Social, Economic, Political, and Scientific-Popular Journal
O‘ZBEKISTON MOLIYA TIZIMINING ZAMONAVIY HOLATI VA UNING BARQARORLIK KO‘RSATKICHLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi moliya tizimining zamonaviy holati, uning iqtisodiy taraqqiyotdagi o‘rni hamda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash mexanizmlari kompleks ravishda tadqiq etilgan. Mamlakatda so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy modernizatsiya jarayonlari, bank-moliya sektorini liberallashtirish, kapital bozorini rivojlantirish, xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikni kengaytirish hamda raqamli texnologiyalarni moliyaviy xizmatlar sohasiga joriy etishning moliya tizimi faoliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida moliyaviy barqarorlikni baholovchi asosiy ko‘rsatkichlar, jumladan banklarning kapital yetarliligi darajasi, likvidlik ko‘rsatkichlari, kredit portfeli sifati, muammoli kreditlar ulushi, inflyatsiya sur’atlari, davlat budjeti muvozanati, davlat qarzi dinamikasi va investitsion faollik darajasi o‘rganilgan
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
RAQAMLI AVLOD (Z-AVLOD) XODIMLARINI MOTIVATSIYALASH MUAMMOLARI.
Ushbu maqola hozirgi kunda kadrlar sohasining eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lgan raqamli avlod (Z-avlod) xodimlarini motivatsiyalashda vujudga kelayotgan qiyinchiliklar va ularni hal etishga qaratilgan zamonaviy tendensiya va yondashuvlarni ishlab chiqishga qaratilgan. Bunda Z-avlodning mehnat bozoridagi raqamli transformatsion roli hamda ularning raqamli avlod sifatidagi o‘ziga xos xususiyatlari va qadriyatlarining an’anaviy kadrlar siyosati bilan nomuvofiqlik jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, ularni kompaniyada faqat ijrochi xodim sifatida emas, balki innovatsion rivojlanishga hissa qo‘shuvchi xodim sifatida shakllantirish borasida amaliy takliflar beriladi.
YUKLARNI TASHISHDA ZARURIY TRANSPORT XUJJATLARI
Mazkur ishda yuklarni tashish jarayonida qo‘llaniladigan asosiy transport hujjatlarining mazmuni, ahamiyati va huquqiy jihatlari tahlil qilinadi. Xususan, yuk xati, konosament, hisob-faktura, yo‘l varaqasi va boshqa hamroh hujjatlarning tashish jarayonidagi o‘rni yoritib beriladi. Shuningdek, turli transport turlari (avtomobil, temir yo‘l, havo va dengiz transporti) bo‘yicha rasmiylashtiriladigan hujjatlarning o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Ishda xalqaro va milliy qonunchilik asosida transport hujjatlarining yuritilishi, ularning yuk xavfsizligi, hisob-kitob va javobgarlikni belgilashdagi roli tahlil etilgan
SURXONDARYO VILOYATI HUDUDLARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI OSHIRISHDA MOLIYAVIY IMTIYOZ VA PREFERENSIYALARNI SAMARALI QO‘LLASH YO‘NALISHLARI
Mazkur ilmiy ish Surxondaryo viloyati iqtisodiyotini modernizatsiya qilishda hududiy moliyaviy barqarorlikni ta’minlashning nazariy va amaliy masalalariga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi viloyatda tadbirkorlik subyektlari va investitsion loyihalarni rag‘batlantirish uchun qo‘llanilayotgan soliq, bojxona imtiyozlari hamda moliyaviy preferensiyalarning samaradorligini baholash va ularni takomillashtirish yuzasidan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishdan iborat. Ish jarayonida hududiy budjetlar mustaqilligini oshirish, mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash va eksport salohiyatini yuksaltirishda davlat tomonidan taqdim etilayotgan moliyaviy yengilliklarning o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida Surxondaryo viloyati misolida mavjud soliq bazasini kengaytirish va investitsiya muhitini yaxshilashda imtiyozlarning manzilliligini ta’minlash mexanizmlari yoritib berilgan. Ilmiy ishda hududiy iqtisodiy o‘sish ko‘rsatkichlari, budjet daromadlari va berilgan preferensiyalar o‘rtasidagi korrelyatsion bog‘liqliklar ekonometrik modellar yordamida baholangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Surxondaryo viloyatida moliyaviy imtiyozlarning samarali qo‘llanilishi, ayniqsa, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash va turizm sektorida yangi ish o‘rinlari yaratish hamda yalpi hududiy mahsulot hajmini o‘stirishda muhim harakatlantiruvchi omil bo‘lib xizmat qiladi. Taklif etilayotgan yondashuvlar hududiy moliya tizimini barqarorlashtirish va investitsiya faolligini kuchaytirishga xizmat qiladi. Ilmiy ish davlat boshqaruvi organlari, tadqiqotchilar va moliyaviy menejment sohasidagi mutaxassislar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, viloyatning raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha aniq tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
GLOBAL BEQARORLIK SHAROITIDA MILLIY IQTISODIYOTNING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH MODELLARI
Mazkur tadqiqot global noaniqliklar sharoitida O‘zbekiston milliy iqtisodiyotining raqobatbardoshligini oshirish modellarini empirik va institutsional jihatdan chuqur tahlil qiladi. 2021–2025-yillardagi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti 7,7 foizga o‘sib, 147 mlrd AQSH dollarini, tashqi savdo aylanmasi esa 81 mlrd dollarni tashkil etdi. Xizmatlar (8,5%) va sanoat (6,8%) tarmoqlari asosiy drayver bo‘lsa-da, iqtisodiyotning yuqori mehnat sig‘imi saqlanib qolmoqda va bu kapital intensivligini oshirishni taqozo etadi. Tadqiqot xulosalari iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, “Yashil iqtisodiyot”ga o‘tish hamda “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi maqsadlarini ro‘yobga chiqarishda muhim strategik ahamiyat kasb etadi.
СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ ИССЛЕДОВАНИЙ В ОБЛАСТИ УЧЕТА И АУДИТА ФИНАНСОВЫХ ИНСТРУМЕНТОВ
Статья посвящена исследованию современных тенденций развития научных исследований в области учета и аудита финансовых инструментов. В работе проведен библиометрический анализ публикаций, индексируемых в международной базе данных Scopus за период 2016–2025 гг. Исследование направлено на выявление наиболее продуктивных авторов, научных учреждений и стран, а также определение региональных особенностей публикационной активности в сфере учета и аудита финансовых инструментов
MAJBURIYATMI YOKI MAJBURIY RISK? MOLIYAVIY MAJBURIYATLAR KONSEPTUAL ASOSLARINING IQTISODIY TABIATI VA ZAMONAVIY TALQINLARI
Maqolada moliyaviy majburiyatlarning konseptual asoslari ikki o‘lchovli — majburiyat (huquqiyiqtisodiy yuk) va majburiy risk (subyekt zimmasiga shartnomaviy yuklatilgan noaniqlik) — nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS/IFRS) Konseptual asosidagi majburiyat ta’rifi, IAS 32, IFRS 9 va IAS 37 standartlari hamda korporativ moliya nazariyasining (Modigliani-Miller, Jensen- Meckling) yondashuvlari qiyosiy-tahliliy usulda o‘rganildi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, moliyaviy majburiyat nafaqat majburiyat, nafaqat risk emas, balki ularning dialektik birligidir: majburiyat mezoni uning mavjudligi va tan olinishini, ya’ni balans va kapital chegarasini belgilasa, risk o‘lchovi uning iqtisodiy mazmuni va o‘lchamini belgilaydi. Maqolada O‘zbekistonning MHXSga o‘tishi sharoitida ushbu konseptual ikkilanishning amaliy oqibatlari ham ko‘rib chiqilgan
ПРИНЦИПЫ И МЕТОДЫ УЧЕТА ФИНАНСОВЫХ РЕЗУЛЬТАТОВ В СИСТЕМЕ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ
В современных условиях развития экономики Республики Узбекистан, особенно в контексте активного реформирования системы бухгалтерского учета и перехода к Международным стандартам финансовой отчетности (МСФО / IFRS), учет финансовых результатов приобретает ключевое значение в системе корпоративного управления.
TRANSPORT XIZMATLARI SIFATINI BARQARORLIK NUQTAYI NAZARIDAN O‘RGANISH METODOLOGIYASI.
Ushbu maqolada transport xizmatlari sifatini barqarorlik nuqtayi nazaridan o‘rganishning metodologik asoslari tahlil qilingan. Tadqiqot ishida xizmat sifatini baholashda qo‘llaniladigan asosiy yondashuvlar — SERVQUAL modeli, ko‘p o‘lchamli indeks tizimi va barqarorlik matritsasi metodlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, transport xizmatlarining iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik o‘lchamlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston sharoitida transport sifatini barqaror rivojlanish maqsadlariga muvofiq baholash uchun amaliy metodologik asosni taqdim etadi.
VILOYAT SANOAT KORXONALARINING INNOVATSION RIVOJLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI KO‘P OMILLI EMPIRIK MODELLAR ASOSIDA TAHLIL QILISH VA PROGNOZLASH (Qashqadaryo viloyati misolida).
Qashqadaryo viloyati sanoat korxonalarining innovatsion rivojlanishi ko‘p omilli empirik modellar asosida tahlil qilinib, prognoz natijalari baholangan. Tadqiqotda kapital qo‘yilmalar hajmi, malakali kadrlar ulushi, raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash hamda bozor raqobati kabi asosiy omillarning ta’siri o‘rganilgan. Tahlil jarayonida ko‘p omilli regressiya va panel ma’lumotlar tahlili usullaridan foydalanilgan. Olingan natijalar raqamli transformatsiya va ilmiy-tadqiqot faoliyati korxonalarning innovatsion rivojlanishiga eng kuchli ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar ekanligini tasdiqladi. Shuningdek, prognoz modellari asosida 2025–2028-yillar uchun viloyat sanoatining innovatsion salohiyatini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
SANOAT KORXONALARI SHOVQINI VA ATMOSFERA CHIQINDILARINING TURAR-JOY HUDUDLARI EKOLOGIYASIGA TAʼSIRINI KAMAYTIRISH CHORALARI
Shovqin har yili yomonlashib bormoqda va shahar hamda muhofaza qilinadigan tabiiy hududlarga zarar yetkazishi mumkin. Sanoat shovqini shahar shovqinining asosiy manbaidir. Biz Toshkentning janubiy sanoat zonasidan olingan atrof-muhit shovqin manbalarini o‘rganish ma’lumotlarini tahlil qildik. Atrofmuhit shovqinini tahlil qilish usullarini o‘rganib chiqdik. Toshkentning janubiy sanoat zonasida atrof-muhit shovqinini o‘lchash natijalari haqida xabar berilgan. Deyarli barcha shovqinlar shovqin darajasidan oshib ketgan. Shovqin o‘lchovlariga ko‘ra, elektr stansiyalari sanoat hududlarida past chastotali shovqinning eng katta hissasini qo‘shmoqda. Toshkentning janubiy sanoat zonasi shovqin xaritasi yaratildi. Umuman olganda, sanoat shovqinining aholiga ta’sirining ortishi aniqlanishi mumkin.
SANOAT SHOVQINI VA ATMOSFERA IFLOSLANISHINING SHAHAR TURAR JOY HUDUDLARI VA EKOLOGIYASIGA TASIRINI O‘RGANISH
Ushbu maqolada sanoat shovqini va ifloslantiruvchi moddalarning shahar turar joylari hamda atrof-muhitga qanday ta’sir qilishi o‘rganiladi. Tadqiqotda sanoat shovqini, xavfli gazlar va chang zarralarining sog‘liq, atrof-muhit hamda shahar ekologiyasiga qanday ta’sir qilishi o‘rganiladi. Maqolada shahar sanoat zonalari yaqinidagi turar joy mahallalarida havo sifati, shovqin va yashil maydonlarning yo‘qolishi ilmiy jihatdan o‘rganilgan. Tadqiqotda monitoring ma’lumotlari, statistik tahlil, ekologik baholash va taqqoslash usullari qo‘llanilgan. Sanoat shovqini va atmosfera ifloslanishi aholi salomatligiga xavf tug‘diradi hamda ekologik muvozanatni buzadi. Maqola shahar sanoat korxonalarining ekologik optimallashtirish, yashil zonalarni kengaytirish, shovqinni kamaytirish texnologiyalari va ekologik monitoring bo‘yicha tavsiyalar bilan yakunlanadi. Ushbu tadqiqot barqaror shaharsozlik uchun muhim ilmiy va amaliy topilmalarni o‘z ichiga oladi
YAKKA TARTIBDAGI TADBIRKORLAR TOMONIDAN XODIMLAR DAROMADIDAN SOLIQNI TO‘LOV MANBAIDA USHLAB QOLISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan xodimlarga mehnatga haq to‘lash tarzida to‘lanadigan daromadlardan soliqni to‘lov manbaida ushlab qolish mexanizmini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Unda kichik tadbirkorlik subyektlari faoliyatida soliq agenti institutining ahamiyati, xodimlar daromadlarini soliqqa tortishda hisob-kitoblarning shaffofligini ta’minlash hamda budjet daromadlarini barqaror shakllantirishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan xodimlar daromadidan soliqni belgilangan tartibda hisoblab chiqarish, to‘lov manbaida ushlab qolish va budjetga o‘tkazish mexanizmini soddalashtirish orqali soliq ma’murchiligini takomillashtirish, norasmiy bandlikni qisqartirish va soliq intizomini kuchaytirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Maqolada mazkur mexanizmni amaliyotga samarali joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
AGROTURIZMNI RIVOJLANTIRISH ASOSIDA QISHLOQ HUDUDLARINING BARQAROR IQTISODIY VA IJTIMOIY TARAQQIYOTINI TA’MINLASH ASOSLARI
Ushbu maqolada agroturizmning qishloq hududlarini barqaror rivojlantirishdagi iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik ahamiyati kompleks tarzda tadqiq etilgan. Tadqiqotda agroturizmning qishloq iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, aholi bandligini ta’minlash, mahalliy aholi daromadlarini oshirish, xizmatlar sohasini rivojlantirish hamda hududlarning investitsion jozibadorligini kuchaytirishdagi o‘rni nazariy va amaliy jihatdan baholangan. Shuningdek, agroturizmning “yashil iqtisodiyot” tamoyillarini joriy etish, ekologik barqarorlikni ta’minlash, milliy madaniy meros va an’analarni saqlashdagi ahamiyati yoritilgan. Maqolada O‘zbekistonda agroturizmni rivojlantirishning mavjud imkoniyatlari, institutsional asoslari va sohadagi muammolar tahlil qilingan. Xususan, qishloq infratuzilmasini yanada rivojlantirish, marketing tizimini takomillashtirish, malakali kadrlar tayyorlash hamda investitsiya faolligini oshirish agroturizm taraqqiyoti uchun muhim yo‘nalishlar sifatida baholangan. Tadqiqot davomida SWOT-tahlil, tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil va iqtisodiy-statistik usullardan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari agroturizmni rivojlantirish qishloq hududlarida yangi ish o‘rinlari yaratish, turizm xizmatlari hajmini kengaytirish, fermer xo‘jaliklari daromadlarini ko‘paytirish va hududlarning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatdi. Shu asosda agroturizm klasterlarini tashkil etish, raqamli marketing platformalarini rivojlantirish, davlat qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kengaytirish va “Fermer–Turist–Hudud” integratsion modelini amaliyotga joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
ECONOMETRIC MODELING OF THE DYNAMICS OF RETAIL TRADE TURNOVER UNDER THE INFLUENCE OF REAL HOUSEHOLD INCOME USING A LOGARITHMIC FUNCTION
This study examines the impact of real household income on the dynamics of retail trade turnover using a logarithmic econometric modeling approach. Retail trade turnover is considered one of the key indicators reflecting consumer demand, purchasing power, and the overall level of economic development. Logarithmic econometric models are employed to capture the nonlinear nature of economic relationships and to evaluate the elasticity of retail trade turnover with respect to changes in income. In addition, the study discusses the theoretical significance of differential equations and logistic growth models in analyzing dynamic economic processes.
BARQAROR SHAHAR RIVOJLANISHIDA SANOAT OQOVA SUVLARINI BIOLOGIK TOZALASH TEXNOLOGIYALARINING ROLI
Ushbu tadqiqotning maqsadi sanoat chiqindi suvlarini biologik tozalash texnologiyalarini chuqur o‘rganish va sanoat chiqindi suvlarini tozalash samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish hamda atrof-muhitga salbiy ta’sirini minimallashtirish maqsadida ularni qo‘llash va rivojlantirishni tahlil qilishdan iborat. Xususan, u quyidagilarni o‘z ichiga oladi: sanoat chiqindi suvlarini tozalashning hozirgi kunda keng tarqalgan biologik tozalash texnologiyalarini tizimli ravishda umumlashtirish va taqqoslash, biologik tozalash jarayonini tushunish hamda nazorat qilishni yaxshilash uchun ularning afzalliklari va kamchiliklarini, qo‘llanilish doirasi va samaradorligini tahlil qilish. Tozalash samaradorligini oshirish, energiya sarfini kamaytirish, anaerob tozalashni takomillashtirish, membrana ifloslanishini nazorat qilish va biologik parchalanishi qiyin bo‘lgan moddalarni parchalash uchun qo‘shimcha tadqiqotlar hamda innovatsiyalar zarur
SHAHAR EKOLOGIK MUHITIGA SANOAT KORXONALARINING TA’SIRINI BAHOLASH
Ushbu maqolada Toshkent shahrining sanoatlashgan hududlarida ekologik monitoringning ahamiyati va zarurati tahlil qilinadi. Tadqiqotda O‘zbekistonning muhim sanoat markazi bo‘lgan Toshkent shahrining atrof-muhit holatini baholash va monitoring qilish tizimlari baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Toshkentda keng qamrovli ekologik monitoring tizimini yaratish atrof-muhit sifatini yaxshilash va aholi salomatligini himoya qilish uchun juda muhimdir
O‘ZBEKISTONDA AYOLLAR TADBIRKORLIGI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA IQTISODIY KO‘RSATKICHLAR TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligining bugungi holati, rivojlanish tendensiyalari va iqtisodiyotdagi o‘rni tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotda ayollar boshqaruvidagi korxonalar sonining o‘sishi, ularning sohalar va hududlar kesimidagi taqsimoti, shuningdek, sof foyda dinamikasi Pareto usuli yordamida o‘rganilgan. Shuningdek, maqolada ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlashning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari, xususan, tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan imtiyozli kreditlar va xalqaro tashabbuslarning ahamiyati yoritilgan
KORXONALARDA INVESTITSIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSION BOSHQARUV MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada zamonaviy iqtisodiy sharoitda korxonalarning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish va investitsiya loyihalari samaradorligini ta’minlashda innovatsion boshqaruv mexanizmlarining o‘rni tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida investitsiyalarni boshqarishning an’anaviy usullari tahlil qilinib, ularni takomillashtirishning strategik yo‘nalishlari belgilangan. Maqolada innovatsion yondashuvlar asosida investitsiya risklarini kamaytirish, resurslarni optimallashtirish va korxonaning raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Shuningdek, boshqaruv tizimiga raqamli texnologiyalarni joriy etishning investitsiyaviy samaradorlikka ta’siri asoslab berilgan
SOLIQ TIZIMIDA SOLIQ RISKINI BAHOLASH USLUBIYOTI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur maqolada soliq tizimida soliq risklarini baholash va boshqarishning uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish, soliq to‘lovchilarning faoliyatini riskka yo‘naltirilgan yondashuv asosida tahlil qilish masalalari yoritilgan. Maqola doirasida soliq risklarini aniqlash mezonlari va ularni miqdoriy baholash modellari ko‘rib chiqilgan hamda O‘zbekiston soliq tizimida risklarni boshqarish samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
KICHIK VA O‘RTA BIZNES SUBYEKTLARINI RAQAMLASHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada kichik va o‘rta biznes (KOB) subyektlarining raqamli iqtisodiyot sharoitida rivojlanish tendensiyalari, raqamlashtirishning korxona moliyaviy barqarorligiga ta’siri va iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda O‘zbekiston va xalqaro tajriba asosida raqamli vositalarning operatsion xarajatlarni kamaytirishdagi roli statistik jadvallar va diagrammalar orqali asoslangan
THE IMPACT OF DIGITAL LITERACY ON LABOR PRODUCTIVITY IN UZBEKISTAN’S SERVICE SECTOR: A REGRESSION ANALYSIS
This study investigates the impact of digital literacy on labor productivity in Uzbekistan’s service sector during 2017–2024. Using balanced panel data from four service industries, a Fixed Effects regression model was employed. The results reveal a structural wage elasticity of 3.55, indicating that employment expansion is concentrated in sectors actively utilizing digital technologies. Based on the findings, the study recommends targeted modernization and improvement of enterprises to transform surplus labor into highly productive employment opportunities.
EKOLOGIK NIZOLARNI HAL ETISHDA SUD AMALIYOTINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada ekologik nizolar, milliy tizimning hozirgi holati va sudlar ularni qanday hal qilayotgani ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotga ko‘ra, eng katta muammolar tabiatni tiklash tizimining yo‘qligi va jarimalarni budjetga yo‘naltirish amaliyotidir. Jahon tajribasi nuqtayi nazaridan ixtisoslashgan sud hay’atlarini tashkil etish salohiyati ta’kidlangan
ASOSIY FAOLIYAT XARAJATLARINING NAZARIY VA HUQUQIY ASOSLARI
Mazkur maqolada asosiy faoliyat xarajatlarining nazariy va huquqiy asoslari, ularning iqtisodiy mohiyati hamda korxona faoliyati samaradorligiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot davomida asosiy faoliyat xarajatlarini hisobga olish va boshqarishning zamonaviy usullari tahlil qilinib, amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, xarajatlarni optimallashtirish, mahsulot tannarxini pasaytirish va moliyaviy natijalarni yaxshilash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONIDA BANK SOHASIDAGI KIBERJINOYATLAR: TAHLIL, TAHDID VA MUHOFAZA MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida bank sohasida kiberjinoyatchilikning rivojlanish tendensiyalari, ularning moliyaviy tizim barqarorligiga ta’siri hamda kiberxavfsizlikni ta’minlash masalalari tadqiq etilgan
ПРОБЕЛЫ В МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВОМ РЕГУЛИРОВАНИИ СОВМЕСТНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ВОДНЫХ РЕСУРСОВ ТРАНСГРАНИЧНЫХ РЕК ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ (НА ПРИМЕРЕ БАССЕЙНА АРАЛЬСКОГО МОРЯ).
В условиях современной геополитической обстановки регион переживает как значительное ухудшение доступности водных ресурсов, так и ослабление механизмов управления в рамках всех существующих систем совместного распоряжения ресурсами, а также стагнацию процессов международно-правового реформирования. Целью настоящего исследования являлась разработка аналитической основы, позволяющей оценивать регуляторные пробелы, максимизирующей институциональную координацию на различных этапах урегулирования трансграничных споров в рамках полного цикла гидрологического управления. Для устранения данного дефицита наиболее эффективным подходом представляется изучение закономерностей кооперационных процессов в прибрежных государствах через призму сравнительно-правового анализа. В целях настоящего исследования рассматриваются генезис и конечные результаты водораспределительных процессов в трёх государствах, осуществляющих совместное пользование бассейном: Казахстане, Кыргызстане и Узбекистане. Метод TOPSIS был применён для построения ранжирующей модели в рамках курса экологического права для студентов последнего года обучения на степень бакалавра в исследовательском университете Центральной Азии и апробирован на обучающихся, зачисленных на данный курс (n = 84, средний возраст — 21,3 года). Предварительное и итоговое тестирование проводилось в начале и в конце учебного семестра: метод TOPSIS использовался для оценки приоритетного ранжирования каждого студента; регрессионный анализ применялся для измерения степени их правовой осведомлённости и вовлечённости. Результаты свидетельствуют о том, что используемая система водного управления выполняет три функции: установление эффективного регуляторного базиса для прибрежных государств, устранение юрисдикционных коллизий и укрепление институциональной легитимности. Результаты показали, что уровень кооперационного соответствия у государств верхнего течения в рамках многосторонних соглашений оказался выше, чем у государств, участвующих в иных двусторонних договорённостях. Результаты настоящего исследования указывают на то, что институциональный потенциал и правовая определённость являются ключевыми характеристиками в сфере трансграничного водного управления в условиях постсоветских правовых систем. Полученные данные позволяют предположить, что систематическая кодификация обязательств в отношении прав на совместное пользование водными ресурсами может стать оптимальной правовой стратегией для повышения устойчивости в масштабах всего бассейна
ALOQA XIZMATLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING O‘RNI VA BAHOLASH USULLARI
Mazkur maqolada aloqa xizmatlari samaradorligini oshirishda raqamli transformatsiyaning o‘rni, uning iqtisodiy va institutsional ahamiyati hamda baholash usullari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida telekommunikatsiya xizmatlarining raqamlashtirilishi, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining joriy etilishi va innovatsion boshqaruv mexanizmlarining xizmatlar sifati hamda iqtisodiy samaradorlikka ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, aloqa xizmatlari samaradorligini baholashda qo‘llaniladigan asosiy ko‘rsatkichlar va metodik yondashuvlar tahlil qilindi. Tadqiqot natijasida raqamli transformatsiya aloqa xizmatlari bozorining raqobatbardoshligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va iste’molchilar ehtiyojlarini samarali qondirishning muhim omili ekanligi aniqlandi
STRATEGIC HUMAN RESOURCE MANAGEMENT IN HIGHER EDUCATION: CHALLENGES AND OPPORTUNITIES.
