexanizmlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatib, raqobatbardoshlikni oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Tadqiqot davomida zamonaviy boshqaruv yondashuvlari, raqamli strategiyalar hamda ularning bank faoliyati samaradorligiga ta’siri tahlil qilindi. Natijalar asosida tijorat banklarida strategik boshqaruvni takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA KASABA UYUSHMALARI FAOLIYATINI BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida kasaba uyushmalari faoliyatini boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Jamoat tashkilotlarida raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali boshqaruv samaradorligini oshirish imkoniyatlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari asosida kasaba uyushmalari faoliyatini raqamlashtirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
INKLYUZIV TA’LIM XIZMATLARINING RAQAMLI EKOTIZIMINI SHAKLLANTIRISHDA DAVLAT, OTM VA IT INFRATUZILMA INTEGRATSIYASI
Mazkur maqolada inklyuziv ta’lim xizmatlarining raqamli ekotizimini shakllantirish jarayonida davlat, oliy ta’lim muassasalari (OTM) va axborot texnologiyalari infratuzilmasi o‘rtasidagi integratsiya mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda inklyuziv ta’limni rivojlantirishda davlat siyosati, raqamli transformatsiya strategiyalari hamda IT infratuzilmaning o‘rni yoritiladi. Shuningdek, OTMlarda raqamli platformalarni joriy etish, ma’lumotlar almashinuvi tizimlarini takomillashtirish va inklyuziv ta’lim uchun yagona raqamli ekotizim yaratish masalalari o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari asosida davlat, ta’lim muassasalari va IT sektori o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA BUDJETLASHTIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH (ENERGETIKA KORXONALARI MISOLIDA).
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida budjetlashtirish mexanizmini takomillashtirish masalalari energetika korxonalari misolida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida budjetlashtirish tizimining iqtisodiy mohiyati, uning korxona boshqaruvidagi o‘rni hamda moliyaviy resurslarni samarali rejalashtirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Energetika korxonalarining o‘ziga xos xususiyatlari, xususan, ishlab chiqarish jarayonining uzluksizligi, kapital sig‘imining yuqoriligi va davlat tomonidan tartibga solish omillari budjetlashtirish mexanizmini takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirishi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, budjet ko‘rsatkichlarining dinamik o‘zgarishlari, ishlab chiqarish hajmi va tovarmoddiy zaxiralar holati tahlil qilinib, boshqaruv samaradorligini oshirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
UY-JOY QURILISHINI RIVOJLANISHIНИНГ O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda uy-joy qurilishi va uy-joy fondining joriy holati hamda uy-joy qurilishining rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Qurilish hajmlari va uy-joy fondining kengayishi asosiy ko‘rsatkichlar sifatida ko‘rib chiqilgan. Davlat tomonidan ipoteka dasturlari va xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash choralari alohida ta’kidlangan. Shuningdek, uy-joy narxlarining oshishi, qurilish materiallari ta’minotidagi ayrim cheklovlar va texnologik yangilanish sur’atlarining sekinligi kabi masalalar yoritilgan. Maqolada sohaning yanada samarali rivojlanishi uchun amaliy tavsiyalar berilgan.
TIKUV-TRIKOTAJ MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHI KICHIK KORXONALARNING IQTISODIY KO‘RSATKICHLARI TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston tikuv-trikotaj sanoatida faoliyat yurituvchi kichik korxonalarning asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlari 2020-2022-yillar kesimida empirik va taqqosiy tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqot uchta viloyatda joylashgan 30 ta kichik korxona ma’lumotlarini qamrab olib, ishlab chiqarish hajmi, mehnat unumdorligi, rentabellik, likvidlik hamda moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Olingan natijalarga ko‘ra, korxonalarda umumiy ishlab chiqarish hajmi uch yil davomida 54,8 % ga, sof foyda esa 67,7 % ga oshgan. Shu bilan birga, mehnat unumdorligining o‘sish sur’atlari nisbatan pastroq bo‘lib, bu sohada kadrlar malakasini oshirish va texnologik modernizatsiyani jadallashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari ijobiy dinamikani namoyon etgan bo‘lsa-da, qarz yuklamasi va debitor qarzdorlikni optimallashtirish yo‘nalishida imkoniyatlar mavjud. Maqolada aniqlangan masalalarni hal etishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari kichik korxonalarni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish va tarmoqning raqobatbardoshligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘ZBEKISTONDA 2026–2030-YILLARGA MO‘LJALLANGAN SOLIQ MA’MURCHILIGI STRATEGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida soliq ma’murchiligi tizimini transformatsiya qilishning strategik yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Xususan, soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, soliq majburiyatlari bajarilishini ta’minlash, ilg‘or texnologiyalar va innovatsiyalarni joriy etish hamda kadrlar salohiyatini rivojlantirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, muallif tomonidan ilmiy asoslangan takliflar va amaliy tavsiyalar ilgari surilgan.
SAVDO LIBERALIZATSIYASINING DAVLAT BUDJETI DAROMADLARI TARKIBIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada savdo liberalizatsiyasining davlat budjeti daromadlari tarkibiga ta’siri nazariy, empirik va qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Savdo to‘siqlarining kamayishi, bojxona tariflarining pasayishi hamda xalqaro iqtisodiy integratsiya jarayonlarining kuchayishi davlat fiskal siyosatiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi ilmiy asoslanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, savdo liberalizatsiyasi qisqa muddatda bojxona daromadlarining qisqarishiga olib keladi, biroq o‘rta va uzoq muddatda iqtisodiy faollikning oshishi natijasida ichki soliqlar tushumining kengayishi orqali davlat budjeti daromadlari tarkibining diversifikatsiyalanishini ta’minlaydi. Shuningdek, maqolada rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar tajribasi qiyosiy tahlil qilinib, fiskal siyosatni moslashtirish yo‘nalishlari ishlab chiqilgan.
MAHALLIY BUDJETLAR MOLIYAVIY BARQARORLIGINING UY XO‘JALIKLARI FAROVONLIGI VA HUDUDIY IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRINI EMPIRIK TAHLIL QILISH
Mahalliy budjetlarning moliyaviy barqarorligi mamlakat iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, hududiy rivojlanish va aholi farovonligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ushbu maqola mahalliy budjetlar moliyaviy barqarorligining uy xo‘jaliklari farovonligi hamda hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’sirini empirik jihatdan tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda O‘zbekiston hududlari misolida statistik ma’lumotlar va ekonometrik modellar yordamida tegishli ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilgan. Olingan natijalar mahalliy budjetlarning barqarorligi aholi daromadlari, iste’moli va umumiy iqtisodiy o‘sish sur’atlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Xulosalarda hududiy siyosatni takomillashtirish va moliyaviy resurslarni samarali boshqarish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
FACTORS INFLUENCING THE FORMATION OF FINANCIAL SUSTAINABILITY IN INDUSTRIAL ENTERPRISES: EVIDENCE FROM THE OIL AND GAS SECTOR
This article presents a scientific and practical analysis of the internal and external factors shaping the financial sustainability of industrial enterprises, with a particular focus on the oil and gas sector of Uzbekistan. Using a mixed-methods approach combining quantitative financial ratio analysis with qualitative expert assessments, the study systematically classifies the key determinants of financial sustainability and examines the mechanisms through which they exert direct and indirect influence. The findings reveal that macroeconomic volatility, currency fluctuations, and regulatory uncertainty constitute the primary external threats, while capital structure optimization, asset turnover efficiency, and strategic reinvestment decisions are the most significant internal drivers. A novel integrated framework for assessing the combined impact of internal and external factors is proposed, enabling enterprise managers to develop targeted mitigation strategies. The practical implications extend to policy recommendations for strengthening the financial resilience of industrial enterprises operating under conditions of economic instability.
O‘ZBEKISTON MOLIYA BOZORIDA FIN TECH KOMPANIYALARI VA BANKLAR HAMKORLIGINI RIVOJLANTIRISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston moliya bozorida FinTech kompaniyalari va tijorat banklari o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli transformatsiya sharoitida bank sektorining innovatsion rivojlanishida FinTech texnologiyalarining o‘rni, ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri hamda hamkorlikning institutsional mexanizmlari o‘rganilgan. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida bank–FinTech integratsiyasini kuchaytirish yo‘nalishlari aniqlanib, O‘zbekiston sharoitiga mos strategik takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari moliya sektorida raqamli xizmatlar sifatini oshirish, mijozlarga yo‘naltirilgan xizmatlarni kengaytirish hamda bank tizimining raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ НАЛОГОВЫХ ПРЕФЕРЕНЦИЙ И ЛЬГОТ В ОБЕСПЕЧЕНИИ РЕГИОНАЛЬНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ (НА ПРИМЕРЕ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ)
В данной статье проведена оценка эффективности применения налоговых преференций и льгот как инструмента стимулирования регионального экономического развития на примере Сурхандарьинской области Республики Узбекистан. Цель исследования — анализ реального экономического эффекта от внедрения дифференцированной системы поддержки предпринимательства. Методологической основой работы послужил сопоставительный статистический анализ официальных макроэкономических показателей за 2021–2025 годы в разрезе отдельных лет. Результаты исследования показывают, что применение целевых налоговых режимов способствовало более чем двукратному увеличению объёма ежегодно освоенных инвестиций в регион — с 4,5 трлн сумов в 2021 году до 11,2 трлн сумов в 2025 году. Установлено, что первоначальное снижение базовых налоговых ставок было полностью компенсировано мультипликативным экономическим эффектом и легализацией бизнеса, что обеспечило устойчивый рост налоговых поступлений в местный бюджет — с 1,8 до 4,1 трлн сумов. В заключение обоснована результативность территориального зонирования и предложена стратегия поэтапного перехода от базовых налоговых освобождений к адресным инвестиционным вычетам с целью обеспечения устойчивой конкурентоспособности региона.
THE IMPACT OF DIGITAL TECHNOLOGIES ON INTERNATIONAL MARKETING: RESHAPING GLOBAL MARKET ENTRY STRATEGIES AND CONSUMER ENGAGEMENT
This article examines the transformative impact of digital technologies on international marketing, focusing on how firms leverage digital tools to enter foreign markets, engage cross-cultural consumer segments, and sustain competitive advantage in an increasingly interconnected global economy. The study employs a mixed-method approach, combining a systematic literature review with a comparative case analysis of three multinational corporations—Amazon, Alibaba, and Samsung—based on primary and secondary data for the period 2018-2024. The findings indicate that digital technologies, including social media platforms, artificial intelligence (AI)-driven analytics, search engine optimization (SEO), and e-commerce infrastructure, have significantly redefined traditional market entry frameworks such as the Uppsala Internationalization Model and the OLI (Ownership-Location-Internalization) paradigm. Furthermore, the results show that firms adopting integrated digital marketing strategies achieve a 34% higher international market penetration rate compared to those relying primarily on conventional approaches. The study highlights the strategic balance between global standardization and local adaptation (glocalization), emphasizes the role of platform ecosystems in reducing cultural distance, and provides practical recommendations for firms from emerging markets seeking to expand globally. Overall, the article contributes to the literature on digital globalization by offering a comprehensive framework for understanding the interaction between technological adoption, consumer behavior, and geopolitical factors in international marketing.
