Social, Economic, Political, and Scientific-Popular Journal
INSON KAPITALINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Maqolada kichik biznes korxonalarida inson kapitalini boshqarish xususiyatlari tahlil qilinadi. Inson kapitali tushunchasiga doir nazariy qarashlar va yondashuvlar keltirilgan. Shuningdek, inson kapitali tushunchasi, mohiyati hamda korxona miqyosida ahamiyati masalalari yoritilgan
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MAHALLIY BUDJET DAROMADLAR BAZASINI BAHOLASH SAMARADORLIGINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur ilmiy maqolada mahalliy budjet daromadlar bazasini baholashning nazariy-uslubiy asoslari tahlil qilinib, amaldagi baholash mexanizmlarining samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqot davomida mahalliy budjet daromadlarining shakllanish manbalari, soliq va nosoliq tushumlarning hududiy rivojlanishga ta’siri hamda baholash tizimidagi muammolar aniqlangan. Shuningdek, mahalliy budjet daromadlar bazasini baholash samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiyamaliy takliflar ishlab chiqilgan
INNOVATSION IQTISODIYOTDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA XALQARO TAJRIBA
Ushbu maqola O‘zbekistonda xotin-qizlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash va ularga munosib daromad olishi uchun sharoit yaratib berishning muhim ahamiyatini ochib beradi. Maqolada ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash borasidagi imkoniyatlarni yanada kengaytirish va ish bilan bandligini ta'minlash bo‘yicha mamlakat Prezidenti SH.M. Mirziyoyev tomonidan ko‘rsatilgan yangi mexanizmlarga keng o‘rin berilgan. Shuningdek, mamlakatimizda ayollar tadbirkorligining soha iqtisodiyotidagi o‘rni va xotin-qizlarni ish bilan ta'minlash masalalari muammolari o‘rganilib, ilmiy asoslangan takliflar berilgan. 2017-yilda keng ko‘lamli islohotlar boshlanganidan beri O‘zbekiston ayollar tadbirkorligini marginal hodisadan milliy iqtisodiyotning eng tez rivojlanayotgan va eng dinamik sohalaridan biriga aylantirdi. 2018 va 2025-yillar oralig'ida ayol tadbirkorlar soni yetti baravardan ko‘proqqa oshdi. Hozirda ayollar barcha yakka tartibdagi tadbirkorlarning 40 foiziga egalik qiladi va 43 860 dan ortiq kichik va mikro korxonalarga rahbarlik qiladi. O‘zbekiston Jahon banki tomonidan "Ayollar, biznes va qonun" 2024 indeksida dunyodagi eng yaxshi rivojlangan beshta mamlakatdan biri sifatida tan olingan va gender tengligi ko‘rsatkichlari bo‘yicha Markaziy Osiyoda yetakchi islohotchi bo‘lgan. Ushbu maqola qonunchilik islohotlari, institutsional mexanizmlar, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash dasturlari, miqdoriy yutuqlar, mintaqaviy muvaffaqiyatlar, mavjud muammolar va kelajakdagi istiqbollarning keng qamrovli tahlilini taqdim etadi, maqsadli davlat siyosati va xalqaro hamkorlik ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirishni qanday qilib chinakam milliy muvaffaqiyat tarixiga aylantirganini namoyish etadi
В статье проводится углублённый теоретико-экономический анализ олигополии как формы несовершенной конкуренции с использованием методологического инструментария теории игр. Рассматриваются механизмы стратегического взаимодействия хозяйствующих субъектов, формирование равновесных состояний и особенности принятия решений в условиях взаимной зависимости. Целью исследования является развитие аналитического понимания олигополистического поведения фирм на основе некооперативных и динамических игровых моделей. Методологическую основу составляют методы формальной экономической теории, логико- абстрактного анализа и сравнительного моделирования. Результаты исследования подтверждают, что теория игр выступает ключевым объяснительным инструментом устойчивости рыночных структур и стратегических исходов на олигополистических рынках.
ЦИФРОВЫЕ ИНВЕСТИЦИИ НА ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОМ ТРАНСПОРТЕ: НОВАЯ ЭРА ЭФФЕКТИВНОСТИ
В условиях глобальной цифровой трансформации железнодорожная от-расль Узбекистана переживает период кардинальных изменений. Стратеги-ческие инвестиции в современные информационные технологии открывают беспрецедентные возможности для повышения операционной эффективно-сти, качества обслуживания пассажиров и конкурентоспособности нацио-нальной транспортной системы на региональном и международном уровне. Данная статья представляет комплексный анализ цифровой трансформа-ции железнодорожного транспорта Узбекистана, рассматривая ключевые направления инвестиций, их экономическое обоснование и социальные эф-фекты. Особое внимание уделяется практическим результатам внедрения инновационных решений и перспективам развития отрасли в контексте национальной программы цифровизации экономики.
MEVA-SABZAVOTCHILIK MAHSULOTLARINING EKSPORT SALOHIYATINI BOSHQARISH SAMARADORLIGINING INNOVATSION YECHIMLARI
Ushbu maqolada meva-sabzavotchilik tarmog‘ini rivojlantirishga qaratilgan dolzarb masalalar, atrofmuhitdan oqilona foydalanish, organik meva-sabzavot mahsulotlariga jahon talabining ortib borishi hamda milliy eksport mahsulotlarining xalqaro bozordagi o‘rni va mavqei atroflicha tahlil qilingan. Shuningdek, qishloq xo‘jaligining muhim tarkibiy qismi hisoblangan meva-sabzavotchilikda yangi va yuqori unumdor texnologiyalarni joriy etish orqali zamonaviy boshqaruv mexanizmlaridan foydalanish samaradorlikni oshirish imkonini berishi asoslab berilgan. Tadqiqot doirasida 2022–2024-yillarda meva-sabzavotchilik tarmog‘i eksporti statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinib, ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqilgan.
MOLIYAVIY AKTIVLARNING IQTISODIY MOHIYATI VA TIJORAT BANKLARIDA ULARNING SIFAT MEZONLARINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada moliyaviy aktivlarning iqtisodiy mohiyati, ularning tijorat banklari faoliyatidagi tutgan o‘rni hamda aktivlar sifatini belgilovchi mezonlarning nazariy asoslari kompleks yondashuv asosida yoritilgan. Tadqiqot doirasida moliyaviy aktivlar tarkibi, risk, likvidlik va daromadlilik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, shuningdek, bank aktivlari sifatini shakllantiruvchi asosiy omillar chuqur tahlil qilinadi. Shu bilan birga, tijorat banklarida aktivlar sifati bo‘yicha mezonlarning nazariy jihatdan asoslanishi hamda ularning milliy va xalqaro yondashuvlar bilan uyg‘unlashuvi ilmiy nuqtayi nazardan baholanadi. Tadqiqot natijalari banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda aktivlar sifatini to‘g‘ri va tizimli baholash muhim ahamiyat kasb etishini asoslab beradi
MOLIYAVIY RISKLARNI BOSHQARISHDA SUN’IY INTELLEKTNI QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Mazkur ilmiy maqolada moliyaviy risklarni boshqarish jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilinadi. Big Data asosidagi yondashuvlarning kredit, bozor, operatsion va boshqa moliyaviy risklarni aniqlash hamda baholashdagi ustunliklari yoritiladi.
MARKETING VA BOZOR IQTISODIYOTI SHAROITIDA TAYYOR KIYIMLARNING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Respublikamizda tayyor kiyimlar bozorining rivojlanish tamoyillarini shakllantirish va kengaytirish bilan bir qatorda marketing tadqiqotlarini tizimli ravishda amalga oshirish zarurati iqtisodiyotning innovatsion rivojlanish yo‘liga o‘tishi sharoitida ushbu bozorda raqobat muhitining faollashuvi hamda bozor xatti-harakatlarining dinamik xususiyat kasb etishi bilan izohlanadi. Hozirgi rivojlanish bosqichida tayyor kiyimlar bozorini chuqur o‘rganish bozor noaniqliklarini samarali boshqarish, globallashuv jarayonlariga moslashish, jahon iqtisodiyoti va xalqaro savdoning barqaror o‘sishidan samarali foydalanish, shuningdek, tayyor kiyimlarga bo‘lgan talabning ortishini ta’minlash orqali xizmatlar sohasida ijobiy rivojlanish dinamikasini shakllantirishga xizmat qiladi
NAMANGAN VILOYATI QURILISH MATERIALLARI SANOATIDA MODERNIZATSIYA JARAYONLARIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA ULARNING IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada Namangan viloyati qurilish materiallari sanoatida modernizatsiya jarayonlariga ta’sir etuvchi asosiy omillar, ularning iqtisodiy ahamiyati va hududiy rivojlanishga ta’siri ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot IMRAT metodologiyasi asosida olib borilib, statistik ma’lumotlar, tahliliy jadval va grafiklar orqali asoslab beriladi. Natijalarda investitsiyalar, mehnat resurslari, energiya samaradorligi, xomashyo bazasi va institutsional muhit modernizatsiyaning hal qiluvchi omillari sifatida aniqlanadi
TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
O‘zbekiston iqtisodiyotida turizmni rivojlantirish strategik tarmoq hisoblanib, u mamlakat turistik obyektlarining xavfsizligini mustahkamlash, ekologik salohiyatini oshirish hamda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi sharoitda turizm tizimiga raqamli texnologiyalarni joriy etish jarayoni izchil rivojlanib borayotgan bo‘lsa-da, uni yanada takomillashtirishni talab etuvchi ayrim tizimli jihatlar mavjud. Mazkur jihatlar, asosan, infratuzilmani modernizatsiya qilish, inson kapitalini rivojlantirish, moliyalashtirish mexanizmlarini kengaytirish, axborot va boshqaruv tizimlarini takomillashtirish, shuningdek, iqtisodiy va tashkiliy jarayonlarni optimallashtirish bilan bog‘liqdir
ТУРИЗМ КАК ФАКТОР УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ СТРАНЫ
В статье рассматривается роль туризма в обеспечении устойчивого социально-экономического развития государства. На основе статистических данных международных организаций и национальных источников проведён сравнительный анализ вклада туристической отрасли в экономику ведущих туристических стран и Республики Узбекистан. Определены ключевые тенденции развития туризма в Узбекистане и обоснована необходимость внедрения принципов устойчивого туризма как важного условия повышения эффективности и конкурентоспособности национальной экономики
MINTAQALARDA OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARI INNOVATSION SALOHIYATINI BOSHQARISH METODOLOGIYASINI JORIY ETISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada mintaqalarda oziq-ovqat sanoati korxonalarining innovatsion salohiyatini boshqarish metodologiyasini amaliyotga joriy etishning iqtisodiy samaradorligi nazariy va empirik jihatdan yoritiladi. Tadqiqot innovatsion salohiyatni boshqarishning metodologik elementlari hududiy sharoitlarga moslashtirilgan holda joriy etilganda ishlab chiqarish samaradorligi, mehnat unumdorligi va qo‘shilgan qiymatning oshishiga qanday ta’sir ko‘rsatishini asoslaydi. Maqolada innovatsion boshqaruv metodologiyasini joriy etish jarayoni institutsional muhit, iqtisodiy rag‘batlar va infratuzilmaviy ta’minot bilan uyg‘unlikda ko‘rib chiqiladi. Hududlar kesimida metodologiyani qo‘llash natijasida yuzaga keladigan iqtisodiy samaralar differensial tahlil qilinib, innovatsion faoliyatni boshqarishda yagona yondashuv o‘rniga mintaqaviy moslashuvchanlik ustuvorligi ilmiy jihatdan asoslanadi. Tadqiqot natijalari oziq-ovqat sanoatini innovatsion rivojlantirish, hududiy iqtisodiy siyosatni takomillashtirish va resurslardan samarali foydalanish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
THEORETICAL ASPECTS OF SERVICES IN THE CONTEXT OF UZBEKISTAN’S ECONOMIC TRANSFORMATION
Amid ongoing market reforms and digitalization, Uzbekistan’s economy is undergoing a profound structural transformation, with the service sector emerging as a key driver of this process. Despite its growing economic significance, the theoretical understanding of services remains limited and fragmented within the national academic discourse. This study addresses the existing gap by developing a comprehensive theoretical framework for analyzing services in the context of Uzbekistan’s economic transition
РАЗВИТИЕ ПРЕДПРИЯТИЙ ОБУВНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ В УСЛОВИЯХ ФОРМИРОВАНИЯ МАРКЕТИНГОВЫХ ИННОВАЦИЙ
В статье рассматриваются вопросы активизации процессов привлечения инвестиций, модернизации и диверсификации предприятий обувной промышленности. Особое внимание уделяется разработке долгосрочных маркетинговых стратегий на основе повышения эффективности инновационных исследований, совершенствования производственных процессов, увеличения объёмов выпуска и расширения ассортимента качественной обувной продукции. Обосновывается необходимость создания условий для организации маркетинговых исследований, основанных на концепциях, ориентированных на потребителя, с целью повышения конкурентоспособности предприятий отрасли
QISHLOQ XO‘JALIGI SOHASIDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNING JORIY QILINISHI VA UNI OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDAGI AHAMIYATI
Maqolada qishloq xo‘jaligining rivojlanish darajasini baholash, soha rivojiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash hamda mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanish orqali erishilgan natijalar va istiqboldagi rivojlanish yo‘nalishlari tahlil qilingan. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi sohasiga ilmiy va innovatsion loyihalarni joriy etish orqali oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash masalalari yoritilgan. Xususan, raqamli texnologiyalar hamda “aqlli qishloq xo‘jaligi” konsepsiyasini joriy etish orqali oziq-ovqat barqarorligini ta’minlash va mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash muammolariga alohida e’tibor qaratilgan.
KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHNING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI VA ICHKI BOZORNI KENGAYTIRISH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada kambag‘allikni qisqartirishning iqtisodiy o‘sish va ichki bozorni kengaytirish imkoniyatlariga ta’siri yoritilgan. Kambag‘allikning kelib chiqish sabablari umumiy, institutsional, mintaqaviy va sinfiy kambag‘allik turlari orqali tahlil qilinadi. Mutlaq va nisbiy kambag‘allik tushunchalari ajratib ko‘rsatilgan hamda ularning ijtimoiy va iqtisodiy ta’siri muhokama etiladi. O‘zbekistonda minimal iste’mol xarajatlari va kambag‘allik darajasini hisoblash tartibi bayon etilgan. Kambag‘allikni qisqartirish iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishi va ichki bozorni kengaytirish imkoniyatlarini oshirishi asoslab berilgan. Maqolada ijtimoiy himoya dasturlari hamda iqtisodiy rivojlanish loyihalari tahlil qilinadi. Shuningdek, kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha ta’lim va malaka oshirishni rivojlantirish, iqtisodiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlash, sog‘liqni saqlash xizmatlarini yaxshilash va ijtimoiy tenglikni ta’minlashga qaratilgan takliflar ilgari surilgan
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ТРАНСПОРТНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ В УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ УЗБЕКИСТАНА.
В Республике Узбекистан автомобильный и железнодорожный транспорт объединены в единый транспортно-логистический комплекс, играющий ключевую роль в обеспечении устойчивого экономического роста страны. В статье исследуются теоретические и практические аспекты эффективного использования экономического потенциала транспортного сектора, а также проблемы повышения его ресурсной и организационной эффективности. Разработаны научно обоснованные предложения по совершенствованию методических подходов к рациональному использованию ресурсного потенциала транспортного комплекса
MINTAQANI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARI SALOHIYATIDAN SAMARALI FOYDALANISHNING XORIJ TAJRIBASI
Ushbu maqolada mintaqani barqaror rivojlantirishda paxta-to‘qimachilik klasterlari salohiyatidan samarali foydalanishning xorijiy tajribasi va ushbu tajribalarni mamlakatimizda qo‘llash sharoitlari yoritilgan. Shuningdek, paxtato‘ qimachilik klasterlari salohiyatidan samarali foydalanish tajribalari yuzasidan xulosalar keltirilgan
BARQAROR MOLIYALASHTIRISH KONSEPSIYASIGA MUVOFIQ “YASHIL” INVESTITSIYALARNI RIVOJLANTIRISH
Yashil o‘sish va barqaror rivojlanish konsepsiyasi global mafkuraga aylanib bormoqda, milliy iqtisodiyotlarni o‘zgartirish va qayta qurish vektorini belgilab bermoqda hamda asosiy e’tiborni operatsion samaradorlikni miqdoriy baholashdan oqilona tanlov shartlariga o‘tkazmoqda. Shuning uchun bugungi kunda barqaror o‘sishni ta’minlashning eng dolzarb masalasi moliyalashtirish tizimini o‘zgartirish va “yashil” investitsiyalar hamda ijtimoiy mas’uliyatli biznes tamoyillariga asoslangan yangi moliyaviy paradigmani shakllantirishdir. Ushbu tadqiqot ekologik jihatdan neytral “yashil” investitsiyalar va keyinchalik kam uglerodli iqtisodiyotga o‘tish orqali ekologik loyihalar uchun resurslarni ta’minlash masalasini o‘rganadi. Shuningdek, ishda turli xil yashil moliyalashtirish vositalari va ularning o‘ziga xos qo‘llanilishi tahlil qilinadi.
BANK XIZMATLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI MARKETINGDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada tijorat banklari faoliyatida raqamli marketing vositalaridan foydalanishning samaradorligi va bank xizmatlari sifatini oshirishdagi ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqotda dunyo bo‘ylab raqamli bank xizmatlarining rivojlanish tendensiyalari, mijozlar xulq-atvorining o‘zgarishi, sun’iy intellekt va chatbot texnologiyalarining bank xizmatlariga integratsiyasi hamda raqamli transformatsiya jarayonining moliyaviy natijalarga ta’siri tahlil qilingan. Maqolada O‘zbekiston bank sektorida raqamli marketing vositalaridan foydalanish holati va istiqbollari baholangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli marketing vositalarini samarali qo‘llagan banklar operatsion xarajatlarni 25–40 foizga qisqartirish, mijozlar qoniqishini 17–32 foizga oshirish va daromadlarni yillik 10–11 foizga ko‘paytirish imkoniyatiga ega bo‘ladi
HUDUDLARDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada turizm sanoatining hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Turizm sanoatining mazmuni va mohiyati tadqiq etilib, uning bugungi kunda jahon miqyosida tutgan o‘rni hamda ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, mamlakatning boy madaniy merosi, tarixi, an’analari va boshqa diqqatga sazovor maskanlarini hisobga olgan holda hududlarda turizmni rivojlantirishga qaratilgan amaliy takliflar ilgari surilgan
INVESTITSION PORTFELLARNI SHAKLLANTIRISH, BAHOLASH VA BOSHQARISH
Ushbu maqolada investitsion portfellarni shakllantirish, baholash va samarali boshqarish jarayonlari tahlil qilinadi. Portfellarni shakllantirishda aktivlarning turli xilligini hisobga olish, risklarni diversifikatsiya qilish va investorning maqsadlariga mos keladigan strategiyalarni tanlash muhimdir. Shuningdek, maqolada portfellarni baholash usullari, jumladan, daromad va xavf ko‘rsatkichlari, Sharpe koeffitsienti va beta ko‘rsatkichlari kabi moliyaviy metrikalar tahlil qilinadi. Portfellarni boshqarish jarayoni doimiy monitoring, risklarni nazorat qilish va bozor sharoitlariga moslashtirilgan qarorlar qabul qilishni o‘z ichiga oladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, samarali boshqarilgan portfel investorlar uchun yuqori daromad va barqarorlikni ta’minlaydi, shu bilan birga risklarni minimallashtiradi. Maqola investitsion faoliyatda nazariy bilimlarni amaliy tajribalar bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan
KICHIK XIZMATLAR FAOLIYATINI RASMIYLASHTIRISH ORQALI AHOLI BANDLIGI KO‘RSATKICHLARINI OSHIRISH
Mazkur maqolada kichik xizmatlar faoliyatini rasmiylashtirishning aholi bandligiga ta’siri, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy takliflar bayon etilgan. Xizmatlar sohasining iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni, rasmiylashtirish jarayonining ijtimoiy va moliyaviy afzalliklari tahlil qilingan. Shuningdek, ilg‘or xorijiy tajribalar asosida O‘zbekiston sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan mexanizmlar tavsiya etilgan
MONOPOLIYAGA QARSHI BOSHQARUV TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: XORIJIY TAJRIBA VA MILLIY YONDASHUVLAR
Maqolada monopoliyaga qarshi boshqaruv tizimining nazariy-uslubiy asoslari, rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasi hamda O‘zbekiston amaliyoti qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida monopol tuzilmalarning vujudga kelish sabablari, ularning iqtisodiy oqibatlari hamda raqobat muhitini rivojlantirish orqali bozor samaradorligini oshirish yo‘llari ilmiy asosda yoritib beriladi
СТАТИСТИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ДИНАМИКИ И СЕЗОННОСТИ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В статье рассматриваются доходы населения как ключевой индикатор уровня жизни в Республике Узбекистан. Цель исследования заключается в статистическом анализе динамики, структуры и сезонности совокупного дохода населения. В работе использованы методы анализа временных рядов, расчёт индексов сезонности, экстраполяция и межрегиональные сравнения на основе официальных статистических данных. Результаты анализа показали устойчивый рост доходов населения при наличии выраженных сезонных и региональных различий. Прогнозирование на основе среднегодового темпа роста и индекса сезонности продемонстрировало высокую согласованность результатов при незначительной статистической погрешности. Полученные выводы могут быть использованы при разработке социально-экономической политики, направленной на повышение уровня жизни населения
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI TALABNI PROGNOZLASHNING CHAKANA MARKETING INNOVATSIYASINI TAKOMILLASHTIRISHDAGI ROLI
Chakana savdo bozorlari iste’molchilarning xulq-atvori va texnologik yangilanishlardagi transformatsiyalar ta’sirida tezkor va dinamik o‘zgarishlarga duch kelmoqda. Ushbu sharoitda talab prognozlari menejment qarorlarini qabul qilishda muhim analitik asos bo‘lib xizmat qiladi. Mazkur tadqiqotda sun’iy intellekt (AI) quvvatlangan talab prognozlash yondashuvining, xususan vaqt qatorlari tahlili va Analitik Ierarxiya Jarayoni (AHP) integratsiyasi orqali, chakana savdo marketingidagi innovatsiyalarga ta’siri raqamli transformatsiya kontekstida o‘rganiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ilg‘or prognozlash usullarining personalizatsiya, segmentatsiya va mijozlarni jalb qilish strategiyalariga qo‘shayotgan hissasini statistik modellashtirish, juft solishtirish va ko‘p mezonli qaror qabul qilish usullari asosida baholashdan iborat. Natijalar prognoz aniqligi va marketing innovatsiyalari samaradorligi raqamli tayyorgarlik darajasi bilan chambarchas bog‘liqligini ko‘rsatadi.