Strategic Human Resource Management (SHRM) in higher education institutions has become increasingly important in enhancing institutional performance, academic quality, and organizational competitiveness. This article explores the role of SHRM in universities, focusing on its challenges and opportunities in modern higher education systems. The study examines key HRM dimensions such as recruitment and selection, training and development, performance management, reward systems, leadership support, and employee participation. The findings indicate that effective SHRM practices significantly improve academic staff motivation, productivity, and institutional efficiency. However, universities face challenges such as limited financial resources, weak implementation of HR policies, and resistance to change. The study concludes that integrating strategic HRM practices into university governance structures is essential for sustainable academic development and global competitiveness
TIJORAT BANKLARIDA BUXGALTERIYA HISOBINI TASHKIL ETISHNING NORMATIV-HUQUQIY ASOSLARI
Mazkur mavzuda tijorat banklarida daromad va xarajatlarning shakllanishi, ularni hisobga olish, tahlil qilish hamda moliyaviy natijalarga ta’siri ilmiy jihatdan yoritiladi. Tadqiqotda bank daromadlari foizli va foizsiz daromadlar, komission tushumlar hamda boshqa bank operatsiyalaridan olinadigan mablag‘lar sifatida talqin qilinadi. Xarajatlar esa foizli xarajatlar, operatsion sarflar, boshqaruv xarajatlari va boshqa majburiy to‘lovlar bilan bog‘liq iqtisodiy ko‘rsatkich sifatida baholanadi
DAVLAT BUDJETI XARAJATLARINING ASOSIY YO‘NALISHLARI: STRUKTURAVIY TRANSFORMATSIYA VA SAMARADORLIKNI BAHOLASH
Ushbu ilmiy maqolada davlat budjeti xarajatlarining tarkibiy tuzilishi, ularning makroiqtisodiy barqarorlik va inson kapitalini rivojlantirishdagi strategik roli o‘rganilgan. Tadqiqot doirasida O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlarining 2024–2026-yillardagi dinamikasi statistik tahlil qilinib, ijtimoiy soha, infratuzilma va iqtisodiyot tarmoqlarini moliyalashtirish samaradorligi baholangan. Shuningdek, xalqaro tajribaga tayangan holda natijaga yo‘naltirilgan budjetlashtirish (PBB) tizimini va fiskal intizomni kuchaytirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan
INTEGRATION OF TRADE MARKETING AND E-COMMERCE: COMBINING ONLINE AND OFFLINE SALES CHANNELS
The integration of trade marketing and e-commerce has become increasingly important as businesses strive to create seamless customer experiences across both online and offline sales channels. This article explores strategies for aligning these two domains, emphasizing the importance of a comprehensive approach that leverages the strengths of each channel. The study examines the challenges and opportunities associated with omnichannel marketing, focusing on how businesses can use data-driven insights to optimize product placement, promotional activities, and customer engagement. The role of digital tools in enhancing traditional trade marketing practices, such as in-store promotions and merchandising, is also discussed, along with the growing influence of e-commerce on consumer behavior. By integrating online and offline sales efforts, businesses can strengthen customer loyalty, increase sales performance, and maintain a competitive advantage in a rapidly evolving market environment
AHOLIGA SAVDO XIZMATLARI KO‘RSATISH SOHASINI RAQAMLASHTIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda aholiga savdo xizmatlari ko‘rsatish sohasini raqamlashtirish mexanizmini takomillashtirish masalasi keng ko‘lamli statistik tahlil, qiyosiy baholash va xalqaro tajribani o‘rganish asosida kompleks ravishda tadqiq etilgan. Tadqiqotda 2019–2024-yillar davomida raqamli savdo ko‘rsatkichlari barcha 14 hudud kesimida tahlil qilinib, amaldagi mexanizmlarni yanada rivojlantirish va takomillashtirish imkoniyatlari aniqlangan. Xitoy, Janubiy Koreya, Singapur va Gruziya tajribalari bilan qiyosiy tahlil asosida O‘zbekiston sharoitiga mos 10 ta takomillashtirish yo‘nalishi ishlab chiqilgan. Maqolada taklif etilgan takomillashtirilgan mexanizm to‘liq joriy etilgan taqdirda, 2030-yilga qadar elektron tijorat ulushini 12,8 foizdan 40 foizga, raqamli ish o‘rinlari sonini esa 186 ming kishidan 520 ming kishiga yetkazish mumkinligi asoslab berilgan.
METHODOLOGY FOR ASSESSING THE ECONOMIC DAMAGE OF ECOLOGICAL HAZARDS IN URBAN AREAS: CONCEPTUAL SHORTCOMINGS OF NON-MARKET VALUATION METHODS AND THE INTEGRAL DAMAGE FUNCTION APPROACH
This study provides a critical theoretical-bibliographic analysis of methodological challenges in assessing the economic damage caused by three specific ecological hazards in urban areas — construction site pollution, traffic congestion, and industrial waste — through the lens of non-market valuation methods. The paper examines the conceptual limitations of both stated and revealed preference approaches and proposes the integral damage function mechanism, grounded in the Impact Pathway Approach, as a theoretically wellfounded alternative for translating environmental hazards into economic losses and healthcare expenditure impacts. A theoretical-bibliographic review was conducted by systematically analyzing peer-reviewed literature from Scopus- and Web of Science-indexed journals. The study synthesizes foundational and contemporary works on contingent valuation, hedonic pricing, choice experiments, and damage function approaches within the framework of urban environmental economics. No primary empirical data or statistical datasets were employed; the analysis is exclusively conceptual and literature-based. The analysis reveals that conventional non-market valuation methods have certain systematic conceptual limitations when applied to urban ecological hazards.: contingent valuation exhibits hypothetical bias, scope insensitivity, and WTP-WTA disparity; hedonic pricing is compromised by omitted variable bias and spatial confounding; and choice experiments face cognitive burden and status quo bias. The integral damage function approach offers a structured causal chain linking emission sources through atmospheric dispersion and doseresponse relationships to quantifiable health and economic endpoints. A multi-level conceptual framework diagram is developed, illustrating the transformation pathway from environmental hazards to economic losses and healthcare costs across macro, meso, and micro analytical levels.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МАРКЕТИНГОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ В МАРКЕТИНГОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ
В данной статье рассматриваются результаты применения маркетинговых исследований в маркетинговой деятельности предприятий. Проведен поэтапный анализ осуществляемой деятельности, а также представлены научно обоснованные предложения и рекомендации по совершенствованию маркетинговых процессов
РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ЛОГИСТИКИ В РАЗВИТИИ КОММЕРЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ТОРГОВЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ
В данной статье исследуется роль логистики в развитии коммерческой деятельности торговых предприятий. Особое внимание уделено функциональным направлениям логистики, её экономическим возможностям и значению в повышении эффективности коммерческой деятельности
SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING BANK SOHASIDA INTEGRATSIYASI XUSUSIYATLARI VA TAHLILI
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) va raqamli transformatsiyaning bank sohasida integratsiyasining hozirgi kundagi jarayonlari, muhim jihatlari hamda uning operatsion samaradorligi tahlil qilingan. Albatta, raqamli texnologiyalarning tez rivojlanayotgan davrida sun’iy intellekt kabi yangi texnologiyalar banklarga katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Bugungi bank sohasida an’anaviy ko‘rsatkichlarni, xususan xarajatlarning daromadga nisbati (Cost-to-Income Ratio, CIR) va kapitalga bo‘lgan daromad (Return on Equity, ROE) ta’sirini empirik jihatdan qayta baholashni talab etadi. Shu jihatdan, maqolada raqamli transformatsiyani joriy etish orqali banklar bozorga raqobatbardosh bo‘lib qolish uchun ko‘rsatayotgan xizmatlari va banklar samaradorligi uning ta’siri bo‘yicha o‘rganilgan nazariy adabiyotlar tahlili ham keltirilgan
INNOVATSION IQTISODIYOTNI SHAKLLANTIRISHNING MEHNAT BOZORIGA TA’SIRLARINI BAHOLASH MASALALARI
Innovatsion iqtisodiyotni shakllantirish jarayonining mehnat bozoriga ta’siri ilmiy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Innovatsion rivojlanishning bandlik, mehnat unumdorligi, kasblar transformatsiyasi hamda inson kapitaliga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqotda iqtisodiy-statistik tahlil usullaridan foydalanilib, O‘zbekistonda innovatsion iqtisodiyotning mehnat bozori rivojlanishiga ko‘rsatayotgan ta’siri baholangan. Olingan natijalar innovatsion iqtisodiyot sharoitida mehnat bozorini modernizatsiya qilish, raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish va kasbiy qayta tayyorlash tizimini takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi
БАНК ТИЗИМИ БАРҚАРОРГИНИ ТАЪМИНЛАШ ВОСИТАЛАРИ ВА УСУЛЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Ушбу мақолада трансформация жараёнида мамлакатимиз тижорат банклари ликвидлигини таъминлаш воситалари ва усулларини такомиллаштириш асосида хизмат кўрсатиш самарадорлигини ошириш йўллари, банк ликвидлигининг моҳияти, ривожланиш тарихи ҳамда банк ликвидлигини ривожлантириш истиқболларини такомиллаштириш ҳақида cўз боради. Хусусан, мақолада банк ликвидлигини таъминлаш воситалари ва усулларини жорий этиш асосида банклар фаолияти самарадорлигини оширишдаги мавжуд муаммолар ҳамда уларни бартараф этиш бўйича муаллиф тавсиявий ёндашувлари ва таклифлари келтирилган
O‘ZBEKISTON AGRAR SUG‘URTA BOZORIDA ESG TAMOYILLARINI JORIY ETISHNING XAVFLARNI BOSHQARISH VA BARQARORLIKNI OSHIRISHDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi bozorida ESG tamoyillarini joriy etishning nazariy va amaliy jihatlari o‘rganiladi. Qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotning 28 foizini tashkil etganligi sababli, sug‘urta sohasida ESG tamoyillarini joriy etish O‘zbekiston uchun dolzarb masala hisoblanadi. Tadqiqot Swiss Re instituti va Jeneva assotsiatsiyasi hisobotlari, Moliya vazirligi statistikasi hamda Toshkent, Samarqand va Farg‘ona viloyatlarida o‘tkazilgan mintaqaviy tadqiqotlar asosida o‘tkazildi. Natijada ESG mezonlarini qo‘llagan tashkilotlarda ekinlarga yetkazilgan zararni kamaytirish darajasi 38–45 foizga yetgani va indeks sug‘urtasidan foydalanadigan fermerlar qurg‘oqchilikdan keyin olingan kreditlar hajmini sezilarli darajada kamaytirgani aniqlandi. Biroq fermerlarning 79,4 foizi amaldagi tizimdan norozi bo‘lishdi, bu asosan subsidiyalarning pastligi (64,7 %) va hujjatlarning murakkabligi (56 %) tufayli yuzaga keldi. Maqolada iqlim xavflarini hisobga olgan holda sug‘urta mahsulotlari va boshqaruv standartlarini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
PERSONALISED OFFERS IN DIRECT MARKETING: IMPACT ON SALES AND CUSTOMER LOYALTY
This article examines the role of personalised offers in direct marketing and their impact on consumer behavior. Modern approaches to personalisation based on data analytics and artificial intelligence are analysed, along with their effectiveness in increasing sales and strengthening customer loyalty. Examples of successful personalisation strategies used in email marketing, SMS campaigns, push notifications, and targeted advertising are presented. Particular attention is paid to the influence of personalised offers on consumer engagement, brand trust, and the development of long-term customer relationships
ПРИМЕНЕНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА И МЕТОДОВ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ ПРИ ОЦЕНКЕ НЕДВИЖИМОГО ИМУЩЕСТВА НА ПРЕДПРИЯТИЯХ: ОПЫТ УЗБЕКИСТАНА
Исследованы теоретические и практические основы применения искусственного интеллекта и методов машинного обучения в процессе оценки недвижимости на предприятиях. Выявлены ограничения традиционных методов оценки и обоснованы возможности повышения точности оценочных процедур на основе инновационных технологий. Изучены современное состояние рынка недвижимости Узбекистана, процессы цифровизации и существующие проблемы оценочной практики. В рамках исследования проведено сравнительное изучение алгоритмов машинного обучения, включая градиентный бустинг, нейронные сети и регрессионный анализ, а также предложена инновационная модель оценки, адаптированная к условиям Узбекистана. Полученные результаты свидетельствуют о том, что модели, основанные на искусственном интеллекте, позволяют снизить погрешность оценки на 53,3 % по сравнению с традиционными подходами.
TURIZM INFRASTRUKTURASINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI XIZMATLARDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI VA AQLLI TURIZM KONSEPSIYASI
Mazkur maqolada turizm infratuzilmasini rivojlantirishda raqamli xizmatlardan foydalanishning nazariy asoslari hamda aqlli turizm (Smart Tourism) konsepsiyasi tahlil qilingan. Turizm infratuzilmasini boshqarishda platforma iqtisodiyoti, tranzaksiya xarajatlari nazariyasi, xizmatlar iqtisodiyoti va innovatsion rivojlanish yondashuvlari asosida ilmiy tahlillar olib borilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt, IoT va Big Data texnologiyalarining turizm infratuzilmasiga ta’siri o‘rganilgan
HUDUDLARDA MADANIY TURIZM XIZMATLARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING USLUBIY ASOSLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston hududlarida, ayniqsa chegara mintaqalarida madaniy turizm xizmatlarining samaradorligini oshirishning uslubiy asoslari o‘rganilgan. Tadqiqot chegara hududlarida madaniy turizmni rivojlantirish imkoniyatlari va mavjud muammolarni tahlil qiladi. Muallif madaniy turizm xizmatlarini raqamlashtirish, infratuzilmani modernizatsiya qilish va kadrlar salohiyatini oshirish orqali iqtisodiy samara erishish mumkinligini asoslaydi. Tadqiqot natijalari chegara mintaqalari uchun integrlashgan turizm klasteri modelini taklif etadi. Maqolaning ilmiy yangiligi chegara mintaqalarida madaniy turizm samaradorligini o‘lchash va boshqarishning uslubiy yondashuvlarini ishlab chiqishdan iborat
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA BANKLAR: BIZNES TAHLILI VA STRATEGIK USTUNLIK MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada bank tizimida biznes tahlilning o‘rni, uning asosiy yo‘nalishlari hamda zamonaviy tahlil usullarining ahamiyati keng qamrovda yoritilgan. Xususan, tijorat banklari faoliyatida moliyaviy ko‘rsatkichlarni kompleks baholash, ehtimoliy risklarni o‘z vaqtida aniqlash, mijozlar ehtiyojlarini chuqur tahlil qilish va samarali strategik qarorlar qabul qilish jarayonlarida biznes tahlilning muhim ahamiyati asoslab berilgan. Shuningdek, tadqiqot doirasida SWOT va PEST tahlillari, moliyaviy koeffitsiyentlar asosidagi baholash usullari hamda raqamli analitika vositalaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari biznes tahlil bank faoliyati samaradorligini yanada oshirish, raqobatbardoshlikni mustahkamlash va innovatsion rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashda muhim strategik omil ekanligini tasdiqlaydi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI IQTISODIYOTIDA SANOAT TARMOG‘INING ROLINI STATISTIK O‘RGANISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotini rivojlantirishda sanoat tarmog‘ining tutgan yetakchi o‘rni va strategik ahamiyati zamonaviy statistik ma’lumotlar asosida atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqot davomida sanoat tarmog‘ining yalpi ichki mahsulotdagi (YIM) salmoqli ulushi, qo‘shilgan qiymat hajmining ijobiy o‘zgarish dinamikasi, ishlab chiqarish sur’atlari hamda ularning makroiqtisodiy o‘sishni ta’minlashdagi bevosita ta’siri yuqori aniqlikda baholangan. Yakuniy natijalar sanoat tarmog‘i mamlakat iqtisodiyotining barqaror taraqqiyoti va tarkibiy o‘zgarishlarida eng asosiy drayver (yetakchi kuch) bo‘lib xizmat qilayotganini to‘laqonli asoslab beradi.
MARKETING MIX FOR SERVICE COMPANIES: ADAPTATION OF CLASSIC MODELS TO SERVICE MARKETING
This article examines the specific features of applying the marketing mix in service companies. The classic 4P model (Product, Price, Place, Promotion) is adapted to the specifics of service delivery, taking into account such characteristics as intangibility, inseparability from the consumption process, variability in service quality, and the impossibility of storage. The study also analyses the extended 7P and 8P models, which include additional elements such as People, Process, and Physical Evidence, as well as possible modifications aimed at increasing competitiveness and customer satisfaction. The article provides practical recommendations for optimising marketing strategies for service companies.
15-16 YOSHLI TAEKVONDOСHILАRNING KOMPLEKS TАYYORGАRLIGI DINАMIKАSI
Maqolada 15–16 yoshli taekvondochilarning kompleks tayyorgarligi dinamikasi o‘rganilgan. Tadqiqot davomida sportchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligi, texnik-taktik mahorati hamda funksional ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar tahlil qilindi. Olingan natijalar mashg‘ulot jarayonida qo‘llanilgan vosita va usullar sportchilarning kompleks tayyorgarlik ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatganligini aniqlash imkonini berdi
TIJORAT BANKLARIDA DAROMAD VA XARAJATLAR AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining moliyaviy natijalari shakllanishi tahlil qilinadi. Daromadlar tarkibi foizli daromadlar, komission tushumlar, valyuta operatsiyalari va boshqa operatsion daromadlar sifatida tasniflanadi. Xarajatlar esa foizli, operatsion, ma’muriy-boshqaruv xarajatlari va majburiy to‘lovlar guruhlariga ajratiladi. Bank faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida daromad va xarajatlar tuzilmasini optimallashtirish masalalari ko’rib chiqilgan. Shuningdek, moliyaviy nazorat mexanizmlari hamda xalqaro audit standartlari asosida bank risklarini boshqarish jarayonlari baholanadi. Keltirilgan xulosalar tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash hamda operatsion faoliyatini takomillashtirishga xizmat qiladi
TIJORAT BANKLARIDA DAROMAD VA XARAJATLARNING IQTISODIY MOHIYATI
Ushbu maqola tijorat banklarida daromad va xarajatlarning iqtisodiy mohiyatini, ularning shakllanish manbalarini hamda moliya natijalariga ta’sirini tahlil qiladi. Tadqiqot doirasida bank daromadlari foizli tushumlar, komissiya yig’imlari va boshqa operatsion foyda ko‘rinishida tasniflanadi. Xarajatlar esa foizli to‘lovlar, operatsion sarflar, ma’muriy boshqaruv xarajatlari hamda majburiy ajratmalar sifatida o‘rganiladi. Daromad va xarajatlarni samarali boshqarish bankning umumiy rentabelligi hamda barqaror moliya holatini ta’minlashning asosiy sharti ekanligi ko‘rsatilgan.
DELAYING MOTHERHOOD: BEHAVIORAL AND SOCIO-DEMOGRAPHIC DETERMINANTS OF EARLY CHILDBEARING IN TAJIKISTAN
Empirical studies show that age at first birth is an important factor in family planning in developed countries. However, the role of women’s age at first birth in family planning remains relatively underexplored in lower-middle-income countries, including Tajikistan. This study uses the 2023 Tajikistan Demographic and Health Survey (DHS) data and applies an instrumental-variable probit model. The results indicate that behavioral and socio-demographic factors, including contraceptive use, women’s educational attainment, and household wealth status, are statistically associated with delaying early motherhood. The findings also show that women’s wealth status and their spouses’ occupational status have similar associations with early motherhood, as both are linked to a lower likelihood of postponing early motherhood. Compared with women who made contraceptive decisions jointly with their partners, women who made such decisions independently were more likely to have their first birth after age 20. Similarly, cases in which husbands made contraceptive decisions were also positively associated with delaying early motherhood. By contrast, women whose contraceptive decisions were made by another person were less likely to delay early motherhood. Overall, women’s higher education and their participation in contraceptive decision-making appear to be important policy priorities for effective family planning. Future research on the causal relationship between women’s health and the use of modern contraceptives in Tajikistan and comparable low-income contexts may contribute to the development of more effective health policy.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA BANK XIZMATLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING INNOVATSION MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida tijorat banklari xizmatlari samaradorligini oshirishning innovatsion mexanizmlari tadqiq etilgan. FinTech, sun’iy intellekt, Big Data va ochiq API texnologiyalarining bank ekotizimlarini shakllantirishdagi roli tahlil qilingan. O‘zbekiston bank sektoridagi institutsional o‘zgarishlar, kapitallashtirish va xususiylashtirish jarayonlari baholanib, bank xizmatlari samaradorligini oshiruvchi asosiy innovatsion mexanizmlar tizimlashtirilgan.
ELEKTRON TIJORATNI DAVLAT TOMONIDAN QO‘LLAB-QUVVATLASH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari jamiyat hayotining barcha sohalariga jadal kirib bormoqda. Axborot texnologiyalarining keng joriy etilishi natijasida ish yuritish jarayonlarining elektron shakli tobora rivojlanmoqda. Xususan, zamonaviy axborot texnologiyalari yangi turdagi bank xizmatlarini ko‘rsatish, elektron tijoratni rivojlantirish, elektron shartnomalar va elektron to‘lov tizimlaridan foydalanish, shuningdek, xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘rtasidagi o‘zaro hisob-kitoblar samaradorligini oshirish uchun keng imkoniyatlar yaratmoqda. Ushbu maqolada O‘zbekistonda elektron tijoratning hozirgi holati, uni davlat tomonidan huquqiy tartibga solishni takomillashtirish zarurati, mazkur sohadagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari hamda elektron tijorat bozorining to‘laqonli shakllanishiga to‘sqinlik qilayotgan mavjud cheklovlar va takomillashtirish talab etiladigan jihatlar tahlil qilingan. Shuningdek, ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
THE ROLE OF DIGITAL MARKETING IN INDUSTRIAL COMPANIES
In the rapidly changing landscape of Industry 4.0, businesses must continuously adapt their marketing strategies to respond to evolving consumer behavior. This article highlights the important role of digital marketing as a strategic tool for companies seeking to gain and maintain a competitive advantage in this transformative era. Using a qualitative research approach, the study examines various aspects of consumer behavior and the effectiveness of digital marketing strategies. Data were collected from multiple sources, including scholarly journals related to digital marketing. By focusing on qualitative insights, this research provides a comprehensive understanding of how digital marketing supports brand awareness, strengthens customer engagement, and influences consumer loyalty within the framework of Industry 4.0. In addition, the study explores how businesses adjust their digital marketing strategies in line with changing consumer trends. The findings show that the complexity of digital marketing creates both challenges and opportunities, requiring a deeper understanding and innovative approaches. Digital marketing is expected to play an increasingly important role, as marketers actively explore new strategies for online sales, cost-efficient lead generation, improved click-through and conversion rates, and the adoption of emerging trends in the digital environment. This article clarifies the key concepts of digital marketing and explains how businesses can use them to achieve a competitive advantage. Although the data may not cover all existing literature, this research serves as a foundation for developing more effective marketing strategies in the constantly evolving digital era.
APPLICATION OF EXTREME MODELS IN ASSESSING THE ECONOMIC POTENTIAL OF AN ENTERPRISE
This article examines the development of a comprehensive approach to assessing economic potential using an extreme value model. It focuses on maximizing net profit, which is influenced by production, financial, marketing, and other elements of economic potential, as well as on ways to increase the economic potential of a manufacturing enterprise.
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA SOLIQ VA BUXGALTERIYA ISLOHOTLARINING KORXONALAR FAOLIYATIGA TA’SIRI.
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida amalga oshirilgan soliq va buxgalteriya islohotlarining korxonalar faoliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Ushbu islohotlar davlat byudjeti daromadlarini oshirish, iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash hamda korxonalar rentabelligini yuksaltirishga xizmat qilgan. Soliq tizimini soddalashtirish va buxgalteriya hisobini xalqaro standartlarga moslashtirish, ayniqsa, kichik va o‘rta biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan bo‘lib, iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biri sifatida namoyon bo‘lgan. Maqolada amalga oshirilgan islohotlarning ijobiy va salbiy jihatlari baholanib, ularni kelgusida yanada samarali amalga oshirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar keltirilgan
AGRAR MAHSULOTLARNI QAYTA ISHLASH SANOATINI RIVOJLANTIRISHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Ushbu maqolada biz agrar mahsulotlarni qayta ishlash sohasida rivojlangan mamlakatlar tajribasini tahlil qilamiz. Bunda tahlil uchun Xitoy va Yaponiya kabi ilg‘or mamlakatlar faoliyatini tahlil qilamiz. Tadqiqotda mazkur mamlakatlarning agrar-sanoat komplekslarini rivojlantirishdagi davlat siyosati, texnologik innovatsiyalar, qo‘shilgan qiymat zanjiri hamda shulardan kelib chiqqan holda O‘zbekiston sharoitida soha taraqqiyoti uchun ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi
BIZNES INKUBATORLARNING TASHKILIY-HUQUQIY ASOSLARI
Ushbu maqolada biznes-inkubatorlarning tashkiliy-huquqiy asoslari, ularning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni hamda kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishdagi ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida biznes-inkubatorlar faoliyatini tashkil etishning huquqiy mexanizmlari, davlat tomonidan qo‘llabquvvatlash tizimi, boshqaruv tamoyillari hamda ilg‘or xorijiy tajribalar tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston sharoitida biznes-inkubatorlar faoliyatini yanada takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari innovatsion tadbirkorlikni rivojlantirish, startap loyihalarni qo‘llab-quvvatlash hamda biznes muhitining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir.