TARIXIY-MADANIY TURIZM XIZMATLARINI MINTAQADA RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARINI MODERNIZATSIYA QILISH
Ushbu maqolada Oʻzbekiston mintaqalarida tarixiy-madaniy meros obyektlari asosida turizm xizmatlarini rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Bunda madaniyat va turizm integratsiyasi, “uch mezonli barqarorlik” tamoyili hamda bozor mexanizmi yondashuvlari milliy sharoitga moslashtiriladi. Tadqiqot natijasida tarixiy-madaniy turizmni rivojlantirishning to‘rt komponentli modeli — madaniy meros resurslari, davlat va xususiy sektor hamkorligi, nomoddiy madaniy meros hamda barqaror rivojlanish tizimi — ishlab chiqildi va uning mintaqaviy turizmni rivojlantirish hamda xizmatlar sifatini oshirishdagi ahamiyati asoslab berildi
GLOBAL IQTISODIY INTEGRATSIYA SHAROITIDA MAKROIQTISODIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA MENEJMENT YONDASHUVLARINING ROLI: O‘ZBEKISTON MISOLIDA
Mazkur maqolada global iqtisodiy integratsiya sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda menejment yondashuvlarining roli tahlil qilingan. Tadqiqot davomida O‘zbekiston iqtisodiyotining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari, jumladan yalpi ichki mahsulot, inflyatsiya darajasi, bandlik va tashqi savdo ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, strategik, innovatsion va risk-menejment yondashuvlarini samarali qo‘llash iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ УКРЕПЛЕНИЯ ДОХОДНОЙ БАЗЫ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ
Доходность коммерческого банка является одним из основных показателей эффективности его деятельности и служит важным фактором обеспечения финансовой устойчивости банков. Потребность в максимизации прибыли и доходов от собственной деятельности обусловлена необходимостью покрытия издержек, связанных с невозвратом активов банка, выплатой дивидендов акционерам, а также формированием внутрибанковских источников капитала. Кроме того, доходность банка демонстрирует успешность его деятельности и способствует привлечению новых акционеров и укреплению доверия клиентов. В статье обоснованы возможности укрепления доходной базы коммерческих банков Узбекистана.
ECOTOURISM DEVELOPMENT POTENTIAL AND THE ROLE OF GUIDES IN REGIONAL TOURISM GROWTH: EVIDENCE FROM THE NAVOI REGION OF UZBEKISTAN
This study examines the ecotourism potential of Navoi region in Uzbekistan and evaluates the role of professional tour guides in ensuring sustainable tourism development. Using national and regional statistical data along with international ecotourism research, the paper identifies key natural and cultural assets such as Sarmishsay petroglyphs, Nurata Mountains, and Sentob village. The findings indicate that trained local guides significantly enhance visitor satisfaction, reduce environmental impact, and contribute to local economic development. The study concludes with policy recommendations aligned with the Uzbekistan-2030 strategy
DIGITAL ECONOMY DEVELOPMENT IN UZBEKISTAN AND ITS PRIORITY DIRECTIONS
The rapid development of digital technologies has significantly transformed modern economic systems. In recent years, Uzbekistan has actively pursued digital transformation as a strategic priority for sustainable economic growth. This article analyzes the current state of digital economy development in Uzbekistan and identifies its key priority directions. Special attention is paid to digital infrastructure, e-government services, digital entrepreneurship, and human capital development. The study is based on analytical and comparative methods, and its findings highlight the role of digitalization in improving economic efficiency and public administration. The results of the research may serve as a theoretical and practical basis for further digital policy implementation
KORRELYATSION - REGRESSION TAHLILNING QISHLOQ XO‘JALIGI SOHASIDA QO‘LLANILISHI AHAMIYATI
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi rivojlanish jarayonlarini korrelyatsion-regression tahlil qilishning ahamiyati yoritilgan bo‘lib, shuningdek, bunda asosan mazkur statistik usulning nazariy jihati bilan birgalikda agrotarmoqda amaliy qo‘llanilishi keltirilgan. Va bunday tahlil qilish evaziga erishish mumkin bo‘lgan ijobiy natijalar berilgan
MADANIYATLARARO YETAKCHILIK VA LINGVOMADANIY KOMPETENTSIYA BOSHQARUV ISHI SIFATIDA
Madaniyatlararo yetakchilik — bu tashkiliy yetakchilikning shunday shakliki, unda menejerlardan boshqaruvning turli muqobil variantlari orasidan, jumladan, faqat madaniy jihatdan mos keluvchi imkoniyatlarni taqdim etadigan yetakchilik yondashuvlarini hisobga olgan holda, eng maqbul kommunikatsiya strategiyalarini tanlash talab etiladi. Mazkur maqolada ko‘p madaniyatli tashkiliy muhitda faoliyat yurituvchi menejerlar orasida madaniyatlararo yetakchilik kompetensiyasi o‘rganiladi. Ushbu tadqiqotning maqsadi shundan iboratki, tashkilotlar tobora an’anaviy monomadaniy boshqaruv yondashuvidan voz kechayotganini nazarda tutgan holda, konseptual asos (konseptual model) ishlab chiqishdir. Tadqiqotning asosiy vazifasi madaniyatlararo yetakchilik jarayonini tahlil qilish orqali menejerlarning qaror qabul qilish jarayonini yanada aniqroq tushunishga yordam berish, shuningdek, tadqiqotchilar uchun madaniyatlararo boshqaruv usulini tahliliy jihatdan o‘rganishga imkon yaratishdan iboratdir
SANOAT KORXONALARINI YANGI TEXNIKA VA TEXNOLOGIYA BILAN TA’MINLASH JARAYONLARINING HOZIRGI ZAMON HOLATI
Ushbu maqolada sanoat korxonalarini modernizatsiya qilish, yangi texnika va texnologiyalar bilan ta’minlashning bugungi kundagi holati va strategik yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda Sanoat 4.0 va Sanoat 5.0 konsepsiyalarining ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri, raqamli texnologiyalarni joriy etishdagi mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, korxonalarning texnologik yangilanish jarayonini jadallashtirish bo‘yicha ilmiy taklif va xulosalar ishlab chiqilgan
UMUMIY OVQATLANISH KORXONALARIDA INNOVATSION RIVOJLANISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH MEXANIZMLARINI MODERNIZATSIYA QILISH
Ushbu maqolada umumiy ovqatlanish sohasida innovatsion jarayonlarning ahamiyati va ularning uzluksiz rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Muallif innovatsiyalarning o‘ziga xos xususiyatlari hamda ularni tasniflash masalalariga alohida e’tibor qaratadi. Shuningdek, umumiy ovqatlanish korxonalarida innovatsiyalarni joriy etishning afzalliklari va ularning samaradorlikka ta’siri kompleks yondashuv asosida o‘rganilgan. Maqolada innovatsion rivojlanish samaradorligini baholash mexanizmlarini takomillashtirish orqali korxonalar faoliyatini yanada rivojlantirish imkoniyatlari ilmiy asoslab berilgan.
FARG‘ONA VILOYATIDA INVESTISIYA SIYOSATINI SHAKLLANTIRISH BARQAROR IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISH OMILI SIFATIDA
maqolada hududlarning investisiya siyosatiga oid ilmiy qarashlar va tushunchalar tizimlashtirilgan, hududni barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida tutgan o‘rni yoritilgan, shuningdek, “investisiya siyosati” tushunchasiga ta’rif berigan. Hududning qulay investision muhiti va jozibadorligi, investisiya jarayonlarining bugungi kun holati va rivojlanish omillari tahlil etilgan. Soha va tarmoqlarni rivojlantirishda investisiya takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari taklif etilgan
OʻZBEKISTONDA “YASHIL KREDITLASH” TIZIMI: NAZARIYA VA AMALIYOT
Maqolada mamlakatda iqtisodiyotni transformatsiyalash sharoitida yashil bank kreditlari vositasida iqtisodiyotni ragʻbatlantirishning asosiy yoʻnalishlari oʻrganilgan va respublikada energiya tejamkorligi va zaxarli gazlarni kamaytirish yoʻllarini rivojlantirishga qaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
AKSIZ SΟLIG‘I MA’MURIYATCHILIGI TADBIRLARINI TAKΟMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada aksiz solig‘i ma’muriyatchiligi samaradorligini oshirish va aksizosti tovarlarni soliqqa tortish amaliyotini takomillashtirish yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda aksiz solig‘ining fiskal va iqtisodiy ahamiyati, uning budjet daromadlaridagi o‘rni hamda xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, aksiz solig‘i tizimidagi mavjud muammolar, jumladan, soliq stavkalarining yuqoriligi, hisoblash usulining kamchiliklari va noqonuniy aylanma holatlari ko‘rib chiqilgan. Muallif tomonidan aksiz solig‘i ma’muriyatchiligini takomillashtirish bo‘yicha kompleks takliflar, xususan, kassa usulini joriy etish, soliq nazoratini kuchaytirish, raqamli texnologiyalarni keng qo‘llash va soliq organlari hamkorligini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MOL-MULK SOLIG‘I TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHNING MOLIYAVIY ASOSLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining zamonaviy iqtisodiy sharoitida mol-mulk solig‘ining o‘rni, uning mahalliy budjet daromadlarini shakllantirishdagi ahamiyati va so‘nggi yillardagi islohotlar natijalari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida mol-mulk solig‘i stavkalari, soliqqa tortish bazasini aniqlash tartibi va undirish samaradorligi ko‘rib chiqildi. Xususan, 2021–2024-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar tahlil qilinib, mol-mulk solig‘i tushumlarining o‘sish dinamikasi va unga ta’sir etuvchi omillar aniqlandi. Maqolada yuridik va jismoniy shaxslar uchun belgilangan soliq stavkalari, minimal qiymat indeksatsiyasi hamda kadastr qiymatiga o‘tish jarayonlari xalqaro tajriba bilan qiyoslangan holda o‘rganilgan.