TEMIR YO‘L YO‘LOVCHI TASHISH KORXONALARI IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH MODELLARI
Maqolada temir yo‘l transportida yo‘lovchi tashishning iqtisodiy samaradorligini oshirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida yo‘lovchi tashish tizimidagi asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlil qilinib, tizimda uchraydigan asosiy muammolar aniqlangan hamda ularni hal qilish yo‘llari ishlab chiqilgan. Iqtisodiy samaradorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi omillar, xususan, infratuzilma rivojlanishi, operatsion xarajatlarning optimalligi va tarif siyosati ko‘rib chiqilgan. Maqolada zamonaviy texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali yo‘lovchi tashish xizmatlarining samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari temir yo‘l transporti iqtisodiy samaradorligini oshirish uchun yangi va samarali usullarni taklif qiladi
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY HISOBOT VA AUDIT METOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida moliyaviy hisobot va audit metodologiyasini takomillashtirish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida moliyaviy hisobotning shaffofligi va ishonchliligini ta’minlashda auditning o‘rni, zamonaviy metodologik yondashuvlarning ahamiyati hamda ularning korporativ boshqaruv samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, moliyaviy hisobot va audit metodologiyasining o‘zaro uyg‘unligi, riskka asoslangan audit yondashuvi va raqamli texnologiyalardan foydalanish istiqbollari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari aksiyadorlik jamiyatlarida moliyaviy axborot sifatini oshirish va investorlar ishonchini mustahkamlashga qaratilgan amaliy takliflar bilan boyitilgan
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN RISKLARNI BOSHQARISH MEXANIZMIGА TА’SIR QILUVСHI ОMILLАRNING ЕKОNОMЕTRIK TAHLILLАRI
Mazkur tadqiqot tijorat banklari faoliyatida risklarni boshqarish mexanizmlariga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash va ularning iqtisodiy samaradorligini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida bank risklarini boshqarishga ta’sir qiluvchi makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy omillar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Xususan, kredit portfeli sifati, kapital yetarliligi, likvidlilik darajasi, foiz stavkalari, inflyatsiya hamda bank aktivlarining tarkibi kabi ko‘rsatkichlarning risklarni boshqarish mexanizmlariga ta’siri ekonometrik modellar asosida baholanadi. Tadqiqotda regressiya tahlili va statistik usullardan foydalanilib, omillar o‘rtasidagi bog‘liqlik darajasi aniqlanadi. Olingan natijalar tijorat banklarida risklarni samarali boshqarish tizimini takomillashtirish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash hamda bank faoliyatida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatarlarni kamaytirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari bank amaliyoti va moliya sohasidagi ilmiy izlanishlar uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
MULKIY SOLIQLARNING MAHALLIY BUDJET DAROMADLARINI SHAKLLANTIRISHDAGI TAʼSIRINI BAHOLASH
Ushbu maqolada mulkiy soliqlarning mahalliy budjet daromadlarini shakllantirishdagi ta’sirini baholash masalalari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida resurs va mulkiy soliqlar dinamikasi, yalpi ichki mahsulot (YaIM) hamda budjet daromadlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, O‘zbekistonda mulkiy soliqlarning YaIM va jami soliq tushumlaridagi ulushi, davlat va mahalliy budjetlarda mulkiy soliq tushumlarining o‘sish tendensiyalari o‘rganiladi. Shuningdek, mulkiy soliqlardan tushadigan daromadlarning mahalliy budjetlardagi ulushi, soliq to‘lovchilar sonining o‘zgarish dinamikasi, soliq turlari kesimida qo‘llanilayotgan soliq imtiyozlari hamda ularning budjet daromadlariga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda mulkiy soliqqa tortish samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan bo‘lib, xususan, kadastr agentligi va soliq organlari o‘rtasidagi axborot almashinuvini kuchaytirish orqali soliq hisobini takomillashtirish zarurligi asoslab beriladi. Bundan tashqari, soliq xavfsizligini ta’minlash maqsadida mavjud tahdidlar va tavakkalchiliklarni aniqlash hamda baholashga qaratilgan algoritm taklif etiladi.
AVTOMOBIL SANOATIDA MAHSULOT BILAN BOG‘LIQ XIZMATLAR TASNIFI
Ushbu maqola avtomobil sanoatida mahsulot bilan bog‘liq xizmatlarning tasnifi, ularning asosiy xususiyatlari hamda amaliy ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot natijalari xizmatlarni muayyan mezonlar asosida tasniflash, ularning ishlab chiqaruvchilar, dilerlik tarmoqlari va servis korxonalari faoliyatidagi o‘rnini aniqlash, shuningdek, mamlakatimiz avtomobil bozori va biznesini rivojlantirishdagi strategik ahamiyatini baholash imkonini beradi. Maqolada xizmatlarni ichki va tashqi omillar, mahsulotga xos hamda obyektga xos xususiyatlar asosida guruhlash metodikasi ham yoritilgan. Tadqiqot natijalari milliy avtomobil sanoatini modernizatsiya qilish va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalarni shakllantirishga xizmat qiladi.
UY-JOY FONDINI SAMARALI TASHKIL QILISH VA TAKOMILLASHTIRISHNING XORIJIY TAJRIBALARI
Maqolada uy-joy fondini boshqarish va takomillashtirishning Germaniya, Singapur, Janubiy Koreya, Shvetsiya va Avstriya kabi rivojlangan davlatlardagi ilg‘or tajribalari tahlil qilinadi. Ushbu mamlakatlarda qo‘llanilayotgan kooperativ uy-joy modeli, davlat-xususiy sheriklik, ijtimoiy uy-joy dasturlari, energotejamkor qurilish standartlari va raqamli boshqaruv tizimlarining O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari baholanadi. Ushbu natijada xorijiy tajribalarni mahalliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TURIZMNI IQTISODIYOTDA TOʻGʻRIDAN TOʻGʻRI TA’SIRINI STATISTIK TADQIQOTI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston iqtisodiyotida turizmning toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsiri statistik jihatdan oʻrganilgan. Turizmning yalpi qoʻshilgan qiymatdagi ulushi, turizm tarmoqlarining iqtisodiyotdagi ahamiyati, bandlik darajasi, investitsiyalar va turizm xarajatlari tahlil qilingan. Pandemiya davridagi pasayish va keyingi tiklanish jarayonlari, shuningdek, ichki va kiruvchi turizmning xarajatlar tarkibi koʻrib chiqilgan. Tadqiqot natijalari turizm sohasini rivojlantirish va uning iqtisodiyotdagi oʻrnini mustahkamlash uchun asos yaratadi
RIVOJLANGAN DAVLATLAR BANK EKOTIZIMLARI VA O‘ZBEKISTON BANK EKOTIZIMLARINING RIVOJLANISHI VA QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada rivojlangan mamlakatlarda shakllangan bank ekotizimlarining institutsional tuzilishi, raqamli arxitekturasi va boshqaruv mexanizmlari O‘zbekiston bank tizimida shakllanayotgan ekotizim elementlari bilan qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida qiyosiy institutsional tahlil, tizimli yondashuv hamda platformaviy arxitektura tahlili usullaridan foydalanildi. Shuningdek, xalqaro moliya institutlari va konsalting tashkilotlarining so‘nggi yillardagi tahliliy hisobotlari hamda raqamli bankchilik va fintek rivojlanishiga oid ilmiy manbalar tadqiqotning axborot bazasini tashkil etdi. Tahlil natijalariga ko‘ra, rivojlangan davlatlarda bank ekotizimlari platformaviy arxitektura, ochiq API integratsiyalar va fintek subyektlari bilan strategik hamkorlikka asoslangan biznes modellari orqali faoliyat yuritadi. O‘zbekistonda esa bank ekotizimlarining rivojlanishi bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda, raqamli infratuzilmaning kengayishiga qaramasdan, davlat banklarining yuqori ulushi, institutsional cheklovlar va korporativ boshqaruv samaradorligining yetarli emasligi ekotizimlarning to‘liq shakllanish jarayonini sekinlashtirmoqda. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston bank tizimi uchun rivojlangan davlatlar tajribasiga tayangan holda lokallashtirilgan bank ekotizimi konseptual modeli va uni joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM TIZIMI UCHUN DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI ASOSIDA BOSHQARUV METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida davlat-xususiy sherikligi (DXSh) asosida boshqaruv metodologiyasini takomillashtirish yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida amalda qo‘llanilayotgan DXSh mexanizmlarining institutsional, iqtisodiy va boshqaruv jihatlari tahlil qilinib, ularning oliy ta’lim tizimini transformatsiya qilishdagi imkoniyatlari va cheklovlari aniqlangan. Xususan, natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv, universitet avtonomiyasini kuchaytirish, moliyalashtirishni diversifikatsiya qilish va monitoring mexanizmlarini takomillashtirish ustuvor yo‘nalishlar sifatida asoslab berilgan.
OROL BO‘YI MINTAQASIDA XIZMAT KO‘RSATISH SOHASINI INNOVATSION BOSHQARISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada Orol bo‘yi mintaqasida xizmat ko‘rsatish sohasini innovatsion boshqarishning tashkiliyiqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari xizmat ko‘rsatish sektorining hududiy iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, mahalliy ish o‘rinlarini yaratish va aholi turmush sifatini yaxshilashdagi muhim rolini ko‘rsatadi. Maqolada turizm, transport, sog‘liqni saqlash va ta’lim xizmatlari tahlil qilinib, raqamli transformatsiya, avtomatlashtirish, resurslarni optimallashtirish hamda iqtisodiy rag‘batlantirish mexanizmlari orqali xizmatlar sifatini oshirish va xarajatlarni kamaytirishning innovatsion usullari ko‘rib chiqiladi. Olingan natijalar innovatsion boshqaruv mexanizmlari mintaqaviy xizmat ko‘rsatish tizimi samaradorligini oshirishini va hududiy rivojlanishning barqarorligini ta’minlashini tasdiqlaydi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA ISHCHI KUCHIDAN SAMARALI FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada ishlab chiqarish jarayonida ishchi kuchidan foydalanishning nazariy asoslari, ishlab chiqarishda ishchi kuchidan foydalanish bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalar hamda ularning o‘ziga xos xususiyatlarini milliy amaliyotda qo‘llash imkoniyatlari yoritib berilgan. Shuningdek, xususiy holda mamlakatimizda aholi bandligi va daromadlarini oshirishga qaratilgan tarkibiy islohotlarni statistik baholash yo‘llari ilmiy jihatdan tahlil qilingan
INNOVATSION KLASTERLARNI TASHKIL ETISH VA RIVOJLANTIRISHNING MOLIYAVIY MEXANIZMI
Ushbu maqolada innovatsion klasterlarni moliyalashtirishning nazariy va metodologik tamoyillari tahlil qilinib, ularda qo‘llaniladigan qo‘llab-quvvatlash hamda rag‘batlantirish vositalari o‘rganiladi. Shuningdek, innovatsion klasterlarni rivojlantirishga oid global tendensiyalar yoritiladi, chunki turli mamlakatlar mazkur mexanizmlarni joriy etishda o‘ziga xos yondashuvlarni qo‘llaydi va natijalar ham farqlanadi. Innovatsion faoliyatni moliyalashtirishning asosiy tamoyillari aniqlanib, mintaqaning investitsiya riski darajasidan kelib chiqqan holda klasterning investitsiya jozibadorligi baholanadi
ВОПРОСЫ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ИННОВАЦИОННЫМИ ПРОЦЕССАМИ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ
В данной статье всесторонне анализируются вопросы повышения эффективности управления инновационными процессами в коммерческих банках. Исследование выявляет важность цифровой трансформации, внедрения финтех-решений, развития современных банковских услуг и механизмов управления инновационной деятельностью в банковской системе. Также научно обоснованы основные факторы, влияющие на эффективную организацию инновационных процессов: институциональная среда, человеческие ресурсы, финансовые ресурсы, управление рисками и клиентоориентированность. В статье указаны существующие проблемы управления инновационными проектами в коммерческих банках и пути их преодоления. Полученные результаты служат для разработки практических предложений, направленных на повышение конкурентоспособности банковской системы, улучшение качества услуг и обеспечение устойчивого экономического развития
АГРОЭКОТУРИЗМ КАК НАПРАВЛЕНИЕ ДИВЕРСИФИКАЦИИ ЭКОНОМИКИ СЕЛЬСКИХ ТЕРРИТОРИЙ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются механизмы формирования и продвижения инновационного туристического продукта в сфере агроэкотуризма в Узбекистане. Автор проводит детальный анализ целевых сегментов рынка, разделяя их на внутренние и международные группы, и выявляет специфические потребности каждой из них. В качестве решения предлагается создание сети информационно-консультационных центров для обучения основам маркетинга и бизнес-планирования. В работе обосновано, что развитие агроэкотуризма станет драйвером экономического роста регионов, способствуя созданию новых рабочих мест, расширению рынка сбыта сельскохозяйственной продукции и формированию инвестиционно привлекательного имиджа страны
THE IMPACT OF DIGITALIZATION ON SERVICE QUALITY AND CUSTOMER SATISFACTION IN THE HOUSEHOLD SERVICE SECTOR: EMPIRICAL EVIDENCE FROM SAMARKAND REGION
This study examines the impact of digitalization on service quality and customer satisfaction in the household service sector of the Samarkand region. Using survey data collected from 320 consumers and regression analysis, the research identifies the extent to which digital tools—online payment, online queue systems, mobile applications, and digital communication—affect perceived service quality. Results show that digitalization significantly improves service reliability, responsiveness, and customer satisfaction. The study provides policy recommendations for enhancing competitiveness through digital transformation.
DEVELOPMENT OF INTERACTIVE MODELING METHODS FOR THE SYNTHESIS OF INTELLIGENT CONTROL SYSTEMS FOR TECHNICAL OBJECTS IN THE DIGITAL ECONOMY
The digital economy has intensified the complexity of technical objects and increased the demand for intelligent, adaptive, and data-driven control systems. Traditional control design approaches are often insufficient to address uncertainty, dynamic environments, and real-time decision-making requirements. This study investigates the development of interactive modeling methods for the synthesis of intelligent control systems for technical objects operating in digital economic conditions. The research evaluates how interactive modeling influences system adaptability, control accuracy, development efficiency, and decision-making quality. A mixed-methods research design was applied, involving simulation experiments, expert evaluations, and performance analysis of intelligent control systems. Quantitative results demonstrated a 30% improvement in control accuracy and a 35% reduction in system development time. Qualitative findings revealed enhanced system transparency, improved designer interaction, and higher robustness of control strategies. The study highlights the importance of combining interactive modeling, intelligent algorithms, and data-driven synthesis methods to improve the effectiveness of control systems in the digital economy.