GANDBOL BILAN SHUG‘ULLANUVCHI CHIZIQ O‘YINCHISINI O‘YIN JARAYONIDAGI TEXNIK-TAKTIK TAYYORGARLIGINI MAXSUS MASHQLAR ORQALI OSHIRISH SAMARADORLIGI
Gandbol bilan shug‘ullanuvchi chiziq o‘yinchisining o‘yin jarayonidagi texnik-taktik tayyorgarligini maxsus mashqlar orqali oshirish, samaradorlik tayyorgarligini mashg‘ulotlar jarayonida rivojlantirish, bunda mashg‘ulotlar jarayonidan ko‘zlangan maqsad o‘yin jarayonida chiziq o‘yinchilarining jismoniy qobiliyatlarini ham rivojlantirishni ko‘zda tutadi. Chiziq o‘yinchilarining texnik-taktik tayyorgarlik darajasini turli maxsus mashqlar yordamida yanada yaxshilash imkonini yaratib beradi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA AKSIYADORLIK JAMIYATLARINING TO‘LOV QOBILIYATLARINI OSHIRISH MEXANIZMLARI VA UNING NAZARIY JIHATLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida aksiyadorlik jamiyatlarining to‘lov qobiliyatlarini oshirish mexanizmlari va ularning nazariy jihatlari tahlil qilinadi. Maqolada to‘lov qobiliyati tushunchasining evolyutsiyasi raqamli iqtisodiyot kontekstida qayta ko‘rib chiqilib, an’anaviy likvidlik va to‘lov qobiliyati ko‘rsatkichlari (joriy likvidlik, tez likvidlik, mutlaq likvidlik, muxtoriyat koeffitsiyenti) bilan bir qatorda raqamli transformatsiyani baholovchi yangi indikatorlar – raqamli aktivlar ulushi, avtomatlashtirish darajasi, real vaqt rejimidagi to‘lovlar ulushi, kiberxavfsizlik xarajatlarining moliyaviy natijaga nisbati – taklif etiladi
AKSIYADORLIK JAMIYATLARI TO‘LOV QOBILIYATI VA MOLIYAVIY BARQARORLIGINING IQTISODIY MOHIYATI VA XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada aksiyadorlik jamiyatlarining to‘lov qobiliyati va moliyaviy barqarorligining iqtisodiy mohiyati hamda xususiyatlari o‘rganilgan. Maqolada to‘lov qobiliyati va moliyaviy barqarorlik tushunchalarining nazariy asoslari, ularning bir-biri bilan bog‘liqligi va farqli jihatlari tahlil qilingan. Shuningdek, aksiyadorlik jamiyatlarida moliyaviy barqarorlikka ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, to‘lov qobiliyatini baholashning asosiy usullari va ko‘rsatkichlari kabi jihatlar yoritilgan
MUSOBAQA DAVRIDA MALAKALI MARKAZ O‘YINCHILARINING HUJUM TEXNIKASINI TAKOMILLASHTIRISH USLUBIYATI
Musobaqa davrida malakali markaz o‘yinchilarining hujum texnikasini takomillashtirish uslubiyati mavzusida gandbol bilan shug‘ullanuvchi markaz o‘yinchilarining o‘yin jarayonidagi hujum texnik tayyorgarligini maxsus mashqlar orqali oshirish, texnik tayyorgarligini mashg‘ulotlar jarayonida rivojlantirish, bunda mashgʻulotlar jarayonidan koʻzlangan maqsad o‘yin jarayonida markaz o‘yinchilarining jismoniy qobiliyatlarini ham rivojlantirishni ko‘zda tutadi. Markaz o‘yinchilarining texnik tayyorgarlik darajasini turli maxsus mashqlar yordamida yanada yaxshilash imkonini yaratib beradi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SOLIQ NIZOLARINI SUDGACHA TARTIBGA SOLISH MEXANIZMLARINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar asosida soliq nizolarini sudgacha tartibga solish mexanizmlarini rivojlantirish masalalari tadqiq etilgan. Soliq ma’murchiligini raqamlashtirishning zamonaviy tendensiyalari, elektron murojaatlar tizimi, ma’lumotlar integratsiyasi, sun’iy intellekt va Big Data texnologiyalarining soliq nizolarini hal etish jarayonlaridagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqotda mahalliy va xorijiy tajribalar o‘rganilib, sudgacha nizolarni hal etish tizimining samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Natijalar raqamli texnologiyalarni keng joriy etish soliq nizolarini ko‘rib chiqish muddatlarini qisqartirish, xizmatlar sifatini yaxshilash va soliq ma’murchiligi samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
IQTISODIYOTDA “DATA SCIENCE”NING O‘RNI VA AHAMIYATI
Mazkur maqolada Data Science sohasining iqtisodiyotdagi o‘rni, uning zamonaviy iqtisodiy jarayonlarni boshqarishdagi ahamiyati hamda O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishdagi imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, ma’lumotlar tahlili va sun’iy intellektning iqtisodiy samaradorlikni oshirishdagi roli yoritilgan. Data Science texnologiyalaridan bank-moliya, soliq, investitsiya va biznes boshqaruvi sohalarida foydalanishning afzalliklari ko‘rib chiqilgan
ОЦЕНКА УСТОЙЧИВОСТИ БАНКОВСКОГО СЕКТОРА В УСЛОВИЯХ ВНЕДРЕНИЯ ЦИФРОВЫХ И ФИНТЕХ-РЕШЕНИЙ
В статье рассматриваются основные подходы к оценке устойчивости коммерческих банков. Методический подход к оценке устойчивости банков в условиях цифровизации сочетает анализ традиционных финансовых коэффициентов (ликвидность, достаточность капитала) с оценкой уровня цифровой зрелости, киберустойчивости и влияния финтех-конкурентов. Ключевые метрики включают темпы роста цифровых каналов, стоимость риска (COR), долю ИТ-расходов и качество клиентского опыта.
MAXSUS IQTISODIY ZONALAR SAMARADORLIGINI BELGILOVCHI ASOSIY KATEGORIYALAR
Ushbu maqolada maxsus iqtisodiy zonalarning milliy iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o‘rni, ular faoliyati samaradorligini baholashning nazariy-metodologik jihatlari hamda samaradorlikka ta’sir etuvchi asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida maxsus iqtisodiy zonalardagi investitsiya faolligi, ishlab chiqarish hajmi, eksport salohiyati, yangi ish o‘rinlari yaratish darajasi va mehnat munosabatlari rivojlanishining asosiy ko‘rsatkichlari o‘rganilgan. Shuningdek, hududlar kesimida maxsus iqtisodiy zonalar faoliyatini reyting baholash usullari hamda ularning iqtisodiy samaradorligini oshirish mexanizmlari yoritib berilgan
KORXONA BOSHQARUV TIZIMINI KOMPLEKS TAHLIL QILISHNING ZAMONAVIY INNOVATSION YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada korxona boshqaruv tizimini kompleks tahlil qilishning zamonaviy innovatsion yondashuvlari nazariy va amaliy jihatdan o‘rganilgan. Tadqiqotda korxona boshqaruv mexanizmlarining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda ularning samaradorligini oshirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar tizimli yondashuv asosida tahlil qilingan. Shuningdek, boshqaruv jarayonlarida qo‘llanilayotgan an’anaviy usullar bilan bir qatorda raqamli texnologiyalar, strategik boshqaruv, jarayonli yondashuv va bilimlar boshqaruvi kabi zamonaviy metodlarning ahamiyati yoritilgan. Maqolada korxona faoliyatini kompleks baholashda iqtisodiy-statistik, analitik va ekspert baholash usullaridan foydalanilgan bo‘lib, boshqaruv samaradorligini oshirishda innovatsion mexanizmlarning ustuvorligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari korxona boshqaruv tizimini takomillashtirish, resurslardan samarali foydalanish hamda raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiluvchi ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqish imkonini beradi
SANOAT SOHASINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ORQALI RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqolada sanoat sohasini raqamli texnologiyalar yordamida rivojlantirishning strategik yo‘nalishlari va amaliy ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida ishlab chiqarish jarayonlarini raqamlashtirish orqali mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va operatsion xarajatlarni optimallashtirish masalalari tahlil qilinadi. Maqolada zamonaviy texnologiyalarning (IoT, sun’iy intellekt, bulutli texnologiyalar), shuningdek, “Sanoat 4.0” konsepsiyasi elementlarining sanoat korxonalari barqaror o‘sishidagi o‘rni ilmiy asoslab berilgan. Shuningdek, sanoat sohasini raqamli texnologiyalar orqali rivojlantirish yo‘lidagi mavjud to‘siqlar ko‘rib chiqilib, ularni bartaraf etish va jarayonni jadallashtirish bo‘yicha universal tavsiyalar ilgari surilgan
XORAZM VILOYATIDA “POTENSIAL– SAMARADORLIK–BARQARORLIK” (PSB) STRATEGIYA MODELINI TATBIQ ETISH: NAZARIYA VA AMALIYOT
Ushbu maqolada Xorazm viloyatini 2026–2030-yillarda barqaror rivojlantirish uchun muallif tomonidan ishlab chiqilgan “Potensial–Samaradorlik–Barqarorlik” (PSB) strategiya modeli ilmiy asoslanadi. Model uchta ketma-ket bosqichni qamrab olib, har bir bosqich uchun miqdoriy maqsadlar, mas’ul tuzilmalar va monitoring ko‘rsatkichlari belgilangan. ISI (Industrial Sustainability Index) formulasi ISI = α·F + β·S + γ·E + δ·T va DEA samaradorlik koeffitsiyentlari asosida 2030-yilga prognoz ko‘rsatkichlari hisoblangan. Tadqiqot 2016–2025-yillar rasmiy statistikasi asosida amalga oshirilgan
IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA IJTIMOIY XIZMATLAR SOHASINI RIVOJLANTIRISH
So‘nggi yillarda aholiga ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish tizimini tubdan takomillashtirish, xizmatlar sifati va qamrovini kengaytirish hamda ularni moliyalashtirishning samarali bozor mexanizmlarini joriy etishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ijtimoiy xizmatlar sohasini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari, davlat-xususiy sheriklik asosidagi hamkorlikni kengaytirish, xizmatlar samaradorligini oshirish hamda aholining ijtimoiy himoyaga bo‘lgan ehtiyojlarini qondirish masalalari tahlil qilingan
KORPARATSIYALARNI BOSHQARISHDA RAQAMLI PLATFORMALAR
Ushbu maqolada zamonaviy korporativ boshqaruv tizimida raqamli platformalarning o‘rni va ularni joriy etishning strategik istiqbollari tadqiq etiladi. Tadqiqot davomida korporatsiyalarning operatsion jarayonlarini optimallashtirishda ERP, CRM va BI tizimlarining funksional imkoniyatlari qiyosiy tahlil qilindi. Maqolada raqamli platformalar nafaqat ma’lumotlarni yig‘ish vositasi, balki “Big Data” tahlili orqali strategik prognozlash va risklarni boshqarishning asosiy drayveri ekanligi asoslangan. Muallif tomonidan raqamli transformatsiya jarayonida yuzaga keladigan kiberxavfsizlik tahdidlari va kadrlar malakasi bilan bog‘liq to‘siqlar tizimlashtirildi. Tadqiqot natijasida korporativ boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi raqamli ekotizim modelini shakllantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Ushbu takliflar yirik xo‘jalik subyektlarining raqobatbardoshligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA INKLYUZIVLIKNI TA’MINLASHDA IJTIMOIY HIMOYA VA BANDLIK SIYOSATINING ROLI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda inklyuziv iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashda ijtimoiy himoya mexanizmlari va bandlik siyosatining 2020–2024-yillardagi roli, samaradorligi hamda mavjud cheklovlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida ijtimoiy xarajatlar dinamikasi, mehnat bozoridagi o‘zgarishlar, gender tengligi ko‘rsatkichlari va milliy qashshoqlik darajasining pasayish sur’atlari o‘rganilgan. Tahlil natijalari ijtimoiy himoya va bandlik siyosati inklyuzivlikni oshirishda ijobiy ta’sir ko‘rsatganligini ko‘rsatadi. Maqola amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi
MILLIY IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA MALAKALI KADRLARNING AHAMIYATI
Bugungi kunda malakali kadrlar har bir iqtisodiyotning asosi hisoblanadi, zero, mehnat kuchisiz ishlab chiqarishni tashkil etish, ijtimoiy va iqtisodiy tizimlarning faoliyatini tashkil etish imkonsizdir. Ushbu masala O‘zbekiston uchun juda dolzarb muammolardan hisoblanadi, shu munosabat bilan ushbu o‘rganishda biz malakali kadrlar tayyorlash milliy tizimi va iqtisodiy o‘sishning o‘zaro mutanosibligiga urg‘u qaratdik.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya jarayonlarining kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatiga ta’siri hamda ularning rivojlanish istiqbollari tahlil qilingan. Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi biznes yuritish usullarini yangilab, tadbirkorlik subyektlari uchun yangi iqtisodiy imkoniyatlarni yaratmoqda. Tadqiqotda elektron tijorat, raqamli marketing, elektron to‘lov tizimlari va platformaviy iqtisodiyotning kichik biznes samaradorligiga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasi hamda uning iqtisodiy natijalarga ta’siri qiyosiy tahlil asosida baholandi. Tadqiqot natijalari raqamli muhitda faoliyat yuritayotgan korxonalarning bozordagi moslashuvchanligi va raqobatbardoshligi yuqori ekanligini ko‘rsatdi. Bundan tashqari, raqamli vositalar xarajatlarni optimallashtirish, mijozlar bazasini kengaytirish va xizmatlar sifatini oshirishga xizmat qilishi aniqlandi. Maqola yakunida kichik biznesni raqamlashtirishni jadallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
IMPROVING STRATEGIC MANAGEMENT SYSTEMS IN MODERN ENTERPRISES
This study investigates the improvement of strategic management systems in modern enterprises operating within dynamic and competitive market environments. The primary research objectives are to evaluate the current state of strategic management practices, identify critical gaps in existing frameworks, and propose a set of evidence-based recommendations to enhance organizational performance. A mixed-methods research approach was adopted, integrating both quantitative survey data collected from 120 managers across various industries and qualitative insights gathered through structured interviews with 15 senior executives. The study findings reveal that enterprises employing integrated strategic management frameworks—combining balanced scorecard methodologies, dynamic capability development, and digital transformation strategies—achieve significantly higher performance outcomes compared to those relying on conventional planning approaches. Key findings indicate that organizations scoring above the median on strategic integration indices outperform peers by an average of 23% in revenue growth and 18% in operational efficiency. From a theoretical perspective, this research contributes to the strategic management literature by extending the dynamic capabilities framework into the digital era, offering a synthesized model applicable to transitional and emerging market economies. Practically, the findings provide managers and policymakers with actionable tools for redesigning strategy formulation and execution processes. Limitations include the cross-sectional nature of the data and geographic concentration within Uzbekistan, which may restrict generalizability. Future research should employ longitudinal designs and expand to multi-country contexts to validate and extend these findings
MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA SOG‘LOM TURMUSH TARZI KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING ZAMONAVIY USULLARI
ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tizimida sog‘lom turmush tarzi ko‘nikmalarini shakllantirish va ularni samarali boshqarishning zamonaviy usullari yoritilgan. Shuningdek, bo‘lajak tarbiyachilarda sog‘lom turmush madaniyatini rivojlantirish, innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash hamda ta’lim jarayonini tizimli tashkil etish masalalari tahlil qilingan.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA “TARBIYA” FANINI TABIIY FANLAR BILAN INTEGRATSIYALASH ASOSIDA EKOLOGIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISH
ushbu maqolada “Tarbiya” fanini tabiiy fanlar bilan integratsiyalash asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ekologik tafakkurni shakllantirish metodikasi yoritilgan. Tadqiqot natijalari ekologik ta’lim samaradorligini oshirishning ilmiy-pedagogik injiniring yondashuvlarini taqdim etadi
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПРЕДПОСЫЛКИ РАЗВИТИЯ БИЛИНГВИЗМА У ДЕТЕЙ В ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯ
В статье рассматриваются педагогические предпосылки развития билингвизма у детей дошкольного возраста. Анализируются современные подходы к организации билингвального образования, особенности формирования языковой среды, а также роль педагога и семьи в процессе овладения вторым языком. Особое внимание уделяется психолого-педагогическим условиям эффективного усвоения языков в раннем возрасте. Обосновывается значение игровой деятельности и коммуникативных методов обучения как ключевых факторов успешного развития двуязычия. Показано, что билингвизм способствует не только речевому развитию, но и формированию когнитивной гибкости, памяти и внимания у детей. Раскрываются основные проблемы практической реализации билингвального обучения в дошкольных учреждениях и предлагаются направления их решения. Сделан вывод о необходимости комплексного подхода к организации образовательного процесса, обеспечивающего гармоничное развитие личности ребёнка в условиях многоязычной среды.
RESURSLAR AYLANMASINI BOSHQARISH VA SIRKULYAR IQTISODIYOTGA O‘TISHNING INSTITUTSIONAL-IQTISODIY SHARTLARI
Maqolada resurslar aylanmasini boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotga o‘tishning institutsionaliqtisodiy shartlari tadqiq etilgan. Shuningdek, resurs oqimlarini hisobga olish, chiqindilarni iqtisodiy resurs sifatida qayta aylanmaga kiritish, ishlab chiqaruvchi va iste’molchi mas’uliyatini muvofiqlashtirish hamda iqtisodiy rag‘batlarni natijaviy indikatorlar bilan bog‘lash masalalari ochib berilgan. Tadqiqotda sirkulyar iqtisodiyotga o‘tish faqat ekologik tadbir emas, balki korxonalar xarajatlarini kamaytirish, ikkilamchi xomashyo bozorini shakllantirish, yashil investitsiyalarni faollashtirish va raqamli monitoring orqali boshqaruv qarorlarini asoslashga xizmat qiluvchi institutsional transformatsiya sifatida talqin qilinadi. Maqolada resurs auditi, sanoat simbiozi, kengaytirilgan ishlab chiqaruvchi mas’uliyati, raqamli hisob platformalari va yashil moliyalashtirish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy jihatdan asoslangan
TASHQI SAVDO FAOLIYATINI SOLIQQA TORTISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Maqolada mamlakat tashqi savdo faoliyatini soliqqa tortishning nazariy-metodologik asoslari, uning milliy iqtisodiyot barqarorligi, budjet daromadlari, eksport raqobatbardoshligi va tashqi iqtisodiy aloqalarni tartibga solishdagi o‘rni tadqiq etilgan. Tashqi savdo faoliyati faqat eksport-import operatsiyalari majmui sifatida emas, balki soliq, bojxona, valyuta, logistika va institutsional boshqaruv mexanizmlari o‘zaro bog‘langan murakkab iqtisodiy tizim sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda klassik savdo nazariyalari, soliqqa tortishning fiskal va tartibga soluvchi funksiyalari, qo‘shilgan qiymat solig‘i, aksizlar, bojxona to‘lovlari va foyda solig‘ining tashqi savdo operatsiyalariga ta’siri ilmiy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, raqamli soliq-bojxona ma’muriyatchiligi, Big Data, elektron kontrakt monitoringi va xalqaro standartlarga moslashuv tashqi savdo jarayonlarini shaffoflashtirish hamda ma’muriy xarajatlarni kamaytirishning muhim omili sifatida asoslangan. Maqolada tashqi savdoni soliqqa tortish tizimini takomillashtirishda soliq yukini maqbullashtirish, eksportni rag‘batlantirish, import operatsiyalarida soliq intizomini kuchaytirish va raqamli nazorat mexanizmlarini chuqurlashtirish bo‘yicha ilmiy xulosalar berilgan.
MARKAZIY OSIYODA OZIQ-OVQAT NARXLARI INFLATSIYASINING UZOQ MUDDATLI DINAMIKASI (2005–2025): O‘ZBEKISTONGA ALOHIDA E’TIBOR QARATILGAN QIYOSIY TAHLIL
2005–2025-yillar davomida Markaziy Osiyo mamlakatlarida oziq-ovqat narxlari inflatsiyasining uzoq muddatli dinamikasi o‘rganilib, O‘zbekiston hamda uning qo‘shni davlatlari misolida qiyosiy tahlil amalga oshirilgan. Tadqiqotda tavsifiy va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanilib, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, O‘zbekiston va Turkmanistonda oziq-ovqat inflatsiyasining tendensiyalari, o‘zgaruvchanlik xususiyatlari hamda yirik global shoklarning ta’siri baholangan. Natijalar mintaqada oziq-ovqat inflatsiyasining barqaror o‘sish tendensiyasi mavjudligini hamda ayniqsa 2008-yildan keyingi davrda yuqori darajadagi o‘zgaruvchanlik kuzatilganligini ko‘rsatdi. Tahlil davomida ikkita muhim global hodisa — 2008-yilgi jahon moliyaviy inqirozi va COVID-19 pandemiyasi inflatsiya sur’atlarining keskinlashuvi hamda narxlar dinamikasidagi tarkibiy o‘zgarishlarning asosiy omillari sifatida baholandi. Mazkur shoklarning ta’siri mamlakatlarning importga qaramlik darajasi, qishloq xo‘jaligi salohiyati va makroiqtisodiy siyosat mexanizmlariga qarab turlicha namoyon bo‘lgan. O‘zbekistonda 2017-yilgacha nisbatan barqaror inflatsiya trayektoriyasi kuzatilgan bo‘lsa, valyuta kursi erkinlashtirilganidan so‘ng inflatsiya darajasi va uning o‘zgaruvchanligi sezilarli ravishda oshgan. Bu holat valyuta kursi orqali narxlarga ta’sir qilish mexanizmi kuchayganligini hamda mamlakatning jahon tovar bozorlaridagi narx o‘zgarishlariga nisbatan sezgirligi ortganligini anglatadi. Mamlakatlar kesimidagi qiyosiy tahlil Qozog‘istonda inflatsiya o‘zgaruvchanligi nisbatan past ekanligini, Qirg‘iziston va Tojikistonda esa tashqi shoklarga yuqori sezgirlik mavjudligini ko‘rsatdi. Olingan natijalar Markaziy Osiyoda oziq-ovqat inflatsiyasi tashqi shoklar va ichki tarkibiy omillar ta’sirida shakllanishini tasdiqlaydi. Shu bilan birga, iqtisodiy liberallashuv va narxlar barqarorligi o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash, mahalliy ishlab chiqarish tizimlarini mustahkamlash hamda makroiqtisodiy barqarorlikni kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan.
INVESTITSIYALAR BUXGALTERIYA HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada investitsiyalar tushunchasining iqtisodiy mohiyati, ularni buxgalteriya hisobida aks ettirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Muallif tomonidan moliyaviy investitsiyalarning turlari, ularni baholash usullari va hisobga olish tartibi milliy standartlar asosida yoritilgan. Shuningdek, investitsiyalarni aksiyalar emissiyasi, aktivlar almashinuvi va pul mablag‘lari orqali amalga oshirish holatlari misollar asosida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda investitsiyalarni hisobga olishda joriy bozor qiymatidan foydalanishning ustuvorligi, emissiya daromadini to‘g‘ri aks ettirish va almashinuv operatsiyalarida baholash masalalarining ahamiyati asoslab berilgan. Maqola yakunida buxgalteriya hisobining shaffofligini ta’minlash va moliyaviy hisobot sifatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan.
BIZNES SUBYEKTLARI FAOLIYATIDA BUXGALTERIYA HISOBINI TASHKIL ETISHNING AHAMIYATI
Biznes subyektlari faoliyatini samarali tashkil etishda buxgalteriya hisobining tutgan o‘rni va ahamiyati zamonaviy yondashuvlar, xalqaro va milliy ilmiy manbalar hamda iqtisodchi olimlarning ilmiy qarashlari asosida tahlil qilingan. Biznes subyektlarida buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritishda qo‘llaniladigan usullar, tamoyillar hamda unga qo‘yiladigan talablar yoritilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalar asosida elektron hisob yuritish tizimlarini joriy etish, avtomatlashtirilgan dasturlar yordamida moliyaviy ma’lumotlarni qayta ishlash va hisob jarayonlarini takomillashtirishning zamonaviy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan.