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI ORQALI IQTISODIY JARAYONLARNI RAQAMLASHTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) raqamli iqtisodiyotdagi o‘rni, ularning iqtisodiy o‘sish, ishlab chiqarish samaradorligi va raqobatbardoshlikka ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli transformatsiya jarayonida yagona axborot makonining shakllanishi va uning iqtisodiy jarayonlarni jadallashtirishdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, O‘zbekiston iqtisodiyotida AKTni joriy etish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar, davlat dasturlari va ularning amaliy natijalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, AKTni rivojlantirish iqtisodiy samaradorlikni oshirish, boshqaruv tizimlarini takomillashtirish hamda global raqobatbardoshlikni mustahkamlashning muhim omili hisoblanadi
YASHIRIN IQTISODIYOTNI SOLIQ VOSITASI ORQALI QISQARTIRISHDA HUKUMATNING ROLI
Ushbu maqolada yashirin iqtisodiyotning iqtisodiy mohiyati, uning shakllanish omillari hamda hududiy iqtisodiy tizimlarga ta’sir etish mexanizmlari tizimli va chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida yashirin iqtisodiyotni qisqartirishning nazariy-konseptual asoslari bilan bir qatorda, uning amaliy jihatlari ham kompleks ravishda yoritilgan. Shuningdek, mazkur jarayonni optimallashtirishda soliq-byudjet siyosatining muhim vosita sifatidagi o‘rni asoslab berilib, samaradorlikni oshirishga qaratilgan ustuvor yo‘nalishlar keng bayon etilgan.
HUDUDNING TURIST JOZIBADORLIGINI IQTISODIY BAHOLASH VA TARTIBGA SOLISHNING NAZARIY TAMOYILLARI
Mazkur maqolada hududning turistik jozibadorligini iqtisodiy baholash va uni tartibga solishning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda turizm ko‘p omilli tizim sifatida ko‘rib chiqilib, uning rivojlanishiga ta’sir etuvchi iqtisodiy, ijtimoiy va infratuzilmaviy omillar kompleks baholanadi. Tizimli yondashuv hamda korrelyatsion-regression tahlil usullari yordamida omillar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik aniqlanadi. Shuningdek, statistik va sifat ko‘rsatkichlarini uyg‘unlashtirish zarurligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari turizmni samarali boshqarish, hududiy rivojlanishni jadallashtirish va barqaror turizmni ta’minlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA ZAMONAVIY BOSHQARUV YONDASHUVLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada globallashuv sharoitida to‘qimachilik sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi ishlab chiqarish jarayonlariga “Lean Production” (tejamkor ishlab chiqarish) va raqamli boshqaruv modellarini tatbiq etish orqali iqtisodiy samaradorlikka erishish yo‘llarini ishlab chiqishdan iborat. Maqolada tizimli tahlil va statistik qiyoslash metodlaridan foydalanilgan holda boshqaruvning zamonaviy yondashuvlarining korxona rentabelligiga ta’siri baholangan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli ekotizimga o‘tish mahsulot tannarxini o‘rtacha 15 % ga kamaytirish va resurslardan foydalanish samaradorligini 25–30 % ga oshirish imkonini beradi. Xulosa qismida to‘qimachilik korxonalarida “Industry 4.0” platformalarini joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar shakllantirilgan
IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA SANOAT KORXONALARIDA MEHNAT UNUMDORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida sanoat korxonalarida mehnat unumdorligini oshirish yo‘llari tahlil qilinadi. Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, raqamli iqtisodiyot elementlaridan foydalanish, xodimlar malakasini oshirish hamda boshqaruv tizimlarini takomillashtirish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, mehnat unumdorligini oshirishning iqtisodiy ahamiyati va korxonalar raqobatbardoshligiga ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA OBODONLASHTIRISH XIZMATLARINING IQTISODIYOTGA TA’SIRI
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasi asosida obodonlashtirish xizmatlarining iqtisodiyotga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil qilinadi. Zamonaviy sharoitda urbanizatsiya va ekologik muammolar kuchaygan bir paytda, yashil maydonlarni saqlash va rivojlantirish nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham muhim omilga aylangan. Tadqiqotda xizmatlar ko‘rsatish sohasining o‘sishi, bandlik darajasi, investitsion jozibadorlik va hududlarning mulkiy qiymatiga ta’siri baholanadi. Metodologik jihatdan tahliliy, qiyosiy va statistik usullar qo‘llanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, obodonlashtirish xizmatlariga qilingan har bir investitsiya uzoq muddatda iqtisodiy samara keltiradi va yashil iqtisodiyotga o‘tishda muhim vosita hisoblanadi. Shuningdek, ushbu xizmatlar bilvosita sog‘liqni saqlash, turizm va energetika tarmoqlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
INVESTITSIYALARNI JALB ETISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI OLIY TA’LIM MUASSASALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI OSHIRISH OMILLARI
Ushbu maqola investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish orqali oliy ta'lim muassasalarining moliyaviy barqarorligini oshirish yo'llarini o'rganadi. Tadqiqotda moliyaviy barqarorlik konsepsiyasining nazariy asoslari, uni baholashga yondashuvlar va bu jarayonda investitsiyalarning roli har tomonlama tahlil qilinadi. Oliy ta'lim muassasalarining o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, u nafaqat investitsiyalarning moliyaviy, balki ijtimoiy-iqtisodiy va innovatsion ta'sirini ham ta'kidlaydi. Shuningdek, u investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarining moliyaviy barqarorlikka ta'sir qiluvchi asosiy omil sifatida samaradorligini asoslaydi. Tadqiqotda moliyaviy barqarorlikni baholash uchun ko'rsatkichlarning keng qamrovli tizimi taklif etiladi va investitsiya manbalarini diversifikatsiya qilish, ularning samaradorligini oshirish va moliyaviy boshqaruvni takomillashtirish bo'yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI TO‘LOV QOBILYATI HOLATI TAHLILI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida tijorat banklarining to‘lov qobiliyati holatini baholash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida banklararo to‘lovlar hajmi, muomalaga chiqarilgan plastik kartalar soni, to‘lov terminallari, bankomat va infokiosklar tarmog‘ining rivojlanish dinamikasi asosida tijorat banklari to‘lov qobiliyatiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilindi. Tahlil natijalari raqamli to‘lov infratuzilmasining kengayishi bank operatsiyalarining tezkorligi va samaradorligini oshirish, naqdsiz hisob-kitoblar hajmini kengaytirish hamda to‘lov oqimlarining uzluksizligini ta’minlashda muhim omil ekanini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, raqamlashtirish jarayoni tijorat banklarining moliyaviy barqarorligi va to‘lov qobiliyatini ta’minlashga nisbatan yangi talablarni shakllantirishi asoslandi. Tadqiqot yakunida tijorat banklarining to‘lov qobiliyatini mustahkamlash raqamli infratuzilma samaradorligi, likvidlikni boshqarish sifati va to‘lov tizimlari barqarorligini kompleks rivojlantirish bilan uzviy bog‘liq ekanligi xulosa qilindi.
HUDUDIY IQTISODIY O‘SISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING INSTITUTSIONAL OMILLARI VA SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada O‘zbekiston hududlari misolida raqamli transformatsiyaning institutsional omillari va ularning hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqotda qonuniy-me’yoriy baza, e-hukumat rivojlanishi, moliyaviy ta’minot mexanizmlari, inson kapitali va xususiy sektor hamkorligi kabi institutsional omillar tahlil qilingan. Panel ma’lumotlarga asoslangan ekonometrik tahlil (2018–2023 yillar, 14 hudud, 154 kuzatuv) natijasida raqamli infratuzilma indeksining (DII) hududiy yalpi ichki mahsulot o‘sishiga ta’siri koeffitsiyenti aniqlangan
SANOAT TARMOQLARIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada sanoat tarmoqlarida resurslardan samarali foydalanish strategiyalarining nazariymetodologik asoslari hamda ularning amaliy qo‘llanilish mexanizmlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ishlab chiqarish jarayonlarida moddiy, energetik va mehnat resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlar va boshqaruv strategiyalarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalarida resurs tejovchi texnologiyalarni joriy etish, raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish, ishlab chiqarishni optimallashtirish va “yashil iqtisodiyot” tamoyillarini qo‘llash orqali yuqori iqtisodiy samaradorlikka erishish mumkinligini ko‘rsatadi. Shuningdek, resurslardan oqilona foydalanish strategiyalarini shakllantirishda tashkiliy-boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish, innovatsion infratuzilmani rivojlantirish va inson kapitalidan samarali foydalanish muhim omil sifatida asoslab beriladi
KICHIK BIZNESDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA INNOVATSIYALARNI BOSHQARISH
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarida raqamli texnologiyalar asosida innovatsiyalarni boshqarishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitda kichik biznesning raqobatbardoshligini oshirish, boshqaruv samaradorligini ta’minlash va bozor talablariga tezkor moslashishda raqamli texnologiyalar muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotda innovatsion boshqaruvning mazmuni, uning kichik biznes faoliyatidagi o‘rni hamda raqamlashtirish jarayonining korxona rivojiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, bulutli xizmatlar, sun’iy intellekt, elektron tijorat platformalari, CRM tizimlari va biznes-analitika vositalaridan foydalanish orqali innovatsion jarayonlarni samarali tashkil etish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada kichik biznesda innovatsiyalarni boshqarishda uchraydigan tashkiliy, moliyaviy va texnologik muammolar tahlil qilinib, ularni bartaraf etishga oid ilmiy-amaliy takliflar berilgan. Tadqiqot natijalari kichik biznes subyektlarida raqamli transformatsiyani jadallashtirish, innovatsion faoliyatni rivojlantirish va boshqaruv qarorlarining sifatini oshirishga xizmat qiladi.