TIJORAT BANKLARIDA INVESTITSIYA LOYIHALARINI MOLIYALASHTIRISHDA RISKLARNI BOSHQARISH MASALALARI
Mazkur maqolada tijorat banklarida investitsiya loyihalarini moliyalashtirish jarayonida yuzaga keladigan risklarni boshqarish masalalari chuqur tahlil etilgan. Investitsiya loyihalarining uzoq muddatli va yuqori risk darajasiga egaligi banklar faoliyatida risklarni samarali boshqarishni talab etadi. Tadqiqot davomida investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda uchraydigan asosiy risk turlari, jumladan kredit, bozor, likvidlik, foiz stavkasi, huquqiy va operatsion risklarning mohiyati hamda ularning bank faoliyatiga ta’siri o‘rganildi. Maqolada tijorat banklarida risklarni boshqarishning amaldagi holati tahlil qilinib, risklarni aniqlash, baholash va kamaytirish mexanizmlarining o‘ziga xos jihatlari yoritilgan. Shuningdek, investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda risklarni boshqarish jarayonini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari banklarning investitsiya faoliyatini samarali tashkil etish, muammoli kreditlar ulushini kamaytirish hamda bank tizimining moliyaviy barqarorligini mustahkamlashda amaliy ahamiyatga ega
YANGI O‘ZBEKISTON SHAROITIDA SOLIQ MA’MURIYATCHILIGI TRANSFORMATSIYASI VA UNING MOLIYAVIY XAVFSIZLIKKA TA’SIRI
Ushbu tadqiqotda O‘zbekistonda soliq ma’muriyatchiligi samaradorligi va uning davlat moliyaviy xavfsizligiga ta’siri baholandi. 2018–2025-yillar statistik ko‘rsatkichlari asosida soliq tushumlarining YaIMdagi ulushi lineer regressiya va trend tahlili yordamida hisoblandi. Natijalar ko‘rsatdiki, ko‘rsatkich barqaror o‘sishga ega (R²=0,91) va 2030-yilga borib 14,1 % atrofida bo‘lishi prognoz qilinadi. Kengaytirilgan ekonometrik model raqamlashtirishning ijobiy, yashirin iqtisodiyot va inflyatsiyaning salbiy ta’sirini tasdiqladi. Xulosa o‘rnida, soliq ma’muriyatchiligi fiskal barqarorlik va moliyaviy xavfsizlikni ta’minlashda muhim omil sifatida qayd etiladi
ZAMONAVIY AXBOROT TIZIMLARI ORQALI SOLIQ QARZDORLIGINI UNDIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA TAHLIL
Mazkur tadqiqot zamonaviy axborot tizimlari orqali soliq qarzdorligini undirish mexanizmini takomillashtirish masalalarini xorijiy davlatlar tajribasi asosida tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda soliq qarzdorligini boshqarish va undirish jarayonida raqamli texnologiyalar, avtomatlashtirilgan monitoring tizimlari, riskga asoslangan yondashuvlar hamda elektron majburiy ijro mexanizmlarining qo‘llanish amaliyoti o‘rganilgan. Shuningdek, soliq ma’murchiligida axborot tizimlarining integratsiyasi, ma’lumotlar almashinuvi va real vaqt rejimidagi nazorat vositalarining soliq qarzdorligini kamaytirishdagi roli baholangan. Tahlil natijalariga ko‘ra, xorijiy tajriba asosida soliq qarzdorligini undirish samaradorligini oshirish, ma’muriy xarajatlarni qisqartirish hamda soliq intizomini mustahkamlashga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosalar va takliflar ishlab chiqilgan
TA’LIM MIGRATSIYASI VA INTEGRATSIYA KO‘RSATKICHLARINI STATISTIK TAHLILI: YEVROPA ITTIFOQI (SIRIUS) TAJRIBASI VA O‘ZBEKISTON AMALIYOTI
Ushbu maqolada Yevropa Ittifoqida migrant bolalar ta’limini qo‘llab-quvvatlash maqsadida 2012-yilda tashkil qilingan SIRIUS tarmog‘i haqida so‘z boradi. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida migrant o‘quvchilarning ta’lim tizimiga integratsiya darajasi, davlat xarajatlari, ta’limdan chetda qolgan o‘quvchilar ulushi va ishtirok ko‘rsatkichlari haqidagi to‘plangan ma’lumotlar asosida Yevropa davlatlarining ta’lim tizimlari migrant o‘quvchilarni qanchalik qo‘llabquvvatlayotganini baholovchi kompleks ko‘rsatkichlar tizimidan iborat platforma haqida ma’lumot beriladi. O‘zbekiston sharoitidagi ta’lim migratsiyasi muammolari taxlil qilinadi. Yevropa tajribasi asosida O‘zbekistondagi ta’lim migratsiyasiga oid muammolarga amaliy yechim va tavsiyalar beriladi
HUDUDIY SANOAT KORXONALARI FAOLIYATINI KOʻP OMILLI STATISTIK TAHLIL ETISHDAGI ILGʻOR XORIJIY TAJRIBALAR VA ULARDAN FOYDALANISH YOʻLLARI
Mazkur maqolada hududiy sanoat korxonalari faoliyatini baholashda ko‘p omilli statistik va ekonometrik tahlil usullaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari o‘rganilgan. Tadqiqotda ilg‘or xorijiy mamlakatlar tajribasi tahlil qilinib, ularning hududiy sanoat rivojlanishini baholashda qo‘llayotgan regressiya, panel ma’lumotlar, klaster, faktor hamda samaradorlik tahlili usullarining ustunliklari yoritilgan. O‘zbekiston hududlari misolida sanoat korxonalari faoliyatiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlanib, hududlar o‘rtasidagi sanoat rivojlanish tafovutlari ko‘p omilli modellar asosida baholangan. Tadqiqot natijalari sanoat siyosatini manzilli va ilmiy asoslangan holda takomillashtirish, resurslardan samarali foydalanish hamda hududiy iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan amaliy takliflarni ishlab chiqishga xizmat qiladi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ORQALI HUDUDIY INVESTITSIYA MUHITINI TAKOMILLASHTIRISH: QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA TAHLIL VA TAVSIYALAR
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalarni hududiy iqtisodiyotga joriy etish orqali investitsion muhitni yaxshilash masalalari Qashqadaryo viloyati misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli infratuzilmaning holati, elektron davlat xizmatlarining rivojlanish darajasi, raqamli platformalarning biznes muhitiga ta’siri hamda investorlar uchun yaratilayotgan qulayliklar o‘rganiladi. Shuningdek, hududda mavjud muammolar — internet qamrovining notekisligi, raqamli savodxonlik darajasining pastligi va malakali kadrlar yetishmovchiligi aniqlanadi. Tahlil natijalari asosida raqamli infratuzilmani rivojlantirish, investitsion axborot platformalarini yaratish, davlat-xususiy sheriklikni kuchaytirish hamda kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi. Ushbu tavsiyalar hududiy investitsion muhitni barqaror yaxshilashga xizmat qiladi
KICHIK BIZNESDA INNOVATSION FAOLIYATNI TASHKIL ETISH VA RAG‘BATLANTIRISH MEXANIZMLARI
Maqolada zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda kichik biznesda innovatsion faoliyatni tashkil etish va uni rag‘batlantirish mexanizmlarining nazariy-metodologik hamda amaliy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda innovatsion jarayonlarni samarali joriy etish, davlat va xususiy sektor qo‘llab-quvvatlash choralari, moliyaviy va nomoliyaviy stimullarning o‘rni yoritilgan. Shuningdek, raqobatbardoshlikni oshirish va innovatsion salohiyatni rivojlantirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA RIVOJLANGAN MAMLAKATLAR TAJRIBASIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqola yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida rivojlangan mamlakatlar tajribasining iqtisodiy ahamiyati va amaliy samaradorligini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Germaniya, Skandinaviya mamlakatlari va Janubiy Koreya kabi davlatlarda yashil innovatsiyalar, qayta tiklanuvchi energiya manbalari hamda resurslardan samarali foydalanish asosida erishilgan iqtisodiy natijalarni tahlil qilish va ushbu tajribalarni rivojlanayotgan mamlakatlar, xususan O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida qo‘llash imkoniyatlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yashil iqtisodiyot modeli energiya tejamkorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini qisqartirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va uzoq muddatli barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Rivojlangan mamlakatlarda yashil iqtisodiy siyosatni izchil amalga oshirish davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi samarali hamkorlik, investitsiya muhitini yaxshilash va innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish orqali amalga oshirilayotganligi aniqlangan. Maqolada xorijiy tajribalarni milliy iqtisodiyotga moslashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilib, yashil iqtisodiyotga o‘tishning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan zamonaviy yondashuvlar taklif etiladi
ZAMONAVIY IQTISODIYOTDA ISLOMIY MOLIYA VA NOBANK KREDIT TASHKILOTLARIDA STRATEGIK BOSHQARUVNING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada zamonaviy iqtisodiyot sharoitida islomiy moliya institutlari hamda nobank kredit tashkilotlarida strategik boshqaruvning nazariy asoslari tahlil qilingan. Tahlil jarayonida strategik boshqaruv tushunchasi, uning islomiy moliya tamoyillari bilan uyg‘unligi, shuningdek, nobank kredit tashkilotlari faoliyatini samarali boshqarishdagi o‘rni o‘rganilgan. Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish jarayonida Google Scholar, ScienceDirect va ResearchGate ilmiy ma’lumotlar bazalarida mavzuga oid 60 ta ilmiy ish o‘rganilib, ulardan 27 tasi mazkur maqolada foydalanilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, islomiy moliya tamoyillari asosida amalga oshiriladigan strategik boshqaruv risklarni kamaytirish, etika asosida qarorlar qabul qilish hamda uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlash imkonini beradi
IQTISODIY FAOLLIKNI OSHIRISHGA QARATILGAN DAVLAT FISKAL SIYOSATI HOLATI TAHLILI
Mazkur ilmiy maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat tomonidan iqtisodiyotni tartibga solishning asosiy instrumentlari hisoblangan fiskal (budjet-soliq) va monetar (pul-kredit) siyosatlarning o‘rni tahlil qilinadi. Xususan, soliq mexanizmining tadbirkorlik subyektlari faoliyati hamda innovatsion rivojlanishga ta’siri kompleks yondashuv asosida baholanadi. Tadqiqot doirasida O‘zbekiston Respublikasida 2019-yildan boshlab soliq tizimida amalga oshirilgan islohotlar, jumladan, umumbelgilangan soliq rejimiga o‘tish mezonlari, qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) to‘lovchilari sonining o‘sish dinamikasi, bazaviy hisoblash miqdori va mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori joriy etilishi bilan bog‘liq o‘zgarishlar iqtisodiy samaradorlik nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Shuningdek, soliq yukining yuqori darajasi tadbirkorlik faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi hamda norasmiy iqtisodiyot ulushining ortishiga olib kelishi mumkinligi asoslab beriladi. Umumbelgilangan soliq rejimiga o‘tish uchun belgilangan chegaraviy miqdorlarning inflyatsiya darajasi, ish haqi o‘sishi va valyuta kursi o‘zgarishlari bilan solishtirma tahlili asosida amaldagi mezonlarni qayta ko‘rib chiqish zarurligi ilmiy jihatdan asoslanadi. Maqolada innovatsion faoliyatni soliqlar orqali rag‘batlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilib, innovatsion korxonalar, innovatsiyalarni ishlab chiqarishga joriy qiluvchi tashkilotlar, innovatsion mahsulot iste’molchilari hamda innovatsion infratuzilma subyektlari uchun differensial soliq mexanizmlarini qo‘llash zarurligi ko‘rsatib o‘tiladi. Xalqaro tajriba, xususan, Rossiya Federatsiyasi va Qozog‘iston Respublikasi misolida soliq rejimlarining kichik biznes subyektlariga ta’siri solishtirma tahlil qilinadi.
MEHNATGA HAQ TOʻLASHNING MOHIYATI VA ULARNI HISOBGA OLISHNING ASOSIY VAZIFALARI
Ushbu maqolada mehnatga haq to‘lashning iqtisodiy mohiyati, uning nazariy asoslari hamda buxgalteriya hisobida aks ettirilishining asosiy vazifalari yoritilgan. Mehnat va ish haqi tushunchalarining klassik iqtisodiy nazariyalar, xususan Adam Smit va David Rikardo qarashlari asosida shakllanishi tahlil qilingan. Shuningdek, mehnatga haq to‘lash tamoyillari, ish haqi tizimlari va shakllari, ularni davlat tomonidan tartibga solish masalalari ko‘rib chiqilgan. Maqolada mehnat haqi hisobining buxgalteriya hisobi tizimidagi o‘rni, uning nazorat va tahlil funksiyalari, xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga o‘tish sharoitida mehnatga haq to‘lash hisobini takomillashtirish zarurati asoslab berilgan
“CRADLE TO CRADLE” VA “CRADLE TO GRAVE” KONSEPSIYALARINING UMUMIY VA XUSUSIY JIHATLARI
This paper provides a comparative analysis of the “Cradle to Grave” concept, which represents a linear product life cycle approach, and the “Cradle to Cradle” concept, an innovative model within the circular economy framework. The study examines their philosophical foundations, approaches to resource use, waste management principles, design strategies, innovation potential, and alignment with sustainable development goals. The findings indicate that while the “Cradle to Grave” model focuses on minimizing negative environmental impacts, the “Cradle to Cradle” concept aims to create regenerative systems where waste is eliminated and materials continuously circulate within closed-loop systems
MINTAQADA PARRANDACHILIK SANOATINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Mazkur maqolada mintaqada parrandachilik sanoatining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari tahlil qilingan. Tadqiqotda Qashqadaryo viloyati misolida sanoatning boshlang‘ich shakllanishi, rivojlantirish va modernizatsiya bosqichlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, rivojlanishga ta’sir etuvchi asosiy iqtisodiy, ishlab chiqarish va institutsional omillar — resurslar bilan ta’minlanganlik, investitsion faollik, texnologik daraja va davlat qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari statistik usullar yordamida baholangan
AKSIYADORLIK JAMIYATLARINING BARQAROR RIVOJLANISH STRATEGIYALARI VA MINTAQA IQTISODIYOTIGA TA’SIRI: KEYNESIAN YONDASHUV NUQTAI NAZARIDAN
Ushbu maqolada aksiyadorlik jamiyatlarining barqaror rivojlanish strategiyalari hamda ularning mintaqa iqtisodiyotiga ta’siri Keynesian yondashuv doirasida tahlil qilingan. Tadqiqotda davlatning moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlari va investitsion siyosatining aksiyadorlik jamiyatlari orqali iqtisodiy faollikni oshirishdagi o‘rni murakkab tizimli yondashuv asosida yoritilgan. Shuningdek, aksiyadorlik jamiyatlarini barqaror rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari, jumladan iqtisodiy o‘sish sur’atlari, investitsion oqimlar hamda ijtimoiy foyda ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar Keynesian nazariyaning asosiy tamoyillari bilan uzviy bog‘liq holda tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, davlat tomonidan iqtisodiy rag‘batlar bilan qo‘llab-quvvatlanadigan aksiyadorlik jamiyatlari nafaqat moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga, balki mintaqa iqtisodiyotining strategik va barqaror rivojlanishiga ham salmoqli hissa qo‘shadi
QURILISH KORXONALARIDA INQIROZGA QARSHI BOSHQARUVNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI (ROSSIYA TAJRIBASI)
Ushbu maqolada Rossiya Federatsiyasidagi qurilish korxonalarida inqirozga qarshi boshqaruv tizimining o‘ziga xos xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Qurilish sohasining makroiqtisodiy beqarorlik sharoitlariga sezgirligi ochib berilib, uning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi tashqi va ichki omillar kompleks tarzda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash masalalari hamda risklarni samarali boshqarish mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, davlat tomonidan tartibga solish instrumentlarining roli va ahamiyati tahlil qilinadi. Rossiya tajribasining ijobiy jihatlari bilan bir qatorda, uni takomillashtirish imkoniyatlari ham asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari ilmiy jihatdan asoslangan bo‘lib, amaliy qo‘llash uchun muhim ahamiyatga ega
RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA YASHIL XIZMATLAR SEKTORINING TRANSFORMATSIYASI
Mazkur ilmiy maqolada rivojlangan mamlakatlarda yashil xizmatlar sektorining transformatsiyasi hamda uning asosiy rivojlanish yo‘nalishlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda xizmatlar sektorining ekologik barqarorlik, iqtisodiy samaradorlik va institutsional islohotlar bilan o‘zaro uyg‘unligi ilmiy-nazariy asosda yoritilgan. Rivojlangan davlatlar tajribasi asosida yashil innovatsiyalarni joriy etish, raqamlashtirish jarayonlari va davlat siyosatining yashil xizmatlar sektorini rivojlantirishdagi o‘rni o‘rganilgan. Tadqiqot tizimli va taqqoshlama tahlil metodlariga tayangan holda amalga oshirilgan. Olingan natijalar yashil xizmatlar sektorining raqobatbardoshligini oshirish va barqaror rivojlanishni ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi
VIRTUAL TA’LIM MUHITI ORQALI TALABALARNING MULOQOT KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH OMILLARI
Maqolada virtual ta’lim muhiti sharoitida talabalarning muloqot ko‘nikmalarini shakllantirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar ilmiy-nazariy va empirik jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar asosida tashkil etilgan ta’lim jarayonida muloqotning mazmuni va shakllari o‘zgarib, talabalardan yuqori darajadagi faollik, mustaqillik va hamkorlikni talab etmoqda. Tadqiqot doirasida virtual ta’lim platformalarida sinxron, asinxron va gibrid muloqot shakllarining pedagogik imkoniyatlari, o‘qituvchi moderatsiyasining roli, platforma funksional imkoniyatlari hamda psixologik omillarning ahamiyati o‘rganildi. Empirik tadqiqot natijalari virtual muhitda puxta rejalashtirilgan muloqot faoliyati talabalarning fikr bildirish, tinglash va konstruktiv hamkorlik ko‘nikmalarini sezilarli darajada rivojlantirishini ko‘rsatdi
MINTAQA IQTISODIYOTIDA TRANSPORT INFRATUZILMASINI TAKOMILLASHTIRISH KO‘RSATKICHLARINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH VA PROGNOZLASHTIRISH
Ushbu maqolada mintaqa iqtisodiyotida transport infratuzilmasini takomillashtirish ko‘rsatkichlarini ekonometrik modellashtirish va prognozlashtirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida transport infratuzilmasi rivojlanishini tavsiflovchi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlanib, ularning iqtisodiy o‘sishga ta’siri econometrik modellar asosida baholangan. Olingan natijalar asosida transport infratuzilmasini rivojlantirish samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy takliflar ishlab chiqilgan
ОЦЕНКА СТОИМОСТИ И РИСКОВ ПРЯМЫХ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ (FDI)
В условиях глобализации мировой экономики прямые иностранные инвестиции (FDI) играют ключевую роль в обеспечении устойчивого экономического роста, модернизации производства и интеграции национальных экономик в международные рынки. В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты оценки стоимости и рисков прямых иностранных инвестиций. Особое внимание уделяется анализу факторов, влияющих на инвестиционную привлекательность принимающих стран, включая макроэкономическую стабильность, институциональную среду, уровень политических и финансовых рисков, а также правовые гарантии защиты инвестиций. Обоснована необходимость комплексного подхода к оценке FDI, сочетающего количественные методы (дисконтирование денежных потоков, анализ чувствительности, сценарный анализ) и качественные методы оценки рисков. Рассматриваются основные виды рисков, сопутствующих прямым иностранным инвестициям, в том числе страновой, валютный, операционный и регуляторный риски. Результаты исследования могут быть использованы при разработке инвестиционных стратегий, а также в процессе принятия управленческих решений международными инвесторами и государственными органами, ответственными за формирование инвестиционной политики.
XIZMAT KO‘RSATISH TARMOQLARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA MONOPOLIYAGA QARSHI NAZORATNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida kechayotgan raqamli transformatsiya jarayonlari hamda ularning monopoliyaga qarshi nazorat bilan o‘zaro bog‘liqligi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, platformaviy biznes modellari, Big Data va sun’iy intellektning keng joriy etilishi natijasida xizmatlar bozori sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilayotgani asoslab beriladi. Shu bilan birga, bozor konsentratsiyasining kuchayishi, raqamli monopoliyalarning shakllanishi va algoritmik ustunlikning yuzaga kelishi kabi xavflar aniqlanib, ularning raqobat muhitiga ta’siri baholanadi.
OʻZBEKISTONDA INTEGRATSIYALASHGAN YASHIL MOLIYALASHTIRISH ARXITEKTURASI: KONSEPTUAL MODEL VA AMALIY TAKLIFLAR
Ushbu maqola siyosiy qarorlar qabul qilishga yo‘naltirilgan (policy-oriented) bo‘lib, unda O‘zbekistonda yashil moliyalashtirish tizimining joriy holati, institutsional tuzilmasi hamda metodologik fragmentatsiyalashuv holati tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida yashil moliyalashtirish tizimida qo‘llanilayotgan turli moliyaviy instrumentlarning yagona arxitekturaga integratsiyalanmaganligi natijasida yuzaga kelayotgan muammolar aniqlanadi hamda ushbu muammolarni bartaraf etishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
BANK TIZIMI FAOLIYATI MISOLIDA MOLIYAVIY ISLOHOTLAR SHAROITIDA KORXONALAR LIKVIDLIGINI OSHIRISH MASALALARI.