Ushbu maqolada agroturizmning qishloq hududlarini barqaror rivojlantirishdagi iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik ahamiyati kompleks tarzda tadqiq etilgan. Tadqiqotda agroturizmning qishloq iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, aholi bandligini ta’minlash, mahalliy aholi daromadlarini oshirish, xizmatlar sohasini rivojlantirish hamda hududlarning investitsion jozibadorligini kuchaytirishdagi o‘rni nazariy va amaliy jihatdan baholangan. Shuningdek, agroturizmning “yashil iqtisodiyot” tamoyillarini joriy etish, ekologik barqarorlikni ta’minlash, milliy madaniy meros va an’analarni saqlashdagi ahamiyati yoritilgan. Maqolada O‘zbekistonda agroturizmni rivojlantirishning mavjud imkoniyatlari, institutsional asoslari va sohadagi muammolar tahlil qilingan. Xususan, qishloq infratuzilmasini yanada rivojlantirish, marketing tizimini takomillashtirish, malakali kadrlar tayyorlash hamda investitsiya faolligini oshirish agroturizm taraqqiyoti uchun muhim yo‘nalishlar sifatida baholangan. Tadqiqot davomida SWOT-tahlil, tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil va iqtisodiy-statistik usullardan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari agroturizmni rivojlantirish qishloq hududlarida yangi ish o‘rinlari yaratish, turizm xizmatlari hajmini kengaytirish, fermer xo‘jaliklari daromadlarini ko‘paytirish va hududlarning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatdi. Shu asosda agroturizm klasterlarini tashkil etish, raqamli marketing platformalarini rivojlantirish, davlat qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kengaytirish va “Fermer–Turist–Hudud” integratsion modelini amaliyotga joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ ОЦЕНКИ И СРАВНИТЕЛЬНОГО АНАЛИЗА МОДЕЛЕЙ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ ВЕРОЯТНОСТИ БАНКРОТСТВА ПРЕДПРИЯТИЙ
Рассмотрены теоретические и практические аспекты прогнозирования вероятности банкротства предприятий в современных условиях хозяйствования. Проведен сравнительный анализ наиболее распространенных моделей прогнозирования банкротства, включая модели Альтмана, Спрингейта, Таффлера и Фулмера. Выявлены преимущества и ограничения исследуемых подходов, а также разработаны предложения по совершенствованию методики оценки риска банкротства с учетом современных требований к финансовому анализу и управлению рисками
РОЛЬ ИПОТЕЧНОГО КРЕДИТОВАНИЯ В ОБЕСПЕЧЕНИИ ДОСТУПНОСТИ ЖИЛЬЯ ДЛЯ НАСЕЛЕНИЯ
Рассмотрены современные тенденции развития ипотечного кредитования в коммерческих банках Республики Узбекистан. Проведен анализ динамики ипотечных кредитов, исследованы механизмы государственной поддержки ипотечного рынка, а также выявлены основные проблемы и перспективы дальнейшего развития ипотечного кредитования. Обоснована значимая роль ипотечного кредитования в повышении доступности жилья для населения и стимулировании социально- экономического развития страны.
KORPORATIV BOSHQARUVDA LEADERSHIP 4.0 KONSEPSIYASINI JORIY ETISHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI
Maqolada korporativ boshqaruv tizimida Leadership 4.0 konsepsiyasini joriy etishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Zamonaviy raqamli iqtisodiyot sharoitida korporativ boshqaruv samaradorligini oshirishda innovatsion liderlik yondashuvlarining o‘rni tahlil qilingan. Leadership 4.0 konsepsiyasining mazmun-mohiyati, uning raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, data-driven management va inson kapitalini boshqarish bilan o‘zaro bog‘liqligi yoritilgan. Tadqiqot davomida xalqaro boshqaruv modellari va ilg‘or xorijiy tajribalar asosida Leadership 4.0 konsepsiyasining korporativ boshqaruvdagi afzalliklari hamda uni joriy etishdagi muammolar tahlil qilindi. Shuningdek, korporativ boshqaruv tizimida zamonaviy liderlik kompetensiyalarini shakllantirish, raqamli boshqaruv texnologiyalarini joriy etish va strategik qarorlar qabul qilish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
METAVERS TURIZMI: VIRTUAL DUNYODAGI SAYOHATNING IQTISODIY, HUQUQIY VA IJTIMOIY NATIJALARI
Ushbu maqolada metaolam texnologiyalari asosida shakllanayotgan virtual turizmning iqtisodiy, huquqiy va ijtimoiy jihatlari tahlil qilinadi. Metaolam turizmining rivojlanish jarayoni, uning jahon iqtisodiyotiga ta’siri, foydalanuvchi ma’lumotlari xavfsizligi, raqamli mulk huquqlari va virtual mehnat bozorining shakllanishi yoritilgan. Shuningdek, metaolam texnologiyalarini O‘zbekiston turizm tizimiga joriy etish hamda me’yoriy-huquqiy bazani takomillashtirish imkoniyatlari bo‘yicha takliflar ilgari surilgan
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKT VA PLATFORMA EKOTIZIMLARINING KORXONA INNOVATSIYALARIDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada mamlakatimiz iqtisodiyotining rivojlanish jarayonida ishlab chiqarish korxonalari misolida sun’iy intellekt va internet platformalari ekotizimining korxonalar biznes modeli innovatsiyalariga ta’siri empirik jihatdan tahlil qilingan. Shuningdek, sanoat korxonalarining internet platformalariga integratsiyalashuvi biznes modeli innovatsiyalarini rag‘batlantirishi hamda korxonalararo integratsiyani kuchaytirish orqali bilvosita ijobiy ta’sir ko‘rsatishi asoslab berilgan. Korxonalarda innovatsion faoliyatni samarali tashkil etish ularning barqaror faoliyati, raqobatbardoshligi va uzoq muddatli rivojlanishining muhim omili sifatida baholanadi. Ilmiy manbalar tahlili asosida korxonalarni zamonaviy boshqarish jarayonlarida samaradorlikni oshirish yo‘nalishlari ham yoritilgan
O‘ZBEKISTONDA EKOLOGIK BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA RAQAMLI IQTISODIYOT IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda ekologik barqarorlikni ta’minlashda raqamli iqtisodiyotning keng imkoniyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), IoT qurilmalari, geografik axborot tizimlari, elektron monitoring platformalari hamda raqamli boshqaruv mexanizmlarining ekologik muammolarni samarali aniqlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va yashil iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlashdagi ahamiyati yoritiladi. O‘zbekiston sharoitida suv resurslarini boshqarish, energiya samaradorligini oshirish, atmosfera havosi sifatini yaxshilash, chiqindilarni samarali boshqarish hamda qishloq xo‘jaligida resurstejamkor texnologiyalarni keng joriy etish istiqbolli yo‘nalishlar sifatida baholanadi. Maqolada yashil iqtisodiyot tamoyillari va raqamli transformatsiya jarayonlarining o‘zaro uyg‘unligi asosida ekologik barqarorlikni mustahkamlashning ilmiy-amaliy yondashuvlari asoslanadi. Tadqiqot natijalari raqamli iqtisodiyot ekologik monitoring tizimlarini takomillashtirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish, suv va yer resurslarini samarali boshqarish hamda davlat ekologik siyosatining samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilishini ko‘rsatadi
OZIQ-OVQAT SANOATIDA “3AYLANMA IQTISODIYOT (CIRCULAR ECONOMY)” MODELINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada oziq-ovqat sanoatida “circular economy” (aylanma iqtisodiyot) modelini rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida resurslardan samarali foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash, ekologik xavfsizlikni ta’minlash hamda innovatsion texnologiyalarni joriy etish masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasi asosida oziq-ovqat sanoatida aylanma iqtisodiyot modelining samaradorligi baholangan va O‘zbekiston sharoitida uni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
TRANSPORT KORIDORLARINI BOSHQARISHDA LOGISTIKA MENEJMENTINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada transport koridorlarini boshqarishda logistika menejmentining samaradorligini oshirish masalalari ilmiy-amaliy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Transport koridorlari iqtisodiy hududlar, ishlab chiqarish markazlari, eksport-import oqimlari va xalqaro bozorlar o‘rtasidagi barqaror aloqadorlikni ta’minlovchi muhim infratuzilmaviy tizim sifatida qaraladi. Tadqiqotda logistika menejmentining rejalashtirish, muvofiqlashtirish, monitoring, xarajatlarni optimallashtirish, yuk oqimlarini boshqarish va raqamli axborot almashinuvini tashkil etishdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, transport koridorlari samaradorligini oshirishda multimodal tashuvlar, bojxona va chegara jarayonlarini soddalashtirish, logistika markazlari faoliyatini takomillashtirish hamda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada transport oliy ta’lim muassasalari uchun menejment yo‘nalishida logistika boshqaruvining zamonaviy yondashuvlarini o‘rganish, baholash va amaliyotga tatbiq etishning dolzarbligi asoslanadi.
ОЦЕНКА ТЕКУЩЕГО СОСТОЯНИЯ И ПЕРСПЕКТИВ ЦИФРОВИЗАЦИИ MICE- СЕКТОРА В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье анализируется цифровизация MICE-сектора Узбекистана и его перспективы. На основе данных 2020-2023 годов проведён анализ ключевых показателей с применением SWOT, корреляционно-регрессионного анализа и бенчмаркинга. Разработана дорожная карта внедрения AI, блокчейн и VR/AR с целевым показателем 72,0 к 2030 году. Результаты имеют практическое значение для управления туризмом и MICE-сектором
SPORT TAKOMILLASHUVI BOSQICHIDAGI FUTBOLCHILARNING MUSOBAQA FAOLIYATIDA INNOVATSION VOSITALARNING O‘RNI
Ushbu maqola sport takomillashuvi bosqichidagi futbolchilarning musobaqa faoliyatini oshirishda innovatsion vositalarning muhim rolini o‘rganadi. Unda mashg‘ulot jarayonlari va o‘yin strategiyalarini optimallashtirish uchun zamonaviy texnologiyalar va metodologiyalarni integratsiyalash zarurati ta’kidlangan. Tadqiqot ilg‘or analitika, biomexanik qayta aloqa tizimlari va psixologik tayyorgarlik usullarini o‘z ichiga olgan turli innovatsion yondashuvlarni ko‘rib chiqadi. Olingan natijalar murabbiylar va sportchilarga professional futbolda yuqori natijalarga erishish va barqaror muvaffaqiyat qozonish uchun amaliy tavsiyalar berishga qaratilgan. Yakuniy xulosada maqsadli innovatsiyalar futbolchining rivojlanishi va raqobatbardosh ustunligiga qanday sezilarli ta’sir ko‘rsatishi ta’kidlanadi.
JISMONIY SHAXSLAR DAROMADLARINI SOLIQQA TORTISH MEXANIZMI VA XALQARO TAJRIBALAR QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqolada jismoniy shaxslar daromadlarini soliqqa tortish mexanizmining nazariy-metodologik asoslari, iqtisodiy mohiyati hamda uning zamonaviy soliq tizimidagi o‘rni ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida O‘zbekiston Respublikasida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining amaldagi mexanizmi, uni hisoblash va undirish tartibi, soliq imtiyozlari hamda soliq ma’murchiligi amaliyoti tahlil qilingan. Shuningdek, AQSh, Germaniya, Rossiya Federatsiyasi va ayrim Osiyo davlatlarida jismoniy shaxslar daromadlarini soliqqa tortish tizimlarining o‘ziga xos xususiyatlari qiyosiy tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida turli mamlakatlarda qo‘llanilayotgan progressiv va proporsional soliqqa tortish modellari, soliq stavkalari hamda daromadlarni qayta taqsimlash mexanizmlarining samaradorligi baholangan. Olib borilgan tahlillar asosida jismoniy shaxslar daromadlarini soliqqa tortish tizimini takomillashtirish, soliq ma’murchiligi samaradorligini oshirish va xalqaro tajribaning ilg‘or jihatlarini soliq amaliyotiga qo‘llash yuzasidan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MILLIY IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISHNING MAZMUN-MOHIYATI VA NAZARIY ASOSLARI
Milliy iqtisodiyotni rivojlantirishda xorijiy investitsiyalarning o‘rni, ularning iqtisodiy mazmunmohiyati hamda investitsiyalarni jalb etishning nazariy asoslari tahlil qilingan. Xorijiy investitsiyalarning iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, innovatsion rivojlanishni jadallashtirish, bandlik darajasini oshirish va eksport salohiyatini kengaytirishdagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijasida xorijiy investitsiyalarni jalb etish samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy xulosalar hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA CHET TILINI VIZUAL MATERIALLAR VOSITASIDA O‘RGATISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarga chet tilini o‘rgatishda vizual materiallardan foydalanishning samarali usullari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida rangli rasmlar, kartochkalar, multfilm va animatsion videolar orqali bolalarning so‘z boyligini oshirish, eslab qolish va nutqni rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, vizual vositalardan foydalanish orqali o‘quv jarayonini qiziqarli va interaktiv qilish metodik tavsiyalar asosida yoritiladi
TIJORAT BANKLARIDA ICHKI VA TASHQI AUDITNING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada tijorat banklarida ichki va tashqi auditning nazariy asoslari, ularning iqtisodiy mohiyati, vazifalari, tamoyillari hamda bank faoliyatining moliyaviy barqarorligini ta’minlashdagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Tijorat banklari iqtisodiyotda moliyaviy vositachilikni amalga oshiruvchi muhim institut sifatida kreditlash, depozitlarni jalb qilish, hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirish, valyuta amaliyotlari, investitsion faoliyat hamda boshqa moliyaviy xizmatlarni ko‘rsatad
XUSUSIYLASHTIRISH JARAYONLARINING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Mazkur maqolada xususiylashtirish jarayonlarining iqtisodiy samaradorlikka ta’siri nazariy va empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda davlat mulkini xususiy sektor tasarrufiga o‘tkazish natijasida boshqaruv samaradorligi, resurslardan foydalanish darajasi hamda investitsion faollikning oshishi asoslab berilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida xususiylashtirish siyosatining zamonaviy bosqichlari, uning fiskal, institutsional va ijtimoiy natijalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari xususiylashtirishning iqtisodiy o‘sish, raqobat muhiti va investitsion jozibadorlikni oshirishdagi muhim rolini tasdiqlaydi.
TEMIR YO‘L ISHLAB CHIQARISH KORXONALARINI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY MEXANIZMI
Ushbu maqolada O‘zbekistondagi temir yo‘l ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirishning tashkiliyiqtisodiy mexanizmini takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Maqsad — mavjud boshqaruv modellarini tahlil qilish, tarmoqdagi muammolarni aniqlash va raqobatbardoshlikni oshirishga qaratilgan kompleks mexanizm elementlarini asoslashdan iborat. Tadqiqot jarayonida statistik tahlil, tizimli yondashuv hamda qiyosiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijada tashkiliy tuzilmani optimallashtirish va raqamli transformatsiyani jadallashtirishga asoslangan takomillashtirilgan tashkiliy-iqtisodiy mexanizm modeli taklif etildi.
MENEJMENT NАZАRIYАSINING SHАKLLАNISHI VА BOSHQАRUV SАMАRАDORLIGINI TА’MINLАSHDАGI ROLI
Mazkur maqolada boshqaruv va menejment tushunchalarining nazariy asoslari, ularning vujudga kelishi va rivojlanish bosqichlari tahlil qilingan. Shuningdek, boshqaruvning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati, jamiyat va tashkilotlar faoliyatidagi o‘rni, boshqaruv subyekti hamda obyektining o‘zaro munosabatlari yoritilgan. Menejmentning asosiy funksiyalari, tamoyillari va zamonaviy boshqaruv tizimidagi ahamiyati ilmiy manbalar asosida ochib berilgan. Tadqiqot natijalarida boshqaruvning tashkilot samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi o‘rni asoslab berilgan
OPPORTUNITIES FOR USING MARKETING STRATEGIES TO ENSURE THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF HOTEL ENTERPRISES IN UZBEKISTAN
The sustainable development of hotel enterprises has become one of the key priorities of the tourism industry in Uzbekistan under conditions of increasing competition, digital transformation, and changing consumer preferences. Effective marketing strategies play a crucial role in enhancing the competitiveness, financial stability, and long-term growth of hospitality businesses. This study examines the opportunities for using marketing strategies to ensure the sustainable development of hotel enterprises in Uzbekistan. The research analyzes contemporary approaches to hotel marketing, including digital marketing, relationship marketing, branding, customer-oriented strategies, and sustainable marketing practices. Particular attention is paid to the role of innovative technologies, social media platforms, and online booking systems in improving customer engagement and market positioning. The study employs comparative, analytical, and systematic research methods to assess the effectiveness of marketing tools in the hospitality sector. The findings indicate that the integration of sustainable marketing strategies contributes to increased customer loyalty, improved service quality, stronger brand reputation, and higher business performance. Furthermore, the research identifies key challenges and opportunities facing hotel enterprises in Uzbekistan and proposes practical recommendations for strengthening their sustainable development through strategic marketing initiatives. The results can be utilized by hotel managers, tourism organizations, and policymakers in developing effective marketing policies aimed at enhancing the competitiveness and sustainability of the national hospitality industry.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ СОЦИАЛЬНЫХ ПРОГРАММ: СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
Статья посвящена анализу эффективности социальных программ в странах. Рассматривается влияние различных социальных инициатив на снижение уровня бедности, рост доходов населения и доступность социальных услуг. Выявляются успешные практики, обозначаются существующие проблемы и даются рекомендации по совершенствованию социальной политики в регионе.
NAMANGAN VILOYATINING HUDUDIYIQTISODIY TUZILMASI VA SHAHARLAR TIZIMINING SHAKLLANISH XUSUSIYATLARI
Maqolada Namangan viloyatining hududiy-iqtisodiy tuzilmasi va makoniy rivojlanish qonuniyatlari tadqiq etilgan. Viloyatda shaharlar tizimining shakllanishi, demografik sig‘im va sanoat kuchlarini joylashtirish mexanizmlari tahlil qilingan. Namangan shahar aglomeratsiyasining subregional markaz sifatidagi roli baholanib, hududiy mehnat taqsimoti hamda iqtisodiy zonalarning (industrial va xizmat ko‘rsatish xablari) o‘zaro sinergetik bog‘liqligi ilmiy jihatdan asoslangan.
“OʻZBEKISTON TEMIR YO‘LLARI” AJNING SINGULYAR VA BARQARORLIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI
Ushbu maqolada “O‘zbekiston temir yo‘llari” aksiyadorlik jamiyatining rivojlanish tendensiyalari, tizimli xavf-xatarlari hamda faoliyat samaradorligi singulyar va barqarorlik ko‘rsatkichlari asosida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida transport-logistika tizimidagi inqirozli nuqtalar (singulyarliklar) va ularning korxonaning umumiy moliyaviy-iqtisodiy barqarorligiga ta’siri baholangan. Shuningdek, temir yo‘l transporti sohasida barqaror o‘sishni ta’minlash, operatsion xavflarni kamaytirish va strategik barqarorlikni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
MINTAQAVIY IQTISODIY JARAYONLARNI BAHOLASHDA DSGE MODELINING QASHQADARYO SHAROITIGA MOSLASHTIRILGAN TAHLILIY KOMPONENTLARI
Ushbu maqolaning maqsadi mintaqaviy iqtisodiy jarayonlarni baholashda dinamik stoxastik umumiy muvozanat (DSGE) modelining Qashqadaryo viloyati sharoitiga moslashtirilgan tahliliy komponentlarini ishlab chiqish va ularning empirik identifikatsiya imkoniyatlarini asoslashdan iborat. Metodologiya sifatida kichik ochiq mintaqa DSGE yondashuvi tanlanib, uy xo‘jaliklari iste’moli va mehnat taklifi, firmalarning narx belgilashi, mahalliy byudjet cheklovi hamda tashqi transfer va xomashyo narxlari shoklari bloklari kiritildi.
O‘ZBEKISTONDA TIBBIY TURIZM VA TIBBIY XIZMATLAR TIZIMINING MAZMUNI
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda tibbiy turizm va tibbiy xizmatlar tizimining mazmuni, rivojlanish tendensiyalari hamda mamlakat iqtisodiyoti va sogʻliqni saqlash tizimidagi oʻrni tahlil qilinadi. Shuningdek, tibbiy turizmni rivojlantirish uchun yaratilayotgan shart-sharoitlar, zamonaviy tibbiy xizmatlar sifati, xorijiy va mahalliy bemorlarga koʻrsatilayotgan xizmatlar hamda sohada amalga oshirilayotgan islohotlar yoritilgan. Tadqiqot natijalari tibbiy turizmni rivojlantirish aholining salomatligini mustahkamlash, investitsiyalarni jalb etish va mamlakatning xalqaro nufuzini oshirishda muhim omil ekanligini koʻrsatadi
FOYDA SOLIG‘INING BANKLAR MOLIYAVIY HOLATIGA TA’SIRINI BAHOLASH
Mazkur maqolada foyda solig‘ining tijorat banklari moliyaviy holatiga ta’siri ATB “Sanoatqurilish banki” misolida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida bankning 2020–2025-yillar kesimidagi soliq to‘langunga qadar bo‘lgan foydasi, foyda solig‘i, sof foydasi hamda samarali soliq stavkasi (ETR) dinamikasi o‘rganilib, soliq yukining rentabellik ko‘rsatkichlari (ROE, ROA) va kapital jamg‘arilishiga ta’siri baholangan. Shuningdek, xavf qiymati (Cost of Risk) o‘zgaruvchanligi sharoitida soliq yukining bank foydasiga ta’siri hamda xususiylashtirishga tayyorgarlik jarayonida soliq omilining ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida bankning soliq yukini optimallashtirish va moliyaviy barqarorligini mustahkamlash bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI INFRATUZILMA TUSHUNCHASI, TARKIBI VA IQTISODIY MAZMUNI
Mazkur maqolada raqamli infratuzilmaning nazariy asoslari, uning mohiyati, tarkibiy elementlari va iqtisodiy mazmuni tahlil qilingan. Raqamli infratuzilmaning zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni, iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish hamda raqamli xizmatlar ko‘lamini kengaytirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, telekommunikatsiya tarmoqlari, ma’lumotlarni qayta ishlash markazlari, bulutli texnologiyalar, raqamli platformalar va axborot tizimlarining raqamli infratuzilma tarkibidagi o‘rni ochib berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamli infratuzilmani rivojlantirish iqtisodiy taraqqiyot, innovatsion faoliyat va raqamli transformatsiya jarayonlarini jadallashtirishning muhim omili ekanligi asoslab berilgan.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARI FAOLIYATINI MOLIYALASHTIRISHDA XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBALARIDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida maktabgacha taʼlim tashkilotlari faoliyatini moliyalashtirish tizimini takomillashtirishda xorijiy davlatlar tajribalaridan foydalanish istiqbollari ilmiy-amaliy jihatdan yoritilgan. Maktabgacha taʼlimni moliyalashtirish tushunchasi faqat budjet mablagʻlarini ajratish jarayoni sifatida emas, balki bolalarning sifatli taʼlim-tarbiyadan teng foydalanishini taʼminlaydigan moliyaviy, tashkiliy, huquqiy va ijtimoiy mexanizmlar majmui sifatida talqin qilinadi. Maqolada davlat budjeti, mahalliy budjetlar, davlat-xususiy sheriklik, nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari, oilaviy bogʻchalar, xalqaro moliya institutlari, grantlar, subsidiya va kompensatsiyalar tizimining oʻzaro bogʻliqligi ochib beriladi. Xorijiy tajriba tahlilida davlat kafolati, bola boshiga moliyalashtirish, ijtimoiy yoʻnaltirilgan subsidiya, sifat indikatorlariga asoslangan mablagʻ taqsimoti va raqamli monitoring mexanizmlarining ahamiyati asoslanadi. Oʻzbekiston sharoitida ushbu tajribalardan foydalanish milliy huquqiy baza, hududiy ehtiyoj, aholining toʻlov qobiliyati, demografik oʻsish, xususiy sektor salohiyati va taʼlim sifati mezonlarini uygʻunlashtirish orqali natijador boʻlishi mumkin
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA BUXGALTERIYA HISOBINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI (Shartli “suv ta’minot servis” AJ misolida)
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida buxgalteriya hisobining zamonaviy rivojlanish tendensiyalari, korxonalarda ilg‘or axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etishning ahamiyati hamda hisob jarayonlarini samarali avtomatlashtirish masalalari yoritilgan. Shartli “Suv Ta’minot Servis” AJ misolida elektron hujjat aylanishi, ERP tizimlari, bulutli texnologiyalar va raqamli hisob platformalarining moliyaviy natijalarga ijobiy ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari raqamlashtirish hisob ma’lumotlarining aniqligi, ishonchliligi va tezkorligini oshirish, xarajatlarni optimallashtirish hamda boshqaruv qarorlarining samaradorligini yanada kuchaytirishga xizmat qilishini ko‘rsatdi
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK KORXONALARI RIVOJLANISHINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
Mazkur maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlik korxonalari rivojlanishini ekonometrik modellashtirishning nazariy, metodologik hamda amaliy jihatlari ilmiy asosda tadqiq etilgan. Mavzuning dolzarbligi O‘zbekiston iqtisodiyotida tadbirkorlik subyektlarining bandlikni ta’minlash, yalpi ichki mahsulot hajmini oshirish, hududiy rivojlanishni jadallashtirish, innovatsion faollikni rag‘batlantirish va raqobat muhitini shakllantirishdagi muhim o‘rni bilan izohlanadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan Prezident farmonlari, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi, kichik va o‘rta biznesni jadal rivojlantirish bo‘yicha qabul qilingan me’yoriy-huquqiy hujjatlar hamda 2030-yilgacha belgilangan maqsadli ko‘rsatkichlar tadqiqotning normativ-huquqiy asosini tashkil etadi. Maqolada ekonometrik modellashtirish korxonalar rivojlanishiga ta’sir etuvchi kapital, mehnat resurslari, kreditlar, investitsiyalar, soliq yuki, raqamli texnologiyalar, eksport salohiyati va institutsional muhit omillarining ta’sirini miqdoriy baholashning samarali vositasi sifatida talqin etilgan. Shuningdek, ekonometrik modellar asosida tadbirkorlik subyektlari faoliyatining rivojlanish tendensiyalarini aniqlash, prognozlash hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkoniyatlari yoritilgan.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA INSON RESURSLARINI BOSHQARISHDA XODIMNING QIYMAT YARATISH DARAJASINI BAHOLASHNING INTEGRALLASHGAN MODELI (EVCI)
Maqolada G. Bekkerning inson kapitali nazariyasi va J. Barneyning resurslarga asoslangan yondashuvi sinteziga tayangan holda ishlab chiqilgan xodimning qiymat yaratish darajasini baholashning integrallashgan modeli (Employee Value Creation Index, EVCI) yoritilgan. Tadqiqot natijalari zamonaviy tashkilotlarda xodimning iqtisodiy qiymat yaratishdagi hissasini yanada to‘liq va kompleks baholash zarurligini ko‘rsatadi. Shu munosabat bilan taklif etilgan model mehnat unumdorligi, malaka, innovatsion faollik, barqarorlik va motivatsiya kabi muhim omillarni yagona tizimda uyg‘unlashtiradi hamda tarmoq xususiyatlarini hisobga olgan holda sun’iy intellekt algoritmlari orqali dinamik aniqlanuvchi og‘irlik koeffitsiyentlaridan foydalanadi. 1 600 nafar ishtirokchi ishtirokida o‘tkazilgan empirik aprobatsiya va “Tashkent Cotton Textile” korxonasida amaliy joriy etish natijalari modelning yuqori samaradorligi va amaliy ahamiyatini namoyon etdi. Xususan, baholash aniqligining 20–25 foizga hamda mehnat unumdorligining 12–15 foizga oshishi kuzatildi. Olingan natijalar mazkur modelning inson resurslarini boshqarish tizimlarini takomillashtirish, xodimlar salohiyatini yanada samarali ro‘yobga chiqarish va tashkilotlarda qiymat yaratish jarayonlarini rivojlantirish imkoniyatlarini kengaytirishini ko‘rsatadi.