EKOTURIZMNING O‘ZBEKISTON TURIZM BOZORIDAGI RIVOJLANISH SALOHIYATI
Ushbu maqolada O‘zbekiston turizm xizmatlari bozorining rivojlanishida ekoturizmning roli iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilinadi. Ekoturizm tabiatni muhofaza qilish, mahalliy hamjamiyatlarni qo‘llab-quvvatlash hamda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash orqali bozorni diversifikatsiya qilishning samarali vositasi sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ekoturizm loyihalari orqali turizm daromadlari va bandlik ko‘rsatkichlarini oshirish mumkin, biroq infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmagani hamda ekologik xatarlar muhim omillar sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada O‘zbekiston va xorijiy tajribalar taqqoslanadi hamda amaliy tavsiyalar beriladi. Tadqiqotning asosiy xulosasi shundan iboratki, ekoturizm turizmning YAIMdagi ulushini 7 foizgacha yetkazish salohiyatiga ega
ISHSIZ VA BAND BOʻLMAGAN FUQAROLARNING BANDLIGINI TAʼMINLASH VA MEXANIZMLARI
Zamonaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida aholi bandligini ta’minlash va ishsizlikni kamaytirish muhim ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Mazkur ilmiy maqolada zamonaviy iqtisodiy sharoitda ishsiz va band boʻlmagan fuqarolarni ish bilan ta’minlashning samarali mexanizmlari tahlil qilinadi. Xususan, bandlikni oshirishda inson omilisiz imkoniyatlar yaratish, raqamli texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarning o‘rni yoritilgan. Shuningdek, ushbu mexanizmlarning aholi daromadlarini oshirish va kambagʻallikni qisqartirishdagi ahamiyati ilmiy asoslangan
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA HUDUDIY RIVOJLANISH VA INVESTITSIYA SIYOSATINING AHAMIYATI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA)
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida hududiy rivojlanishning nazariy asoslari, investitsiya siyosatining mazmuni va uning hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’siri keng tahlil qilingan. Xususan, Surxondaryo viloyatining iqtisodiy salohiyati, mavjud muammolari va rivojlanish istiqbollari ilmiy jihatdan o‘rganilgan. Jahon banki, Xalqaro valyuta fondi va ko‘plab chet el olimlarining metodologiyalaridan foydalanib, hududiy rivojlanish samaradorligini baholashning yangi modeli ishlab chiqilgan
RIVOJLANAYOTGAN IQTISODIYOTLARDA DAROMADLAR TENGSIZLIGINING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI
Rivojlanayotgan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar odatda daromadlar taqsimotidagi sezilarli nomutanosibliklar bilan tavsiflanadi. Mazkur mamlakatlarda iqtisodiy o‘sish sur’atlari nisbatan yuqori bo‘lishiga qaramay, boylikning taqsimlanishi o‘ta notekis xarakterga ega. Xususan, kapitalning asosiy qismi yuqori daromadli qatlam qo‘lida jamlangan bo‘lib, kam ta’minlangan aholi guruhlarining daromadlari sekin sur’atlarda o‘smoqda. Ayniqsa, shahar va qishloq hududlari o‘rtasidagi tafovut keskin namoyon bo‘lib, shahar joylarida daromad darajasining yuqoriligi qishloq aholisining iqtisodiy imkoniyatlarini cheklamoqda. Globallashuv va texnologik taraqqiyot iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiruvchi muhim omillar sifatida namoyon bo‘lsa-da, ularning ijobiy samarasi asosan yuqori daromadli va yuqori malakali ishchi kuchi o‘rtasida jamlanmoqda. Natijada malakaviy tafovut kuchayib, past malakali ishchi kuchi daromadlarining o‘sish sur’atlari sekinlashmoqda. Shu bilan birga, ijtimoiy himoya tizimlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi jamiyatdagi daromadlar tafovutini yanada chuqurlashtirmoqda. Xalqaro tashkilotlar, xususan, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi va Jahon banki tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, daromadlarni qayta taqsimlashning samarali mexanizmlarini joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, ta’lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot sohalariga yo‘naltirilgan investitsiyalarni oshirish daromadlar tengsizligining salbiy oqibatlarini yumshatish hamda inklyuziv iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, daromadlar tengsizligini kamaytirish muammosini hal etish rivojlanayotgan iqtisodiyotlarning uzoq muddatli va barqaror rivojlanishini ta’minlashda strategik ahamiyat kasb etadi.
MILLIY INNOVATSION TIZIMNI TRANSFORMATSIYALASHNING MOLIYAVIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada milliy innovatsion tizimni transformatsiyalash jarayonida moliyaviy-iqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda innovatsion rivojlanishning zamonaviy tendensiyalari, moliyalashtirish manbalari diversifikatsiyasi, davlat va xususiy sektor hamkorligi hamda innovatsion faoliyatni qo‘llabquvvatlash vositalari o‘rganilgan. Shuningdek, innovatsion infratuzilmani rivojlantirishda investitsiyalar samaradorligini oshirish, venchur moliyalashtirish, grant tizimi va soliq imtiyozlarining ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, milliy innovatsion tizimni samarali transformatsiyalash uchun kompleks yondashuv, institutsional islohotlar va raqamli iqtisodiyot mexanizmlarini keng joriy etish zarurligi aniqlangan.
ANALYSIS OF FACTORS AFFECTING STARTUP DEVELOPMENT IN UZBEKISTAN AMONG THE YOUNG GENERATION
This study investigates the key determinants influencing startup development in Uzbekistan, an emerging economy with a rapidly evolving entrepreneurial ecosystem. Drawing on a structured survey of young individuals engaged in startup activities, the research examines the impact of access to finance, government support, entrepreneurial characteristics, and market-related factors on startup success. Using quantitative methods, the study identifies statistically significant relationships between these variables and startup growth potential. The findings highlight the critical role of financial resources, strategic planning, and institutional support in enhancing startup sustainability. The study contributes to the limited empirical literature on entrepreneurship in Central Asia and offers practical implications for policymakers and aspiring entrepreneurs
OʻZBEKISTONDA MUQOBIL ENERGIYA MANBALARIDAN FOYDALANISH HOLATI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining qayta tiklanuvchi energiya resurslari salohiyati, ularning amaliy qo‘llanilishi hamda so‘nggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda mamlakat hududining tabiiy-iqlimiy sharoitlari, xususan, quyoshli kunlar sonining yuqoriligi va shamol oqimlarining mavjudligi qayta tiklanuvchi energetika rivoji uchun muhim omil sifatida baholanadi. Shuningdek, geotermik energiya salohiyatining katta bo‘lishiga qaramay, texnologik cheklovlar sababli undan foydalanish darajasi pastligi ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada 2019– 2025-yillar oralig‘ida energetika tizimidagi tarkibiy o‘zgarishlar tahlil qilinib, ayniqsa quyosh va shamol energetikasining keskin o‘sishi raqamlar asosida yoritilgan. Bundan tashqari, an’anaviy energiya manbalarining nisbatan arzonligi muqobil energiyaga o‘tish jarayoniga qanday ta’sir ko‘rsatgani ham ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish mamlakatning energetik xavfsizligini mustahkamlash, ekologik barqarorlikni ta’minlash va iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi
O‘ZBEKISTON RAQAMLI BANK XIZMATLARI BOZORINING RIVOJLANISH DINAMIKASI VA ASOSIY TENDENSIYALARI
Maqolada O‘zbekiston raqamli bank xizmatlari bozorining 2019–2025-yillardagi rivojlanish dinamikasi hamda raqobat muhiti tahlil qilingan. Markaziy bank statistikasi, IMF FSAP (2025) va Fitch Ratings ma’lumotlari asosida bank sektori moliyaviy ko‘rsatkichlari, to‘lov infratuzilmasining rivojlanish bosqichlari hamda davlat banklarining ustun mavqei bilan bog‘liq metodologik cheklovlar ko‘rsatib berilgan. Natijalar banklararo raqobatni baholashning integrallashgan mexanizmini ishlab chiqish zaruratini asoslaydi
ЗАКОНОМЕРНОСТИ ПОВЕДЕНИЯ ПОТРЕБИТЕЛЕЙ В ФОРМИРОВАНИИ РЫНОЧНОГО СПРОСА
В статье проводится системный теоретико-экономический анализ механизмов формирования рыночного спроса и установления равновесия в условиях современной рыночной экономики с использованием аппарата микроэкономического моделирования. Рассматриваются закономерности поведения потребителей, процессы агрегирования индивидуальных функций спроса, а также динамика взаимодействия спроса и предложения при формировании равновесных цен.
BUDJET TASHKILOTLARINI SAMARALI BOSHQARISHDA ICHKI AUDITNING ROLI
Ichki audit budjet tashkilotlarini samarali boshqarishning muhim asoslaridan biridir. Auditorlar davlat resurslarining samarali va maqsadli boshqarilishini baholash orqali budjet tashkilotlarida javobgarlikni kuchaytirish, hisob ma’lumotlarining haqqoniyligini ta’minlash hamda faoliyat samaradorligini oshirishga yordam beradi. Mazkur maqolada ichki auditning budjet tashkilotlaridagi roli, nazorat usullari va uning asosiy tarkibiy qismlariga e’tibor qaratilgan. Tahlillar natijasida ichki audit faoliyati budjet tashkilotlariga o‘z maqsadlariga natijador, samarali, iqtisodiy va axloqiy jihatdan erishish imkonini berishi asoslandi. Shuningdek, u jamoatchilik oldida hisobdorlik va shaffoflikni ta’minlaydi.
YAPONIYADA IJTIMOIY HIMOYA DASTURLARI VA IJTIMOIY SUG‘URTA TIZIMI
Ushbu maqolada Japanda ijtimoiy himoya dasturlari va ijtimoiy sug‘urta tizimining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda zamonaviy holati tahlil qilinadi. Tadqiqotda pensiya, sog‘liqni saqlash va uzoq muddatli parvarish sug‘urtasi tizimlarining asosiy xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, demografik qarish, moliyaviy barqarorlik va so‘nggi yillardagi “barcha avlodlar uchun” islohotlar muhokama qilinadi. Yaponiya tajribasi East Asia ijtimoiy siyosati modeli sifatida baholanadi.
KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSION MARKETING KONSEPSIYASIGA O‘TISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada korxonalar raqobatbardoshligini oshirishning muhim omili sifatida innovatsion marketing konsepsiyasiga o‘tishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmi tadqiq etilgan. Tadqiqot O‘zbekiston Respublikasi korxonalari misolida, Global innovatsiyalar indeksi (GII) ma’lumotlari hamda Milliy statistika qo‘mitasining rasmiy ko‘rsatkichlari asosida amalga oshirilgan. Muallif tomonidan innovatsion marketing konsepsiyasiga o‘tishning besh blokli tashkiliyiqtisodiy mexanizmi taklif etilgan bo‘lib, mazkur mexanizm strategik diagnostika, institutsional moslashuv, resurs ta’minoti, kompetensiyalarni rivojlantirish va natijalarni baholash bloklaridan tashkil topgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston korxonalarida an’anaviy marketing yondashuvlaridan innovatsion marketing modeliga o‘tish jarayonini samarali tashkil etish uchun tashkiliy-iqtisodiy mexanizmni takomillashtirishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish imkonini berdi
ВЛИЯНИЕ ЦЕНОВОЙ КОНКУРЕНЦИИ НА УСТОЙЧИВОСТЬ ЭКОНОМИЧЕСКОГО РОСТА В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье исследуется влияние ценовой конкуренции на устойчивость экономического роста в Республике Узбекистан в условиях рыночной трансформации экономики. Рассматриваются теоретические основы ценовой конкуренции и её роль в обеспечении эффективного распределения ресурсов, снижении инфляционного давления и повышении производительности факторов производства. На основе анализа макроэкономических показателей, включая динамику ВВП, инфляции и структурных изменений экономики, выявлены ключевые тенденции развития конкурентной среды в стране
SUG‘URTA TASHKILOTLARI DAROMADLARI VA ULARNING SOLIQQA TORTISH MEXANIZMI
Maqolada sug‘urta tashkilotlarining daromad va xarajatlari shakllanishining nazariy hamda amaliy jihatlari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi sug‘urta bozorining moliyaviy salohiyat, jamg‘arish hamda investitsion vositachilik funksiyalari kuchayib borayotgani bilan izohlanadi. Ishda sug‘urta tashkilotlari daromadlarining asosiy manbalari — sug‘urta mukofotlari, investitsiya daromadlari, qayta sug‘urtalash operatsiyalaridan tushumlar va boshqa operatsion daromadlar tarkibiy jihatdan baholangan. Xarajatlar tarkibida sug‘urta to‘lovlari, rezerv ajratmalari, akvizitsion va ma’muriy xarajatlar, qayta sug‘urtalash xarajatlarining ulushi qiyosiy tahlil qilingan. Shu bilan birga, sug‘urta tashkilotlarida soliqqa tortish tizimi xususiyatlari ham o‘rganilib, sug‘urta xizmatlarining qo‘shilgan qiymat solig‘idan (QQS) ozod etilishi, asosiy faoliyatdan tashqari operatsiyalarga QQS qo‘llanishi, foyda solig‘i hisoboti hamda moliyaviy hisobot shakllari tahlil qilindi. Swiss Re Institute, OECD va O‘zbekistonning rasmiy statistik manbalari asosida global tendensiyalar hamda milliy sug‘urta bozori dinamikasi o‘rganildi. Tadqiqot yakunida tarif siyosatini aktuariy asosda takomillashtirish, xarajatlarni raqamlashtirish asosida optimallashtirish, investitsiya portfelini diversifikatsiya qilish, sug‘urta rezervlari sifati ustidan nazoratni kuchaytirish hamda soliq hisobini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi
BUDJET MABLAG‘LARIDAN SAMARALI FOYDALANISHDA RAQAMLASHTIRISH VA JAMOATCHILIK NAZORATINI KUCHAYTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqola raqamlashtirish orqali budjet mablag‘laridan foydalanish ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirish mexanizmlarini tahlil qiladi. IMF, Jahon Banki, BMT va International Budget Partnership ma’lumotlari asosida global tendensiyalar o‘rganilgan. Tadqiqotda moliyaviy boshqaruv axborot tizimlari, ochiq budjet portallari, blokcheyn va sun’iy intellekt kabi vositalarning ahamiyati yoritilgan. Natijalar raqamlashtirish budjet shaffofligi va hisobdorligini oshirishini ko‘rsatsa-da, uning samaradorligi institutsional va huquqiy omillarga ham bog‘liq ekanligi aniqlangan.