Mazkur maqolada bugungi kunda zamonaviy likvidlikni boshqarish strategiyalari moliya sektoridagi chuqur strukturaviy islohotlar sharoitida korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda muhim omil ekanligi ilmiy asosda yoritib berilgan. Tadqiqotda korxonalarning, asosan moliyaviy institutlarning, to‘lov qobiliyatini ta’minlash mexanizmlari hamda ularning barqaror rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi makroiqtisodiy omillar tahlil qilingan. Tahlil Moliyaviy sektorni baholash dasturi (FSAP) materiallari va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024–2025 yillarga oid hisobotlari asosida olib borilgan. Shuningdek, likvid aktivlarni samarali boshqarish va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlashda Bazel qo‘mitasining xalqaro standartlarini joriy etish hamda raqamlashtirish jarayonlarining ahamiyati alohida ta’kidlangan
BOJXONA HUDUDIDA QAYTA ISHLASH BOJXONA REJIMINING SANOAT RIVOJI VA EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISHDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada bojxona hududida qayta ishlash bojxona rejimining iqtisodiy mohiyati, huquqiy asoslari hamda amaliy qoʻllanilishi Oʻzbekiston Respublikasi misolida kompleks tahlil qilingan. Qayta ishlash rejimi eksportga yoʻnaltirilgan ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish, qoʻshilgan qiymat yaratish va milliy sanoatni global qiymat zanjirlariga integratsiya qilishda samarali iqtisodiy mexanizm sifatida baholanadi. Tadqiqot natijasida mazkur rejimning eksport salohiyatini oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishdagi oʻrni asoslab berilgan hamda uning samaradorligini yanada oshirish boʻyicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
СТРАТЕГИЧЕСКАЯ РОЛЬ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ В СТАНОВЛЕНИИ ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ И ОБЕСПЕЧЕНИИ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ
В статье исследуется влияние прямых иностранных инвестиций (ПИИ) на процесс трансформации национальной экономики Узбекистана от сырьевой модели к инновационной. На основе анализа статистических данных за 2020–2025 гг. выявлен структурный сдвиг инвестиционных потоков: снижение доли добывающего сектора и рост вложений в обрабатывающую промышленность (до 27,3%) и «зеленую» энергетику. Проведен сравнительный анализ с экономиками стран Центральной Азии, который продемонстрировал лидерство Узбекистана в диверсификации инвестиционного портфеля. В работе обоснована необходимость перехода от фискальных льгот к целевым механизмам стимулирования.
TOVAR-XOMASHYO BIRJASIDA SAVDO TURLARINING SHAKLLANISHI VA ULARNING BOZOR SAMARADORLIGIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada tovar-xomashyo birjalarida savdo turlarining shakllanish jarayoni hamda ularning bozor samaradorligiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda birja savdosining spot, forvard, fyuchers va opsion kabi asosiy shakllari evolyutsion rivojlanish nuqtayi nazaridan o‘rganildi. Savdo instrumentlarining diversifikatsiyasi narx shakllanishining aniqligi, bozor likvidligi va risklarni boshqarish mexanizmlariga ta’siri baholandi. Tadqiqot natijalari savdo turlarining uyg‘unlashgan rivojlanishi bozor barqarorligini ta’minlash va institutsional samaradorlikni oshirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi
THE ROLE OF CORPORATE STRUCTURES IN THE DEVELOPMENT OF GLOBAL FINANCIAL RELATIONS
This article describes the role of corporate structures in the development of financial relations in the world. Analysis of data on changes in global macroeconomic indicators and the number of corporate structures and the share of their market capitalization in the world's GDP was carried out. On the basis of the results of the research, proposals and recommendations have been developed on the effective establishment of corporate management of financial relations in corporate structures.
BANKLARNI MODERNIZATSIYA VA TRANSFORMATSIYA QILISH JARAYONIDA INVESTITSION KREDITLASH SAMARADORLIGINI TA’MINLASH VA UNI OSHIRISHNING ASOSIY YO‘LLARI
Mazkur maqolada banklarni modernizatsiya va transformatsiya qilish sharoitida investitsion kreditlash samaradorligini oshirishning nazariy-amaliy jihatlari yoritilgan. Kredit portfeli sifati, tavakkalchiliklarni boshqarish, skoring tizimining rivojlanishi va tijorat banklarida kredit qarorlarini qabul qilish jarayonining takomillashtirilishi asosiy tahlil obyekti sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, bank xizmatlarining raqamlashtirilishi, masofaviy xizmatlar ulushining oshishi, kreditga layoqatlilikni baholash modellarining qo‘llanilishi hamda stress-testlashning ahamiyati ilmiy asosda tahlil etildi. Maqolada investitsion kreditlash samaradorligini ta’minlash uchun zarur bo‘lgan tashkiliy, texnologik va institutsional takliflar ishlab chiqilgan.
KICHIK BIZNESDA RAQAMLI MARKETING: O‘ZBEKISTON SHAROITIDA SAMARADORLIK VA INTEGRATSIYA MODELLARI
Ushbu maqola O‘zbekistonda kichik biznes subyektlari tomonidan raqamli marketing xizmatlaridan foydalanish samaradorligini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning dolzarbligi raqamlashtirish sharoitida cheklangan resurslarga ega kichik korxonalar uchun raqamli kanallar orqali mijozlarni jalb qilish, konversiya darajasini oshirish hamda faoliyat barqarorligini ta’minlashning muhim ahamiyat kasb etishi bilan izohlanadi. Adabiyotlar tahlili va amaliy keyslar asosida raqamli marketing samaradorligini baholovchi asosiy ko‘rsatkichlar, kichik biznes faoliyatida uchraydigan tipik muammolar, raqamli yetuklik modellari hamda samaradorlikni oshirishga xizmat qiluvchi omillar aniqlangan. Tadqiqot natijalari tizimli va strategik yondashuv mavjud bo‘lgan sharoitda raqamli marketing mijozlarni jalb qilish xarajatlarini optimallashtirish, konversiya darajasini oshirish va biznes barqarorligini mustahkamlashga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
TASHQI SAVDODA EKSPORTNING MAKROIQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada tashqi savdo tizimida eksportning makroiqtisodiy ahamiyati keng tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida eksport hajmining yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishiga, to‘lov balansi barqarorligiga, valyuta tushumlari shakllanishiga hamda bandlik darajasiga ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, eksportni rivojlantirish orqali milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini kuchaytirish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash masalalari yoritib beriladi. Maqolada eksport siyosatining makroiqtisodiy muvozanatga ta’siri hamda global bozor sharoitida eksport salohiyatini oshirish yo‘llari asoslab berilgan.
РАЗВИТИЕ АСПЕКТОВ МАРКЕТИНГА В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ СПОРТИВНЫХ ОРГАНИЗАЦИИ
В данной статье рассматриваются современные направления и особенности развития маркетинга в системе управления спортивных организаций. Цель исследования заключается в анализе маркетинговых инструментов, способствующих повышению эффективности деятельности спортивных структур и укреплению их конкурентных позиций на рынке спортивных услуг
LIZING OLUVCHI KORXONALARDA BUXGALTERIYA HISOBINI XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA YURITILISHI
Ushbu maqolada lizing oluvchi korxonalarda buxgalteriya hisobini xalqaro moliyaviy hisobot standartlari, xususan IFRS 16 “Ijara” standarti asosida yuritish masalalari ilmiy-amaliy jihatdan atroflicha tahlil qilingan. Global iqtisodiy muhit sharoitida moliyaviy hisobotlarning shaffofligi va taqqoslanishini ta’minlash muhim ahamiyat kasb etib, lizing operatsiyalarining balansda to‘g‘ri aks ettirilishi korxonaning real moliyaviy holatini xolis baholash imkonini beradi. Maqolada IFRS 16 ning avvalgi IAS 17 standartidan tub farqlari ochib berilib, lizing oluvchilar uchun yagona hisob modeli joriy etilishining afzalliklari asoslab berilgan. Tadqiqot jarayonida nazariy va qiyosiy tahlil, normativ-huquqiy hujjatlarni o‘rganish hamda amaliy misollar metodlaridan foydalanilgan. Lizing shartnomalarini hisobga olish jarayoni sakkiz bosqichda yoritilib, har bir bosqichning mazmuni va buxgalteriya hisobidagi ahamiyati tizimli ravishda ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, lizing operatsiyalarining schyotlar rejasida aks ettirilishi jadval asosida bayon etilgan. Tadqiqot natijalari IFRS 16 ga muvofiq foydalanish huquqi aktivi va lizing majburiyatlarini balansda tan olish moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini oshirishini, balansdan tashqari majburiyatlarni qisqartirishini hamda investorlar va foydalanuvchilar uchun axborot sifatini yaxshilashini tasdiqlaydi. Xulosa qismida milliy buxgalteriya tizimini xalqaro standartlarga uyg‘unlashtirish, hisob siyosatini takomillashtirish va lizing hisobini avtomatlashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ilgari surilgan.
YASHIL IQTISODIYOT VA KICHIK BIZNES RIVOJLANISHINING NAZARIY–KONSEPTUAL ASOSLARI
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida kichik biznes uchun yaratilayotgan iqtisodiy, ekologik va institutsional imkoniyatlar chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot davomida muallif o‘tish davriga xos iqtisodiy o‘zgarishlar, ekologik talablar hamda tartibga soluvchi mexanizmlar ta’sirini inobatga olgan holda, kichik biznes subyektlarining yangi bozor segmentlarida faol ishtirok etish imkoniyatlarini asoslab beradi. Maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida kichik biznesning rivojlanish zarurati nafaqat ekologik omillar bilan, balki hududiy iqtisodiy cheklovlarni kompensatsiya qilish, mahalliy resurslar asosida barqaror ishlab chiqarish tizimini shakllantirish va ichki bozorni mahalliy mahsulot bilan ta’minlash kabi ustuvor vazifalar bilan ham uzviy bog‘liqligi ta’kidlanadi. Xulosa o‘rnida zamonaviy sanoat va iqtisodiy faoliyatning atrof-muhitga ko‘rsatayotgan ta’siri o‘ta murakkab, ko‘p qirrali va ko‘p tarmoqli jarayonlar tizimi hisoblanadi. Inson tomonidan amalga oshirilayotgan ishlab chiqarish amaliyotlari tabiiy muhitning turli sohalariga — atmosfera, suv, tuproq, biologik resurslar va ekotizimlar barqarorligiga sezilarli tarzda ta’sir etishi qayd etilgan
TEXNOLOGIK RESURSLARNI BOSHQARISHDA STRATEGIYALARDAN FOYDALANISH
Texnologik resurslar ishlab chiqarish samaradorligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Maqolada texnologik resurslarni boshqarishda strategiyalardan foydalanish masalalari o‘rganilgan. Strategiyani ishlab chiqish jarayoni bosqichlari yoritilgan va takomillashtirish yo‘llari belgilangan
OLIY TA’LIM EKSPORT XIZMATLARINING IQTISODIY AHAMIYATI HAMDA ZARURLIGI
Ushbu maqolada oliy ta’lim eksport xizmatlarining iqtisodiy mohiyati, ularning milliy iqtisodiyot rivojidagi o‘rni hamda ahamiyati tahlil qilinadi. Xususan, xalqaro ta’lim xizmatlari bozori sharoitida xorijiy talabalarni jalb etish orqali valyuta tushumlarini oshirish, oliy ta’lim muassasalarining raqobatbardoshligini kuchaytirish hamda inson kapitalini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, oliy ta’lim eksportining mamlakat imiji va innovatsion salohiyatini oshirishdagi roli yoritib beriladi.
SANOAT KORXONASIDA INNOVATSION JARAYONLAR SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISHNING METODIK YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada sanoat korxonalarida innovatsion faoliyat samaradorligini baholash masalalari, ularning nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Innovatsion faoliyat korxonaning raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini kuchaytirish va yangi texnologiyalarni joriy etish jarayonlarida asosiy omil sifatida talqin etiladi. Sanoat sohasida innovatsion faoliyatni baholashda iqtisodiy, texnologik, ijtimoiy va ekologik omillar o‘zaro uzviy bog‘liqlikda ko‘rib chiqiladi. Maqolada innovatsion faoliyat samaradorligini aniqlashda qo‘llaniladigan asosiy ko‘rsatkichlar tizimi, ularning metodologik asoslari hamda tahliliy yondashuvlari yoritilgan. Shu bilan birga, xorijiy mamlakatlar tajribasi misolida sanoat korxonalarida innovatsion boshqaruv tizimini takomillashtirish yo‘llari ham ko‘rsatib o‘tiladi. Innovatsion faoliyat natijadorligini baholashda integral ko‘rsatkichlar, ko‘p mezonli tahlil usuli hamda investitsion qaytarim koeffitsientidan foydalanish imkoniyatlari tahlil etilgan.
ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada ishlab chiqarish xarajatlari hisobining nazariy-uslubiy asoslari hamda uni takomillashtirishning zamonaviy yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida ishlab chiqarish xarajatlarini iqtisodiy elementlar bo‘yicha, tannarxga kiritilishi, ishlab chiqarish jarayoniga munosabati hamda o‘zgaruvchanlik darajasiga ko‘ra tasniflashning hisob amaliyotidagi ahamiyati yoritib berilgan. Maqolada ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish va nazorat qilishni takomillashtirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular korxonalarda mahsulot tannarxini pasaytirish hamda moliyaviy natijalarni yaxshilashga xizmat qiladi.
BOSHQARUV HISOBINI TASHKIL QILISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada boshqaruv hisobining mohiyati va uning korxona faoliyatida tutgan o‘rni yoritilgan. Olib borilgan tadqiqotlar natijasida boshqaruv hisobini samarali tashkil etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Ushbu maqolada inson kapitaliga investitsiya turlarining tasnifi va hayot sikli davomida inson kapitalini rivojlantirishga uzluksiz investitsiyalar jarayoni keltirilgan. Unda iqtisodiy boshqaruvning turli darajalarida inson kapitaliga investitsiyalar bilan shug'ullanuvchi subyektlar va ularning bu faoliyatni qanday amalga oshirishlari aniqlangan
TURIZM INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISH VA IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA KLASTER USULLARINI QO‘LLASH
Iqtisodiyot va menejment fanlarida, xususan, turizm sohasida “klaster” atamasi keng qo‘llaniladigan tushunchalardan biri bo‘lib, uning mohiyati so‘nggi o‘n yilliklarda juda tez va oldindan aniq bashorat qilib bo‘lmaydigan tarzda o‘zgarib bormoqda. Biroq hozirgi vaqtda turizm sohasi infratuzilmasini rivojlantirishda klaster yondashuvini joriy etish jarayonida muayyan qiyinchiliklar yuzaga kelmoqda. Bu holat, o‘z navbatida, mazkur sohada amalga oshirilayotgan klaster siyosatini samarali realizatsiya qilish bilan bog‘liq muammolarni hal etish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Shu nuqtai nazardan, maqolada muallif turizm infratuzilmasini rivojlantirish hamda iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirishda klaster usullarini qo‘llash bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalarni bayon etadi.
МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К ОЦЕНКЕ СТОИМОСТИ КОМПАНИИ В ПРОЦЕССАХ СЛИЯНИЙ И ПОГЛОЩЕНИЙ
В статье исследуются методологические подходы к оценке стоимости компании в процессах слияний и поглощений (M&A). Оценка стоимости рассматривается как ключевой элемент системы стратегического управленческого принятия решений, обеспечивающий экономическую обоснованность и долгосрочную эффективность интеграционных процессов. Обосновывается приоритет комплексного подхода, основанного на интеграции финансовых и качественных факторов, включая стратегические, управленческие и институциональные аспекты. Полученные результаты способствуют повышению точности определения стоимости компании и эффективности её управления в условиях корпоративной интеграции.
ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ВИДОВ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ТУРИЗМА УЗБЕКИСТАНА
В данной научной статье рассматриваются маркетинговые аспекты трендов в сфере экотуризма и современные тенденции развития горных курортов. Подчёркивается роль Евразийского альянса горных курортов в развитии экологического туризма в Узбекистане. Проведён маркетинговый SWOT-анализ экотуристических горных курортов Альянса — «Роза Хутор», «Шахдаг», «Шымбулак», «Ой Карагай», «Amirsoy Resort». Проанализированы экотуристические перспективы Бостанлыкского района Ташкентской области Республики Узбекистан
УСТОЙЧИВОЕ И ЦИФРОВОЕ РАЗВИТИЕ РЕГИОНАЛЬНОГО ТУРИЗМА: ЭВОЛЮЦИЯ ТЕОРЕТИЧЕСКИХ ПОДХОДОВ И МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВАНИЯ
В статье обобщены и систематизированы теоретические и методологические подходы к устойчивому и цифровому развитию регионального туризма, представленные в современной зарубежной и отечественной научной литературе. Показана эволюция научных взглядов от экологически ориентированных концепций устойчивого туризма к комплексному междисциплинарному анализу туристских дестинаций как социально- экономических систем. Особое внимание уделено взаимосвязи устойчивости и конкурентоспособности туристских регионов, а также роли институциональных и социальных факторов в обеспечении долгосрочного развития туризма. Проанализированы современные направления исследований, связанные с использованием интегральных индексов устойчивости и внедрением цифровых технологий в систему управления туристскими дестинациями. Обоснована необходимость расширения традиционной модели устойчивости за счёт цифрового измерения, отражающего влияние цифровизации на туристские потоки, качество услуг и эффективность управления.
O‘ZBEKISTONDA TURIZMNI INNOVATSION ASOSDA RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI VA ZARURIYATI
Turizm sohasi Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD — Organization for Economic Cooperation and Development) mamlakatlari iqtisodiyotida muhim o‘rin tutadi. Mazkur soha iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish, aholi bandligi darajasini oshirish hamda daromadlar ko‘payishini ta’minlashga xizmat qiladi. Iqtisodiyotning globallashuvi va unda turizmning tutgan o‘rnini hisobga olgan holda, sohaning raqobatbardoshligini ta’minlash va uni oshirish alohida ahamiyat kasb etadi. Shu bois turistik faoliyat bilan shug‘ullanuvchi korxonalar raqobat sharoitida barqaror faoliyat yuritishi va ustunliklarini saqlab qolishi uchun innovatsiyalarni muntazam joriy etishi hamda investitsiyalardan samarali foydalanishi zarur. Innovatsiyalar orqali yangi mahsulot va xizmat turlarini yaratish, xarajatlarni qisqartirish hamda marketing faoliyatini takomillashtirish imkoniyati kengayadi. Mazkur maqolada muallif turizm sohasining innovatsion rivojlanishi masalasini yoritishda, avvalo, innovatsiya tushunchasi, uning mazmun-mohiyati, turlari va xususiyatlariga doir xorijiy hamda mahalliy iqtisodchi olimlarning nazariy qarashlarini tahlil qiladi hamda O‘zbekistonda turizmni innovatsion asosda rivojlantirishning ahamiyati va zaruriyatini ilmiy dalillar asosida asoslab beradi.