ГОСУДАРСТВЕННАЯ ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ПОЛИТИКА УЗБЕКИСТАНА И МЕХАНИЗМ ЕЁ РЕАЛИЗАЦИИ
В статье исследуются основные направления государственной экологической политики Республики Узбекистан, механизмы её реализации и современные экологические вызовы. Рассматриваются проблемы изменения климата, деградации земельных и водных ресурсов, загрязнения окружающей среды, а также последствия Аральского кризиса. Проанализированы правовые, организационные, экономические и информационные инструменты реализации экологической политики. Особое внимание уделено положениям Стратегии «Узбекистан – 2030» и перспективам дальнейшего совершенствования системы экологического управления.
THE RELATIONSHIP BETWEEN FRUGALITY AND INNOVATION: A THEORETICAL AND METHODOLOGICAL PERSPECTIVES..
This article examines the processes related to the impact of frugality-oriented measures on the competitiveness of producers and the efficiency of economic activity in the national economy. Based on theoretical and methodological approaches, innovative economic trends and the key factors influencing savings are systematized. The study presents scientific conclusions, practical recommendations, and proposals regarding the conditions and opportunities for implementing resource-saving mechanisms aimed at increasing the productivity of economic resources and reducing production costs within an innovative economy
BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA TARMOQLARARO INTEGRATSIYANING INSTITUTSIONAL MODELI
Ushbu maqolada barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM) kontekstida tarmoqlararo integratsiyaning institutsional modelini shakllantirish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda iqtisodiy tizimlar o‘rtasidagi ko‘p qirrali o‘zaro bog‘liqliklar, jumladan, sanoat, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish hamda intellektual iqtisodiyot segmentlari integratsiyasi institutsional iqtisodiyot, klaster nazariyasi va davlatxususiy sheriklik metodologiyasi asosida o‘rganilgan. Maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining hozirgi holati, tarmoqlararo integratsiyaning imkoniyatlari va mavjud to‘siqlari, shuningdek, raqamli transformatsiya hamda yashil iqtisodiyot omillarining integratsion jarayonlarga ta’siri yoritilgan. Mualliflar tomonidan O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirilgan institutsional integratsiya modeli taklif etilgan hamda uning tarkibiy elementlari SWOT-tahlil asosida baholangan. Tadqiqot natijalari iqtisodiy siyosat ishlab chiquvchilar, tarmoq rahbarlari va akademik hamjamiyat uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.
AHOLINI IJTIMOIY HIMOYALASH TIZIMINI BOSHQARISHNING KONSEPTUAL ASOSLARI
Mazkur maqolada aholini ijtimoiy himoyalash tizimini boshqarishning shakllanishi va rivojlanishiga oid ilmiy-nazariy yondashuvlar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida klassik, Bismark, Beveridj, keynschilik, neoliberal, manzilli ijtimoiy himoya, inson kapitali, raqamli transformatsiya hamda islomiy yondashuvlarning mazmun-mohiyati va amaliy xususiyatlari qiyosiy o‘rganildi. Shuningdek, mazkur nazariyalarning ijtimoiy himoya tizimini moliyalashtirish, boshqarish mexanizmlari, qamrov darajasi va davlatning roli nuqtayi nazaridan o‘ziga xos jihatlari baholandi. Tadqiqot natijasida O‘zbekistonda aholini ijtimoiy himoyalash tizimini boshqarishda turli nazariy yondashuvlar elementlarining o‘zaro uyg‘unlashuvi kuzatilayotgani hamda milliy modelning shakllanish tendensiyalari aniqlangan.
QISHLOQ XOʻJALIGI MAHSULOTLARINI QAYTI ISHLAYDIGAN BIZNES SUBYEKTLARIDA MEHNAT UNUMDORLIGINI OSHIRISH
Maqolada qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlab chiqaruvchi korxonalarning mehnat unumdorligi tahlil qilingan. Tahlil natijalarida keyingi yillarda korxonalarning ishlab chiqarish imkoniyatlari pasayib ketganligi va mos holda mehnat unumdorligining haddan tashqari pasayib ketganligi aniqlangan. Kelajakda korxonalarda mehnat unumdorligini oshirish uchun taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
IQTISODIYOT TARMOQLARINI QO‘LLAB-QUVVATLASHDA FISKAL INSTRUMENTLARNING NAZARIY-IQTISODIY ASOSLARI
Maqolada iqtisodiyot tarmoqlarini qo‘llab-quvvatlashda fiskal instrumentlardan foydalanishning nazariy-iqtisodiy asoslari tadqiq etiladi. Fiskal siyosat soliq stavkalari, soliq imtiyozlari, budjet xarajatlari, subsidiyalar, davlat kafolatlari, imtiyozli kreditlar va investitsion rag‘batlar orqali milliy iqtisodiyot tarmoqlariga ta’sir ko‘rsatuvchi kompleks boshqaruv mexanizmi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda fiskal siyosat evolyutsiyasi, uning makroiqtisodiy barqarorlik, investitsiya faolligi, ishlab chiqarish samaradorligi, bandlik va raqobatbardoshlik bilan bog‘liq jihatlari ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, iqtisodiyot tarmoqlarini qo‘llab-quvvatlashda soliq va budjet instrumentlarining o‘zaro uyg‘unligi, xorijiy mamlakatlar tajribasini milliy sharoitga moslashtirish, fiskal qo‘llab-quvvatlashning natijadorligini baholash hamda raqamli fiskal boshqaruv imkoniyatlari tahlil qilinad
QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI VA ULARNI BOSHQARISH.
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy mohiyati, ularni buxgalteriya hisobida tasniflash hamda samarali boshqarish masalalari yoritilgan. Shuningdek, xarajatlarni kamaytirishning asosiy yo‘llari, jumladan, mexanizatsiya va avtomatlashtirish, resurs tejovchi texnologiyalarni joriy etish, mehnat unumdorligini oshirish hamda mahsulot sifatini yaxshilashning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan
YASHIL MOLIYALASHTIRISH INSTRUMENTLARI ORQALI BARQAROR IQTISODIY O‘SISHNI TA’MINLASH MASALALARI
Mazkur tezisda yashil moliyalashtirish instrumentlarining barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashdagi ahamiyati tahlil qilingan. Xalqaro amaliyotda keng qo‘llanilayotgan yashil obligatsiyalar, yashil kreditlar va yashil investitsiya fondlarining iqtisodiy hamda ekologik samaralari yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda yashil moliyalashtirish bozorini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA ESG MOLIYALASHTIRISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada ESG (Environmental, Social, Governance) moliyalashtirish tizimining nazariy asoslari hamda uni O‘zbekistonda rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilingan. Xalqaro tajriba asosida ESG tamoyillarini moliya sektoriga integratsiya qilish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, yashil moliyalashtirish instrumentlari, korporativ boshqaruv standartlari va ESG hisobot tizimlarini joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
TIJORAT BANKLARIDA KREDIT OPERATSIYALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISH UCHUN RESURSLAR YETARLILIGINI TA’MINLASH MASALALARI
Tijorat banklarida kredit operatsiyalari samaradorligini oshirish uchun resurslar yetarliligini ta’minlash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining statistik ma’lumotlari asosida bank sektorining kapital yetarliligi, likvidligi, daromadliligi va moliyaviy resurs bazasi holati tahlil qilingan. Xususan, banklarning regulyativ kapitali, kapital yetarliligi koeffitsientlari, yuqori likvid aktivlari, likvidlik ko‘rsatkichlari hamda rentabellik indikatorlarining dinamikasi baholangan. Tahlil natijalari bank sektorida kredit operatsiyalarini kengaytirish va iqtisodiyotning real sektorini moliyalashtirish uchun yetarli moliyaviy salohiyat shakllanganligini ko‘rsatdi. Banklar kapital bazasining mustahkamlanishi, likvidlik ko‘rsatkichlarining xalqaro me’yoriy talablardan yuqori darajada shakllanishi hamda rentabellik ko‘rsatkichlarining ijobiy dinamikasi kredit operatsiyalarini samarali amalga oshirishning muhim omillari ekanligi aniqlandi. Shu bilan birga, kredit operatsiyalari samaradorligini yanada oshirish maqsadida depozit bazasini kengaytirish, uzoq muddatli moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish, kapitalizatsiya darajasini oshirish va resurslarni boshqarish samaradorligini kuchaytirish zarurligi asoslab berildi. Olingan natijalar tijorat banklarida kredit operatsiyalarini moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash hamda kreditlash faoliyati samaradorligini oshirishga xizmat qiladi
BARQAROR RIVOJLANISHNI TA’MINLASHDA TARMOQLARARO INTEGRATSIYANING INSTITUTSIONAL MODELINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada barqaror rivojlanish maqsadlari (BRM) kontekstida tarmoqlararo integratsiyaning institutsional modelini shakllantirish masalalari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda iqtisodiy tizimlar o‘rtasidagi ko‘p qirrali hamkorlik va o‘zaro uyg‘unlik jarayonlari, jumladan sanoat, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish hamda intellektual iqtisodiyot segmentlari integratsiyasi institutsional iqtisodiyot, klaster nazariyasi va davlat-xususiy sheriklik metodologiyasi asosida tahlil qilingan. Maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining rivojlanish tendensiyalari, tarmoqlararo integratsiyani kengaytirish imkoniyatlari, raqamli transformatsiya hamda yashil iqtisodiyot omillarining integratsion jarayonlarni jadallashtirishdagi o‘rni yoritilgan. Mualliflar tomonidan O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirilgan institutsional integratsiya modeli taklif etilgan hamda uning tarkibiy elementlari SWOT-tahlil asosida baholangan. Tadqiqot natijalari iqtisodiy siyosatni takomillashtirish, tarmoqlararo hamkorlik samaradorligini oshirish va innovatsion rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash nuqtayi nazaridan muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
RISKLARNI BOSHQARISH TIZIMINING IQTISODIY MAZMUNI VA ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada risklarni boshqarish tizimining iqtisodiy mazmuni, uning korxonalar va milliy iqtisodiyot barqarorligini ta’minlashdagi ahamiyati hamda zamonaviy rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Risklarni boshqarish jarayonining nazariy asoslari, iqtisodiy xavflarni aniqlash, baholash va samarali kamaytirish mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, raqamli iqtisodiyot sharoitida risklarni boshqarishning innovatsion usullari, jumladan, axborot texnologiyalari, sun’iy intellekt va Big Data asosidagi zamonaviy yondashuvlarning imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari risklarni samarali boshqarish korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish, boshqaruv samaradorligini kuchaytirish va iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashning muhim omillaridan biri ekanligini ko‘rsatadi.
EKOLOGIK GLOBALLASHUV SHAROITIDA SOG‘LOM TURMUSH TARZINI TAKOMILLASHTIRISH ZARURATI
Mazkur maqolada ekologik globallashuv sharoitida sog‘lom turmush tarzini takomillashtirish zarurati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda globallashuv, urbanizatsiya, atrof-muhit ifloslanishi, oziqlanish odatlarining o‘zgarishi va jismoniy faollik darajasining pasayishi kabi omillarning inson salomatligiga ta’siri o‘rganildi. Adabiyotlar tahlili, qiyosiy tahlil va tizimli yondashuv metodlari asosida ekologik omillar bilan sog‘lom turmush tarzi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik baholandi. Tadqiqot natijalari urbanizatsiyaning jadallashuvi, yuqori kaloriyali oziq-ovqat mahsulotlari iste’molining ortishi va jismoniy faollikning kamayishi yuqumli bo‘lmagan kasalliklar xavfini oshirayotganligini ko‘rsatdi. Shuningdek, ekologik omillarning biologik moslashuv mexanizmlariga ta’siri, yallig‘lanish bilan bog‘liq genlar ekspressiyasidagi o‘zgarishlar hamda menarxe yoshining pasayish tendensiyasi tahlil qilindi. Olingan natijalar sog‘lom ovqatlanish madaniyatini rivojlantirish, jismoniy faollikni rag‘batlantirish, ekologik xavfsiz muhit yaratish va ekologik madaniyatni yuksaltirish sog‘lom turmush tarzini shakllantirishning muhim yo‘nalishlari ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot xulosalari ekologik globallashuvning salbiy ta’sirlarini kamaytirish va aholi salomatligini mustahkamlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
TURIZM INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI XORIJIY INVESTITSIYALAR (FDI)NING ROLI VA UNI RAG‘BATLANTIRISH OMILLARI
Ushbu maqolada turizm infratuzilmasini rivojlantirishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (FDI)ning roli va uni rag‘batlantiruvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida turizm sektoriga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmi, infratuzilma rivojlanish darajasi, iqtisodiy barqarorlik va institutsional muhit o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik o‘rganildi. Ekonometrik tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, FDI oqimlari turizm infratuzilmasining rivojlanishiga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va turistlar oqimi hamda xizmatlar hajmining oshishiga xizmat qiladi. Tadqiqot natijasida turizm sohasiga investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiyamaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
ПРОМЫШЛЕННЫЙ КОМПЛЕКС РЕГИОНА КАК ОБЪЕКТ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
Рассмотрены теоретические основы формирования и функционирования промышленного комплекса региона как объекта обеспечения экономической безопасности. Проанализированы научные труды ведущих учёных и исследователей, внёсших значительный вклад в развитие данного научного направления. Систематизированы различные научные школы и подходы к пониманию роли промышленности в обеспечении экономической устойчивости. Обобщены концептуальные взгляды, позволяющие сформировать целостное представление о теоретических основах региональной экономической безопасности и проследить эволюцию научных воззрений в данной сфере
PUL OQIMLARI AUDITINI TAKOMILLASHTIRISHNING KOMPLEKS USLUBIYATI
Maqolada “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ uchun pul oqimlari auditini takomillashtirishning to‘rt komponentli kompleks uslubiyati ishlab chiqilgan.
TIJORAT BANKLARIDA KREDITLASH JARAYONLARINI TAKOMILLASHTIRISH VA MOLIYALASHTIRISHNING ZAMONAVIY AMALIYOTDAGI HOLATI TAHLILI
Mazkur maqolada tijorat banklarida kreditlash jarayonlarini takomillashtirish hamda moliyalashtirishning zamonaviy amaliyotdagi holati tahlil qilingan. Tadqiqot davomida tijorat banklari faoliyatida kreditlash mexanizmlarining iqtisodiy ahamiyati, kredit portfeli sifati, kredit risklarini boshqarish tizimi va raqamli texnologiyalar asosida kredit xizmatlarini rivojlantirish masalalari o‘rganilgan. Shuningdek, bank tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar, kredit ajratish jarayonida zamonaviy skoring tizimlari, masofaviy bank xizmatlari va moliyalashtirish mexanizmlarining samaradorligi tahlil etilgan.
SOLIQ QARZDORLIGINI HISOBLASH VA UNDIRISHNI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI IQTISODIY SUBYEKTLAR MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH
Mazkur maqolada iqtisodiy subyektlar moliyaviy barqarorligini ta’minlashda soliq qarzdorligini hisoblash va undirish tizimining ahamiyati ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Soliq qarzdorligi davlat budjeti daromadlarining shakllanishiga, xo‘jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy holatiga hamda iqtisodiy rivojlanish sur’atlariga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi muhim omillardan biri hisoblanadi
PUL-KREDIT SIYOSATI INSTRUMENTLARIDAN FOYDALANISH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
2020-yildan boshlab O‘zbekistonda inflyatsion targetlash rejimiga bosqichma-bosqich o‘tish jarayoni pul-kredit siyosati instrumentlaridan foydalanish amaliyotini takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Tadqiqotda inflyatsion targetlash sharoitida pul-kredit siyosati instrumentlaridan foydalanish amaliyotini yanada takomillashtirish masalalari tahlil qilingan hamda ularning samaradorligini oshirish yo‘nalishlari yoritilgan
O‘ZBEKISTONDA ELEKTRON TO‘LOV TIZIMLARINING RIVOJLANISHI VA ULARNING ISTE’MOLCHILAR XULQ-ATVORIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda elektron to‘lov tizimlarining rivojlanish tendensiyalari va ularning iste’molchilar xulq-atvoriga ta’siri tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Statistika agentligi hamda moliyaviy inklyuzivlik bo‘yicha o‘tkazilgan so‘rovnomalar ma’lumotlari asosida raqamli to‘lovlardan foydalanish dinamikasi tahlil qilindi. Tahlil natijalari elektron to‘lovlardan foydalanuvchilar ulushining sezilarli darajada oshganligini, hududlar va ijtimoiy guruhlar kesimida esa muayyan tafovutlar mavjudligini ko‘rsatdi. Shuningdek, Uzcard, Humo, Click va Payme tizimlarining iste’molchilarning to‘lov odatlari, moliyaviy qaror qabul qilish jarayonlari hamda naqd pulsiz hisob-kitoblar ulushining oshishiga ta’siri baholandi. Tadqiqot yakunida elektron to‘lov infratuzilmasini rivojlantirish, moliyaviy savodxonlikni oshirish va kiberxavfsizlikni kuchaytirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqildi
DAVLATNING BUDJET SIYOSATI — MILLIY IQTISODIYOTNI TARTIBGA SOLISHNING ASOSIY INSTRUMENTI SIFATIDA
Har qanday davlat moliya siyosatining asosini davlat budjeti tashkil etadi. Shu sababli, davlat moliya siyosatining samaradorligi bevosita budjet siyosatining takomillashganlik darajasiga bog‘liq. Tadqiqot davomida O‘zbekistonda davlat budjeti siyosatini takomillashtirish bilan bog‘liq dolzarb muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ETNOGRAFIK RESURSLARDAN FOYDALANISHNING STRATEGIK BOSHQARUV TAMOYILLARI ASOSIDA TURIZM SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Ushbu ilmiy maqolada respublikada turizm samaradorligini oshirishda etnografik resurslardan foydalanishning strategik boshqaruv tamoyillari tahlili amalga oshirilgan. O‘zbekistonning etnografik meros obyektlari — xalqning urf-odatlari, an’anaviy hunarmandchiligi va milliy qadriyatlari — zamonaviy turizm xizmatlarini diversifikatsiya qilish va hududiy iqtisodiy faollikni kuchaytirishning muhim omili sifatida baholangan. Etnografik tadqiqotlarning nazariy asoslari, ularning marketing va brend strategiyalaridagi roli, shuningdek, etnoturizmni rivojlantirishning SWOT-tahlili asosida kuchli va zaif tomonlar, imkoniyatlar va xatarlar baholangan. Klaster yondashuvi va raqamli texnologiyalarning etnografik resurslarni boshqarishdagi ahamiyati bayon etilgan
O‘ZBEKISTON TASHKILOTLARIDA UCHRAYDIGAN BOSHQARUV MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH STRATEGIYALARI
Ushbu tezisda O‘zbekiston tashkilotlarida uchraydigan asosiy boshqaruv muammolari, ularning kelib chiqish sabablari hamda ularni bartaraf etish strategiyalari tahlil qilingan. Tadqiqotda kadrlar boshqaruvi, qaror qabul qilish tizimi, kommunikatsiya muammolari va innovatsion yondashuvlarning yetishmasligi kabi omillar o‘rganilgan. Shuningdek, zamonaviy HR-siyosatlar va raqamli transformatsiya asosida boshqaruv samaradorligini oshirish yo‘llari taklif etilgan.
XIZMATLAR SOHASIDA INNOVATSION FAOLIYATNING NAZARIY MODELI VA ILMIY YONDASHUVLARI
Xizmatlar sohasida innovatsion faoliyatning nazariy modeli va ilmiy yondashuvlari tahlil qilingan. Xizmatlar sohasi zamonaviy iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi bo‘lib, unda innovatsiyalar raqobatbardoshlikni oshirish, xizmat sifati va samaradorlikni yaxshilashda asosiy omil hisoblanadi. Tadqiqotda innovatsion faoliyatning kirish resurslari (inson kapitali, moliyaviy resurslar, texnologik infratuzilma), jarayon bosqichlari hamda natijaviy ko‘rsatkichlari tizimli ravishda yoritilgan. Shuningdek, tizimli, jarayonli, institutsional, bilimlarga asoslangan va mijozga yo‘naltirilgan yondashuvlar ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalar va global transformatsiya sharoitida xizmatlar sohasida innovatsion rivojlanishning ahamiyati ortib borayotgani asoslab berilgan
O‘ZBEKISTONDA KIMYO SANOATI KORXONALARINING RAQAMLI SALOHIYATINI BAHOLASH: RSI INDEKSI ASOSIDA ILMIY TAHLIL
Ushbu maqolada O‘zbekiston kimyo sanoati korxonalarining raqamli salohiyati RSI indeksi asosida baholangan. Tadqiqotda korxonalarning texnik infratuzilmasi, axborot xavfsizligi darajasi, raqamli kompetensiyalari hamda raqamli integratsiya ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Olingan natijalar korxonalar o‘rtasidagi raqamli yetuklik darajasida sezilarli tafovutlar mavjudligini ko‘rsatadi hamda sanoatni modernizatsiya qilish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTONDA ISLOMIY QIMMATLI QOG‘OZLARNI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida islomiy qimmatli qog‘ozlar bozorini rivojlantirish istiqbollari, mavjud imkoniyatlar hamda ularni samarali ro‘yobga chiqarish mexanizmlari tahlil qilingan. Xususan, sukuk qimmatli qog‘ozlarining iqtisodiy mohiyati, xalqaro amaliyotdagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda islomiy kapital bozorini shakllantirish jarayonida muhim ahamiyat kasb etuvchi omillar, jumladan, normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish, malakali mutaxassislar va islom moliyasi ekspertlari salohiyatini rivojlantirish, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida Malayziya, Indoneziya va Birlashgan Arab Amirliklari tajribalaridan kelib chiqib, O‘zbekistonda islomiy qimmatli qog‘ozlar bozorini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARIDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I BO‘YICHA STRATEGIK ISLOHOTLARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi agrar sektorida amalga oshirilayotgan soliq islohotlari, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti PF–153-son Farmoniga1 muvofiq joriy etilgan qo‘shilgan qiymat solig‘ining (QQS) “nol” (0 foiz) stavkasi tizimining iqtisodiy mohiyati tahlil qilingan. Shuningdek, sohani raqamlashtirish, kosmik monitoring hamda elektron hisobvaraq-fakturalar tizimini joriy etish bo‘yicha erishilgan natijalar, mavjud imkoniyatlar va ularni yanada takomillashtirish yo‘nalishlari yoritilgan
FOND BOZORI INSTRUMENTLARI ORQALI INVESTITSION FAOLIYATNI MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida fond bozori orqali investitsion faoliyatni moliyalashtirishning amaliy holati tahlil qilingan va ularning ijobiy tomonlarini mamlakatimiz amaliyotida qo‘llash yuzasidan amaliy taklif va tavsiyalar keltirilgan.