ПОВЫШЕНИЕ ЗАНЯТОСТИ НАСЕЛЕНИЯ И СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ РЕГУЛИРОВАНИЯ РЫНКА ТРУДА
В статье раскрываются ключевые причины возникновения безработицы, среди которых демографический рост, несоответствие системы образования требованиям рынка труда, а также структурные особенности национальной экономики. Особое внимание уделяется анализу существующих направлений государственной политики по снижению безработицы, включая поддержку малого бизнеса и предпринимательства, развитие системы профессионального образования и стимулирование создания новых рабочих мест. Предлагаются практические рекомендации, направленные на повышение занятости населения и совершенствование механизмов регулирования рынка труда.
SIRKULYAR IQTISODIYOTDA KO‘P TOMONLAMA MANFAATDOR TOMONLAR HAMKORLIGINING YUTUQLARI
Mazkur maqolada sirkulyar iqtisodiyot sharoitida ko‘p tomonlama manfaatdor tomonlar (davlat, xususiy sektor, ilmiy muassasalar va fuqarolik jamiyati institutlari) o‘rtasidagi hamkorlikning ahamiyati hamda uning natijalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda hamkorlik mexanizmlarining samaradorligi, resurslardan oqilona foydalanish, chiqindilarni kamaytirish hamda barqaror rivojlanishga erishishdagi roli yoritilgan. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida ko‘p tomonlama hamkorlikning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy yutuqlari tizimli ravishda baholangan. Maqola natijalari sirkulyar iqtisodiyotga o‘tish jarayonida manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi integratsiyani kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi
O‘ZBEKISTONDA SPORT TURIZMINI RIVOJLANISH HOLATI VA ASOSIY TENDENTSIYALARINING TAHLILI: TOG‘, SUV, VELO, EXTREMAL SPORT TURIZMLARI MISOLIDA
Ushbu maqolada O‘zbekistonda sport turizmining rivojlanish holati va asosiy tendensiyalari o‘rganilgan. Tadqiqotda tog‘, suv, velo va ekstremal sport turizmi yo‘nalishlarining dinamikasi makroiqtisodiy-statistik jihatdan integratsiyalashgan holda tahlil etilgan. Miqdoriy va sifat usullarining kombinatsiyasi asosida sport turizmi bo‘yicha aholi o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sport turizmi turistik xizmatlarning eksport salohiyatini oshirishda yuqori samaradorlikni ta’minlashi mumkin, biroq institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hali yetarli darajada shakllanmagan. Maqolada sport turizmining madaniy meros asosidagi afzalliklari va cheklovlari aniqlanib, davlatxususiy hamkorlik modelini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasiga muvofiq har yili 15 million sayyohni jalb etish maqsadi nuqtayi nazaridan ushbu tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyati yuqori hisoblanadi.
ГЕНДЕРНАЯ ДИФФЕРЕНЦИАЦИЯ ФИНАНСОВОЙ ГРАМОТНОСТИ И ПОВЕДЕНЧЕСКИХ ХАРАКТЕРИСТИК СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЁЖИ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВИЗАЦИИ
Статья посвящена выявлению гендерных различий в финансовой грамотности и поведенческих характеристиках студенческой молодёжи (склонность к риску, новаторство, расточительность, недобросовестное поведение, доверие, оптимизм). На основе анкетирования 310 студентов установлено, что юноши превосходят девушек по уровню финансовой грамотности, склонности к риску, новаторству и недобросовестному поведению, тогда как девушкам в большей степени свойственны оптимизм и расточительность. Выявлена устойчивая положительная корреляция между склонностью к риску и недобросовестным поведением. С помощью кластерного анализа выделены четыре типа финансового поведения у юношей и пять – у девушек. Сделан вывод о контрольной функции финансовой грамотности и необходимости дифференцированного подхода к её повышению с учётом гендерно-поведенческих кластеров.
QURILISH SANOATI KORXONALARIDA EKOLOGIK BOSHQARUV TIZIMINI JORIY ETISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA UNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Mazkur maqolada qurilish sanoati korxonalarida ekologik boshqaruv tizimini joriy etishning nazariy, tashkiliy va iqtisodiy jihatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Qurilish tarmogʻi iqtisodiyotning bazaviy boʻgʻinlaridan biri boʻlib, uning rivojlanishi sanoat, transport, logistika, moliya, xizmat koʻrsatish va ijtimoiy infratuzilma tarmoqlari bilan uzviy bogʻliqdir. Shu bilan birga, ushbu tarmoqning keng koʻlamli resurs talabi, xomashyo sarfi, energiya iste’moli, qurilish chiqindilarining koʻpligi hamda tabiiy muhitga koʻrsatadigan bevosita va bilvosita ta’siri ekologik boshqaruv tizimining zaruratini keskin oshiradi. Tadqiqotning maqsadi qurilish sanoati korxonalarida ekologik boshqaruv tizimini joriy etishning oʻziga xos xususiyatlarini aniqlash, uning iqtisodiy samaradorlikka ta’sirini asoslash hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, tarkibiy-funksional yondashuv, ilmiy umumlashtirish va me’yoriy-huquqiy manbalarni sharhlash usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, ekologik boshqaruv tizimi korxonaning ichki boshqaruvini takomillashtirish, resurslar sarfini optimallashtirish, energiya samaradorligini oshirish, chiqindilarni kamaytirish, ekologik xavflarni boshqarish va investorlar ishonchini mustahkamlash imkonini beradi. Shuningdek, ekologik boshqaruv tizimi raqobatbardoshlikni oshiruvchi, bozordagi reputatsiyani yaxshilovchi va korxonaning uzoq muddatli moliyaviy barqarorligini ta’minlovchi strategik instrument sifatida namoyon boʻladi. Tadqiqotning ilmiy-amaliy ahamiyati shundaki, unda ekologik boshqaruv qurilish korxonasi umumiy menejment tizimining ajralmas tarkibiy qismi sifatida talqin qilinib, uning iqtisodiy va institutsional natijalari izchil ochib berilgan.
INNOVATSION SALOHIYATNI BOSHQARISH METODOLOGIYASINI JORIY ETISHNING HUDUDIY SSENARIYLARI: NOMUTANOSIBLIKLAR VA PROGNOZLI BAHOLASH
Ushbu maqola innovatsion salohiyatni boshqarish metodologiyasini mintaqalar kesimida joriy etish jarayonini hududiy ssenariylar asosida chuqur ilmiy tahlil qilish hamda hududlar o‘rtasida shakllanayotgan innovatsion nomutanosibliklarni prognozli baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi innovatsion rivojlanish darajasi jihatidan farqlanuvchi hududlarda boshqaruv mexanizmlarining samaradorligini aniqlash va turli ssenariylar doirasida ularning qisqa, o‘rta va uzoq muddatli natijalarini baholashdan iborat. Maqolada innovatsion salohiyat hududiy iqtisodiyot konsepsiyasi asosida ko‘pkomponentli tizim sifatida talqin qilinib, inson kapitali sifati, ilmiy-tadqiqot va innovatsion infratuzilmaning rivojlanganligi, texnologik tayyorgarlik darajasi, institutsional muhit va boshqaruv sifati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar ochib beriladi. Hududlararo innovatsion nomutanosibliklarning shakllanish sabablari tarkibiy va institutsional omillar kesimida tahlil qilinadi. Inertsion, moslashuvchan va tezlashtirilgan innovatsion rivojlanish ssenariylari asosida boshqaruv metodologiyasini joriy etishning ehtimoliy oqibatlari prognoz qilinib, ularning hududiy tafovutlarga ta’siri baholanadi. Tadqiqot natijalari hududiy innovatsion siyosatni takomillashtirish, resurslarni ustuvor yo‘nalishlar bo‘yicha taqsimlash va innovatsion nomutanosibliklarni qisqartirishga qaratilgan strategik qarorlar uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
IQTISODIYOT TARMOQLARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH BOʻYICHA XORIJ TAJRIBASI
Mazkur ilmiy maqolada iqtisodiyot tarmoqlarida raqamli texnologiyalarni keng joriy etishning ahamiyati, xorijiy davlatlar tajribasi hamda ushbu tajribalarni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli transformatsiyaning ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish va boshqaruv tizimlariga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, ilg‘or davlatlar tajribasi asosida amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
OʻZBEKISTON INDIVIDUAL SPORTCHILARINI TAYYORLASH TIZIMI BOSHQARUVIGA RAQAMLI TAʼLIM TEXNOLOGIYALARI JORIY ETISHNING SAMARALI USULLARI
Maqolada jahon amaliyotida individual sportchilarni tayyorlash tizimini boshqarish amaliyotiga joriy etilayotgan raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish usullari va yo‘nalishlari tadqiq etilib, ulardan O‘zbekiston sharoitida foydalanish imkoniyatlari aniqlangan.