КОМПЛЕКСНОЕ УЧЁТНО-АНАЛИТИЧЕСКОЕ СОПРОВОЖДЕНИЕ ПРОЦЕССОВ УПРАВЛЕНИЯ ДЕНЕЖНЫМИ ПОТОКАМИ ПРЕДПРИЯТИЯ
В статье исследуются теоретико-методологические основы учётно-аналитического обеспечения управления денежными потоками организации. Определены ключевые проблемы формирования, планирования и прогнозирования денежных потоков в условиях цифровизации учёта. Особое внимание уделено вопросам интеграции финансового и управленческого учёта, повышению качества аналитической информации, а также внедрению современных инструментов управления, включая сценарное моделирование, стресс-тестирование, бюджетирование и цифровые панели финансового мониторинга. На основе проведённого анализа предложена усовершенствованная модель учётно-аналитического обеспечения, направленная на повышение ликвидности, финансовой устойчивости и эффективности денежного цикла предприятия
ISLOMIY MOLIYA INSTRUMENTLARINING DAVLAT QARZ BARQARORLIGINI TA’MINLASH VA QARZ SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISH INSTITUTSIONAL VA AMALIY QO‘LLANISH IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH
Davlat qarz siyosatini optimallashtirish jarayonida moliyaviy manbalarni diversifikatsiya qilish hukumat uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu jarayonda islomiy moliya instrumentlari, xususan Islomiy moliya institutlari uchun buxgalteriya hisobi va audit tashkiloti (keyingi oʻrinlarda AAOIFI deb yoziladi) tomonidan tartibga solinadigan islom moliyasi shartnomalari davlat qarzini islom moliyasi talablariga muvofiq, real aktivlar bilan bogʻlangan va risklarni taqsimlash tamoyiliga asoslangan holda moliyalashtirish imkonini beradi. Tadqiqot qiyosiy tahlil, xalqaro tajriba hamda statistik ma’lumotlarga asoslanib, sukukning huquqiy-iqtisodiy mohiyati va ularning davlat qarzi barqarorligini ta’minlashdagi rolini tahlil qiladi. Islomiy moliya vositalari, jumladan ijara asosidagi sukuklar, qarz bozorini kengaytirish, investorlar bazasini diversifikatsiya qilish hamda davlat moliyaviy majburiyatlarining shaffofligini oshirish orqali investorlar ishonchini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, aktivlarga bogʻlangan moliyalashtirish mexanizmi fiskal intizomni kuchaytirib, qarzning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalariga koʻra, Oʻzbekiston sharoitida islomiy davlat qimmatli qogʻozlarini joriy etish uchun AAOIFI va IFSB me’yorlariga mos huquqiy baza, islom moliyasi uchun maxsus boshqaruv tizimi hamda kapital bozori infratuzilmasini rivojlantirish zaruriyati aniqlangan
OʻZBEKISTON SUGʻURTA SEKTORIDA INSTITUTSIONAL VA INVESTITSION OMILLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIKKA QOʻSHMA TAʼSIRI
Ushbu maqolada 2020–2024 yillarda O‘zbekiston sug‘urta sektorida institutsional va investitsion omillarning moliyaviy barqarorlikka qo‘shma ta’siri tahlil qilindi. Tadqiqotda sug‘urta tashkilotlari soni, kapitallashuv va investitsiya portfeli dinamikasi baholandi. Natijalar sektorda konsolidatsiya kuchayganini va investitsion faoliyat konservativ yo‘nalishda shakllanganini ko‘rsatdi. Moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqildi
INSTITUTIONALIZATION OF PUBLIC ADMINISTRATION EFFECTIVENESS: A COMPARATIVE ANALYSIS OF OECD COUNTRIES’ EXPERIENCE IN GOVERNANCE FOR PUBLIC ADMINISTRATION REFORM
This article examines the institutionalization of government effectiveness in the context of public sector reforms, drawing on comparative evidence from OECD countries with focused cases from the United States, the United Kingdom, and Singapore. Using institutional and comparative analysis, the study identifies transferable governance principles, coordination mechanisms, and digital enablers, while highlighting key risks of performance management. The findings offer analytically grounded insights for adapting international experience to national reform contexts
OʻZBEKISTONDA INNOVATSION TADBIRKORLIKNI QOʻLLAB-QUVVATLASHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI
Maqolada Oʻzbekiston sharoitida innovatsion muhitni yanada rivojlantirish, mamlakatimizda mavjud boʻlgan innovatsion jozibadorlikni oshirish maqsadida amalga oshirilayotgan tadbirlar va ulardan asosiysi — innovatsion tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan amaliy ishlar hamda ularning natijadorligi qisman yoritib oʻtilgan
SAMARQAND VILOYATIDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA INSON KAPITALINING ROLI
Ushbu maqolada Samarqand viloyatida turizm sohasini rivojlantirish jarayonida inson kapitalining tutgan o‘rni, uning iqtisodiy va ijtimoiy samaradorlikka ko‘rsatadigan ta’siri hamda mavjud salohiyatdan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilingan. Inson kapitali turizmning raqobatbardoshligini oshiruvchi asosiy omillardan biri sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot davomida statistik ma’lumotlar, normativ-huquqiy manbalar, xalqaro tajriba va mahalliy tahliliy materiallar asosida tahlillar olib borildi. Natijalar Samarqanddagi turizm infratuzilmasida malakali kadrlar yetishmasligi, xizmat ko‘rsatish standartlarini moslashtirishdagi muammolar hamda professional ta’lim dasturlarining takomillashtirilishi zarurligini ko‘rsatdi.
ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ФОРМИРОВАНИЯ ДОХОДОВ РАБОТНИКОВ ВУЗОВ В УСЛОВИЯХ ТРАНСФОРМАЦИИ СФЕРЫ УСЛУГ
Статья посвящена анализу практических аспектов формирования доходов работников сферы услуг на примере вузов Узбекистана. Рассматриваются современные источники доходов образовательных учреждений, динамика заработной платы и внедрение механизмов эффективного контракта. На основе анализа статистических данных и нормативных актов предложены пути повышения финансовой устойчивости вузов и стимулирования преподавательского труда
KICHIK BIZNES KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYATNI BOSHQARISH
Mazkur maqolada kichik biznes korxonalarida innovatsion faoliyatni samarali tashkil etish, innovatsion boshqaruv tamoyillarini qo‘llash hamda ularning raqobatbardoshligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda Farg‘ona viloyatidagi kichik biznes subyektlari misolida innovatsion boshqaruvning amaliy jihatlari ko‘rib chiqilgan. Olingan natijalar asosida kichik biznesda innovatsion jarayonlarni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MINTAQA IQTISODIY XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA BARQAROR RIVOJLANISH OMILLARINING NAZARIY TAHLILI
Mazkur maqolada mintaqa iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda barqaror rivojlanish omillarining nazariy jihatlari tahlil qilinadi. Iqtisodiy xavfsizlik tushunchasi, uning hududiy darajadagi ahamiyati hamda barqaror rivojlanishning asosiy iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik omillari o‘zaro bog‘liqlikda o‘rganiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mintaqa iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda barqaror rivojlanish omillarini tizimli yondashuv asosida qo‘llash muhim ahamiyat kasb etadi
AKTIVLAR SIFATIGA TA’SIR ETUVCHI MAKROIQTISODIY VA INSTITUTSIONAL OMILLARNING TAHLILI
Maqolada kredit risklari va muammoli kreditlar (NPL) dinamikasiga ta’sir etuvchi bank ichki omillari hamda makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar (YAIM, inflyatsiya) tahlil qilinadi. 2015–2024-yillardagi ma’lumotlar asosida NPL determinantlari (CAR, ROA, ECL, kredit o‘sishi) baholanadi. Natijalar aktivlar sifatini prudensial va proaktiv boshqarish zarurligini ko‘rsatadi.
TIJORAT BANKLARINING MUAMMOLI KREDITLARI (NPL) KO‘RSATKICHI ORQALI BANK TIZIMI BARQARORLIGINI BAHOLASH
Ushbu maqolada tijorat banklarining muammoli kreditlari — Non-Performing Loans (NPL) ko‘rsatkichi orqali bank tizimi barqarorligini baholash masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida NPL tushunchasining iqtisodiy mohiyati ochib berilib, uning banklarning moliyaviy barqarorligiga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, tijorat banklarida muammoli kreditlarning shakllanish sabablari, ularning kredit portfeli sifati hamda bank tizimi risklariga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Maqolada bank tizimi barqarorligini baholashda NPL ko‘rsatkichining asosiy indikator sifatidagi ahamiyati asoslab berilgan hamda davlat ishtirokidagi va xususiy banklar misolida muammoli kreditlar darajasining qiyosiy tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqot natijalari bank tizimida risklarni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish va muammoli kreditlar ulushini kamaytirishga qaratilgan amaliy takliflarni ishlab chiqishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega
AKSIYADORLAR BILAN MANFAATLI MUNOSABATLAR TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHDA AKSIYADORLAR VA ULARNING HUQUQLARINI TA’MINLASH
Mazkur maqolada aksiyadorlar va ularning huquqlari, ushbu huquqlarni himoya qilish masalalari hamda sohaning huquqiy kafolatlari tizimli ravishda yoritilgan. Shuningdek, aksiyadorlar huquqlarini ta’minlash nafaqat kompaniya korporativ boshqaruv tizimini takomillashtirish, balki bozor ishonchini oshirish va investitsiya muhitining barqarorligini mustahkamlashda muhim omil ekani asoslab berilgan. Aksiyadorlar uchun kafolatlangan huquqlarni ta’minlash kompaniyaning uzoq muddatli barqaror rivojlanishi, moliyaviy samaradorligi hamda ijtimoiy mas’uliyatga asoslangan boshqaruv modelini shakllantirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan izohlangan
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ ПРИВЛЕЧЕНИЯ ИНВЕСТИЦИЙ В РАЗВИТИЕ ЭКОНОМИКИ СТРАНЫ В ТУРИСТИЧЕСКОЙ ОТРАСЛИ
В данной статье исследуются современные механизмы привлечения инвестиций в туристическую отрасль и их влияние на экономическое развитие страны. Особое внимание уделяется роли государственно- частного партнёрства, цифровизации туристической инфраструктуры и формированию благоприятного инвестиционного климата. Результаты исследования свидетельствуют о том, что комплексный подход к модернизации инвестиционных механизмов способствует устойчивому развитию туристической отрасли и национальной экономики в целом
O‘ZBEKISTONDA KICHIK BIZNESNING YAIMDAGI ULUSHI VA UNING IQTISODIY BARQARORLIKKA TA’SIRI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda kichik biznes va tadbirkorlikning iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi o‘rni hamda uning hududlar kesimidagi rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqotda 2020-2024 yillar davomida kichik tadbirkorlik subyektlarining yalpi ichki mahsulot (YAIM)dagi ulushi respublika va viloyatlar miqyosida rasmiy statistik ma’lumotlar asosida baholangan. Tahlil natijalari kichik biznes mamlakat iqtisodiyotida muhim rol o‘ynayotganini, biroq hududlar o‘rtasida sezilarli nomutanosibliklar mavjudligini ko‘rsatdi. Ayrim viloyatlarda kichik biznes ulushining barqaror o‘sishi kuzatilgan bo‘lsa, boshqa hududlarda pasayish tendensiyasi qayd etilgan. Tadqiqot davomida kichik biznesni rivojlantirishda hududiy xususiyatlarni inobatga olgan holda differensial yondashuvni qo‘llash, moliyaviy resurslarga kirishni kengaytirish hamda soliq va institutsional qo‘llab-quvvatlash choralarini kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, hududiy tahlillarni chuqurlashtirish maqsadida Kichik Biznes Rivojlanish Indeksini (KBRI) joriy etish taklif etilgan. Maqola natijalari kichik biznesni barqaror rivojlantirish bo‘yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.
MAISHIY XIZMATLAR SOHASIDA INNOVATSION KLASTER MODELINI JORIY ETISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Maqolada Qashqadaryo viloyatida maishiy xizmatlar sohasining hozirgi holati tahlil qilinadi hamda innovatsion klaster modelini joriy etish orqali xizmatlar sifati va resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish imkoniyatlari ilmiy asoslab beriladi. Hududiy xususiyatlardan kelib chiqqan holda maishiy xizmatlar sohasida klasterlashuvning ustuvor yo‘nalishlari aniqlanadi va ularni amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi
SURXONDARYO VILOYATI ISHLAB CHIQARISH SANOAT KORXONALARI RAQOBATBARDOSHLIGI KO‘RSATKICHLARINING STATISTIK TADQIQOTI
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati ishlab chiqarish sanoati korxonalarining raqobatbardoshligini baholash masalalari iqtisodiy-statistik yondashuvlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida hudud sanoatining ishlab chiqarish salohiyati hamda rivojlanish dinamikasi respublika ko‘rsatkichlari bilan qiyosiy tahlil asosida o‘rganildi. Raqobatbardoshlik darajasini baholashda sanoat ishlab chiqarish hajmi indeksi, mehnat unumdorligi indeksi va integral raqobatbardoshlik indeksi kabi ko‘rsatkichlar tizimidan foydalanildi. 2014–2024-yillar statistik ma’lumotlari asosida o‘tkazilgan tahlil natijalari Surxondaryo viloyatida sanoat ishlab chiqarishi mutlaq hajmda barqaror o‘sish tendensiyasiga ega ekanligini ko‘rsatgan bo‘lsa-da, hududning respublika sanoatidagi ulushi nisbatan past darajada saqlanib qolayotganini aniqladi. Tadqiqot natijalari hudud sanoatini diversifikatsiyalash, innovatsion ishlab chiqarishni rivojlantirish hamda mehnat unumdorligini oshirish orqali sanoat korxonalari raqobatbardoshligini kuchaytirish zarurligini asoslab beradi
MAMLAKATIMIZDA SOLIQ MA’MURCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI VA ULARNI YECHIMLAR
Mazkur maqolada mamlakatda soliq sohalarida ko‘p yillardan buyon soliq ma’murchiligini takomillashtirish bo‘yicha rivojlantirish sarhisobi, biznes doiralarning ishonchini yanada mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni takomillashtirishda hududlararo soliq inspeksiyasini o‘rni va ahamiyati yoritilgan. O‘zbekiston soliq tizimida amalga oshirilayotgan ayrim muhim islohotlar o‘rganilib, xorij tajribasi, mamlakatimizda uni qo‘llash bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
YASHIL IQTISODIYOT RIVOJLANISHINING ASOSIY OMILLARI VA ULARNI BOSHQARISH MASALALARI
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot tushunchasining mohiyati ochib berilib, uning rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Shuningdek, yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida ushbu omillarni boshqarish masalalari menejment nuqtayi nazaridan yoritiladi. Tadqiqot davomida institutsional, iqtisodiy, innovatsion va tashkiliy omillarning yashil iqtisodiyot rivojlanishidagi o‘rni aniqlanib, ularni samarali boshqarish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar shakllantirilgan.
AXBOROT MAHSULOTLARI BIZNESINING BARQAROR RIVOJLANISH MEXANIZMI: MONITORING VA BAHOLASH TIZIMI
Maqolada Oʻzbekiston axborot mahsulotlari biznesining barqaror rivojlanishi uchun monitoring va baholash tizimining oʻrni tahlil qilindi. Tadqiqot obyekti Oʻzbekiston AKT sektori boʻlib, 18 ta indikatordan (iqtisodiy, ijtimoiy, texnologik, ekologik) iborat tizimni oʻrganish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. 2020–2024-yillar davomida olib borilgan tahlil monitoring tizimining SMART prinsiplari asosida tashkil etilishi zarurligini koʻrsatdi. Tadqiqot natijalariga koʻra, Oʻzbekistonda hozirda 18 ta indikatordan 10 tasi muntazam toʻplanadi (Davlat statistika qoʻmitasi, IT Park, RTV), 3 tasi qisman mavjud, 5 tasi (shundan 3 tasi ekologik) umuman toʻplanmaydi. Monitoring ma’lumotlari toʻrtta asosiy yoʻnalishda qoʻllaniladi: davlat siyosatini shakllantirish, resurslarni samarali taqsimlash, xalqaro taqqoslashlar, shaffoflikni ta’minlash. Ilmiy yangilik sifatida 5 bosqichli takomillashtirilgan monitoring tizimi taklif etildi: ishchi guruh tashkil etish, ma’lumotlarni zamonaviylashtirish, xalqaro standartlarga muvofiqlikni ta’minlash, monitoringni mustahkamlash, ekologik indikatorlarni joriy etish.
O‘ZBEKISTONDA BANK TIZIMINI RAQAMLASHTIRISH TENDENSIYALARI VA MUAMMOLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston bank tizimini raqamlashtirish jarayonlari hamda mavjud muammolari tahlil qilingan. So‘nggi yillarda mamlakatda bank-moliya sohasini modernizatsiya qilish, xalqaro standartlarga mos raqamli platformalarni joriy etish va mijozlarga qulay xizmat ko‘rsatishni ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Bank tizimini raqamlashtirish muammolari o‘rganilib, kadrlar salohiyatini oshirish va texnologik tengsizlikni bartaraf etish zarurligi ta’kidlangan
OʻZBEKISTON TIJORAT BANKLARINI TRANSFORMATSIYA QILISH VA RAQAMLASHTIRISH: MUAMMOLAR VA STRATEGIK YOʻNALISHLAR
Ushbu ilmiy maqolada Oʻzbekiston Respublikasi bank-moliya tizimining zamonaviy rivojlanish tendensiyalari va uning barqarorligiga ta’sir etuvchi makroiqtisodiy omillar tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida davlat ulushi ustuvor bo‘lgan bank muassasalari hamda xususiy tijorat banklarining moliyaviy ko‘rsatkichlari o‘zaro qiyosiy tahlil qilingan. Sektorning asosiy muammolari sifatida aktivlar tarkibidagi davlat ulushining yuqoriligi, kredit portfelidagi risklarning ortishi hamda banklarni transformatsiya qilish jarayonidagi tizimli kamchiliklar ochib berilgan. Shuningdek, maqolada banklar rentabelligini oshirish va muammoli aktivlar (NPL) hajmini kamaytirish orqali tizimning raqobatbardoshligini ta’minlashga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ilgari surilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT DAVRIDA BANK XIZMATLARI VA MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALARNING TARAQQIYOTI
Ushbu maqola mamlakatimizda bank va moliya xizmatlarini raqamlashtirish jarayonlarini chuqur oʻrganish, ushbu sohada amalga oshirilayotgan islohotlarni tahlil qilish hamda raqamli bank xizmatlarining kelgusidagi rivojlanish yoʻnalishlarini aniqlashga bagʻishlangan. Maqolada “BIZNESNI RIVOJLANTIRISH BANKI” aksiyadorlik tijorat banki faoliyati misolida raqamli bank tushunchasining mohiyati ochib berilgan boʻlib, uning mobil va masofaviy xizmatlarining amaldagi holati, funksional imkoniyatlari hamda mijozlar uchun yaratilayotgan qulayliklar atroflicha tahlil qilingan. Shuningdek, mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan anʼanaviy banklar bilan raqamli banklarning xizmat koʻrsatish shakllari, texnologiyalardan foydalanish darajasi va samaradorligi qiyosiy tahlil qilingan hamda ushbu tahlillar asosida Oʻzbekiston bank-moliya sektorini yanada rivojlantirish, raqamli transformatsiya jarayonlarini jadallashtirish va zamonaviy moliyaviy texnologiyalarni keng joriy etish boʻyicha amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada xizmat ko‘rsatish sohasida iqtisodiy samaradorlikni oshirish usullari, zamonaviy texnologiyalar va boshqaruv strategiyalarining roli, shuningdek samaradorlikni oshirishning amaliy yo‘llari tahlil qilinadi. Maqola iqtisodiy samaradorlikni oshirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarni o‘rganishga bag‘ishlangan
KADRLAR SIYOSATI VA DAVLAT XIZMATI SAMARADORLIGINI BAHOLASH HAMDA RIVOJLANTIRISHNING MILLIY MODELINI YARATISH
Mazkur maqolada kadrlar siyosati va davlat xizmatining samaradorligini baholash hamda rivojlantirishga qaratilgan milliy modelni shakllantirish masalalari tahlil qilinadi. Davlat boshqaruvida inson kapitalining roli, kadrlarni tanlash, tayyorlash, qayta tayyorlash va rag‘batlantirish mexanizmlarining samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar yoritiladi. Shuningdek, davlat xizmati faoliyatini baholashning zamonaviy indikatorlari, xalqaro tajriba va milliy xususiyatlarni uyg‘unlashtirish orqali barqaror va natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv tizimini yaratish imkoniyatlari asoslab beriladi. Taklif etilgan milliy model davlat xizmatining ochiqligi, hisobdorligi va kasbiy salohiyatini oshirishga xizmat qiladi
BALIQ YETISHTIRISHNING IQTISODIY SAMRADORLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Mazkur maqolada baliq yetishtirish tarmog‘ida innovatsion texnologiyalarning joriy etilishi va ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan. Baliqchilikda zamonaviy texnologiyalar - akvaferma tizimlari, sun’iy intellekt asosida boshqaruv, oziqlantirish jarayonini avtomatlashtirish va suv resurslaridan oqilona foydalanish kabi yechimlar - ishlab chiqarish hajmini oshirish, xarajatlarni kamaytirish hamda mahsulot sifatini yaxshilash imkonini beradi. Tadqiqotda innovatsion yondashuvlarning baliq yetishtirish korxonalarining raqobatbardoshligini ta’minlashdagi roli, ekologik barqarorlikka qo‘shgan hissasi va ichki hamda tashqi bozorlar uchun yangi imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi
QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI UNDIRISH JARAYONIDA SOLIQ TAFOVUTINI (VAT GAP) ANIQLASH VA BAHOLASH USULLARI: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON SHAROITIDA ADAPTIV YONDASHUV
Mazkur maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘ini undirish jarayonida yuzaga keladigan soliq tafovuti (VAT gap) ni aniqlash va baholashning nazariy-metodologik asoslari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida VAT gap tushunchasining iqtisodiy mohiyati ochib berilib, uni baholashda qo‘llaniladigan top-down va bottom-up yondashuvlarning afzalliklari hamda cheklovlari qiyosiy tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba asosida soliq ma’murchiligi sifati, raqamli texnologiyalar va riskka asoslangan nazorat mexanizmlarining soliq tafovutini qisqartirishdagi roli baholanadi. Shuningdek, O‘zbekiston soliq tizimi sharoitida VAT gapni baholashning adaptiv yondashuvi taklif etilib, uning fiskal samaradorlikni oshirishdagi ahamiyati ilmiy jihatdan asoslanadi.