O‘ZBEKISTONDA MAHSULOT SIFATINI BOSHQARISH JARAYONINI DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISHNING INSTITUTSIONAL ASOSLARI TAHLILI
Maqolada Yangi O‘zbekiston sharoitida mahsulot sifatini boshqarish amaliyotini davlat tomonidan tartibga solishning institutsional asoslari tahlil qilinib, mazkur sohadagi milliy xususiyatlar aniqlangan
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ВНЕДРЕНИЯ «ЗЕЛЕНЫХ» ТЕХНОЛОГИЙ В ЖИЛИЩНОМ СЕКТОРЕ УЗБЕКИСТАНА
В статье исследуются современные тенденции внедрения технологий «зелёного» строительства в жилищном секторе Узбекистана. Рассмотрены экономические, энергетические, экологические и социальные аспекты развития экологически устойчивого строительства. Результаты исследования свидетельствуют об активизации процессов внедрения энергоэффективных и экологически безопасных технологий в жилищном секторе республики. Полученные результаты подтверждают возрастающую роль «зелёного» строительства в обеспечении устойчивого развития и повышении экологической эффективности городской среды
SAVDO KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA IJTIMOIY TARMOQLAR MARKETINGIDAN FOYDALANISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida savdo korxonalarining raqobatbardoshligini oshirishda ijtimoiy tarmoqlar marketingining ahamiyati o‘rganilgan. Tadqiqot davomida ijtimoiy tarmoqlarning marketing vositasi sifatidagi imkoniyatlari, ularning korxona faoliyati samaradorligini oshirishdagi o‘rni hamda mijozlar bilan o‘zaro aloqalarni rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Natijalarga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlar marketingidan samarali foydalanish savdo korxonalarining bozordagi raqobatbardoshligini mustahkamlash va faoliyat samaradorligini oshirishga xizmat qiladi
QQS, FOYDA VA DAROMAD SOLIG‘I STAVKALARINING BARQARORLIGI
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasida qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS), yuridik shaxslarning foyda solig‘i va jismoniy shaxslar daromad solig‘i stavkalarining barqarorligini miqdoriy va sifat tahlili asosida o‘rganishga bag‘ishlangan. 2019–2024-yillar mobaynida amalga oshirilgan soliq islohotlari — QQS stavkasining 20 foizdan 12 foizga bosqichma-bosqich pasaytirilishi, foyda solig‘ining 15 foiz darajasida belgilanishi va daromad solig‘ining 12 foizlik yagona stavkada barqarorlashtirilishi — davlat byudjeti daromadlari, investitsion iqlim va makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta’siri nuqtayi nazaridan tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari ko‘rsatmoqdaki, soliq stavkalarining barqarorligi biznes muhitining prognozlanuvchanligini oshiradi hamda xorijiy investitsiyalarni jalb etishda strategik ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, soliq siyosatini takomillashtirish va uning uzluksizligini ta’minlash yuzasidan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
YER VA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining muhim tarmog‘i hisoblangan qishloq xo‘jaligida yer va suv resurslaridan foydalanish samaradorligini belgilovchi omillar tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda iqlim o‘zgarishi sharoitida suv resurslari hajmidagi o‘zgarishlar, aholi sonining o‘sishi hamda agrar sektorda amalga oshirilayotgan institutsional islohotlarning yer va suv resurslaridan foydalanish samaradorligiga ta’siri o‘rganilgan. O‘zbekistonda yillik suv iste’moli o‘rtacha 51–53 mlrd kub metrni tashkil etib, uning 90 foizdan ortig‘i qishloq xo‘jaligi ehtiyojlariga yo‘naltirilishi qayd etilgan. Shu bilan birga, irrigatsiya tizimlarini modernizatsiya qilish va suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish orqali suv resurslaridan foydalanish samaradorligini yanada oshirish imkoniyatlari yoritilgan. Maqolada transchegaraviy daryolar oqimidagi o‘zgarishlar, suvdan foydalanish madaniyati, investitsion muhit hamda boshqaruv mexanizmlarining samaradorlikka ta’siri baholangan.
O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI SIRKULYAR IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING INTEGRASION MODELI VA BAHOLASH INDIKATORLARI
Maqolada raqamli texnologiyalar asosida sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirishning integratsion modeli va uni baholash indikatorlari taklif etilgan. DCEIM-UZ modeli orqali resurslar aylanishi, raqamli texnologiyalar va biznes modellarning o‘zaro bog‘liqligi asoslangan. CEI indeksi iqtisodiy, ekologik va raqamli ko‘rsatkichlarni kompleks baholash imkonini beradi. Taklif etilgan yondashuv O‘zbekistonda raqamli sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTON KICHIK VA O‘RTA KORXONALARI ORASIDA EKO-MARKETING TO‘SIQLARI
Atrof-muhit muammolari bo‘yicha xabardorlikning yetarli darajada shakllanmaganligi, shuningdek, moliyaviy va me’yoriy-huquqiy to‘siqlarning mavjudligi kichik va o‘rta korxonalar (KOK)da ekomarketing amaliyotlarini joriy etishga bo‘lgan qiziqish hamda motivatsiyani pasaytirishi mumkin. Natijada, bu holat korxonalarning barqaror biznes faoliyatini rivojlantirishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda eko-marketing amaliyotlarining kengayib borishi kichik biznes subyektlari uchun zarur bo‘lgan “yashil” salohiyatlarni shakllantirishda muayyan qiyinchiliklarni yuzaga keltirmoqda. Mazkur tadqiqotning maqsadi moliyaviy resurslarga cheklangan kirish, institutsional qo‘llab-quvvatlash darajasining turlicha ekanligi hamda bozor noaniqligi kabi omillar qaysi sharoitlarda va qanday tarzda eko-marketingni joriy etishdagi cheklovlarga olib kelishini aniqlashdan iborat. Tadqiqot vazifasi ekologik xabardorlik, moliyaviy cheklovlar, tartibga soluvchi bosim va texnologik tayyorgarlikning KOKlarda eko-marketingni joriy etishga ta’sirini, shuningdek, ushbu omillarning o‘zaro o‘zaro ta’sir samaralarini aniqlash hamda turli bozor sharoitlarida ekomarketingning biznes samaradorligiga ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda turli sanoat tarmoqlari va hududiy klasterlardan olingan miqdoriy so‘rov ma’lumotlaridan foydalanildi. Korxona hajmi, yoshi va mulkchilik shakli bilan farqlanuvchi 320 nafar respondent tasodifiy tanlov asosida jalb qilinib, onlayn so‘rovnomada ishtirok etdi. Tadqiqot natijalari eko-marketing strategiyalarining faqat yirik korxonalar uchun samarali ekanligi haqidagi nol gipotezani rad etish uchun yetarli dalillar mavjud emasligini ko‘rsatdi. Shuningdek, tartibga soluvchi bosim bilan eko-marketingni joriy etish o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli bevosita bog‘liqlik aniqlanmadi. Bu esa me’yoriy talablar va siyosiy-huquqiy muhitning ta’siri korxonalarning ichki imkoniyatlari bilan birgalikda namoyon bo‘lishini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari kichik korxonalarning ichki imkoniyatlari va tashqi cheklovlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni yoritib berishi bilan ahamiyatlidir. Mazkur xulosalar real biznes sharoitlarida ekomarketing amaliyotlarini takomillashtirish va KOKlarda barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishga xizmat qiladi. O‘zbekiston iqtisodiyoti sharoitida tadqiqot natijalari eko-marketing amaliyotlari mahalliy korxonalarda barqaror biznes xulq-atvorini shakllantirishga qanday hissa qo‘shishini, shu bilan birga moliyaviy va institutsional to‘siqlarning ta’sirini ochib beradi.
YAXSHI KORPORATIV BOSHQARUVNING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada yaxshi korporativ boshqaruvning nazariy asoslari va amaliy ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda korporativ boshqaruv sifati bilan kompaniyaning bozor qiymati, moliyaviy natijalari va investorlar ishonchi o‘rtasidagi bog‘liqlik statistik va holat tahlili usullari asosida o‘rganilgan. Xalqaro tajribalar, jumladan Microsoft, PepsiCo va American Express kompaniyalari misolida samarali boshqaruv amaliyotlarining iqtisodiy samaradorligi yoritilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, shaffoflik, hisobdorlik, adolatlilik va mas’uliyat tamoyillariga asoslangan korporativ boshqaruv kompaniya kapital qiymatini oshirish, investitsion jozibadorlikni kuchaytirish hamda uzoq muddatli barqaror rivojlanishni ta’minlashda muhim omil hisoblanadi
O‘ZBEKISTONDA TUROPERATORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA XORIJ TAJRIBALARIDAN FOYDALANISH YO‘LLARI.
Mazkur maqolada O‘zbekistonda turoperatorlik faoliyatini rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari hamda ushbu jarayonda ilg‘or xorijiy tajribalardan foydalanish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Jahon turizm bozorida muvaffaqiyatli faoliyat yuritayotgan mamlakatlarning turoperatorlik tizimi, turistik mahsulotlarni shakllantirish mexanizmlari, raqamli texnologiyalarni joriy etish, marketing strategiyalari va xizmatlar sifatini boshqarish tajribalari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida O‘zbekistonda turoperatorlik faoliyatining raqobatbardoshligini oshirish, innovatsion boshqaruv usullarini joriy etish, turistik xizmatlar eksportini kengaytirish hamda xalqaro standartlar asosida samarali faoliyat yuritish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA SERVIS IQTISODIYOTI: XIZMAT KO‘RSATISH SIFATINI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY USULLARI VA TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston xizmat ko‘rsatish sohasida sifatni boshqarishning zamonaviy usullari va raqamli tendensiyalari o‘rganilgan. Samarqand va Toshkent shaharlaridagi 400 nafar iste’molchi ishtirokida SERVQUAL metodologiyasi yordamida korxonalar xizmat sifati baholandi. Kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki, xaridor kutilmalari va real holat o‘rtasidagi farq asosan xodimlarning empatiyasi hamda servis ishonchliligi bilan bog‘liq. Ish so‘ngida xizmat darajasini oshirish, iste’molchi ehtiyojiga moslashish va raqamli tizimlarni joriy etish orqali biznes subyektlarining bozordagi mavqeini mustahkamlash bo‘yicha amaliy takliflar keltirilgan
HUDUDIY RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHDA GASTRONOMIK TURIZMNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada hududiy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va uning raqobatbardoshligini oshirishda gastronomik turizmning strategik ahamiyati tadqiq etilgan. Gastronomiya sohasi nafaqat xizmat ko‘rsatish tarmog‘i, balki hududning o‘ziga xos marketing brendi hamda tarmoqlararo iqtisodiy drayver sifatida tahlil qilingan. Tadqiqotda gastronomik turizmning mahalliy ishlab chiqarish zanjiriga ta’siri, yangi ish o‘rinlarini yaratish salohiyati hamda klasterli yondashuvning metodologik afzalliklari yoritilgan. Shuningdek, hududiy jozibadorlikni barqaror rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯКАК МАРКЕТИНГОВАЯ СТРАТЕГИЯ ПРОДВИЖЕНИЯ ТУРИСТСКИХ ДЕСТИНАЦИЙ (НА ПРИМЕРЕ «ЗАГАРА-НОН»)
В статье исследуется потенциал географических указаний как инструмента маркетингового продвижения туристских дестинаций на примере географического указания «Чимбайский Загара-нон» Республики Каракалпакстан. Проведен анализ практики использования географических указаний в туристской деятельности Узбекистана и выявлены возможности их интеграции в систему гастрономического туризма и территориального брендинга. Разработана авторская концепция бренда «Chimboy Zacara-Non», основанная на элементах каракалпакского орнаментального наследия и символике джугары. Обосновано, что системная интеграция бренда в туристскую деятельность способна обеспечить рост гастрономического туризма, развитие локального бизнеса и повышение туристской привлекательности региона
AKSIYADORLIK JAMIYATLARI MOLIYASINI SAMARALI TASHKIL ETISH VA INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlari moliyasini samarali tashkil etish va ularning investitsion jozibadorligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda aksiyadorlik jamiyatlarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash, ustav kapitali, sof foyda, aksiyalar emissiyasi, obligatsiyalar chiqarish va jalb qilingan investitsiyalar kabi moliyalashtirish manbalaridan samarali foydalanish yo‘nalishlari yoritilgan. Shuningdek, korporativ boshqaruv, moliyaviy shaffoflik, dividend siyosati, ESG tamoyillari va raqamli transformatsiyaning investorlar ishonchini oshirishdagi ahamiyati asoslab berilgan.
GENERATIV SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA ELEKTRON SAVDO XIZMATLARI IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI
Ushbu tadqiqot generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining ko‘p mamlakatli qiyosiy kontekstda elektron tijorat tizimlarining iqtisodiy samaradorligiga ta’sirini tahlil qiladi. Avvalgi adabiyotlarda asosan makro darajadagi umumiy prognozlar ustun bo‘lgan bo‘lsa, ushbu ish generativ sun’iy intellektning elektron tijorat samaradorligiga ta’sir etuvchi institutsional, texnologik va platforma darajasidagi mexanizmlarni birlashtirgan ko‘p qatlamli analitik yondashuvni taklif etadi. Tadqiqot elektron tijorat platformalarida generativ sun’iy intellektning joriy etilishi iqtisodiy samaradorlikni shakllantirishda qanday rol o‘ynashini institutsional iqtisodiyot va platforma iqtisodiyoti nuqtayi nazaridan o‘rganadi
РАЗВИТИЕ БАНКОВСКОЙ СИСТЕМЫ УЗБЕКИСТАНА В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ: СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ
Современные тенденции развития банковской системы Узбекистана в условиях цифровой трансформации экономики исследованы на основе данных Центрального банка Республики Узбекистан, международных финансовых организаций и годовых отчётов коммерческих банков. Проведён анализ динамики ключевых показателей банковского сектора, включая активы, кредиты, депозиты и цифровые банковские услуги. Особое внимание уделено влиянию цифровизации на эффективность банковской деятельности и расширение доступа населения к финансовым услугам. Результаты исследования свидетельствуют о том, что банковская система Узбекистана демонстрирует устойчивый рост, сопровождающийся активным внедрением цифровых технологий и развитием дистанционных банковских сервисов. Наряду с этим сохраняется потребность в дальнейшем укреплении конкурентной среды, расширении финансовой инклюзии и повышении эффективности распределения банковских ресурсов. По итогам исследования разработаны практические рекомендации, направленные на дальнейшее совершенствование банковской системы страны.
QURILISH MATERIALLARI ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALARDA MARKETING FAOLIYATINI BOSHQARISHDA BRENDING TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI
Maqolada qurilish materiallari ishlab chiqaruvchi korxonalarda marketing faoliyatini boshqarishda brending texnologiyalaridan foydalanish samaradorligi tadqiq etilgan. Brend kapitalining mijozga asoslangan modeli sanoat bozori sharoitlariga moslashtirilgan hamda brending vositalarining marketing natijalariga ta’siri baholangan. Tadqiqotda brend identifikatsiyasi, pozitsiyalashtirish, sifat sertifikatlari, ingredient-brending, raqamli kommunikatsiya va mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish vositalari tahlil qilingan. Ilmiy manbalar va tasdiqlangan bozor ma’lumotlari asosida brendingning iqtisodiy, bozor va strategik samaradorligi asoslab berilgan. Natijalar brending texnologiyalari mahsulotning qo‘shimcha qiymatini oshirish, mijozlar ishonchini mustahkamlash, bozor ulushini kengaytirish hamda eksport salohiyatini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatdi. Taklif etilgan yondashuv korxonalarning uzoq muddatli raqobatbardoshligini yanada kuchaytirish va barqaror rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi
SOLIQ YUKINING IQTISODIY MOHIYATI, UNI BAHOLASH VA OPTIMALLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur maqolada soliq yukining iqtisodiy mohiyati, uni baholashning nazariy asoslari hamda optimallashtirish masalalari tadqiq etilgan. Soliq yukiga oid mahalliy va xorijiy iqtisodchi olimlarning ilmiy qarashlari tahlil qilinib, uning makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy darajalardagi mazmun-mohiyati yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida soliq yukini baholash va optimallashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan hamda soliq siyosati samaradorligini oshirishga qaratilgan xulosalar shakllantirilgan
AKSIYADORLIK JAMIYATLARI KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDA ESG TAMOYILLARINING KONSEPTUAL ASOSLARI
Korporativ menejment tizimida ESG (Environmental, Social, Governance) tamoyillarining konseptual asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida ESG yondashuvining nazariy manbalari, uning korporativ boshqaruv tizimidagi o‘rni hamda boshqaruv samaradorligiga ta’siri tahlil qilingan. Olingan natijalar ESG tamoyillarini amaliyotga joriy etish kompaniyalarning barqaror rivojlanishini ta’minlash, risklarni kamaytirish va investitsion jozibadorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
YASHIL TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA KORXONALARNING INNOVATSION FAOLIYATINI BOSHQARISH SAMARADORLIGINI CHEKLOVCHI OMILLAR
Mazkur maqolada yashil transformatsiya sharoitida korxonalarning innovatsion faoliyatini boshqarish samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilingan. Tadqiqotda moliyaviy resurslar bilan ta’minlanganlik darajasi, texnologik infratuzilmaning rivojlanganligi, boshqaruv salohiyati, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda ekologik strategiyaning mavjudligi kabi omillarning yashil innovatsiyalarni joriy etish samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Tadqiqot natijalari innovatsion boshqaruv samaradorligini oshirishda strategik boshqaruv yondashuvlari va institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI BANK XIZMATLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA XORIJ TAJRIBASINING AHAMIYATI
Oʻzbekiston bank tizimi soʻnggi yillarda raqamli xizmatlarni rivojlantirish yoʻnalishida sezilarli natijalarga erishdi. Biroq raqamlashtirishning yanada chuqur bosqichlariga oʻtish jarayonida xalqaro tajribalarni oʻrganish va ularni milliy sharoitga moslashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot doirasida 2017–2026-yillarda eʼlon qilingan ilmiy adabiyotlar, xalqaro tashkilotlar hisobotlari, markaziy banklar maʼlumotlari hamda bozor statistikasi qiyosiy tahlil qilindi. Braziliyaning Pix tezkor toʻlov tizimi, Hindistonning UPI raqamli toʻlov infratuzilmasi, Qozogʻistonning Kaspi superilova ekotizimi, Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqining ochiq banking modeli hamda Malayziyaning islomiy raqamli moliya tajribasi oʻrganildi. Natijalar xorijiy tajribaning ahamiyati tayyor yechimlarni bevosita joriy etishda emas, balki muvaffaqiyat omillari va amaliy tajribalarni mahalliy sharoitlarga moslashtirishda namoyon boʻlishini koʻrsatdi. Shuningdek, raqamli bank xizmatlarini rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari hamda xorijiy tajribani baholashning amaliy mezonlari ishlab chiqildi.
EKOLOGIK HISOBOTNI RIVOJLANTIRISH ASOSLARI VA SWOT TAHLILI
Maqolada barqaror rivojlanish va iqtisodiyotning ESG-transformatsiyasiga o‘tish sharoitida O‘zbekiston Respublikasida GRI 300 xalqaro ekologik hisobot standartlarini joriy etish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Kirish qismida O‘zbekistonda ESG hisobotlarining ahamiyati, adabiyotlar sharhida esa o‘rganilgan adabiyotlar asosida GRI hisobotlarining ahamiyati ta’kidlangan. Tadqiqot metodi sifatida adabiyotlarni o‘rganish orqali O‘zbekistonda GRI hisobotlari va ESG hisobotlarini tayyorlashning nazariy asoslarini ochib berish bo‘yicha yo‘l xaritasi ishlab chiqildi. Shuningdek, har bir sohada GRI hisobotlaridan foydalanishning ahamiyati ochib berilgan
MOLIYAVIY NAZORATNI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada moliyaviy nazorat tizimini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish masalalari tahlil qilingan. Xususan, sun’iy intellekt, Big Data, blokcheyn, elektron audit, avtomatlashtirilgan axborot tizimlari hamda raqamli platformalarning moliyaviy nazorat samaradorligini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqot davomida raqamlashtirish jarayonining shaffoflikni ta’minlash, moliyaviy xavfsizlikni mustahkamlash, boshqaruv jarayonlarining samaradorligini oshirish, inson omili bilan bog‘liq xatolarni kamaytirish hamda tezkor va asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilishdagi ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda moliyaviy nazorat tizimini modernizatsiya qilishning ustuvor yo‘nalishlari hamda ilg‘or xorijiy tajribalar asosida amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
MOLIYAVIY NATIJALAR TO‘G’RISIDAGI HISOBOTNI TUZISH, TAQDIM QILISH VA AUDITINI O‘TKAZISH TARTIBLARI
Ushbu maqolada moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotni tuzish, taqdim etish va auditdan o‘tkazishning nazariy hamda amaliy jihatlari yoritilgan. Moliyaviy hisobotlarning mazmuni, ularni shakllantirish tamoyillari, amaldagi qonunchilik va xalqaro standartlar talablari asosida tuzish tartibi tahlil qilingan. Shuningdek, moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot ma’lumotlarining ishonchliligi va sifatini ta’minlashda auditning muhim ahamiyati, auditorlik tekshiruvining asosiy bosqichlari hamda samarali usullari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida moliyaviy hisobotlarning shaffofligi, aniqligi va axborot qiymatini yanada oshirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
INSTITUTIONAL MODEL FOR ENSURING TRANSPARENCY AND ACCOUNTABILITY OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ALGORITHMS IN ELECTRONIC COMMERCE
This study develops an institutional model for ensuring the transparency and accountability of artificial intelligence algorithms in e-commerce platforms. The research examines the relationship between algorithmic transparency, institutional oversight, digital trust and e-commerce efficiency. The proposed model shows that AI governance affects economic performance not only through technological efficiency, but also through regulatory compliance, explainability and user trust
THE IMPACT OF ESG PERFORMANCE ON FIRM FINANCIAL PERFORMANCE: EVIDENCE FROM CHINESE LISTED MANUFACTURING FIRMS
The study investigates the relationship between Environmental, Social, and Governance (ESG) performance and firm financial performance among publicly listed manufacturing companies in China over the period 2020-2024. Using panel data from 40 firms listed on the Shanghai and Shenzhen Stock Exchanges, the research applies Fixed Effects panel regression to examine whether ESG performance, measured by Refinitiv ESG scores, significantly affects firm profitability as captured by Return on Assets (ROA). Firm size and leverage are included as control variables. The results show a positive and statistically significant association between ESG scores and ROA, suggesting that Chinese manufacturing firms with stronger sustainability practices tend to achieve higher profitability. The findings are consistent with Stakeholder Theory and the Resource-Based View of the firm. This study contributes to the growing empirical literature on ESG in emerging markets and offers practical guidance for corporate managers, investors, and policymakers
TRANSFORMING ECONOMIC GOVERNANCE IN UZBEKISTAN THROUGH DIGITAL PUBLIC SECTOR TOOLS
This research investigates how digital tools in government are transforming the method Uzbekistan controls its economy. From the first glance at data from 2019 to 2023 and using a specific statistical way of it called a Fixed Effects model framework, the research shows the effect of primary digitalization metrics — for example, digital bidding execution, online public service platforms reach, web accessibility, and fiscal clearness — on the national E-Government Development Index (EGDI). The most powerful ways to improve are purchasing and making more services available online using a digital system for government. Furthermore, internet access and more openly available financial data also play a pivotal role in this progress. These findings suggest practical advice for Uzbekistan’s “Digital Uzbekistan 2030” plan and provide a useful map for other improving nations that are trying to modernize their governments through technology.
SUD BOSHQARUVCHILARI FAOLIYATINING IQTISODIY RAGʻBATLANTIRISH TIZIMI VA ULARNING SUBSIDIAR JAVOBGARLIGI: MUAMMOLAR VA TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida sud boshqaruvchilari faoliyatini iqtisodiy rag‘batlantirish tizimi va ularning javobgarligi instituti yagona rag‘batlar arxitekturasining o‘zaro bog‘liq ikki elementi sifatida tadqiq etilgan. Tahlil amaldagi normativ baza — “To‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida”gi Qonunning 25, 26, 59 va 69–77-moddalari[1], Oliy sud Plenumining 2025-yil 23-iyundagi qarori[2], Vazirlar Mahkamasining 765-son qarori[3] — hamda 2026-yil 6-maydagi PF-78-son Farmon[4] va PQ-172-son Qaror[5] bilan boshlangan tub islohotlar materiallariga asoslanadi. Prinsipal–agent modeli yordamida haq to‘lashning natijaga bog‘lanmagan tuzilmasi sanatsiya samaradorligi pastligining (besh yilda 68 ta sanatsiya, 7 tasi muvaffaqiyatli) institutsional omillaridan biri ekani asoslangan. Islohotlarning iqtisodiy yangiliklari — haqning bazaviy va KPIga bog‘liq qismlarga ajratilishi, boshqaruvchilarni inson omilisiz tasodifiy elektron tanlash, Sud boshqaruvchilari palatasi negizidagi o‘zini o‘zi boshqarish, sudgacha sanatsiyani foizlar bo‘yicha moratoriy, soliq kechiktirish va davlat kafilligi vositalari bilan qo‘llab-quvvatlash — baholangan hamda ularni amalga oshirishdagi xavflar va qo‘shimcha takliflar ko‘rsatilgan. Subsidiar javobgarlik Plenum tushuntirishlari asosida aybga asoslangan javobgarlik sifatida ochib berilgan
BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASI ASOSIDA MOLIYAVIY TRANZAKSIYALARNI NAZORAT QILISH TIZIMI (SMART-KONTRAKTLAR, MARKAZLASHMAGAN MA’LUMOTLAR BAZASI VA AUDIT IZLARI).