УПРАВЛЕНИЕ ИНВЕСТИЦИОННЫМИ ПРОЕКТАМИ МОДЕРНИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОСЕТЕВОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются организационно-экономические аспекты управления инвестиционными проектами модернизации электросетевой инфраструктуры Узбекистана в условиях роста спроса на электроэнергию и энергетического перехода. Выявлены ключевые проблемы, включая высокий износ активов (свыше 50%) и значительные потери электроэнергии (12–13%). Обоснована необходимость перехода к интегрированной модели управления инвестициями, ориентированной на результат. Предложен подход к приоритизации проектов с учетом состояния инфраструктуры, уровня потерь и значимости объектов для интеграции ВИЭ, направленный на повышение эффективности инвестиционной деятельности.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA ICHKI AUDIT XIZMATINING TASHKILIY TUZILMASI VA ULARNING FAOLIYATI TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim muassasalarida (OTM) ichki audit xizmatining tashkiliyhuquqiy asoslari hamda uning faoliyat samaradorligi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida sohaga oid so‘nggi me’yoriy-huquqiy o‘zgarishlar (VMQ-416, VMQ-280, VMQ-62), shuningdek, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti misolida ichki auditning vertikal bo‘ysunuv modeli o‘rganilgan. Maqolada davlat va nodavlat OTMlarda moliyaviy nazorat tizimining o‘ziga xos jihatlari yoritilib, tizimni raqamlashtirish hamda xatarlarga asoslangan audit (risk-based audit (xatarga asoslangan audit)) modellarini joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
BANKLARDA MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA BANK AKTIVLARI RENTABELLIGINING AHAMIYATI
Maqolada banklarda moliyaviy barqarorlikning vujudga kelishi va uning o‘ziga xos xususiyatlari aniqlanib, baholangan. Ushbu kategoriyaga nisbatan mahalliy va xorijiy olimlarning ilmiy izlanishlari o‘rganilib, tizimlashtirilgan. Moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda kapital yetarliligi va likvidlik ko‘rsatkichlariga nisbatan olimlarning qarashlari tahlil qilingan. Tadqiqotlar asosida ilmiy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
JISMONIY SHAXSLAR YER SOLIG‘INI HISOBLASHDA HUDUDIY KOEFFITSIYENTLARNI QO‘LLASHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada jismoniy shaxslardan olinadigan yer solig‘ini hisoblashda hududiy koeffitsiyentlarni qo‘llashning amaldagi holati hamda uni takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida yer uchastkalarining joylashuvi, infratuzilma bilan ta’minlanganlik darajasi va bozor qiymatidan kelib chiqib, soliq stavkalarini tabaqalashtirish mexanizmlari tahlil qilingan. Maqolada soliq ma’murchiligini raqamlashtirish va geoaxborot tizimlarini (GIS) joriy etish orqali hududiy koeffitsiyentlarni aniq belgilash bo‘yicha ilmiy takliflar ilgari surilgan
ТЕОРЕТИКО-КАТЕГОРИАЛЬНЫЕ ОСНОВЫ КРИПТОАКТИВОВ В СИСТЕМЕ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ
В статье исследуются теоретические и категориальные основы криптоактивов как элемента цифровой экономики. Рассмотрены существующие подходы к определению сущности криптоактивов, выявлены противоречия в их трактовке и классификации. Уточнено экономическое содержание криптоактивов и разработана их системная классификация. Обоснована необходимость совершенствования понятийного аппарата и предложен подход к классификации криптоактивов с выделением токенизированных реальных активов в качестве самостоятельной категории. Сформулированы научная новизна и практические предложения, направленные на совершенствование понятийной и институциональной базы регулирования. Также предложена концептуальная модель экономической сущности криптоактива
OʻZBEKISTONDA YOSHLAR MEHNAT BOZORINI RAQAMLASHTIRISH: MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLI YECHIMLAR
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda yoshlar mehnat bozorini raqamlashtirish jarayonlari, uning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etishning istiqbolli yoʻnalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli texnologiyalarning mehnat bozoriga kirib kelishi natijasida yuzaga kelayotgan yangi imkoniyatlar, jumladan, masofaviy ish shakllari, onlayn bandlik platformalari va raqamli ko‘nikmalarning ahamiyati yoritilgan. Shu bilan birga, yoshlar o‘rtasida raqamli savodxonlik darajasining yetarli emasligi, infratuzilma muammolari va mehnat bozoridagi nomutanosibliklar asosiy muammolar sifatida ko‘rsatiladi. Maqolada xalqaro tajriba asosida yoshlar bandligini oshirish va mehnat bozorini samarali raqamlashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
DIVERSIFIKATSIYALASH DARAJASINI BAHOLASHNING USLUBIY ASOSLARI
Mazkur maqolada iqtisodiyotda diversifikatsiyalash darajasini baholashning uslubiy asoslari tahlil qilinadi. Xususan, iqtisodiy faoliyat tarmoqlari, eksport tarkibi va ishlab chiqarish tuzilmasini diversifikatsiya qilish darajasini aniqlashda qo‘llaniladigan zamonaviy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda konsentratsiya va diversifikatsiya ko‘rsatkichlari, jumladan, Herfindahl-Hirschman indeksi, entropiya indeksi hamda Gini koeffitsiyenti asosida baholash mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, tashqi shoklarga chidamlilikni oshirish va milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini kuchaytirishda diversifikatsiyaning ahamiyati asoslab berilgan
Mazkur maqolada asosiy e’tibor “krizis” so‘zining mazmun-mohiyati, uning o‘zbek tilidagi adabiyotlarda ifodalanishi hamda jahon miqyosida xalqaro atama sifatida qo‘llanilishiga qaratilgan. Shunga qaramay, ayrim iqtisodiy adabiyotlarda mazkur atamaning noto‘g‘ri tarjima qilinib qo‘llanilishi tahlil etilgan. Maqolada krizis halokat yoki yo‘q bo‘lish emas, balki burilish nuqtasi ekanligi asoslab berilgan. Shuningdek, “krizis” atamasi iqtisodiyot fanida ilk bor Karl Marx tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgani, iqtisodiyotning siklli rivojlanishi hamda uning bosqichlari yoritilgani ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, iqtisodiy siklni tadqiq etgan Joseph Schumpeter konsepsiyasining Karl Marx nazariyasidan farqli jihatlari tahlil qilinib, tegishli takliflar berilgan
RAG‘BATLANTIRISHDA MOTIVATSIYANI YARATISH, QO‘LLAB-QUVVATLASH VA RIVOJLANTIRISHI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada rag‘batlantirish tushunchasi motivatsiyani shakllantirish, xodimlarni qo‘llab-quvvatlash hamda ularning kasbiy va shaxsiy rivojlanishini ta’minlash jarayoni sifatida ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy menejment sharoitida rag‘batlantirish faqat moddiy mukofotlar bilan cheklanib qolmay, balki ma’naviy, ijtimoiy va psixologik omillarni ham qamrab olgan murakkab tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda rag‘batlantirishning motivatsiyaga ta’siri, uning tashkilot samaradorligidagi o‘rni hamda amaliy ahamiyati yoritib beriladi. Shuningdek, xorijiy va mahalliy tajriba asosida samarali rag‘batlantirish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi.
RAQAMLI MARKETING STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada korxonalarning raqobatbardoshligini oshirishda raqamli marketing strategiyalarining o‘rni hamda ularni takomillashtirish mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot 2021–2024-yillarda O‘zbekiston Respublikasining savdo, xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarish sohalarida faoliyat yurituvchi 200 ta korxonani qamrab olgan. Raqamli marketing yetukligi indeksi (RMYI) ishlab chiqilib, uning korxona raqobatbardoshligi, bozor ulushi va moliyaviy ko‘rsatkichlarga ta’siri ekonometrik usullar yordamida baholangan. Natijalarga ko‘ra, RMYI 10 ballga oshganda korxonaning bozor ulushi o‘rtacha 2,4 foiz punktga, sof foyda marjasi 1,9 foiz punktga oshadi, mijozlarni jalb qilish qiymati (CAC) esa 18,3 foizga kamayadi. Maqolada raqamli marketing strategiyasini takomillashtirishning besh bosqichli modeli taklif qilinib, amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
MAMLAKAT IQTISODIYOTIDA OILAVIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISHDA YANGICHA YONDASHUVLAR
Mazkur maqolada oilaviy tadbirkorlikning iqtisodiy va institutsional ahamiyati, uning rivojlanish mexanizmlari hamda mavjud muammolari tahlil qilinadi. Tadqiqotda oilaviy biznes tuzilmalari, boshqaruv xususiyatlari va vorislik masalalari yoritilib, ularning samaradorlikka ta’siri baholanadi. Shuningdek, sohada uchrayotgan tizimli muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
Mazkur maqolada korxonalarning raqobatbardoshligini oshirishda raqamli marketing strategiyalarining o‘rni hamda ularni takomillashtirish mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot 2021–2024-yillarda O‘zbekiston Respublikasining savdo, xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarish sohalarida faoliyat yurituvchi 200 ta korxonani qamrab olgan. Raqamli marketing yetukligi indeksi (RMYI) ishlab chiqilib, uning korxona raqobatbardoshligi, bozor ulushi va moliyaviy ko‘rsatkichlarga ta’siri ekonometrik usullar yordamida baholangan. Natijalarga ko‘ra, RMYI 10 ballga oshganda korxonaning bozor ulushi o‘rtacha 2,4 foiz punktga, sof foyda marjasi 1,9 foiz punktga oshadi, mijozlarni jalb qilish qiymati (CAC) esa 18,3 foizga kamayadi. Maqolada raqamli marketing strategiyasini takomillashtirishning besh bosqichli modeli taklif qilinib, amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TIJORAT BANKLARINING BYUDJET MABLAG‘LARI HISOBIGA MOLIYALASHTIRILADIGAN LOYIHALARDAGI ISHTIROKINI KUCHAYTIRISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida byudjet mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan investitsion loyihalar samaradorligini oshirishda tijorat banklarining ishtirokini kengaytirish masalasi tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda mamlakatda davlat investitsiyalarining hajmi ortib borayotgan bo‘lsa-da, ayrim hollarda ularning iqtisodiy samaradorligi kutilgan darajada bo‘lmayotgani kuzatilmoqda. Maqolada amaldagi moliyalashtirish tizimining ayrim jihatlari, bank sektorining imkoniyatlari hamda davlat-xususiy sheriklik (DXSh) mexanizmlaridan foydalanishning dolzarb yo‘nalishlari o‘rganiladi. Tadqiqotda tizimli va qiyosiy tahlil, statistik monitoring hamda ekspert baholash usullaridan foydalanilgan. Natijada tijorat banklari ishtirokini kengaytirish orqali byudjet loyihalarining moliyaviy intizomini mustahkamlash, mablag‘ lardan foydalanish samaradorligini oshirish va investitsion risklarni kamaytirish yo‘llari asoslab berilgan
KORPORATIV BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING STRATEGIK YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada korporativ boshqaruv samaradorligini oshirishning strategik yo‘nalishlari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda korporativ boshqaruvning zamonaviy tendensiyalari, xalqaro tajriba va institutsional omillar tahlil qilinib, kompaniyalar faoliyatida samaradorlikni oshirishga xizmat qiluvchi strategik mexanizmlar asoslab berilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida korporativ boshqaruv tizimini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari korporativ boshqaruvni modernizatsiya qilish, investitsion jozibadorlikni oshirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda muhim ilmiy- amaliy ahamiyatga ega.