HUDUDLAR SOLIQ SALOHIYATI: OMILLAR VA NATIJA
Ushbu maqolada soliq salohiyati va uning omillarini o‘rganishga yondashuvlar keltirilgan. Bugungi sharoitda soliq salohiyatini oshirish soliq tizimini isloh qilish va yanada samarali rivojlanishga ko‘maklashishning ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi. Maqolada soliq potentsiali va omillari atamasini aniqlashning turli yondashuvlari batafsil tavsiflangan, soliq potentsialini aniqlashga moliyaviy, statistik va prognoz ma'lumotlarining ta'siri tahlil qilingan va hududlarning soliq tushumlarini oshirishning asosiy usullari ishlab chiqilgan. Soliq salohiyati iqtisodiyotning makroiqtisodiy holatini yaxshilashga yordam berishi aniqlandi
AN’ANAVIY HUNARMANDCHILIKNI RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI INNOVATSION TRANSFORMATSIYA QILISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada an’anaviy hunarmandchilikni raqamli platformalar orqali innovatsion transformatsiya qilishning nazariy asoslari va amaliy mexanizmlari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, jumladan, elektron savdo, onlayn marketing, raqamli dizayn va axborot platformalarining hunarmandchilik subyektlari faoliyatiga ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqot davomida hunarmandchilikni raqamlashtirish mintaqa iqtisodiy salohiyatini oshirish, raqobatbardoshlikni kuchaytirish hamda bandlikni ta’minlashdagi muhim omil sifatida asoslab beriladi. Maqola natijalari hududiy innovatsion rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega
TA’MINOT ZANJIRINI BOSHQARISHDA SUPPLY CHAIN CONTROL TOWER KONSEPSIYASIDAN FOYDALANISH AFZALLIKLARI
Maqolada ta’minot zanjirini boshqarishda Supply Chain Control Tower (SCCT) konsepsiyasining o‘rni va ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqotda SCCT konsepsiyasi raqamli texnologiyalar (IoT, Big Data, sun’iy intellekt, bulutli platformalar) bilan integratsiyalashgan holda ta’minot zanjirining barcha bo‘g‘inlarini yagona markazlashtirilgan tizim orqali boshqarish imkonini berishi ko‘rsatib o‘tilgan
KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA AXBOROT RESURSLARINING BOSHQARUV MODELI VA UNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TAʼSIRI
Ushbu maqola kichik tadbirkorlik subyektlarida axborot resurslarini boshqarish modeli va uning iqtisodiy samaradorlikka ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda resurs asosidagi nazariya (Resource-Based View) hamda korxona axborot boshqaruvi (Enterprise Information Management) konsepsiyalari integratsiyalashgan holda tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari kichik biznes sektorini rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.
DAVLAT FUQAROLIK XIZMATIGA MENTORLIK TIZIMINI TATBIQ QILISHNING METODOLOGIK ASOSLARI
maqolada mentorlik jarayonining instisional asoslari, uni davlat organlarida tatbiq etishning boshqaruvning tashkiliy shakli sifatida tahlil qilingan. Zamonaviy boshqaruvda mentorlik jarayonining iqtisodiy ijtimoiy psixologik xususiyatlari yoritib berilgan
RAQAMLI PUL TIZIMINING KORRUPSIYA VA YASHIRIN IQTISODIYOTGA QARSHI KURASHDAGI INSTITUTSIONAL AHAMIYATI
Mazkur maqolada raqamli pul tizimini joriy etishning korrupsiya va yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashdagi institutsional ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli to‘lovlar orqali moliyaviy operatsiyalarning shaffofligini oshirish, naqd pul aylanmasini qisqartirish hamda inson omiliga bog‘liq korrupsion xavflarni cheklash imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, xorijiy tajriba asosida raqamli pul tizimining soliq ma’muriyatchiligi va davlat moliyaviy nazoratiga ta’siri baholanib, O‘zbekiston sharoitida uni samarali joriy etish bo‘yicha ilmiy xulosalar va amaliy takliflar ishlab chiqilgan
QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INING HISOB-KITOB VA UNDIRISH TIZIMINI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘ining hisob-kitob va undirish tizimini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda QQSning fiskal samaradorligi va soliq ma’muriyatchiligi o‘rtasidagi bog‘liqlik yoritiladi. Olingan xulosalar QQS tizimini institutsional jihatdan takomillashtirish zarurligini asoslaydi.
ПРАКТИКА ИСПОЛЬЗОВАНИЯ КЛЮЧЕВЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ ГОСУДАРСТВЕННЫМИ ФИНАНСАМИ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются вопросы внедрения ключевых показателей эффективности (KPI) в систему управления государственными финансами Республики Узбекистан. Раскрыта сущность KPI как современного инструмента оценки результативности деятельности государственных органов и финансовых институтов. Проведён анализ предпосылок и особенностей внедрения данной практики в условиях реформирования системы государственного управления и перехода к цифровым методам контроля. Отмечены основные направления применения KPI в сфере бюджетного планирования, исполнения бюджета, налогово-бюджетной политики и мониторинга государственных программ. Подчёркнута роль KPI в повышении прозрачности, подотчётности и эффективности использования государственных ресурсов. На основе исследования выделены преимущества внедрения KPI, а также возможные риски и проблемы, связанные с их адаптацией к национальной практике. Сделан вывод о том, что использование KPI в управлении государственными финансами способствует укреплению финансовой дисциплины и формированию устойчивой макроэкономической политики
KORPORATIV DIVIDEND SIYOSATINING YANGI JIHATLARINI O‘RGANISH: RIVOJLANAYOTGAN MAMLAKAT MISOLIDA
Mazkur tadqiqot korxona xususiyatlarining dividend to‘lov siyosatiga ta’sirini empirik jihatdan tahlil qiladi hamda dividendlarning oshirilishi va kamaytirilishiga alohida e’tibor qaratadi. Tadqiqot 2001–2025-yillarda Hindiston fond bozorida ro‘yxatga olingan 3 739 ta kompaniya bo‘yicha panel ma’lumotlar asosida tasodifiy effektli logistik regressiya modeli yordamida amalga oshirilgan. Empirik modellar qoldiq, tranzaksiya xarajatlari va signal berish nazariyalariga tayangan holda shakllantirilib, natijalar robustlik testlari orqali tekshirildi. Natijalar korxona hajmi, rentabellik, promouterlar ulushi, pul mablag‘lari va hayotiy sikl dividend siyosatiga ijobiy, daromadlar o‘zgaruvchanligi, moliyaviy leveraj va erkin pul oqimi esa salbiy ta’sir ko‘rsatishini aniqladi. Tadqiqot xulosalari dividend siyosatini kompaniyaga xos xususiyatlar asosida shakllantirishda muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega
RAQAMLI PLATFORMALAR ASOSIDA “AQLLI SHAHAR” BOSHQARUVINI TAKOMILLASHTIRISH: INSONGA YO‘NALTIRILGAN YONDASHUV
Mazkur maqolada aqlli shaharlarni boshqarishda raqamli platformalardan foydalanishning nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi sun’iy intellekt va neyron tarmoqlar imkoniyatlaridan foydalanish asosida shahar infratuzilmasini samarali boshqarish modelini ishlab chiqishdan iborat. Maqolada raqamlashtirish jarayonining ijtimoiy, iqtisodiy va psixologik omillari kompleks tarzda ko‘rib chiqilib, inson ehtiyojlariga yo‘naltirilgan boshqaruv konsepsiyasi ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, aqlli shaharlarning barqaror va muvaffaqiyatli rivojlanishi texnologiyalarning joriy etilishi bilan emas, balki ularning aholining hayot sifatini oshirishga qanchalik xizmat qilishi bilan belgilanadi
HUDUDIY IQTISODIY TIZIMLARNI BOSHQARISHNING TASHKILIY TUZILMALARI
Mintaqaviy iqtisodiy rivojlanish masalalari uzoq yillar davomida iqtisodiyot, geografiya, hududiy rejalashtirish hamda mintaqashunoslik sohalari vakillarining ilmiy e’tibor markazida bo‘lib kelmoqda. Mazkur yo‘nalish davlat va biznes tuzilmalarida milliy, hududiy va mahalliy boshqaruv darajalarida faoliyat yurituvchi keng doiradagi amaliy mutaxassislar shakllanishiga zamin yaratdi. Bugungi kunda yirik va kichik shaharlar hamda hududlarni rivojlantirishni rejalashtirish jarayonlarida iqtisodiy taraqqiyot masalalari strategik rejalashtirish tizimlariga tobora chuqur integratsiyalashmoqda. Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiyotni boshqarishning tashkiliy shakllari va usullari yuzasidan olimlarning ilmiy qarashlari hamda xulosalari umumlashtirilgan
MAMLAKATIMIZ TIJORAT BANKLARINING FOND BOZORIDAGI INVESTITSION FAOLLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada mamlakatimiz tijorat banklarining fond bozoridagi investitsion faolligini oshirish zaruriyati, mavjud holati va rivojlantirish istiqbollari yoritilgan. Banklarning fond bozorida ishtirok etish mexanizmlari, investitsion portfellarni diversifikatsiya qilishning nazariy va amaliy asoslari, shuningdek, kapital bozoridagi raqobatbardoshlikni ta’minlash omillari tahlil qilingan. Maqolada banklarning aksiyalar va obligatsiyalar bo‘yicha operatsiyalarini kengaytirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, risklarni boshqarish tizimini takomillashtirish hamda tartibga soluvchi-huquqiy muhitni optimallashtirish orqali investitsion faollikni oshirishning samarali yo‘llari taklif etiladi. Tadqiqot natijalari tijorat banklari investitsion faoliyatini yanada rivojlantirish va fond bozorining jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi.
MAKROIQTISODIY MUVOZANATNI MODELLASHTIRISHDA MATEMATIK USULLARNING TATBIQI VA PROGNOZLASHTIRISH SAMARADORLIGI
Ushbu tadqiqot ishida makroiqtisodiy jarayonlarni modellashtirishning fundamental asoslari hamda iqtisodiy o‘sish va barqarorlikni ta’minlashda matematik apparatning roli tahlil qilinadi. Maqolada neoklassik iqtisodiy o‘sish modellari, kon’yunktura o‘zgarishlari va O‘zbekiston iqtisodiyotining transformatsiya davridagi asosiy ekonometrik ko‘rsatkichlari chuqur tadqiq etilgan
ФАКТОРЫ РАЗВИТИЯ ТОРГОВЫХ ОТНОШЕНИЙ МЕЖДУ УЗБЕКИСТАНОМ И ГОСУДАРСТВАМИ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ
В условиях углубляющейся взаимозависимости национальных экономик особую значимость приобретает развитие регионального сотрудничества, прежде всего торгово-экономических связей между государствами Центральной Азии. Республика Узбекистан, обладая выгодным стратегическим географическим положением, выступает важным связующим звеном как внутри региона, так и между странами Востока и Запада. Начиная с 2016 года, внешнеполитический курс Узбекистана претерпел системные и последовательные преобразования, направленные на формирование «пояса добрососедства, стабильности и безопасности». Реализация данных инициатив способствовала укреплению доверия с соседними государствами, активизации двустороннего диалога и устойчивому росту взаимного товарооборота
OʻZBEKISTONDA IQTISODIY TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA STRATEGIK MENEJMENTNI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada iqtisodiy transformatsiya sharoitida strategik menejmentning (SM) yangi arxitekturasi asoslanadi. Unda davlat siyosatidagi strategik maqsadlar bilan korxonalar darajasidagi strategik rejalashtirish, korporativ boshqaruv, risk-menejment hamda natijadorlikni baholash tizimlarini o‘zaro bog‘lash zarurati tahlil qilinadi. Maqolada konseptual tahlil va amaliy tavsiyalar asosida “strategiya–budjet–ijro–nazorat” zanjirini mustahkamlash, shuningdek KPI/ OKR hamda Balanced Scorecard (BSC) instrumentlarini mahalliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
СПОСОБЫ ВЫРАЖЕНИЯ СОСТОЯНИЙ ЧЕЛОВЕКА ФРАЗЕОЛОГИЧЕСКИМИ ОБОРОТАМИ РУССКОГО ЯЗЫКА
В статье рассматриваются способы выражения эмоциональных, волевых и психологических состояний человека с помощью глагольных и глагольно-пропозициональных фразеологических оборотов русского языка. По структурному типу такие единицы соотносятся с односоставными и двусоставными предложениями, однако в живой речи чаще употребляются двусоставные модели. Исследование направлено на тематическую группировку фразеологизмов, обозначающих состояние, переживание или действие, которому подвергается человек. Показано, что наиболее продуктивны обороты, выражающие удивление, негодование, гнев, предупреждение, угрозу, тревогу, волнение, страх и другие состояния. Отдельно выделяются фразеологические обороты, которые непосредственно характеризуют свойства и качества человека (ум, опыт/неопытность, самоуверенность и т.п.). Материал иллюстрируется примерами из фразеологических словарей и сопровождается указанием вариантов компонентов (существительные, местоимения, глаголы), что демонстрирует гибкость состава фразеологизма при сохранении значения. Делается вывод о высокой экспрессивности глагольно-пропозициональных ФО и их значении для формирования образности и эмоциональной оценки в речи. Научная новизна видится в систематизации таких оборотов по признаку “состояние человека” и уточнении их семантических групп
SUV XOʻJALIGI SOHASIDA DASTURIY BUDJETLASHTIRISH BOʻYICHA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur maqolada suv xoʻjaligi sohasida davlat xarajatlarining samaradorligini oshirishda dasturiy budjetlashtirish (performance-based budgeting) tizimining oʻrni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida Fransiya, Avstraliya, Janubiy Afrika Respublikasi (JAR) va Qozogʻiston Respublikasi tajribalari qiyosiy oʻrganilib, suv sohasida dasturiy budjetlashtirishni samarali joriy etishning institusional va metodologik omillari aniqlanadi. Tahlil natijalariga koʻra, xorijiy amaliyotda budjet dasturlarini yakuniy natijalarga (outcomes) yoʻnaltirish, asosiy samaradorlik koʻrsatkichlarining (KPI) cheklangan va standartlashtirilgan tizimini qoʻllash, shuningdek, natijadorlikka asoslangan hisobdorlik mexanizmlarini joriy etish suv resurslarini boshqarish samaradorligini oshirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Olingan xulosalar asosida Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligi sohasida dasturiy budjetlashtirishni takomillashtirish boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi.
МЕТОДЫ СБОРА И АНАЛИЗА ДАННЫХ ДЛЯ ОЦЕНКИ РЕЗУЛЬТАТИВНОСТИ ЦИФРОВЫХ ИНВЕСТИЦИЙ
В статье исследуются современные методы сбора и анализа данных, применяемые для оценки результативности цифровых инвестиций в железнодорожной отрасли. Особое внимание уделяется использованию технологий Big Data, Интернета вещей (IoT) и машинного обучения как ключевых инструментов повышения обоснованности и эффективности инвестиционных решений. Рассматриваются подходы к интеграции разнородных источников данных, формированию централизованных хранилищ и обеспечению качества данных на всех этапах их жизненного цикла. Обосновано, что применение предиктивной аналитики и аналитики в реальном времени способствует повышению прозрачности инвестиционных процессов, снижению рисков и оптимизации распределения финансовых ресурсов. На основе практических кейсов цифровой трансформации железнодорожных компаний Узбекистана доказана экономическая эффективность цифровых проектов и их значимая роль в повышении операционной эффективности, инвестиционной привлекательности и устойчивого развития отрасли.
НЕФОРМАЛЬНАЯ ЗАНЯТОСТЬ И ТЕНЕВАЯ СТОРОНА ЭКОНОМИКИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН: АНАЛИЗ СТРУКТУРНЫХ ВЫЗОВОВ И ГОСУДАРСТВЕННЫХ МЕР ПО ЛЕГАЛИЗАЦИИ
Настоящая статья посвящена анализу масштабов, структуры и детерминант неформальной занятости и теневой экономики в Республике Узбекистан в период с 2022 по 2025 годы. Исследование выявляет, что, несмотря на снижение доли теневого сектора в ВВП в результате масштабных реформ, его объем остается значительным (около 33,3% ВВП), что сдерживает фискальную устойчивость и снижает социальную защиту населения. Основное внимание уделяется структурным факторам, включая регуляторные барьеры и пробелы в социальном страховании, а также оценке эффективности государственных программ по стимулированию легализации экономической деятельности.
OLIY TA’LIM MUASSASALARINI MOLIYALASHTIRISH MODELLARI VA ULARNING XUSUSIYATLARI
Oliy ta’lim muassasalarini moliyalashtirish tizimini takomillashtirish masalasi inson kapitalini rivojlantirish, ta’lim sifati va ilmiy salohiyatni oshirish nuqtayi nazaridan alohida ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Maqolada oliy ta’limni moliyalashtirishning nazariy asoslari tizimli ravishda tahlil qilinib, davlat budjeti, to‘lov-kontrakt tushumlari, grantlar hamda xususiy sektor mablag‘larining o‘zaro nisbatidagi o‘zgarishlar empirik ma’lumotlar asosida baholanadi
TIJORAT BANKLARDA MOLIYAVIY XIZMATLARNI DIVERSIFIKATSIYA QILISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining raqobatbardoshligini, faoliyat samaradorligini hamda qiymat taklifini oshirishga qaratilgan moliyaviy xizmatlarni rivojlantirish strategiyalari tahlil qilinadi. Global texnologik rivojlanish va mijozlar ehtiyojlarining tezkor o‘zgarishi sharoitida tijorat banklari bozor talablariga moslashish hamda innovatsion yondashuvlarni joriy etish zarurati bilan yuzma-yuz kelmoqda. Tadqiqotda banklarning barqaror o‘sishini ta’minlash va mijozlar ehtiyojlarini maksimal darajada qondirishga xizmat qiluvchi asosiy strategik yo‘nalishlar aniqlangan. Xususan, raqamli transformatsiya, mahsulot va xizmatlar portfelini kengaytirish, mijozlar tajribasini takomillashtirish, moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini oshirish, risklarni boshqarish tizimini mustahkamlash, inson kapitaliga investitsiyalarni ko‘paytirish hamda barqaror moliyalashtirish amaliyotlarini rivojlantirish muhim yo‘nalishlar sifatida asoslab berilgan. Ushbu strategiyalarning izchil amalga oshirilishi tijorat banklarining moliyaviy xizmatlar bozoridagi yetakchi mavqeini mustahkamlashga, biznes o‘sishini rag‘batlantirishga hamda iqtisodiy va ijtimoiy farovonlikka erishishga xizmat qiladi.
XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA MARKETING STRATEGIYASINI BAHOLASHNING MEZON VA USULLARI
Ushbu maqolada xizmat ko‘rsatish korxonalarining marketing strategiyasini ishlab chiqish, uning faoliyatini samarali yo‘lga qo‘yish hamda natijaviylik darajasini baholash bo‘yicha tahlillar amalga oshirilgan. Mazkur sohada xorijiy olimlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar batafsil o‘rganilgan. Shuningdek, marketingni baholash jarayonida rejalashtirish tamoyillariga e’tibor berilishi, korxona o‘sishini baholash strategiyasini uch bosqichli tahlil asosida shakllantirish zarurligi, marketing nazoratining asosiy bosqichlari, ishlab chiqarish bo‘limi doirasidagi marketing dasturining qanday maqsadlarga qaratilgani, shuningdek, marketing strategiyasini baholashda qo‘llaniladigan mezon va usullar, makro va mikromuhit omillarining ta’siri batafsil ko‘rib chiqilgan
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT BUDJETI DAROMADLARINI OSHIRISH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida O‘zbekiston Respublikasi davlat budjeti daromadlarini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda davlat budjeti daromadlarining nazariy asoslari, soliq va nosoliq tushumlarning shakllanish mexanizmlari hamda raqamli texnologiyalarning soliq ma’murchiligiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, elektron soliq tizimlari, raqamli nazorat vositalari va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish orqali budjet daromadlarini barqaror oshirish yo‘llari asoslab berilgan. Tadqiqot yakunida amaliy taklif va xulosalar keltirilgan.