Moliyaviy sohaning tez sur’atlar bilan raqamlashtirilishi shaffof, buzilishlarga chidamli va audit uchun qulay nazorat mexanizmlariga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytirdi. Ushbu tadqiqot blokcheyn asosidagi moliyaviy operatsiyalarni monitoring qilish tizimini ishlab chiqishni o‘rganadi, unda aqlli shartnomalar, markazlashmagan ma’lumotlar arxitekturasi va o‘zgarmas audit izlari qo‘llaniladi. Tadqiqot an’anaviy markazlashgan moliyaviy tizimlarda mavjud bo‘lgan asosiy zaif tomonlarni bartaraf etishni maqsad qiladi, masalan, ma’lumotlarni manipulyatsiya qilish, yashirin operatsiyalar, inson omili xatolari va cheklangan auditlanuvchanlik. Taklif etilgan tizimning konseptual modeli modulli blokcheyn arxitekturasidan foydalangan holda qurilgan. Aqlli shartnomalar operatsiyalarni tasdiqlash va qoida asosidagi moliyaviy ish jarayonlarini avtomatlashtirish uchun ishlatilgan bo‘lib, ular izchillik, tezlik va real vaqtda muvofiqlikni ta’minlaydi. Markazlashmagan daftar tuzilmasi operatsiya yozuvlarini tarmoq tugunlari bo‘ylab tarqatish uchun ishlatilgan bo‘lib, bu ruxsatsiz o‘zgartirishlarning oldini oladi va yagona nosozlik nuqtalarini bartaraf etadi. Audit izlari o‘zgarmas, xronologik bog‘langan bloklar sifatida yaratilgan bo‘lib, ular ichki va tashqi audit jarayonlari uchun to‘liq shaffoflik va kuzatuvchanlikni ta’minlaydi. Ethereum va Hyperledger Fabric muhitlarida o‘tkazilgan eksperimental baholash blokcheyn bilan ta’minlangan monitoring tizimi operatsiyalarning shaffofligini 40% gacha oshirishini, firibgarlikni aniqlash kechikishini 45% ga kamaytirishini va qo‘lda audit ish yukini 30–35% ga qisqartirishini ko‘rsatdi. Xavfsizlik tahlili konsensus mexanizmining tizimning ma’lumotlarni buzishga chidamliligini sezilarli darajada oshirishini va kriptografik xeshlash barcha moliyaviy yozuvlarning butunligini ta’minlashini namoyish etdi. Natijalar blokcheyn texnologiyasi keyingi avlod moliyaviy monitoring tizimlari uchun mustahkam asos bo‘lishini ko‘rsatadi. Aqlli shartnomalar va markazlashmagan audit izlarini integratsiyalash banklar, davlat g‘aznachilik muassasalari, sug‘urta kompaniyalari va yirik korporativ moliyaviy bo‘limlar uchun kengaytiriladigan, xavfsiz va yuqori ishonchli mexanizmlarni taklif etadi. Ushbu tadqiqot moliyaviy ekotizimlarda avtomatlashtirish, shaffoflik va javobgarlikni qo‘llab-quvvatlovchi amaliy va ilmiy asoslangan ramkaga hissa qo‘shadi, bu esa taqsimlangan daftar texnologiyalarining regulyativ va operatsion moliyada kengroq qo‘llanilishiga yo‘l ochadi.
SANOAT SEKTORIDA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH: STRATEGIK AFZALLIKLAR VA TO‘SIQLAR TAHLILI
Sanoat tarmoqlarining yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida transformatsiyalanish jarayonlari hamda ushbu o‘zgarishlarning iqtisodiy va ekologik samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida sanoat korxonalarida resurs tejovchi texnologiyalarni joriy etishning asosiy afzalliklari va bu jarayonga to‘sqinlik qilayotgan omillar aniqlangan. Xalqaro tajriba o‘rganilib, O‘zbekiston sanoat kompleksi sharoitlariga moslashtirilgan amaliy yondashuv va modellar taklif etilgan.
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARI KREDITLARINING BARQAROR O‘SISHINI TA’MINLASH MASALALARI
Tijorat banklari kreditlari hajmining barqaror o‘sishini ta’minlash milliy iqtisodiyot real sektori korxonalarining investitsion xarajatlarini moliyalashtirish amaliyotini takomillashtirishning zaruriy shartlaridan biri hisoblanadi. Shu sababli, mamlakat bank tizimini isloh qilishning 2020–2025-yillarga mo‘ljallangan strategiyasida banklar kreditlarining barqaror va mo‘tadil o‘sishini ta’minlash bank tizimini isloh qilishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilgan. Maqolada mamlakat banklari kreditlarining barqaror o‘sishini ta’minlash bilan bog‘liq bo‘lgan muammolar aniqlangan va ularni hal qilishga qaratilgan ilmiy takliflar ishlab chiqilgan
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA ASOSIY VOSITALAR HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida asosiy vositalar hisobini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Jahon iqtisodiyotida raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi, kapital bozorlarining rivojlanishi hamda investorlar tomonidan moliyaviy hisobotlarga bo‘lgan talabning ortishi asosiy vositalar hisobi sifatiga yangi talablarni qo‘ymoqda. Tadqiqot davomida asosiy vositalarni buxgalteriya hisobida tan olish, dastlabki va keyingi baholash, amortizatsiya hisoblash hamda moliyaviy hisobotlarda ochib berish masalalari tahlil qilindi. Xususan, MHXS talablari asosida aksiyadorlik jamiyatlarida asosiy vositalar hisobi amaliyoti baholandi. Ilmiy tadqiqotda qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv, iqtisodiy tahlil va sintez usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, milliy hisob amaliyotida asosiy vositalarni qayta baholash mexanizmini takomillashtirish, komponentli amortizatsiya usulini joriy etish, qadrsizlanish testlarini muntazam o‘tkazish hamda moliyaviy hisobotlarda axborotlarni kengaytirilgan tarzda yoritish muhim ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi. Shuningdek, MHXS talablariga mos ravishda asosiy vositalar hisobini tashkil qilish investorlar uchun axborot shaffofligini oshirish, korporativ boshqaruv sifatini yaxshilash va aksiyadorlik jamiyatlarining investitsiyaviy jozibadorligini kuchaytirishga xizmat qilishi asoslantirildi
MECHANISMS FOR THE FORMATION AND DEVELOPMENT OF A HEALTHY LIFESTYLE
This article describes the essential mechanisms of forming and developing a healthy lifestyle in modern society. The authors analyze three core pillars of establishing healthy habits: the family environment, promotional activities in educational institutions, and the prevention of harmful habits among youth. The paper highlights the impact of a proper daily routine, balanced nutrition, physical activity, and mental well-being on human health. Furthermore, it emphasizes the importance of collaboration between families, educational sectors, and the public in raising a spiritually and physically mature younger generation
ТРАНСФОРМАЦИЯ БАНКОВСКОЙ СИСТЕМЫ УЗБЕКИСТАНА КАК ФАКТОР ПОВЫШЕНИЯ ЕЁ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ
Рассмотрены основные направления трансформации банковской системы Республики Узбекистан в условиях цифровизации экономики. Исследованы процессы модернизации деятельности коммерческих банков. На основе анализа современных тенденций и стратегических приоритетов развития банковского сектора обоснована необходимость дальнейшего совершенствования механизмов цифровой трансформации как ключевого фактора обеспечения устойчивой конкурентоспособности банковской системы Узбекистана.
TREND MODELLARI YORDAMIDA MEHNAT RESURSLARI SONINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
Mehnat bozori ko‘rsatkichlarini trend modellari asosida ekonometrik modellashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida mehnat bozori dinamikasini ifodalovchi mehnat resurslari ko‘rsatkichining vaqt bo‘yicha o‘zgarish tendensiyalari tahlil qilinib, ularni prognozlashda chiziqli va eksponensial trend modellari qo‘llanilgan. Shuningdek, trend modellarining iqtisodiy jarayonlarni baholashdagi ahamiyati hamda mehnat bozori rivojlanish istiqbollarini aniqlashdagi amaliy imkoniyatlari yoritilgan. Olingan natijalar mehnat resurslarini prognozlash va iqtisodiy qarorlar qabul qilishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi
МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ВЫКУПА И ПРОДАЖИ КВОТ НА ОРОСИТЕЛЬНУЮ ВОДУ
Исследованы методологические основы выкупа и продажи квот на оросительную воду как инструмента повышения эффективности распределения водных ресурсов в условиях нарастающего дефицита воды и изменения климата. Рассмотрены теоретические подходы к формированию рынков воды, механизмы ценообразования на водные квоты, методы оценки их стоимости, а также практический опыт Австралии, Чили, стран Европейского союза и США. Особое внимание уделено программам государственного выкупа прав на воду, трансакционным издержкам и институциональным условиям, обеспечивающим эффективное функционирование рынков воды. Оценены перспективы внедрения экономических механизмов торговли квотами на оросительную воду в странах Центральной Азии с учётом региональных особенностей водопользования и трансграничного характера водных ресурсов
MOLIYAVIY LEVERIJ SAMARASI VA QARZ MABLAG‘LARINI BOSHQARISHDA UNDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlari kapitali manbalarini shakllantirishda o‘z va qarz mablag‘lari nisbatining ahamiyati, moliyaviy leverij samarasining iqtisodiy mohiyati hamda uning qarz mablag‘larini boshqarishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, moliyaviy leverij samarasini aniqlashda foydalaniladigan ko‘rsatkichlar va ularning ahamiyati tahlil qilingan. Xorijiy ilmiy adabiyotlarda moliyaviy leverij samarasiga oid yondashuvlar o‘rganilib, ularni milliy amaliyotda qo‘llash imkoniyatlari bo‘yicha fikr-mulohazalar keltirilgan. Bundan tashqari, qarz va o‘z kapitali o‘rtasidagi optimal nisbatni belgilashda moliyaviy leverijning samarali darajasini ta’minlash yuzasidan ilmiy takliflar ishlab chiqilgan
XIZMATLAR SOHASIDA WEBMONEY TOʻLOV TIZIMINI KOMPYUTERDA OʻRNATISH VA SOZLASHNING IQTISODIYOTDAGI ROLI
Ushbu maqolada WebMoney elektron to‘lov tizimining mohiyati, funksional imkoniyatlari, afzalliklari hamda undan foydalanish tartibi yoritilgan. Raqamli iqtisodiyot sharoitida elektron to‘lov tizimlarining ahamiyati ortib borayotganligi sababli, WebMoney tizimi xalqaro moliyaviy operatsiyalarni xavfsiz va tezkor amalga oshirishda muhim vosita hisoblanadi. Maqolada tizimning texnik imkoniyatlari, foydalanuvchilar uchun qulayliklari va uning cheklovlari tahlil qilingan
BANK SEKTORIDA OPERATSION SAMARADORLIK VA XAVFLARNI BOSHQARISHNI BAHOLASH
Mazkur maqolada rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda raqamli transformatsiya, tarkibiy islohotlar va tijorat banklarining operatsion samaradorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tadqiq etiladi. Tahlil natijasida O‘zbekistondagi davlat banklari tizimli ravishda xususiy banklardan pastroq samaradorlikka egaligi aniqlandi. Xususiy banklar raqamli kanallarni faolroq joriy etishi natijasida yuqori daromadlilik va risklarni samarali boshqarishga erishmoqda
TIJORAT BANKLARINING INVESTITSIYA VA KREDIT SALOHIYATINI BOSHQARISH
Mazkur maqolada tijorat banklarining investitsiya va kredit salohiyatini shakllantirish hamda samarali boshqarishning nazariy-uslubiy asoslari yoritilgan. Tijorat banklarning kapitali, depozit bazasi, kredit portfeli, likvidlik, risklarni boshqarish, investitsiya faoliyati va raqamli texnologiyalar bank salohiyatini belgilovchi asosiy omillar sifatida tahlil qilindi. Tijorat banklarining moliyaviy resurslarini samarali boshqarish, kredit portfeli sifatini oshirish va investitsion faolligini kuchaytirish hamda investitsiya va kredit potensialini oshirishga ta’sir etuvchi omillar aniqlanib, banklarning uzoq muddatli resurs bazasini kengaytirish, kreditlarni diversifikatsiya qilish, investitsiya portfelini optimallashtirish, ichki nazorat va stress-test amaliyotini kuchaytirish orqali moliyaviy barqarorlikni ta’minlash masalalari ko‘rib chiqildi.
DEHQON XO‘JALIKLARIDA QO‘SHILGAN QIYMAT ZANJIRINING SHAKLLANISHI VA UNGA TAʼSIR ETUVCHI OMILLAR
Ushbu ilmiy maqolada qo‘shilgan qiymat zanjirining shakllanishi va rivojlanish xususiyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash, saqlash, logistika va sotish bosqichlarida qo‘shilgan qiymatni oshirish imkoniyatlari o‘rganilgan
VERTIKAL INTEGRATSIYALASHGAN BANK TUZILMASINI “YAGONA MFO” TEXNOLOGIYASI ASOSIDA TRANSFORMATSIYA QILISH SXEMASI
Mazkur ilmiy tadqiqot ishida tijorat banklari tizimining vertikal integratsiyalashgan tashkiliy tuzilmasini “Yagona MFO” innovatsion texnologiyasi asosida muvaffaqiyatli transformatsiya qilish masalalari chuqur o‘rganilgan. Tadqiqot jarayoni davomida bankning bosh ofisi, hududiy bo‘linmalari, qator filiallari hamda zamonaviy xizmat ko‘rsatish ofislari o‘rtasidagi axborot almashinuvi va ta’sirchan boshqaruv mexanizmlari ijobiy nuqtai nazardan tahlil qilindi. “Yagona MFO” texnologiyasining muhim bank operatsiyalarini markazlashtirish, tizimli ma’lumotlar oqimini maqbullashtirish hamda aholiga xizmat ko‘rsatish samaradorligini yuksaltirishdagi beqiyos ahamiyati ishonchli asoslab berildi. Shuningdek, bankning eng zamonaviy raqamli infratuzilmasiga to‘liq mos keluvchi vertikal integratsiyalashgan boshqaruv sxemasi muvaffaqiyatli ishlab chiqildi. Ushbu tadqiqot natijalari bank tizimida iqtisodiy operatsion xarajatlarni samarali kamaytirish, strategik boshqaruv samaradorligini oshirish va yuz minglab mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini eng yuqori darajada yaxshilashga o‘zining munosib hissasini qo‘shadi.
O‘ZBEKISTON SANOAT KORXONALARIDA “YASHIL EKOTIZIM” VA RESURS SAMARADORLIGI (RECP)NI JORIY ETISHNING METODOLOGIK ASOSLARI HAMDA EMISSIYALARNI KAMAYTIRISH SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining yetakchi tarmoqlari hisoblangan tekstil va qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalarida yashil sanoatlashtirish hamda resurs va energiya samaradorligi (RECP) metodologiyasini joriy etishning dolzarb masalalari tadqiq qilingan. Kichik va o‘rta biznes (KOB) subyektlarida uglerod neytralligiga erishish, oqova suvlarni samarali tozalash va chiqindilarni boshqarish bo‘yicha besh bosqichli “Yo‘l xaritasi” modeli tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari RECP choralarini tizimli qo‘llash orqali korxonalarda issiqxona gazlari (CO₂e) emissiyasini kamida 10–11 foizga qisqartirish, resurslardan oqilona foydalanish va operatsion xarajatlarni optimallashtirish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatdi. Shuningdek, mazkur yondashuv sanoat korxonalarining ekologik barqarorligi va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
TURIZM SOHASIDA OILAVIY TADBIRKORLIK TUSHUNCHALARINING MAZMUN VA MOHIYATIGA ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR
Jahonda globallashuv jarayonlari chuqurlashib borayotgan hamda xalqaro turizm bozorida raqobat keskinlashib borayotgan sharoitda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish hududiy turizm tizimlarining barqaror rivojlanishini ta’minlovchi muhim omillardan biriga aylanmoqda. Jahon amaliyotida an’anaviy turizm shakllaridan ko‘p formatli turistik mahsulotlarga o‘tish jarayoni kuzatilmoqda. Maqolada muallif turizm sohasida oilaviy tadbirkorlik tushunchalarining mazmun va mohiyatiga ilmiy-nazariy yondashuvlarni ilmiy jihatdan asoslab bergan.
СНИЖЕНИЕ ТЕХНИЧЕСКИХ И КОММЕРЧЕСКИХ ПОТЕРЬ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ КАК НАПРАВЛЕНИЕ ПОВЫШЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫХ СЕТЕЙ УЗБЕКИСТАНА
Рассмотрены проблемы потерь электроэнергии в распределительных сетях Узбекистана. Все количественные данные верифицированы на основе первичных источников, включая официальные выступления Президента Республики Узбекистан, материалы Министерства энергетики Республики Узбекистан, а также данные IRENA, IEA, UNECE и World Bank. Систематизированы основные виды и причины потерь электроэнергии, проведён сравнительный анализ уровня потерь в семи юрисдикциях, рассчитан потенциальный экономический эффект от их снижения применительно к верифицированному показателю выработки электроэнергии в объёме 81,5 млрд кВт·ч. Предложен комплекс организационно- экономических и технологических мер, направленных на повышение эффективности функционирования распределительных сетей
OʻZBEKISTON QURILISH SOHASIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA YASHIL IQTISODIYOTGA OʻTISHNING INSTITUTSIONAL SHART-SHAROITLARI
Oʻzbekiston qurilish sohasida raqamli transformatsiya va yashil iqtisodiyotga oʻtishni taʼminlovchi institutsional shart-sharoitlar kompleks tahlil qilingan. Tadqiqot institutsional iqtisodiyot nazariyasiga asoslanib, sohaning rivojlanish darajasini beshta tarkibiy blok — huquqiy-normativ baza, tashkiliy-boshqaruv tuzilmasi, moliyaviyiqtisodiy mexanizmlar, kadrlar va ilmiy salohiyat hamda raqamli infratuzilma va standartlar kesimida baholashni nazarda tutadi. Raqamli texnologiyalar (BIM, raqamli egizak va sunʼiy intellekt) hamda yashil transformatsiya oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik xorijiy ilmiy adabiyotlar, milliy qonunchilik hujjatlari va statistik maʼlumotlar asosida jadval hamda grafiklar yordamida asoslab berilgan. Qurilish sohasining institutsional tayyorgarlik darajasi baholanib, uni yanada rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari va istiqbollari ilmiy jihatdan yoritilgan
АКАДЕМИЧЕСКИЕ НАВЫКИ И ОСОБЕННОСТИ ИХ ФОРМИРОВАНИЯ
Концепция академических навыков рассматривается как совокупность когнитивных, учебных и исследовательских компетенций, обеспечивающих успешное обучение в высшем учебном заведении. Проанализированы основные виды академических навыков, включая критическое мышление, работу с научными источниками, академическое письмо, тайм-менеджмент, информационную грамотность и навыки публичных выступлений. Особое внимание уделено особенностям их формирования в условиях современного образовательного процесса с использованием интерактивных методов обучения, цифровых технологий и различных форм самостоятельной работы студентов. Показана роль академических навыков в повышении качества образования, развитии исследовательской культуры и профессиональной подготовки обучающихся
G‘AZNACHILIK OPERATSIYALARINING BANKLIKVIDLIGINI TA’MINLASHDAGI O‘RNI (SILICON VALLEY BANK MISOLIDA)
Bank likvidligini samarali boshqarishda g‘aznachilik operatsiyalarining ahamiyati hamda ularning tijorat banklari moliyaviy barqarorligini ta’minlashdagi o‘rni tadqiq etilgan. AQShning Silicon Valley Bank faoliyati misolida aktiv va passivlarni boshqarishdagi nomutanosiblik, foiz stavkalari riskining ortishi hamda depozitlar oqimining keskin qisqarishi bank likvidligiga ko‘rsatgan salbiy ta’sirlar tahlil qilingan. Shuningdek, g‘aznachilik operatsiyalarini samarali tashkil etish va qisqa muddatli likvid resurslarni boshqarishning muhim jihatlari yoritilgan. Tadqiqot natijasida banklarda likvidlik riskini kamaytirish va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash maqsadida zamonaviy g‘aznachilik instrumentlaridan foydalanishni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
ТРАНСФОРМАЦИЯ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ТВЁРДЫМИ БЫТОВЫМИ ОТХОДАМИ В Г. ТАШКЕНТЕ: ОТ ПОЛИГОННОГО ЗАХОРОНЕНИЯ К РЕСУРСНО-ЭНЕРГЕТИЧЕСКОМУ ИСПОЛЬЗОВАНИЮ
В статье рассмотрена актуальная для города Ташкента проблема обращения с твёрдыми бытовыми отходами (ТБО) в условиях устойчивого роста численности населения и темпов урбанизации. Объектом исследования является действующая система сбора, транспортировки и захоронения ТБО, предметом - направления её трансформации в сторону ресурсо- и энергоэффективности. Цель работы заключается в обосновании концептуальной модели перехода от полигонного захоронения к комплексной системе «сортировка - рециклинг - термическая утилизация с выработкой энергии (waste-to-energy) - дегазация и рекультивация полигона». Дана оценка ежедневного и годового объёмов образования ТБО в г. Ташкенте, проведён расчёт потенциала эмиссии метана с полигона и его климатического эквивалента согласно методике МГЭИК (IPCC AR6). Показано, что без системных преобразований к 2030 году нагрузка на полигон превысит проектные мощности, а эмиссия парниковых газов от свалочного газа возрастёт пропорционально. Научная новизна состоит в адаптации международного опыта (ЕС, Япония, Республика Корея) к условиям Ташкента с учётом морфологического состава отходов и существующих институциональных рамок Стратегии обращения с ТБО Республики Узбекистан на 2019–2028 годы
STRATEGIK BOSHQARUV HISOBI AXBOROT TA’MINOTINING METODOLOGIK ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada strategik boshqaruv hisobida ma’lumotlardan samarali foydalanish va ularni xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatiga oid uzoq muddatli boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonida qo‘llash masalalari batafsil yoritilgan. Shuningdek, maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini baholash uchun strategik salohiyat ko‘rsatkichlari majmuasidan foydalanish yo‘nalishlari belgilab berilgan.
DEVELOPMENT OF A METHODOLOGY FOR TEACHING STUDENTS OBJECTORIENTED PROGRAMMING IN A VIRTUAL COLLABORATIVE ENVIRONMENT USING GENERATIVE ARTIFICIAL INTELLIGENCE TOOLS
This article discusses the development of a methodology for teaching students object-oriented programming in a virtual collaborative environment using generative artificial intelligence tools. The integration of artificial intelligence technologies into the educational process provides opportunities to improve the effectiveness of programming education, develop students’ algorithmic thinking, software design skills, and independent learning competencies. The article examines methodological aspects of organizing code generation, error detection, problem analysis, and collaborative software project development through generative AI tools. Furthermore, the pedagogical potential of integrating virtual collaboration environments with artificial intelligence technologies in teaching object-oriented programming is analyzed
AUDIT SIFATI NAZORATINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada audit sifati nazoratining besh bosqichli usuli auditorlik xulosalarining ishonchliligini ta’minlash va auditorlarning kasbiy mas’uliyatini oshirishning samarali vositasi sifatida tahlil qilingan. Auditorlik faoliyati sifatini nazorat qilishning asosiy bosqichlari, jumladan auditni rejalashtirish, tavakkalchiliklarni baholash, auditorlik amallarini amalga oshirish, natijalarni ichki nazoratdan o‘tkazish hamda bajarilgan ishlar sifatini yakuniy tekshirish jarayonlari yoritib berilgan. Auditning xalqaro standartlariga rioya etish, xatolar xavfini kamaytirish va auditorlik tekshiruvlari samaradorligini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, besh bosqichli usulni qo‘llash auditorlik faoliyatiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlash va moliyaviy nazorat tizimini yanada takomillashtirishga xizmat qilishi asoslab berilgan
THE ROLE OF E-COMMERCE IN ECONOMIC DEVELOPMENT: EVIDENCE FROM UZBEKISTAN’S DIGITAL TRANSFORMATION
The rapid advancement of digital technologies has fundamentally transformed global economic structures, with electronic commerce (e-commerce) emerging as a critical driver of economic development, entrepreneurship, and international trade. This study examines the role of e-commerce in promoting economic development in Uzbekistan within the broader context of digital transformation and regional integration. Adopting a qualitative and descriptive research design based on secondary data from international organizations, government institutions, and academic publications, the study analyzes recent trends in e-commerce development, identifies key drivers facilitating market expansion, and evaluates existing opportunities and challenges. The findings reveal that Uzbekistan’s e-commerce market reached approximately US$1.2 billion in 2024, accounting for 3.8% of total retail trade, supported by 87.2% internet penetration and the Digital Uzbekistan–2030 Strategy. However, regional disparities in digital infrastructure, cybersecurity concerns, and varying digital literacy levels persist. The study offers policy recommendations for strengthening digital trade ecosystems and maximizing e-commerce’s developmental benefits.