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA XORIJIY TAJRIBALAR TAHLILI VA UNI O‘ZBEKISTON SHAROITIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida rivojlangan mamlakatlar tajribasining iqtisodiy ahamiyati va amaliy samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Germany Germaniya, Skandinaviya mamlakatlari hamda South Korea Janubiy Koreyada yashil innovatsiyalar, qayta tiklanuvchi energiya manbalari va resurslardan samarali foydalanish asosida erishilgan iqtisodiy natijalarni tahlil qilish, shuningdek, ushbu tajribalarni Uzbekistan O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida qo‘llash imkoniyatlarini aniqlashdan iborat.Tadqiqotda tizimli taqqoslash, statistik tahlil va case study metodlari qo‘llanildi. IRENA, IEA, OECD kabi xalqaro tashkilotlarning rasmiy statistik ma’lumotlari, shuningdek, Ministry of Energy of Uzbekistan hamda Statistics Agency of Uzbekistan hisobotlari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yashil iqtisodiyot modeli energiya samaradorligini oshirish (O‘zbekistonda 2025- yilda 3,2 mlrd m³ gaz tejalgan), ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va uzoq muddatli barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Rivojlangan mamlakatlarda yashil iqtisodiy siyosatni izchil amalga oshirish davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi samarali hamkorlik, investitsiya muhitini yaxshilash hamda innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish orqali ta’minlanayotgani aniqlandi. Maqolaning amaliy ahamiyati O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini takomillashtirish bo‘yicha ishlab chiqilgan tavsiyalar bilan belgilanadi.
ВЛИЯНИЕ НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ НА ИНВЕСТИЦИОННУЮ АКТИВНОСТЬ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье исследуются теоретико-методологические и прикладные аспекты взаимосвязи финансового, инвестиционного и налогового потенциала АО «Навоийский горно-металлургический комбинат» в 2021–2025 годах. Актуальность исследования обусловлена необходимостью разработки комплексного подхода к оценке финансового потенциала крупных промышленных предприятий в условиях усиления требований к инвестиционной устойчивости, бюджетной отдаче и эффективности использования внутренних ресурсов. Цель исследования заключается в выявлении факторов, определяющих формирование и реализацию финансового потенциала предприятия через призму его инвестиционной активности, производственных результатов и налоговой ёмкости. Методологическую основу исследования составили системный подход, сравнительный анализ, методы экономико- статистической обработки данных, корреляционный анализ и регрессионное моделирование. Информационной базой послужили официальные отчётные данные НГМК за 2021–2025 годы. Результаты исследования показали, что финансовый потенциал предприятия формируется под воздействием совокупности производственных, инвестиционных и организационно-экономических факторов. Выявлена тесная положительная связь объёма выпуска продукции с показателями локализации, промышленной кооперации и снижения себестоимости. Регрессионное моделирование подтвердило статистически значимую роль локализации в обеспечении роста производственных результатов. Научная новизна исследования состоит в обосновании интегрированного подхода к оценке финансового потенциала крупного промышленного предприятия на основе увязки его инвестиционных возможностей, производственной динамики и налоговой отдачи. Практическая значимость заключается в возможности использования результатов при совершенствовании методики оценки финансового потенциала промышленных предприятий Узбекистан.
ФИНТЕХ-ЭКОСИСТЕМА КАК ФАКТОР ИНКЛЮЗИВНОГО И УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА: СТРУКТУРНЫЙ АНАЛИЗ И ПЕРСПЕКТИВЫ ТРАНСФОРМАЦИИ
В статье представлен углубленный анализ роли финтех-экосистемы в обеспечении инклюзивного и устойчивого экономического развития Узбекистана. На основе данных Центрального банка Республики Узбекистан [1], World Bank [2][3], Asian Development Bank [4] и UNDP [5] исследуется влияние цифровизации финансовых услуг на структуру финансового рынка, уровень финансовой инклюзии и развитие малого и среднего бизнеса (МСБ). Показано, что финтех-сектор в Узбекистане достиг значительного прогресса в развитии платежной инфраструктуры, однако его вклад в перераспределение капитала и расширение доступа к финансированию пока остается ограниченным. Выявлен структурный дисбаланс между быстрым ростом безналичных операций и сравнительно медленным развитием альтернативных финансовых инструментов. Обосновано, что дальнейшее развитие финтех-экосистемы требует перехода к модели, основанной на открытых данных, цифровой идентификации, альтернативном кредитовании и институциональной трансформации финансового сектора.
ZAMONAVIY MARKETING KONSEPSIYALARI ASOSIDA XIZMATLAR RAQOBATBARDOSHLIGINING USLUBIY JIHATLARI
Ushbu maqolada zamonaviy marketing konsepsiyalari asosida xizmatlar raqobatbardoshligini oshirishning uslubiy jihatlari tahlil qilinadi. Global xizmatlar bozorida raqobatning kuchayishi sharoitida qiymat yaratish, mijoz tajribasi va raqamli transformatsiya omillari o‘rganildi. O‘zbekiston misolida institutsional va bozor cheklovlari baholanib, amaliy takliflar ishlab chiqildi.
XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARINING IQTISODIY XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA SERVIS XAVFSIZLIGI INDEKSI: SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada Samarqand viloyatidagi xizmat ko‘rsatish korxonalarining iqtisodiy xavfsizligini baholash va ta’minlashga oid nazariy-metodologik yondashuvlar tahlil qilingan. Muallif tomonidan ishlab chiqilgan “servis iqtisodiy xavfsizligi indeksi” (IEXₛ) va uni hisoblash metodikasi keltirilgan. O‘n birta indikator asosida Samarqand viloyatida joylashgan uchta savdo korxonasining qiyosiy tahlili amalga oshirilgan. Biznes muhit omillarining iqtisodiy xavfsizlikka ta’sirini baholashda robast strategik boshqaruv tizimini shakllantirish taklif qilingan
QURILISH FAOLIYATI SOHALARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALARI
Maqolada qurilish sohasida raqamli texnologiyalarni joriy etishning xorijiy tajribalari qiyosiy tahlil qilingan. Buyuk Britaniya, Singapur, Janubiy Koreya, Germaniya va Birlashgan Arab Amirliklari misolida sohani raqamlashtirish strategiyalari, qonuniy-huquqiy asoslari hamda texnologik yechimlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekistonda qurilish sohasining raqamli transformatsiyasini jadallashtirish yuzasidan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
INSON KAPITALI VA KADRLAR SALOHIYATINI BOSHQARISHNING NAZARIY KONSEPSIYALARI
Mazkur maqolada inson kapitali va kadrlar salohiyatini boshqarishning nazariy konsepsiyalari hamda ularning zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqotda inson kapitali nazariyasining shakllanish bosqichlari, uning iqtisodiy o‘sish va raqobatbardoshlikni ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, inson kapitali va kadrlar salohiyati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy jihatdan asoslab berilgan hamda ularni boshqarishning zamonaviy yondashuvlari ko‘rib chiqilgan.
O‘ZBEKISTONDA URBANIZATSIYA JARAYONLARI JADALLASHUVI VA UNING HUDUDIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda urbanizatsiya jarayonlari sharoitida uy-joy fondini boshqarish tizimining rivojlanish tendensiyalari, uning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda uy-joy fondining kengayishi, hududlar kesimidagi farqlar, infratuzilma bosimi hamda boshqaruv tizimidagi muhim jihatlar o‘rganilgan. Shuningdek, uy-joy mulkdorlari shirkatlari faoliyatini takomillashtirish, renovatsiya dasturlarini rivojlantirish va boshqaruv samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan
KORXONALAR MOLIYAVIY HOLATINI MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARI (MHXS) ASOSIDA BAHOLASHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Maqolada korxonalarning moliyaviy holatini obyektiv va taqqoslanuvchan baholashda Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS)ning ahamiyati yoritilgan. MHXS asosida baholashning tan olish, baholash, muhimlik va axborotni ochib berish tamoyillari tahlil qilinib, ularning audit va diagnostik tahlildagi me’yoriy-metodologik roli asoslangan. Shuningdek, MHXS moliyaviy axborot shaffofligi, ishonchliligi hamda riskga yo‘naltirilgan boshqaruv qarorlarini qabul qilishni ta’minlovchi muhim instrument ekanligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan
BIZNES JARAYONLARINI MONITORING QILISH TIZIMINING HOZIRGI HOLATI TAHLILI
Biznes jarayonlarini monitoring qilish tizimining hozirgi holati, uning raqamli iqtisodiyot sharoitidagi iqtisodiy mohiyati va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy tashkilotlarda monitoring tizimlari to‘liq raqamli, avtomatlashtirilgan va ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv muhitiga o‘tmoqda. Sun’iy intellekt, mashinaviy o‘rganish, katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili, IoT va bulutli texnologiyalarning joriy etilishi orqali biznes jarayonlarini real vaqt rejimida kuzatish, baholash va optimallashtirish imkoniyati kengaymoqda. Bu esa operatsion samaradorlikni oshirish, risklarni kamaytirish, resurslardan oqilona foydalanish va boshqaruv qarorlarini yanada asosli qabul qilishga xizmat qiladi. Monitoring tizimlari tashkilotlarda shaffoflikni oshirish, ichki nazoratni kuchaytirish va raqobatbardoshlikni mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotda shuningdek, ma’lumotlar sifati, tizimlararo integratsiya muammolari, malakali kadrlar yetishmasligi hamda kiberxavfsizlik tahdidlari kabi mavjud muammolar ham yoritilgan. Umuman olganda, biznes jarayonlarini monitoring qilish tizimlari raqamli iqtisodiyot sharoitida barqaror rivojlanish va innovatsion boshqaruvni ta’minlovchi muhim omil hisoblanadi
O‘ZBEKISTON VA XORIJIY MAMLAKATLARDA BENEFITSIAR MULKDOR KONSEPSIYASINI QO‘LLASHNING DOLZARB MASALALARI
Ushbu tadqiqot ishida moliyaviy munosabatlarda benefitsiar mulkdorlarning faoliyati tahlil qilinib, iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirishning dolzarb masalalari yoritilgan. Olib borilgan tadqiqot natijalariga asoslanib, moliyaviy munosabatlarda benefitsiar mulkdorni aniqlash mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
INVESTITSION JOZIBADORLIKKA TA’SIR QILUVCHI OMILLAR TAHLILI
Ushbu maqolada 2019–2025-yillar davomida O‘zbekiston Respublikasining investitsion jozibadorligiga ta’sir qiluvchi asosiy makroiqtisodiy omillar kompleks tahlil qilingan. Tadqiqot davomida YaIM o‘sish sur’atlari, inflyatsiya dinamikasi, tashqi savdo aylanmasi va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmidagi tarkibiy o‘zgarishlar batafsil ko‘rib chiqilgan. Ushbu davr mobaynida mamlakat iqtisodiyotida davlatning bevosita investitsion ishtiroki qisqarib, markazlashmagan investitsiyalar, xususan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy kapitalning umumiy investitsiyalardagi ulushi oshgan. Shuningdek, maqolada mamlakatning xalqaro investitsiyaviy mavqei ijobiy ekani hamda sanoatning texnologik tarkibini modernizatsiya qilish bilan bog‘liq mavjud muammolar va istiqboldagi imkoniyatlar ilmiy jihatdan yoritilgan.