MULTIMODAL TRANSPORT OQIMLARI SHAROITIDA LOGISTIKA XABLAR JOYLASHUVINI TANLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada multimodal transport tizimlarining rivojlanishi sharoitida logistika xablarni joylashtirish masalalari tadqiq etilgan. Transport oqimlarining hajmi, yo‘nalishlari, intensivligi hamda turli transport turlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik logistika infratuzilmasini samarali joylashtirishga bevosita ta’sir ko‘rsatishi asoslab berilgan. Tadqiqotda logistika xablar joylashuvini tanlashning amaldagi yondashuvlari tahlil qilinib, ularning multimodal transport oqimlari sharoitidagi cheklovlari aniqlangan. Transport oqimlarini kompleks baholash, multimodallik koeffitsiyenti va hududiy logistika salohiyatini hisobga oluvchi takomillashtirilgan metodologiya taklif etilgan. Taklif etilgan yondashuv logistika xablar faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirish, transport xarajatlarini kamaytirish hamda hududlararo yuk tashish jarayonlarini optimallashtirishga xizmat qiladi
SUG‘URTA ZAXIRALARINI MOLIYAVIY HOLAT TO‘G‘RISIDAGI HISOBOTDA AKS ETTIRISH TARTIBINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada sug‘urta tashkilotlari tomonidan MHXS–17 asosida shakllantiriladigan sug‘urta zaxiralarini moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirish masalalari yoritilgan. Xususan, sug‘urta shartnomalari bo‘yicha xizmat ko‘rsatish marjasi, ushbu marjada qayta sug‘urtaning ulushi, sodir bo‘lgan hodisalar bo‘yicha majburiyatlar hamda ularda qayta sug‘urtaning ulushi, risk bo‘yicha tuzatish va eng yaxshi taxmin asosidagi javobgarlik elementlarini moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobotda aks ettirish tartibi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida sug‘urta zaxiralarini hisobga olish va moliyaviy hisobotlarda aks ettirishni takomillashtirish bo‘yicha xulosalar shakllantirilgan
MINTAQAVIY IQTISODIYOTNI BOSHQARISHNING XORIJIY TAJRIBALARI
Maqolada mintaqaviy iqtisodiyotni boshqarishning ilg‘or xorijiy tajribalari qiyosiy tadqiq etilgan va shu bilan bir qatordaiqtisodiyotni modernizatsiyalashning hozirgi bosqichida respublika mintaqalarida, xususan, Navoiy viloyati iqtisodiyotini boshqarishni tashkil etish va uning samaradorligini oshirish masalalari o‘rganilgan. Mintaqaviy iqtisodiyotni boshqarishni takomillashtirishda mahalliy davlat hokimiyati organlari bajaradigan funksiyalarning zamonaviy rivojlanish ehtiyojlariga qanchalik mos kelishiga bog‘liqlik holatlari va ushbu yo‘nalishlardagi islohotlar natijalariga ta’sir etuvchi omillar aniqlangan. Shuningdek rivojlangan mamlakatlarda mintaqaviy siyosatni yuritishning qat’iy qoidalari va usullari bayon etilgan hamda ulardan mahalliy sharoitda samarali foydalanish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
BUDJET TASHKILOTLARIDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNI TUZISH VA ULARNI TAHLIL QILISHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI
Ushbu maqolada budjet tashkilotlarida moliyaviy hisobotlarni tuzish va ularni tahlil qilishning nazariy-uslubiy asoslari yoritib beriladi. Unda moliyaviy hisobotlarning ahamiyati, ularning tarkibi hamda budjet tashkilotlari faoliyatida tutgan o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan asoslanadi. Shuningdek, moliyaviy hisobotlar tahlilining asosiy usullari hamda ularning budjet mablag‘laridan samarali va maqsadli foydalanishni baholashdagi ahamiyati ochib beriladi. Mazkur maqolada muallif moliyaviy hisobotlar tahlili budjet tashkilotlarida moliyaviy hisobotlar sifatini oshirish, moliyaviy nazoratni kuchaytirish hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonini takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega ekanligini yoritib beradi.
XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASIDA BOJ-TARIF SIYOSATINI METODOLOGIK TAKOMILLASHTIRISH MODELLARI
Mazkur maqolada xorijiy davlatlar tajribasida boj-tarif siyosatini metodologik jihatdan takomillashtirishning zamonaviy modellari va ularning amaliy qo‘llanilish xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning boj-tarif siyosatini shakllantirishda qo‘llanilayotgan yondashuvlar, tariflarni liberallashtirish, differensiallashtirish hamda milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan mexanizmlar o‘rganilgan. Shuningdek, boj-tarif siyosatini takomillashtirishda institutsional omillar, raqamlashtirish jarayonlari va xalqaro savdo tashkilotlari talablarining ahamiyati yoritib berilgan. Tadqiqot natijalari milliy boj-tarif siyosatini modernizatsiya qilish, tashqi savdoni tartibga solish samaradorligini oshirish hamda iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
RAQOBATBARDOSH MUHITDA INNOVATSION MENEDJMENTNI JORIY ETISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqobatbardosh bozor sharoitida innovatsion menejmentni joriy etishning nazariy asoslari hamda amaliy mexanizmlari kompleks tahlil qilingan. Innovatsion boshqaruvning korxona raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini yuksaltirish va barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari innovatsion menejmentni tizimli ravishda joriy etish korxonalarning bozor sharoitlariga moslashuvchanligini sezilarli darajada oshirishini ilmiy jihatdan asoslaydi.
MAMLAKATIMIZDA SOLIQ MA’MURCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI (XORIJIY TAJRIBA ASOSIDA)
Mazkur maqolada mamlakatda soliq sohasida ko‘p yillardan buyon soliq ma’murchiligini takomillashtirish borasida amalga oshirilgan islohotlar rivoji tahlil qilingan. Biznes doiralari ishonchini yanada mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni takomillashtirish jarayonida hududlararo soliq inspeksiyasining o‘rni va ahamiyati yoritilgan. O‘zbekiston soliq tizimida amalga oshirilayotgan ayrim muhim islohotlar o‘rganilib, xorijiy tajriba asosida mamlakatimizda ularni qo‘llash bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
SOTISH KANALLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA MARKETING TADQIQOTLARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada sotish kanallarini takomillashtirish jarayonida marketing tadqiqotlaridan samarali foydalanish masalalari yoritilgan. Marketing tadqiqotlarining bozor kon’yunkturasini aniqlash, iste’molchilar ehtiyojlari va xatti-harakatlarini tahlil qilish, shuningdek, sotish kanallarining samaradorligini baholashdagi o‘rni ochib berilgan. Tadqiqot natijalari asosida sotish kanallarini optimallashtirish, korxonaning raqobatbardoshligini oshirish hamda uning daromadliligini ta’minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
TIJORAT BANKLARINING RESURS BAZASINI MUSTAHKAMLASH VA INVESTITSION KREDITLASH IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH TAHLILI
Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining resurs bazasini mustahkamlash hamda investitsion kreditlash imkoniyatlarini kengaytirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida bank passivlarining muddatlilik tarkibi, depozitlar dinamikasi va kapital yetarliligi darajasi iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi muhim omillar sifatida baholangan. Shuningdek, bank tizimida “uzoq muddatli mablag‘lar” taqchilligini kamaytirish hamda investitsion loyihalarni moliyalashtirish jarayonida risklarni samarali boshqarishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
XIZMATLAR SOHASIDA MIJOZLAR BILAN O‘ZARO MUNOSABATLARNI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA BAHOLASH MEZONLARI
Xizmatlar iqtisodiyotida mijozlar bilan o‘zaro munosabatlarni rivojlantirish korxonalar raqobatbardoshligini ta’minlovchi muhim strategik omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Mazkur maqolada xizmatlar sohasida mijozlar bilan o‘zaro munosabatlarni rivojlantirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimlashtirilib, ularni baholash mezonlari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqotda tashqi va ichki omillarning o‘zaro bog‘liqligi ochib berilib, baholash jarayonida faqat moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan cheklanmasdan, ijtimoiy va institutsional mezonlardan foydalanish zarurligi asoslangan. Olingan xulosalar xizmatlar sohasida mijozlar bilan munosabatlarni rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish uchun nazariy va metodik asos yaratadi.
O‘ZBEKISTONDA YASHIL TADBIRKORLIKNI MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARI VA MANBALARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda yashil tadbirkorlikni moliyalashtirish mexanizmlari hamda asosiy moliya manbalari kengroq Osiyo iqtisodiy makoni kontekstida tahlil qilinadi. Qiyosiy va indikatorlarga asoslangan tahlil usullaridan foydalangan holda, tadqiqotda 2019–2024-yillar davomida davlat moliyalari, xalqaro taraqqiyot banklari hamda xususiy kapitalning yashil korxonalarni rivojlantirishga qo‘shgan hissasi o‘rganiladi. Maqolada yashil iqtisodiyot siyosatiga oid huquqiy va institutsional asoslar, davlat va xususiy sektor ishtirokidagi moliyalashtirish tizimi, shuningdek, xalqaro moliya institutlarining roli yoritib beriladi. Tahlil natijasida yashil moliyalashtirish tizimidagi mavjud imkoniyatlar, cheklovlar va istiqbolli yo‘nalishlar aniqlanib, xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil asosida O‘zbekiston amaliyoti uchun samarali taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqiladi.
KORXONA FAOLIYATIDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada korxona faoliyatida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning nazariy asoslari hamda amaliy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellektning boshqaruv qarorlarini takomillashtirish, xarajatlarni optimallashtirish, operatsion samaradorlikni oshirish va raqobatbardoshlikni mustahkamlashdagi o‘rni yoritib beriladi. Shuningdek, marketing, moliyaviy boshqaruv, logistika hamda inson resurslarini boshqarish sohalarida qo‘llash yo‘nalishlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish korxonalar innovatsion rivojlanishini jadallashtirishini hamda raqamli transformatsiyani qo‘llab-quvvatlashini ko‘rsatadi.
TURIZM SOHASIDA DAVLAT–XUSUSIY SHERIKLIGI (DXSH) LOYIHALARINI BOSHQARISHDA ESG VA BMTNING BARQAROR RIVOJLANISH MAQSADLARI (UNSDG) KONSEPSIYALARINING O‘ZARO BOGʻLIQLIGI
Ushbu ilmiy maqolada turizm sohasida DXSH loyihalarini boshqarishda ESG (Environmental, Social, Governance) tamoyillari hamda Barqaror rivojlanish maqsadlari (Sustainable Development Goals — SDGs) konsepsiyalarining o‘zaro bog‘liqligi ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida ESG va SDGs konsepsiyalarining turizm sohasidagi DXSH loyihalari barqarorligi, investisiya jozibadorligi hamda ijtimoiy-ekologik samaradorligini oshirishdagi roli asoslab berilgan. Shuningdek, mazkur konsepsiyalarni DXSH loyihalarini boshqarish mexanizmlariga integratsiya qilish zarurati ilmiy jihatdan asoslanib, ularning o‘zaro uyg‘unligi loyihalarni samarali va uzoq muddatli rivojlantirishning muhim omili ekanligi ko‘rsatib berilgan.
IQTISODIY, MOLIYAVIY, INVESTITSIYA VA SOLIQ SALOHIYATINING O‘ZARO BOG‘LIQLIGINING NAZARIY XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada iqtisodiy tizimning ajralmas qismlari hisoblangan iqtisodiy, moliyaviy, investitsiya va soliq salohiyatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning nazariy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida har bir salohiyat turining o‘ziga xos xususiyatlari va ularning mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashdagi roli yoritilgan. Muallif tomonidan iqtisodiy salohiyatning birlamchi asos ekanligi hamda uning investitsion jozibadorlik va soliq bazasini shakllantirishdagi deterministik bog‘liqligi asoslab berilgan. Maqola yakunida ushbu salohiyat turlarini kompleks baholash orqali fiskal va monitar siyosatning samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy xulosalar bayon etilgan
TIJORAT BANKLARIDA MOLIYAVIY RISKLAR BOSHQARUVINI TAKOMILLASHTIRISH STRATEGIYALARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining moliyaviy faoliyati jarayonida yuzaga keladigan moliyaviy risklarning asosiy turlari, ularning kelib chiqish sabablari hamda ushbu risklarni oldini olish va kamaytirishga qaratilgan choratadbirlar yoritilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarining tijorat banklari faoliyatiga ta’siri, ularning moliyaviy risklarni boshqarish va kamaytirishdagi ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilingan.
MINTAQA IQTISODIYOTINI IQTISODIY-EKOLOGIK JIHATDAN RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Mintaqani iqtisodiy-ekologik rivojlantirishning ilmiy-uslubiy jihatlari hozirgi davrning dolzarb muammosi bo‘lib, u barqaror rivojlanish tamoyillariga asoslanadi va iqtisodiyot, ekologiya hamda ijtimoiy sohalarni uyg‘unlashtirishni talab qiladi. Asosiy uslubiy yondashuvlar tizimli tahlil, integratsiyalashgan rejalashtirish, ekologik-iqtisodiy modellashtirish hamda ekologik-iqtisodiy baholash kabi usullarni o‘z ichiga oladi, bu esa tabiiy resurslardan samarali foydalanish, atrofmuhitni muhofaza qilish va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY AKTIVLAR PORTFELLARINI RISK–DAROMAD DILEMMASI ASOSIDA OPTIMALLASHTIRISH (G. MARKOVIS VA J. TOBINNING PORTFEL NAZARIYASI ASOSIDA).
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarining investitsion faoliyatida portfel menejmentini samarali tashkil etish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda moliyaviy aktivlarni tanlash va joylashtirish jarayoni Garri Markovis portfel nazariyasi asosida risk va kutilgan daromad o‘rtasidagi muvozanat nuqtayi nazaridan o‘rganilgan. O‘zbekiston moliya bozorlarida mavjud bo‘lgan bank depozitlari, davlat va korporativ obligatsiyalar, investitsiya fondlari, repo bitimlari hamda aksiyalar asosida qisqa muddatli investitsiya portfellarini shakllantirish imkoniyatlari tizimli baholangan. “Navoiyazot” aksiyadorlik jamiyati misolida moliyaviy aktivlar bo‘yicha kutilgan daromad va risk ko‘rsatkichlari hisoblanib, optimal investitsion qaror qabul qilishning analitik asoslari ishlab chiqilgan. Olingan natijalar aksiyadorlik jamiyatlarida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va investitsion siyosat samaradorligini oshirishda amaliy ahamiyatga ega.
MAMLAKATIMIZNING BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA ERISHISHDA SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARINI QO‘LLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH
Ushbu maqola O‘zbekiston sharoitida barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish maqsadida sun’iy intellekt (SI) tizimlarini qo‘llash metodologiyasini takomillashtirishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi — SI texnologiyalarining milliy iqtisodiyot tarmoqlariga (masalan, qishloq xo‘jaligi, sanoat yoki xizmatlar sohasiga) integratsiyalashuvining samarali mexanizmlarini ishlab chiqishdir. Maqolada mavjud xorijiy va mahalliy tajribalar tahlil qilinib, SI’ni joriy etishdagi institutsional, texnik va kadrlar muammolari aniqlandi. Asosiy natija sifatida SI asosidagi qaror qabul qilish tizimlarini iqtisodiy rejalashtirishga tatbiq etishning takomillashtirilgan metodologiyasi taklif etilgan. Ushbu metodologiya SI xavfsizligi, shaffofligi va iqtisodiy samaradorligi tamoyillariga asoslangan. Tadqiqot natijalari iqtisodiy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda va SI texnologiyalaridan foydalanishda amaliy ahamiyatga ega.
В статье проводится микроэкономический анализ механизмов формирования рыночного спроса и установления равновесия. Рассматриваются закономерности поведения потребителей и процессы агрегирования индивидуальных функций спроса. Целью исследования является углубление понимания природы рыночного равновесия на основе статических и динамических моделей. Результаты демонстрируют, что концепция рыночного равновесия представляет фундаментальную конструкцию для объяснения ценообразования и эффективности распределения ресурсов. Научная новизна заключается в систематизации теоретических подходов к анализу механизмов рыночной координации.
XORIJIY DAVLATLARDA AUDITORLIK FAOLIYATINING O‘RNI VA UNI RIVOJLANTIRISH TENDENSIYASI
Mazkur maqolada xorijiy davlatlarda auditorlik faoliyatining o‘rni, uning rivojlanish bosqichlari va zamonaviy tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya hamda Osiyo mamlakatlari (Yaponiya, Janubiy Koreya va Singapur) auditorlik tizimlarining tashkiliy-huquqiy asoslari, auditni tartibga soluvchi institutlar va amaliy mexanizmlar yoritilgan. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS), xalqaro audit standartlari (ISA) hamda professional etika normalarining auditorlik faoliyatidagi ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, audit jarayonida raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, Big Data va ESG hisobotlari auditi kabi zamonaviy yo‘nalishlarning o‘rni ochib berilgan. Xorijiy tajribalarni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari asoslab berilgan.
MARKETING-INTERNET XIZMATLARIDAN FOYDALANGAN HOLDA SAVDO KORXONALARI RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada marketing asosida savdo korxonalari savdo ulushini oshirish haqida so‘z boradi. Hozirgi vaqtda iqtisodiyot va u bilan bog‘liq bo‘lgan bir qancha samarali texnologiyalar hayotimizga shiddat bilan kirib kelmoqda
KORXONADA INNOVATSION BOSHQARUV MEXANIZMLARINING MAVJUD MODELLARINING RETROSPEKTIVASI
Mazkur maqolada korxonalarda innovatsion boshqaruv mexanizmlarining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari retrospektiv tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida klassik, tizimli, jarayonli hamda zamonaviy innovatsion boshqaruv modellari o‘rganilib, ularning o‘ziga xos xususiyatlari va amaliy ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, innovatsion boshqaruv mexanizmlarining korxona raqobatbardoshligini oshirish, resurslardan samarali foydalanish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Maqola natijalari korxonalarda innovatsion boshqaruvni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
SANOATNI IQTISODIY RIVOJLANTIRISHDA TARMOQ KORXONALARI FAOLIYATIGA ESG TAMOYILLARINI JORIY ETISHNING ROLI
Ushbu maqolada sanoatni iqtisodiy rivojlantirish jarayonida tarmoq korxonalari faoliyatiga ESG (Environmental, Social, Governance) tamoyillarini joriy etishning ahamiyati va roli batafsil yoritilgan. Tadqiqot doirasida qo‘llanilgan metodlar ESG tamoyillarining tarmoq korxonalari faoliyati hamda sanoatning iqtisodiy rivojlanishiga ko‘rsatayotgan kompleks ta’sirini har tomonlama ochib berishga yo‘naltirilgan. Shuningdek, sanoat korxonalarida ESG tamoyillarini samarali joriy etish va ularning tarmoq miqyosidagi iqtisodiy rivojlanishga ta’sirini kuchaytirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
TIBBIY XIZMATLARNI MOLIYALASHTIRISH VA SAMARADORLIGINI BAHOLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI
Jahon iqtisodiyoti rivojlanish tajribasi asosida sog‘liqni saqlash sohasida xususiy sektor ishtirokini kengaytirish, aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatish madaniyati va sifatini oshirish muhim ijtimoiy vazifalardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada tibbiy xizmatlar ko‘rsatish va ularni moliyalashtirish mexanizmlari, shuningdek, samaradorligini baholashning milliy hamda xorijiy amaliyoti mualliflar tomonidan tahlil qilingan. Rivojlangan mamlakatlar tajribasi aholining sog‘lig‘ini ta’minlash barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi muhim omillardan biri ekanligini ko‘rsatadi. Mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab amalga oshirilgan islohotlar natijasida davlat va xususiy sog‘liqni saqlash tizimini tashkil etish hamda ularning faoliyatini moliyalashtirishning huquqiy va tashkiliy asoslari shakllantirildi. Tadqiqot davomida tibbiyot muassasalarini moliyalashtirish va ularning faoliyati samaradorligini baholash bilan bog‘liq muammolar aniqlanib, ushbu jarayonlarni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi.