IPOTEKA BOZORI MUAMMOLARINING EMPERIK TAHLILI VA ULARNI BARTARAF ETISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada ipoteka bozori rivojlanishining dolzarb jihatlari empirik tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida aholining ipoteka kreditlaridan foydalanish darajasi, moliyaviy imkoniyatlari, kreditlash shartlari hamda bank tizimidagi mavjud omillar tahlil qilindi. Olingan natijalar asosida ipoteka tizimini takomillashtirish va uning samaradorligini oshirishga qaratilgan strategik takliflar ishlab chiqildi. Mazkur maqolada ipoteka bozori rivojlanishining dolzarb jihatlari empirik tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida aholining ipoteka kreditlaridan foydalanish darajasi, moliyaviy imkoniyatlari, kreditlash shartlari hamda bank tizimidagi mavjud omillar tahlil qilindi. Olingan natijalar asosida ipoteka tizimini takomillashtirish va uning samaradorligini oshirishga qaratilgan strategik takliflar ishlab chiqildi.
MILLIY IQTISODIYOT RAQOBATIDA NAZARIY VA AMALIY QARASHLAR
Ushbu maqolada milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini shakllantirishning nazariy asoslari hamda ularni amaliyotga tatbiq etish mexanizmlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqobat tushunchasining evolyutsiyasi, milliy iqtisodiy tizimlarning global raqobat sharoitidagi transformatsiyasi va davlatning institutsional roli ilmiy nuqtai nazardan yoritilgan. Shuningdek, milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirishda innovatsiyalar, inson kapitali va samarali boshqaruv mexanizmlarining o‘rni baholanadi. Tadqiqot natijalari milliy iqtisodiy siyosatni shakllantirishda ilmiy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun muhim xulosalarni taqdim etadi.
KORPORATIV BANK XIZMATLARIGA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR HAMDA ZAMONAVIY BIZNES MODELLARNI JORIY ETISHNING STRATEGIK YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada korporativ bank xizmatlariga innovatsion texnologiyalar hamda zamonaviy biznes-modellarni joriy etishning strategik yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida raqamli transformatsiya jarayonining bank sektoriga ta’siri, xususan, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar, blokcheyn va bulutli texnologiyalarning qo‘llanilishi o‘rganildi. Shuningdek, open banking va platformaviy biznes-modellar asosida bank xizmatlarini rivojlantirishning muhim jihatlari yoritildi. Tadqiqot natijalari innovatsion texnologiyalar bank operatsiyalarining samaradorligini oshirish, risklarni boshqarishni takomillashtirish va mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, kiberxavfsizlik, normativ-huquqiy talablar va investitsiya ehtiyojlari kabi masalalar ham tahlil qilindi. Maqolada bank tizimining barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun kompleks yondashuv zarurligi asoslab berilgan.
GREEN ECONOMY DEVELOPMENT IN UZBEKISTAN AND INDONESIA: A COMPARATIVE STUDY
Ushbu tadqiqotda O‘zbekiston va Indonesiada yashil iqtisodiyot rivojlanish holati tahlil qilinadi. Mazkur ikki rivojlanayotgan mamlakat iqtisodiy va ekologik transformatsiyani turli sur’atlarda boshdan kechirmoqda. Tadqiqotda har ikki davlatning siyosiy boshqaruv tizimi, qayta tiklanuvchi energiya dasturlari, qishloq xo‘jaligi tashabbuslari hamda asosiy ekologik muammolari ko‘rib chiqilgan. Asosiy imkoniyatlar va muammolarni aniqlash maqsadida tizimli adabiyotlar sharhi hamda qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, har ikkala mamlakat uzoq muddatli iqtisodiy maqsadlarga sodiq bo‘lsa-da, boshqaruv samaradorligining yetarli emasligi, ilmiy-texnologik taraqqiyot sur’atining pastligi va moliyaviy resurslar cheklanganligi kabi muammolar saqlanib qolmoqda. O‘zbekiston suv resurslarini boshqarish va toza energiya yo‘nalishida sezilarli yutuqlarga erishgan bo‘lsa, Indonesia o‘rmonlarni muhofaza qilish hamda CO₂ emissiyasini qisqartirishda muhim natijalarni qayd etgan. Tadqiqot yakunida barqaror rivojlanishga erishish uchun xalqaro hamkorlikni kuchaytirish, institutlarni rivojlantirish va kompleks yondashuvlarni qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASHDA REKRUTING AGENTLIKLARINING O‘RNI
Mazkur ilmiy maqolada aholi bandligini ta’minlashda rekruting agentliklarining o‘rni, ularning mehnat bozori samaradorligiga ta’siri va zamonaviy iqtisodiyot sharoitidagi funksional ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida rekruting agentliklarining ishchi kuchi taklifi va talabini muvofiqlashtirishdagi roli, axborot assimetriyasini kamaytirishdagi ahamiyati hamda bandlikni oshirish mexanizmlaridagi ishtiroki nazariy va tahliliy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston va xalqaro tajriba asosida rekruting tizimining rivojlanish tendensiyalari, uning samaradorlik ko‘rsatkichlari hamda dolzarb masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, rekruting agentliklari mehnat bozorida muhim institutsional vosita sifatida ishsizlik darajasini qisqartirish, ish topish jarayonini tezlashtirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
ФАКТОРЫ ТЕКУЧЕСТИ КАДРОВ И МЕХАНИЗМЫ УДЕРЖАНИЯ ПЕРСОНАЛА В СОВРЕМЕННЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ УЗБЕКИСТАНА
В статье анализируются основные факторы текучести кадров и подходы к удержанию персонала в современных организациях Узбекистана. Авторы стремятся ответить на вопрос: «Почему уходят сильные сотрудники?», рассматривая влияние таких аспектов, как справедливость системы оплаты труда и компенсаций, перспективы карьерного роста, стиль управления, уровень рабочей нагрузки и риск профессионального выгорания, особенности корпоративной культуры, механизмы оценки эффективности, качество программ развития персонала, а также конкуренция на рынке труда и миграционные тенденции. Методологическую основу исследования составляют обзор международных и отечественных источников, а также сравнительный анализ, что позволяет сформировать концептуальную модель, адаптированную к реалиям Узбекистана. По результатам работы предлагается комплекс практических рекомендаций, охватывающих совершенствование системы вознаграждения и льгот, развитие карьеры и компетенций, укрепление управленческих навыков руководителей, повышение вовлечённости и признания сотрудников, внедрение гибких форм занятости, а также обеспечение организационной справедливости и эффективных коммуникаций
BUDJET DAROMADLARI TARKIBIDAGI SOLIQLARNING ULUSHINI BOSHQARISH
Ushbu maqolada davlat budjeti daromadlarining shakllanish manbalari, ularning tarkibiy tuzilishi va mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashdagi roli tahlil qilingan. Tadqiqot davomida budjet daromadlarida soliq tushumlarining tutgan ulushi, soliq yukining iqtisodiy faollikka ta’siri hamda soliq tushumlarini boshqarishning zamonaviy usullari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, maqolada soliq bazasini kengaytirish va “yashirin iqtisodiyot” ulushini kamaytirish orqali budjet daromadlarini optimallashtirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar keltirilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA AVTOSERVIS SHOXOBCHALARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Raqamli iqtisodiyot sharoitida avtoservis shoxobchalarini boshqarishni takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Avtoservis korxonalarida zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish, elektron navbat tizimi, CRM platformalari, onlayn buyurtma va raqamli to‘lov xizmatlarining samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli boshqaruv tizimlari xizmat ko‘rsatish tezligini oshirishi, mijozlar sonini ko‘paytirishi, xarajatlarni kamaytirishi hamda moliyaviy nazoratni kuchaytirishi aniqlangan. Shuningdek, avtoservis shoxobchalar faoliyatida uchraydigan muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
THE ECONOMIC NATURE OF HUMAN CAPITAL AND ITS RECOGNITION IN ACCOUNTING AS AN OBJECT OF ECONOMIC ANALYSIS
This study examines the economic nature of human capital and its role as an object of economic analysis. Human capital is considered a key factor of economic growth, encompassing knowledge, skills, and competencies; its proper understanding is crucial for national economic competitiveness and efficiency. In accounting, the qualitative components of human capital are increasingly being analysed to understand their impact on socio-economic development. While human capital is viewed as a strategic resource, traditional accounting systems often struggle to capture its value, primarily treating related expenditures as current expenses rather than long-term investments. This study explores theoretical approaches to human capital recognition. The results indicate that incorporating human capital into accounting frameworks via management accounting methods—specifically through the Return on Human Capital Investment (ROHCI) metric—can improve decision-making and the assessment of operational efficiency
OʻZBEKISTON IQTISODIYOTIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONLARINING SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan raqamli transformatsiya jarayonlarining samaradorligini baholash masalasi koʻrib chiqilgan. Tadqiqot 2021–2025-yillar oraligʻidagi statistik maʼlumotlar hamda qiyosiy tahlil usullariga asoslanadi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, e-tijorat hajmi 4 yil ichida 7 barobardan ziyod oʻsib, davlat xizmatlarini raqamlashtirish darajasi 91 foizga yetgan. Biroq raqamli tengsizlik, kiberxavfsizlik zaifligi va malakali kadrlar yetishmasligi kabi muammolar hali ham mavjud. Maqolada raqamli transformatsiyani yanada chuqurlashtirishga oid amaliy tavsiyalar ham ilgari surilgan
IMPROVING THE EFFICIENCY OF INNOVATIVE SERVICES IN THE DIGITAL ECONOMY
This article examines the potential of using digital technologies for innovative development in the service sector. It also analyzes the internal potential for increasing the efficiency of innovative services in the context of our republic’s digital economy and provides scientific and practical justification for ways to achieve this.