TIJORAT BANKLARI AKTIVLARINI DIVERSIFIKATSIYALASHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING ROLI
Ushbu maqolada tijorat banklarida aktivlar diversifikatsiyasi va raqamli transformatsiya strategiyalarining banklarning moliyaviy barqarorligi hamda rentabelligiga ta’siri kompleks tarzda tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda bank sektori texnologik innovatsiyalarning jadallashuvi, raqamli xizmatlar ko‘lamining kengayishi hamda global moliyaviy muhitdagi o‘zgarishlar sharoitida o‘z strategik yondashuvlarini takomillashtirishga intilmoqda. Xususan, aktivlarni diversifikatsiyalash va raqamli transformatsiyani uyg‘unlashtirish bank faoliyatining muhim strategik yo‘nalishlaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Maqolada bank aktivlari tarkibidagi strukturaviy o‘zgarishlar, raqamli texnologiyalarning joriy etilishi hamda ularning moliyaviy natijalarga ta’siri empirik tahlil asosida yoritiladi. Tadqiqot jarayonida bank aktivlari dinamikasi, o‘sish tendensiyalari va risklarni boshqarish mexanizmlari regressiya va trend tahlili usullari yordamida baholandi. Olingan natijalar raqamli transformatsiya bank aktivlari diversifikatsiyasini chuqurlashtirish, risklarni muvozanatlashtirish va banklarning moliyaviy barqarorligini mustahkamlashda muhim omil ekanini tasdiqlaydi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УЧЕТА ОСНОВНЫХ СРЕДСТВ.
В статье анализируются пути и способы поступления основных средств, а также методы их принятия к бухгалтерскому учёту. На основе представленных материалов сформулированы выводы и предложены практические рекомендации по совершенствованию процесса принятия основных средств к учёту.
O‘ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOT KO‘LAMI, RIVOJLANISHINING TARIXIY EVOLYUTSIYASI VA HOZIRGI HOLATI TAHLILI.
Maqolada O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning rivojlanishi, tarixiy evolyutsiyasi va hozirgi holati tahlil qilingan. 1965-yildan bugungi kungacha bo‘lgan davrda markazlashgan rejali iqtisodiyotdan bozor munosabatlariga o‘tish, xususiylashtirish va institutsional islohotlar ta’siri ostida yashirin iqtisodiyot sezilarli darajada o‘zgargan. Shuningdek, soliq siyosati, qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS), daromad va ijtimoiy soliq stavkalari, soliq ma’muriyatchiligini raqamlashtirish, elektron cheklar hamda keshbek tizimining ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari amalga oshirilgan islohotlar yashirin iqtisodiyot ko‘lamini qisqartirish va legal iqtisodiy faoliyatni rag‘batlantirishda muhim ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
SOLIQQA TORTILADIGAN KO‘CHMAS MULKLARNI BAHOLASH TIZIMLARINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur tadqiqotda mamlakatimizda ko‘chmas mulk obyektlarini soliqqa tortish, oldi-sotdi operatsiyalarini amalga oshirish, garovga qo‘yish, jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish hamda boshqa holatlar uchun aniqlanadigan qiymatlarning o‘zaro mutanosibligini ta’minlash masalalari yoritilgan. Shuningdek, ko‘chmas mulk bozoriga oid ishonchli, to‘liq va muntazam yangilanib boradigan axborot bazasini shakllantirish, soliqqa tortishda adolatlilik tamoyilini yanada keng joriy etish, ko‘chmas mulk obyektlarining bozor narxiga yaqin qiymatini aniqlashning zamonaviy usullari va mexanizmlarini ishlab chiqish bo‘yicha taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINI TRANSFORMATSIYALASHNI TAKOMILLASHTIRISH BILAN BOG‘LIQ BO‘LGAN MUAMMOLAR
Maqolada masofaviy bank xizmatlarini joriy etishga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar yoritilgan. Unda masofaviy bank xizmatlarini joriy etish jarayonida yuzaga keladigan muammolar ko‘rsatib o‘tilgan hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha muallifning yondashuvlari bayon etilgan.
BARQAROR RIVOJLANISH KONSEPSIYASI VA UNING QURILISH SOHASIDA DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK(DXSH)NI BOSHQARISHDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada barqaror rivojlanish konsepsiyasining nazariy-metodologik asoslari hamda uni qurilish sohasida davlat-xususiy sheriklik (DXSh)ni boshqarish tizimiga integratsiya qilish masalalari tadqiq etilgan. Qurilish sohasining yuqori kapital sig‘imliligi, ekologik ta’sir darajasining sezilarli bo‘lishi hamda ijtimoiy ahamiyati barqaror rivojlanish tamoyillarini DXSh loyihalarini boshqarishda qo‘llash zaruratini yuzaga keltiradi. Maqolada barqaror rivojlanishning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik komponentlari DXSh boshqaruv mexanizmlari nuqtayi nazaridan tahlil qilingan. Shuningdek, ESG tamoyillarini qurilish sohasidagi DXSh loyihalariga joriy etish orqali boshqaruv samaradorligini oshirish imkoniyatlari asoslab berilgan.
“YASHIL IQTISODIYOT”, EKOLOGIK BARQARORLIK VA EKOLOGIK MADANIYAT
Maqolada barqaror rivojlanish konsepsiyasini amalga oshirish sharoitida O‘zbekistonda yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish, ekologik barqarorlikni ta’minlash, ekologik madaniyat va “yashil” iqtisodiyotning ahamiyati hamda ustuvor yo‘nalishlari, istiqbolda ushbu rivojlanish modelini qo‘llash samaradorligi tahlil qilingan. Shuningdek, ekologik madaniyatni shakllantirish, samarali ekologik siyosatni yuritish va “yashil” o‘sishni kompleks baholashning asosiy bosqichlari yoritilgan.
EKOLOGIK TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA YASHIL IQTISODIYOT KONSEPSIYASINING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada ekologik tadbirkorlikni rivojlantirishda yashil iqtisodiyot konsepsiyasining institutsional mexanizmlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi yashil iqtisodiyot tamoyillarining ekologik tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga ta’sirini baholash hamda ularni qo‘llab-quvvatlovchi institutsional tuzilmalar samaradorligini aniqlashdan iborat. Maqolada davlat, bozor va nodavlat institutlarining ekologik tadbirkorlikni rag‘batlantirishdagi o‘rni, jumladan, normativ-huquqiy baza, moliyaviy mexanizmlar, soliq va kredit imtiyozlari, ekologik standartlar hamda innovatsion infratuzilmaning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, yashil investitsiyalarni jalb etish, resurslardan samarali foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash va past uglerodli texnologiyalarni joriy etish jarayonlarida institutsional muhitning roli tahlil qilinadi. Tadqiqotda xalqaro tajriba va rivojlangan davlatlarda shakllangan yashil iqtisodiyot institutlari faoliyati o‘rganilib, ularning ekologik tadbirkorlik rivojiga qo‘shayotgan hissasi baholanadi. Maqola natijalari ekologik tadbirkorlikni rivojlantirishda institutsional mexanizmlarni takomillashtirish, barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi
IQTISODIY RIVOJLANISHDA INNOVATSIYALARNING NAZARIY ASOSLARI VA AHAMIYATI
Maqolada iqtisodiy rivojlanish jarayonida innovatsiyalarning tutgan o‘rni, ularning nazariy asoslari hamda iqtisodiy o‘sishni ta’minlashdagi ahamiyati tadqiq etilgan. Innovatsiya tushunchasining mazmuni, uning turlari va shakllari iqtisodiy nazariyalar doirasida tahlil qilingan. Shuningdek, innovatsiyalarni joriy etish orqali milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini yuksaltirish va barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish masalalari yoritilgan. Maqolada innovatsion faoliyatni rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillar hamda innovatsiyalarni qo‘llabquvvatlashning iqtisodiy mexanizmlari ilmiy jihatdan asoslab berilgan
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA KORPORATIV BOSHQARUVNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH: RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUNʼIY INTELLEKTNI JORIY ETISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada xorijiy rivojlangan mamlakatlarda va mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan aksiyadorlik jamiyatlarida raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellektni joriy qilish orqali korporativ boshqaruvning samaradorligini oshirish, raqamli texnologiyalardan foydalanishdagi ilmiy qarashlar, bu boradagi jahon tajribasini oʻrganish, mamlakatimizda raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt texnologiyalarini korporativ boshqaruvga joriy qilish va uning samaradorligini oshirishning huquqiy asoslari, ilmiy taʼriflar va ularning tahlili hamda korporativ boshqaruvning samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalarning rolini oshirish masalalari tahlil qilingan va mualliflik qarashlari ifoda qilingan.
BOZORNI SEGMENTATSIYALASHDA MARKETING TADQIQOTLARINING ROLI
Ushbu maqolada bozorni segmentatsiyalash jarayonida marketing tadqiqotlarining tutgan o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda iste’molchilar xulq-atvorini o‘rganish, maqsadli segmentlarni aniqlash hamda samarali marketing strategiyalarini shakllantirishda axborot va ma’lumotlarning roli tahlil qilingan. Shuningdek, bozorni segmentatsiyalashning asosiy mezonlari, zamonaviy yondashuvlari va ularning amaliy qo‘llanilish jihatlari ko‘rib chiqilgan
O‘ZBEKISTONNING “YASHIL IQTISODIYOT”GA O‘TISH STRATEGIYASI
Ushbu maqolada O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayoni, uning strategik yo‘nalishlari, mavjud muammolari hamda rivojlanish istiqbollari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mamlakatda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga qaratilgan sa’y-harakatlar o‘rganildi. 2024-yilgi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston yashil energiya ishlab chiqarish quvvatini 2,4 gigavattgacha oshirgan hamda qayta tiklanuvchi energiya ulushini 18 foizga yetkazgan. Maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonidagi asosiy to‘siqlar, jumladan moliyaviy cheklovlar, texnologik kamchiliklar va institutsional zaifliklar yoritilgan. Tadqiqot natijalari xalqaro hamkorlik va investitsiyalarning O‘zbekistonning yashil transformatsiyasida hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
TIJORAT BANKLARI BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA KAPITALNING ROLI
Mazkur maqolada tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini ta’minlashda bank kapitalining tutgan o‘rni hamda uning iqtisodiy mohiyati ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida O‘zbekiston bank tizimi misolida 2021— 2024-yillar davomida banklarning kapital yetarliligi (CAR), aktivlar rentabelligi (ROA) va moliyaviy barqarorlikni baholovchi Z-score ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Basel III xalqaro standartlarining joriy etilishi bank kapitalining sifati va barqarorlikka ta’siri yoritib berildi. O‘tkazilgan empirik tahlillar natijasida bank kapitali hajmi hamda barqarorlik indeksi o‘rtasida ijobiy korrelyatsion bog‘liqlik mavjudligi aniqlandi. Xulosa qismida bank kapitalini riskka yo‘naltirilgan boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi.
ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ВУЗОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В УСЛОВИЯХ РЕФОРМИРОВАНИЯ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ И РЫНОЧНОЙ КОНКУРЕНЦИИ
В статье рассматриваются организационно-экономические механизмы повышения конкурентоспособности высших учебных заведений Республики Узбекистан в условиях реформирования системы высшего образования и рыночной конкуренции. На основе анализа нормативных документов, статистических и аналитических материалов уточнены ключевые факторы формирования конкурентных преимуществ вузов и обоснованы практические меры по их развитию. Сформулированы рекомендации, направленные на совершенствование стратегического управления и повышение эффективности использования ресурсов
FUNDRAISING AS A STRATEGIC TOOL IN MUSEUM MANAGEMENT
Fundraising has become a key strategic tool in museum management amid declining public funding. The transition toward multi-channel financing has increased museums’ reliance on private donations, corporate sponsorship, and project-based fundraising mechanisms. This study examines fundraising as a strategic component of museum management through a qualitative analysis of academic literature and international best practices. A stage-based fundraising model—planning, implementation, control, and analysis—is applied to systematize fundraising activities. The findings demonstrate that project-based fundraising is the most effective approach due to its transparency and strong alignment with donor motivations. The study emphasizes the importance of strategic integration and the use of digital tools in ensuring the financial sustainability of museums.
KORXONALARDA INVESTITSIYA LOYIHALARINI MOLIYALASHTIRISHDA SOLIQ IMTIYOZLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI
Mazkur ilmiy maqolada korxonalarda investitsiya loyihalarini moliyalashtirish jarayonida soliq imtiyozlaridan foydalanish samaradorligi masalalari atroflicha tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida investitsiya loyihalarini amalga oshirishda soliq imtiyozlarining rag‘batlantiruvchi roli, ularning korxonalarning moliyaviy natijalari, ishlab chiqarish hajmi hamda investitsion faolligiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, soliq imtiyozlaridan foydalanish mexanizmlari o‘rganilib, ularning samaradorligini oshirish yo‘nalishlari aniqlangan. Tadqiqot jarayonida iqtisodiy tahlil, taqqoslash, statistik va tizimli yondashuv usullaridan foydalanilgan. Olingan natijalar asosida investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda soliq imtiyozlaridan samarali foydalanishga qaratilgan ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MAHALLIY JUN TOLALARINING GEOMETRIK VA FIZIK-MEXANIK XOSSALARINI NOTO‘QIMA MATOLAR ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYASI NUQTAI NAZARIDAN TADQIQ ETISH
Jun tolalarining fizik-mexanik hamda geometrik xossalarini o‘rganish noto‘qima matolar sanoati uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Tolalarning uzunligi, diametri va ingichkalik darajasi ishlab chiqarish jarayonining samaradorligi hamda tayyor mahsulot sifatini belgilovchi asosiy omillar hisoblanadi. Mazkur tadqiqotda Xisori, Qorako‘l va mahalliy jaydari junlari misolida tolalarning geometrik va fizik-mexanik xossalaridagi farqlar tahlil qilinib, ularning noto‘qima matolar ishlab chiqarish texnologiyasidagi texnologik imkoniyatlari aniqlangan. Olingan natijalar xomashyo turini tanlash va mahsulot yo‘nalishini belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi
MOLIYAVIY HISOBOT TIZIMINI XALQARO STANDARTLARGA O‘TKAZISHNING O‘ZBEKISTONDAGI DINAMIKASI VA NATIJALARI (OLMALIQ KMK MISOLIDA)
Ushbu maqolada O‘zbekiston korxonalarida moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga — MHXS (IFRS) o‘tish jarayonining bosqichlari, hozirgi holati va iqtisodiy samaradorligi Olmaliq kon-metallurgiya kombinati (AGMK) misolida tadqiq etiladi. Tadqiqotda MHXSning investitsion jozibadorlikni oshirish, moliyaviy shaffoflikni ta’minlash va xalqaro kapital bozorlariga integratsiyadagi o‘rni tahlil qilingan. Olingan natijalar xalqaro standartlarning milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi va global moliyaviy tizimga integratsiyasidagi strategik ahamiyatini ko‘rsatadi
TARMOQLANGAN AVTOMOBIL YO‘LLARI QURISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH: FARG‘ONA VODIYSI (FARG‘ONA VILOYATI VA QO‘QON HUDUDI) MISOLIDA RAQAMLI LOYIHALASH, OPTIMALLASHTIRISH VA INTELLEKTUAL BOSHQARUV
Farg‘ona vodiysi aholisi zich va transport qatnovi yuqori bo‘lgan hududlardan biri bo‘lib, Qo‘qon shahri atrofida shakllangan transport tugunlari yo‘l tarmog‘ining o‘tkazuvchanligi va xavfsizligiga katta talab qo‘yadi. Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi misolida tarmoqlangan avtomobil yo‘llari qurish tizimini takomillashtirish bo‘yicha kompleks yondashuv taklif etiladi. Metodologiya graf modeli, transport oqimi tahlili, ko‘p mezonli optimallashtirish hamda ITS va GIS asosidagi monitoring integratsiyasiga tayangan. Natijada kritik segmentlarni aniqlash va rekonstruksiya ustuvorligini belgilashga xizmat qiluvchi konseptual model ishlab chiqildi
O‘ZBEKISTONDA KORPORATIV INNOVATSIYA TIZIMINI ISH SAMARADORLIGINI BAHOLOVCHI (KPI) AXBOROT TIZIMINI ISHLAB CHIQISH VA TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining modernizatsiya qilinishi sharoitida korporativ innovatsiya tizimlarining (KIT) samaradorligini baholash masalalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda innovatsion jarayonlarni boshqarishda KPI (Key Performance Indicators) ko‘rsatkichlarini ishlab chiqish va ularni axborot tizimlari orqali avtomatlashtirishning ahamiyati yoritilgan. Muallif tomonidan korxonalarning innovatsion faoliyatini monitoring qilish bosqichlari tahlil qilinib, mavjud tizimlarni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Shuningdek, innovatsiyalarni boshqarishda raqamli texnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri asoslab berilgan
RAQAMLI BANK XIZMATLARINING MOLIYAVIY BOZOR RIVOJIGA TA‘SIRI
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida raqamli bank xizmatlarining, xususan, mobil ilovalar, onlayn banking va raqamli toʻlov tizimlarining moliyaviy bozor taraqqiyotiga taʼsiri ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda Oʻzbekiston Markaziy banki va tijorat banklarining statistik maʼlumotlari asosida 2021–2024-yillardagi asosiy koʻrsatkichlar (foydalanuvchilar soni, tranzaksiyalar hajmi, omonatlar va kreditlar miqdori) oʻrganildi. Natijalarda mobil bank ilovalari foydalanuvchilari sonining 3,3 barobarga oshgani, toʻlov tizimlari orqali tranzaksiyalar hajmining yildan-yilga 80% dan ortiq oʻsgani aniqlangan. Masofaviy xizmatlardan foydalanish aholining bank tizimiga boʻlgan ishonchini mustahkamlab, omonatlar va kreditlash faoliyatining faollashuviga sabab boʻlmoqda. Tadqiqot xalqaro tajribalar bilan solishtirib, mavjud imkoniyatlar va dolzarb muammolarni tahlil etadi. Xulosa sifatida, raqamli bank xizmatlari Oʻzbekiston moliyaviy bozorini yanada samarali va inklyuziv qilishda muhim omil boʻlib xizmat qilayotgani taʼkidlanadi. Foydalanuvchilarning raqamli savodxonligini oshirish, kiberxavfsizlikni mustahkamlash va texnologik infratuzilmani rivojlantirish asosiy tavsiyalar qatorida berilgan.
OILAVIY TADBIRKORLIKNI TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN MOLIYALASHTIRISHNING XORIJ TAJRIBASI
Maqolada oilaviy tadbirkorlikni tijorat banklari tomonidan moliyalashtirishning xorijiy tajribasi tahlil qilingan. Xitoy Xalq Respublikasi hamda Qozog‘iston Respublikasida tadbirkorlik subyektlarini moliyalashtirishga qaratilgan davlat tomonidan yaratilgan imkoniyatlar va shart-sharoitlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, oilaviy tadbirkorlikni tijorat banklari orqali moliyalashtirish bo‘yicha xorijiy davlatlar tajribasini O‘zbekiston Respublikasi amaliyotiga joriy etish imkoniyatlari yuzasidan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
AMORTIZATSIYALANADIGAN AKTIVLAR HISOBINING ME’YORIY-HUQUQIY ASOSLARI
Mazkur maqolada amortizatsiya qilinadigan aktivlar hisobining me’yoriy-huquqiy asoslari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Xususan, amortizatsiya qilinadigan aktivlar hisobini tartibga soluvchi me’yoriy-huquqiy hujjatlar to‘rtta guruhga ajratilgan holda tizimli tasniflanib tavsiflangan. Tadqiqot natijalari asosida ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar shakllantirilgan.