THE IMPACT OF SUSTAINABILITY PRACTICES IN THE AGRICULTURAL INDUSTRY IN UZBEKISTAN
The study aimed to examine sustainable agricultural practices based on three pillars: economic, social, and environmental. Therefore, the study set research questions related to determining the current state of sustainable agriculture in Uzbekistan, how farmers adopt sustainable agricultural practices, and the challenges they face in these processes. The study utilized a qualitative methodology to collect and analyze data. Using the interview technique, qualitative data were collected from a sample of 6 agricultural farmers in Tashkent, Uzbekistan. The important findings of the study showed that farmers are well familiar with and recognize the principles of sustainable agriculture. The challenges faced by agricultural farmers today are soil degradation, water scarcity, and technology-related limitations. In terms of economic sustainability, farmers are more concerned about the financial health and profitability of farming by improving their output and productivity. While conscious of socially sustainable agriculture, two farmers are still using traditional methods to grow crops. The findings showed that not all the selected farmers are socially sustainable. While some of them adopted organic farming principles to make their farming more sustainable, there were some farmers who still use traditional farming methods that are unsustainable. Not all crop-farming agricultural enterprises took advantage of the efficient use of water resources. They used traditional irrigation systems that waste water resources due to evaporation and absorption into the soil before reaching the crops. Finally, livestock farmers did not use advanced practices and techniques to effectively manage their farms and reduce the risk of air pollution
YASHIL IQTISODIYOTNING O‘ZBEKISTON EKSPORT RAQOBATBARDOSHLIGIGA TA’SIRI: IMKONIYATLAR VA CBAM BILAN BOG‘LIQ CHAQIRIQLAR
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotning nazariy asoslari, uning shakllanish bosqichlari hamda xalqaro raqobatbardoshlikni oshirishdagi roli tahlil qilingan. Jahon iqtisodiyoti miqyosida ekologik barqarorlikka o‘tish xalqaro raqobatbardoshlik va eksport samaradorligini belgilovchi omillarni tubdan o‘zgartirmoqda. Tadqiqotda O‘zbekiston sharoitida yashil iqtisodiyotning xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish va eksportning barqaror rivojlanishiga ta’siri baholangan. Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) kabi yangi mexanizmlar sharoitida O‘zbekiston eksportchilari uchun yuzaga kelayotgan xavf-xatarlar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Germaniya, Xitoy va Janubiy Koreya misolida yashil siyosatning eksport ko‘rsatkichlariga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari yashil texnologiyalar va past uglerodli ishlab chiqarish strategiyalarini joriy etgan davlatlar xalqaro bozorda raqobatbardoshlikni sezilarli darajada oshirayotganini ko‘rsatadi. O‘zbekiston uchun mazkur jarayon nafaqat imkoniyat, balki strategik zarurat bo‘lib, CBAM ta’siriga tushuvchi metallurgiya, kimyo va to‘qimachilik tarmoqlarida eksport salohiyatini saqlash va kengaytirish uchun yashil transformatsiyani jadallashtirish zarurligi asoslab berilgan
РОЛЬ ЦИРКУЛЯРНОЙ ЭКОНОМИКИ В ЗЕЛЕНОМ РОСТЕ В УЗБЕКИСТАНЕ
Данная статья посвящена изучению влияния циркулярной экономики на зеленый рост в Узбекистане. Для этой цели были собраны данные по миру и стране за 2010–2024 годы и был проведен описательный анализ данных. Результаты анализа показали, что компоненты индекса зеленого роста характеризуют циркулярность экономики. Более того, продвижение циркулярности экономики также служит зеленому росту страны
OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARIDA SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING INNOVATSION YO‘LLARI
Ushbu maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalarida boshqaruv samaradorligini oshirishning innovatsion yo‘llari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli transformatsiya, Lean va Kaizen menejment metodologiyalari, klasterli integratsiya va inson kapitalini rivojlantirish innovatsion usullari sifatida ko‘rib chiqilib, ularning amaliy samaradorligi statistik ma’lumotlar, jadvallar va grafiklar yordamida isbotlanadi. Har bir innovatsion yo‘nalish bo‘yicha huquqiy asoslar ko‘rsatilib, amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi
BARQAROR RIVOJLANISH HISOBOTLARINI TUZISH MASALALARI: XALQARO TAJRIBA VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI.
Mazkur maqolada barqaror rivojlanish hisobotlarini tuzishning nazariy va amaliy jihatlari, xalqaro standartlar asosida hisobot tayyorlash muammolari hamda ularni takomillashtirish yo‘nalishlari o‘rganilgan. Tadqiqotda IMRAD (Introduction, Methods, Results and Discussion) metodologiyasi qo‘llanilgan. Adabiyotlar sharhi asosida barqaror rivojlanish hisobotlarining evolyutsiyasi, ESG (Environmental, Social, Governance) ko‘rsatkichlarining ahamiyati, Global hisobot berish tashabbusi (GRI, Global Reporting Initiative), MHXS (IFRS) S1, MHXS (IFRS) S2 va Iqlim bilan bog‘liq moliyaviy ma’lumotlarni oshkor qilish bo‘yicha ishchi guruh (TCFD, Task Force on Climate-related Financial Disclosures) standartlarining o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari hisobotlarning shaffofligi, taqqoslanuvchanligi va manfaatdor tomonlar uchun foydaliligini oshirishga xizmat qiluvchi tavsiyalarni ishlab chiqish imkonini berdi.
TASTE OF PLACE: HOW LOCAL-INGREDIENT SOURCING AFFECTS GUEST SATISFACTION AND MENU PROFITABILITY IN HOTEL RESTAURANTS
The study examines whether local ingredients on hotel menus make guests happier and more willing to pay. The topic is important because food and beverage services are no longer only a basic hotel function. They also influence guest experience, hotel image, destination identity, and possible menu value. The research uses a qualitative design based on semi-structured interviews with seven hotel guests. The interview data were analysed through manual thematic analysis. The findings indicate that local ingredients had a positive effect on guest satisfaction because respondents associated them with freshness, authenticity, better quality, and a stronger connection to the destination. However, willingness to pay was more conditional. Guests were open to a small premium only when the local claim was specific, believable, and supported by strong overall dining quality. The study concludes that local ingredients can strengthen guest satisfaction and moderate price acceptance, but they cannot replace the basic elements of restaurant quality such as taste, service, atmosphere, and value for money.
INTERACTIONS IN CREATIVE TOURISM: RESIDENTS’ PERSPECTIVES IN UZBEKISTAN
In under a decade, tourism in Uzbekistan has moved from being a niche sector to a priority sector of the economy. Uzbekistan 2.0 demonstrates a clear growing trend in terms of the number of tourist arrivals, as well as their contribution to the economy under a new visa policy. The number of countries whose citizens have visa-free access to Uzbekistan increased from 9 to 90 and led to a substantial increase in international travellers from approximately 2.7 million under the new visa policy to almost 8.6 million people for the year and the first nine months of 2025, representing a 112.5% increase compared to the same period in 2024 (Khodjaeva D. & Khaydarova M., 2026; Tourism Committee of the Republic of Uzbekistan, 2025). This growth reflects increasing international interest in active tourism and ongoing institutional reforms in the tourism sector. This qualitative study, drawing on nine semi-structured interviews, applies Social Exchange Theory (SET) and Emotional Solidarity Theory (EST) as sensitising frameworks to reconstruct how residents and tourists make sense of their encounters. Findings show that pace and attention, not language, determine interaction quality; that suppliers hold a principled line between format adaptation and loss of design identity; and that the hotel mediates a “filtered authenticity” that removes market pressure but eliminates the relational substrate of creative tourism.
XO‘JALIK YURITUVCHISUBYEKTLARNING LIKVIDLILIGINI TA’MINLASH MASALALARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlarning likvidliligini ta’minlash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida xo‘jalik yurituvchi subyektlar likvidliligiga oid iqtisodchi olimlarning ilmiy qarashlari o‘rganildi hamda O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlarning likvidlilik holati tahlil qilindi. O‘tkazilgan tahlillar natijasida likvidlilikni yanada mustahkamlashga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy takliflar ishlab chiqildi
RAQAMLI MEHNAT BOZORLARI VA IQTISODIY BARQARORLIK: O‘ZBEKISTON VA QOZOG‘ISTON MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL
O‘zbekiston va Qozog‘iston misolida raqamli mehnat bozorining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri qiyosiy tahlil asosida baholangan. Tadqiqotda 2019–2025-yillar ma’lumotlari asosida raqamli bandlik va IT xizmatlari eksportining iqtisodiy ahamiyati tahlil qilingan. Olingan natijalar raqamli mehnat bozori xorijiy valyuta tushumlarini oshirish, mehnat bozorida ishtirokni kengaytirish hamda iqtisodiy diversifikatsiyani rag‘batlantirishini ko‘rsatadi. Shuningdek, raqamli tengsizlik va norasmiy platforma bandligi bilan bog‘liq muammolar aniqlanib, davlat va bozor mexanizmlarini uyg‘unlashtiruvchi gibrid institutsional model taklif etilgan
SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYAT SAMARADORLIGINING NAZARIY JIHATLARI
Mazkur maqolada innovatsion-investitsion faoliyatning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Innovatsiyalarni joriy etish hamda investitsiya resurslaridan samarali foydalanishning korxonalar faoliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, innovatsion-investitsion jarayonlarni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida ushbu faoliyatning raqobatbardoshlik va samaradorlikni oshirishdagi roli asoslab berilgan
ТЕОРИИ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ В БАНКОВСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
В статье исследуются теоретические и методологические подходы к управлению финансовыми рисками в банковской деятельности в условиях цифровой трансформации экономики. Проведен анализ классических и современных теорий риск-менеджмента, включая портфельную теорию, регуляторные подходы, операционные и поведенческие модели. Систематизированы основные виды банковских рисков и рассмотрены особенности их трансформации под воздействием цифровых технологий. На основе анализа международного опыта и статистических данных обоснована необходимость внедрения интегрированной модели управления рисками. Разработаны практические рекомендации по совершенствованию системы риск-менеджмента в банковском секторе
SURXONDARYO VILOYATI IQTISODIYOTIGA JALB ETILAYOTGAN INVESTITSIYALAR SAMARADORLIGI TAHLILI
Surxondaryo viloyati iqtisodiyotiga jalb etilayotgan investitsiyalardan foydalanish samaradorligi tuman (shahar)lar kesimida hamda iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tahlil qilingan. Investitsiyalarning hududiy va tarmoq tarkibi, ularning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri hamda investitsiya resurslaridan foydalanish natijalari baholangan. Shuningdek, Surxondaryo viloyatida investitsiya faoliyatini yanada takomillashtirishga qaratilgan va joriy yilda amalga oshirilishi rejalashtirilgan islohotlarning asosiy yo‘nalishlari yoritilgan
TURISTIK MAHSULOT MARKETINGI: NAZARIY ASOSLARI VA RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada turistik mahsulot marketingining nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Turistik mahsulot tushunchasining mazmun-mohiyati, uning o‘ziga xos xususiyatlari hamda turistik xizmatlar bozorida marketing faoliyatini tashkil etish masalalari yoritilgan. Shuningdek, turistik mahsulotni shakllantirish, narxlash, ilgari surish va sotish jarayonlarida zamonaviy marketing instrumentlaridan foydalanishning ahamiyati asoslangan. Tadqiqot natijalari turistik korxonalar raqobatbardoshligini oshirishda raqamli marketing texnologiyalari, iste’molchilar ehtiyojlarini o‘rganish va mijozlarga yo‘naltirilgan yondashuv muhim omillar ekanligini ko‘rsatdi. Maqolada turistik mahsulot marketingini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
IN VITRO TEXNOLOGIYASI ASOSIDA KARTOSHKA URUG‘CHILIGI ZANJIRI SAMARADORLIGINI IQTISODIY BAHOLASHNING NAZARIY ASOSLARI
In vitro texnologiyasi asosida kartoshka urug‘chiligi zanjiri samaradorligini iqtisodiy baholashning nazariy asoslari xorijiy va mahalliy ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari Samarqand viloyatida kartoshka yetishtirish hajmi ortib borayotganiga qaramay, hosildorlik darajasining barqaror emasligini hamda sog‘lom urug‘lik materiallari zanjirini shakllantirish va uning iqtisodiy samaradorligini baholash dolzarb ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi.
ANIQ FANLARNI O‘QITISHDA METAKOGNITIV YONDASHUVLAR: TEORETIK ASOSLAR, KOGNITIV ARXITEKTURA VA AMALIY TRANSFER MUAMMOLARI
Ushbu maqolada aniq fanlar (matematika, fizika, informatika) ta’limida metakognitiv yondashuvlarning fundamental-teoretik asoslari, ularning o‘quvchilar tomonidan mavhum konseptlarni o‘zlashtirish va murakkab tizimli muammolarni hal qilish (complex problem-solving) ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni tadqiq etiladi. Metakognitsiyaning tarkibiy qismlari — metakognitiv bilim va metakognitiv regulyatsiya jarayonlari kognitiv psixologiya hamda neyropedagogika prinsiplari prizmasi orqali tahlil qilingan. Maqolada o‘quv jarayoniga kognitiv monitoring, evristik algoritmlar va refleksiv metakognitiv “scaffolding” vositalarini integratsiya qilish mexanizmlari taklif etilgan hamda ularning empirik samaradorligi baholangan
XUFYONA IQTISODIYOTNING MOHIYATI VA UNI O‘ZBEKISTONDA KAMAYTIRISH CHORA-TADBIRLARI
Mazkur maqolada xufyona iqtisodiyotning nazariy asoslari, uning mohiyati, turlari, vujudga kelish omillari hamda iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda O‘zbekistonda kuzatilmaydigan iqtisodiyotning holati va iqtisodiyot tarmoqlari kesimidagi ko‘rsatkichlari o‘rganilib, xufyona iqtisodiyot ulushini qisqartirishga qaratilgan davlat siyosati, huquqiy mexanizmlar va amaliy chora-tadbirlarning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, iqtisodiy shaffoflikni oshirish, raqobat muhitini mustahkamlash hamda barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashning ustuvor yo‘nalishlari asoslab berilgan
HUDUDLARDA TURISTLARGA UMUMIY OVQATLANISH XIZMATLARINI KO‘RSATISHNING SAMARALI RIVOJLANISH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH: RFEI INDEKSI, KLASTER MODELI VA “TASTE UZBEKISTAN” RAQAMLI EKOTIZIMI
Mazkur maqolada hududiy turizm tizimida umumiy ovqatlanish xizmatlarini rivojlantirishning nazariy, uslubiy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda gastronomik turizmning hududiy iqtisodiyotga ta’siri, xizmat sifati va samaradorligini baholash mezonlari hamda klasterli yondashuvni qo‘llash imkoniyatlari o‘rganiladi. Iqtisodiy samaradorlikni baholash uchun besh komponentli RFEI (Regional Food-service Efficiency Index) indeksi taklif etiladi. Gastro-turistik klaster modeli mahalliy fermerlar, restoranlar, hunarmandlar va turoperatorlarni yagona qiymat zanjirida birlashtirishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, “Taste Uzbekistan” raqamli platformasi konsepsiyasi va texnik arxitekturasi ishlab chiqiladi. Tadqiqot Samarqand va Buxoro shaharlari misolida DEA (ma’lumotlar qamrovi tahlili) va regressiya tahlili natijalariga asoslanadi.
RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARIDA ALOQA OPERATORLARI ROLINI OSHIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada raqamli to‘lov tizimlarining jadal rivojlanishi sharoitida aloqa operatorlarining moliyaviy xizmatlar bozoridagi o‘rni va kelajakdagi istiqbollari tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi aloqa operatorlarining to‘lov ekotizimiga integratsiyasini tahlil qilish hamda ularning raqobatbardoshligini oshirish yo‘llarini aniqlashdan iborat. Tahlil davomida O‘zbekiston va xorijiy davlatlar tajribasi qiyosiy usulda o‘rganilgan hamda operatorlarning fintech kompaniyalari bilan hamkorlik orqali qo‘shimcha daromad manbalarini shakllantirish imkoniyatlari yoritilgan. Maqolaning ilmiy yangiligi shundaki, unda aloqa operatorlari uchun mobil banking va super-ilova strategiyasini birlashtirgan yangi integratsion model taklif etilgan. Xulosa qilib aytganda, aloqa operatorlari raqamli moliya infratuzilmasining muhim bo‘g‘iniga aylanishi mumkin
DAVLAT BUDJETI DAROMADLARI BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA BILVOSITA SOLIQQA TORTISHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI.
Mazkur tadqiqotda davlat budjeti daromadlari barqarorligini ta’minlashda bilvosita soliqqa tortish tizimining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitda qo‘shilgan qiymat solig‘i, aksiz solig‘i hamda bojxona to‘lovlari kabi bilvosita soliqlar davlat budjetining muhim daromad manbalaridan biri hisoblanadi. Tadqiqotda bilvosita soliqlarning fiskal barqarorlikni ta’minlash, iste’molni tartibga solish hamda iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashdagi roli o‘rganilgan. 2014–2024-yillar davomida davlat budjeti daromadlari tarkibi tahlil qilinib, bilvosita soliqlar ulushining barqaror o‘sib borayotgani aniqlangan. Shuningdek, aksiz solig‘ining iqtisodiy va ijtimoiy funksiyalari, jumladan, zararli mahsulotlar iste’molini cheklash hamda sog‘lom raqobat muhitini shakllantirishdagi ahamiyati yoritib berilgan. Tadqiqotda bilvosita soliqqa tortish tizimini takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari sifatida soliq bazasini kengaytirish, soliq ma’muriyatchiligini rivojlantirish, raqamlashtirish jarayonlarini joriy etish hamda idoralararo hamkorlikni kuchaytirish masalalari ko‘rib chiqilgan
INTERNATIONAL TRENDS AND THE LEGAL FRAMEWORK OF E-COMMERCE DEVELOPMENT IN UZBEKISTAN
The article examines the impact of international economic integration, globalization, and digital transformation on the development of e-commerce in Uzbekistan. The study analyzes the main trends of regionalization and international economic cooperation that shape the modern global business environment. Particular attention is paid to the role of information and communication technologies in transforming traditional business models and creating new opportunities for electronic commerce. The research highlights the evolution of e-commerce in Uzbekistan, from the emergence of the first online stores in the early 2000s to the formation of a rapidly growing digital ecosystem encompassing online retail, electronic payments, digital marketing, supply chain management, and electronic data exchange. Using a qualitative analytical approach, the study evaluates the factors contributing to the expansion of e-commerce and identifies existing challenges related to legal regulation, cybersecurity, consumer protection, and digital infrastructure. The findings indicate that Uzbekistan has achieved notable progress in developing the digital economy through ongoing reforms and technological modernization. However, further improvements in the regulatory framework, digital literacy, cybersecurity, and international cooperation are necessary to enhance the competitiveness and sustainability of the national e-commerce sector. The article concludes with practical recommendations aimed at strengthening Uzbekistan’s integration into the global digital economy and promoting the long-term development of electronic commerce.
ISSUES OF ACCOUNTING RECOGNITION AND VALUATION OF LONG-TERM ASSETS UNDER INTERNATIONAL FINANCIAL REPORTING STANDARDS (IFRS)
This study analyzes the accounting recognition and valuation of long-term assets under International Financial Reporting Standards (IFRS) and assesses their impact on financial reporting quality. Long-term assets, including property, plant and equipment, intangible assets, and investment property, represent a substantial share of enterprise resources and significantly influence financial position and performance. IFRS establishes principles-based recognition criteria and permits alternative valuation models, which enhance transparency but also increase reliance on professional judgment. The research is based on a qualitative and analytical review of relevant IFRS standards and recent academic literature, supported by comparative analysis of cost-based and fair value-based measurement approaches. The results show that IFRS improves consistency in asset recognition and comparability of financial statements over time. However, valuation challenges remain pronounced, particularly for intangible assets and investment property, due to estimation uncertainty and limited market data. The study also highlights the importance of high-quality disclosures in reducing subjectivity and improving decision usefulness. Overall, the findings confirm that effective IFRS implementation depends on consistent application, sound valuation practices, and transparent disclosures.
СПЕЦИФИКА ФОРМИРОВАНИЯ РИСКОВ В СФЕРЕ ИНВЕСТИЦИОННЫХ ПЛАТФОРМ
Цифровые изменения в финансовой сфере постепенно сформировали новую инфраструктуру инвестирования, в центре которой оказались онлайн-платформы и алгоритмические сервисы. Они действительно упростили вход на рынок, сделали операции быстрее и доступнее, однако одновременно трансформировали саму природу инвестиционного риска. В работе рассматривается системный взгляд на риски, возникающие в цифровой среде, с учётом технологических, поведенческих и институциональных факторов. Раскрываются предпосылки возникновения финансовых рисков, каналы распространения и особенности проявления в условиях цифровизации. Отдельное внимание уделено взаимному усилению рисков при высокой степени автоматизации решений. В качестве перспектив дальнейших исследований обозначена разработка инструментов количественной и качественной оценки рисков инвестиционных платформ с учётом динамики цифровой экономики.
ZAMONAVIY AXBOROTLASHGAN TA’LIM MUHITIDA ANIQ FANLARNI O‘QITISHNING KOGNITIV VA METAKOGNITIV DETERMINANTLARI
Ushbu maqolada raqamli va axborotlashgan ta’lim muhitida aniq fanlar (matematika, fizika, informatika) didaktikasining kognitiv transformatsiyasi tadqiq etiladi. Maqolada o‘quvchilarning mavhum fikrlash, muammoli vaziyatlarni tahlil qilish va algoritmlarni loyihalash qobiliyatlarini rivojlantirishda metakognitiv regulyatsiyaning o‘rni tahlil qilingan. Kognitiv yuklama nazorati (Cognitive Load Theory) hamda konseptual o‘zgarishlar modeli (Conceptual Change Model) sintezi asosida aniq fanlarni o‘qitishning integratsiyalashgan metodik tizimi taklif etilgan. Tadqiqotda o‘quvchilarning mustaqil evristik faoliyatini ta’minlovchi refleksiv modellar va kognitiv xaritallash (cognitive mapping) strategiyalarining amaliy samaradorligi asoslab berilgan
BANKLARARO LIKVIDLILIKNI BOSHQARISHDA SUN’IY INTELLEKT VA BIG DATA TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH ISTIQBOLLARI
Tizimli raqamlashtirish va moliyaviy texnologiyalar (FinTech) transformatsiyasi sharoitida tijorat banklari likvidliligini ta’minlash mexanizmlari tubdan o‘zgarmoqda. Banklararo likvidlilik bozori (Interbank Market) barqarorligini ta’minlashda sun’iy intellekt (AI) va katta ma’lumotlar (Big Data) texnologiyalarini qo‘llashning nazariy-uslubiy hamda empirik asoslari tahlil qilingan. An’anaviy chiziqli va retrospektiv tahlil modellarining cheklovlari aniqlanib, likvidlilik oqimlarini prognozlashda mashinali o‘rganish (Machine Learning) algoritmlarining afzalliklari ekonometrik modellar asosida asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga tayangan holda banklararo pul bozorida likvidlilik risklarini optimallashtirishga qaratilgan mualliflik tavsiyalari ishlab chiqilgan.
OTMLARDA ILMIY-TEXNIK MAHSULOTLARNI TIJORATLASHTIRISHDA ISHTIROK ETADIGAN SUBYEKTLAR: ROLLAR, FUNKSIYALAR VA O‘ZARO MUNOSABATLAR TAHLILI
Tadqiqotda oliy ta’lim muassasalarida ilmiy-texnik mahsulotlarni tijoratlashtirishda ishtirok etadigan subyektlar tizimli ravishda tahlil qilingan. Yetti asosiy subyekt guruhi aniqlangan: tadqiqotchilar, OTMlar, texnologiyalar transferi ofislari (TTO), texnoparklar, sanoat korxonalari, davlat organlari va investorlar. Subyektlar o‘rtasidagi munosabatlarning uch darajali arxitekturasi (yadriy, yordamchi va muhit darajalari) tavsiflangan. To‘rtta asosiy ziddiyat turi hamda ularni hal etish mexanizmlari taklif qilingan. AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya va Janubiy Koreya tajribalarining qiyosiy tahlili asosida O‘zbekiston sharoiti uchun Fraunhofer tipidagi aralash model tavsiya etilgan
TO‘QIMACHILIK MAHSULOTLARI EKSPORTINI YASHIL MARKETING VOSITALARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISH MEXANIZMI
Mazkur tadqiqotda O‘zbekiston to‘qimachilik korxonalarining eksport salohiyatini oshirishda yashil marketing vositalaridan foydalanishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari takomillashtirilgan. Tadqiqot davomida ISO 14001, OEKO-TEX® STANDARD 100, GOTS sertifikatlari, ESG hisobot tizimi, yashil brending hamda elektron yashil marketing vositalarining eksport hajmi, narx ustamasi va shartnomalar barqarorligiga ta’siri baholangan. Elektron yashil marketingning uch bosqichli modeli hamda ESG va eksport integratsiyasi modeli ishlab chiqilgan, shuningdek, ularning xalqaro bozorlarda raqobatbardoshlikni oshirishdagi ahamiyati yoritilgan
ENHANCING GREEN ACCOUNTING IN UZBEKISTAN: COMPARATIVE LESSONS FROM DEVELOPED ECONOMIES FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT
Rivojlangan mamlakatlar tajribasi asosida O‘zbekistonda yashil buxgalteriya hisobi tizimini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Yashil buxgalteriya hisobi ekologik xarajatlar, tabiiy resurslar kamayishi va ekotizim xizmatlarini an’anaviy moliyaviy hamda milliy hisob tizimlariga integratsiya qilishga qaratilgan zamonaviy yondashuv sifatida tavsiflangan. Ushbu yondashuv barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash va atrof-muhitni uzoq muddatli muhofaza qilishning muhim vositalaridan biri hisoblanadi. Iqtisodiy o‘sish va modernizatsiya jarayonlari bilan bir qatorda O‘zbekistonda tabiiy resurslarning qisqarishi, atrof-muhit ifloslanishi hamda iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq xavflarning ortishi kuzatilmoqda. Bu holat ekologik omillarni hisobga oluvchi iqtisodiy siyosatni shakllantirish va samarali yashil buxgalteriya hisobi tizimini rivojlantirish zaruratini kuchaytirmoqda. Tadqiqot davomida O‘zbekistonda ekologik va yashil buxgalteriya hisobi amaliyotining amaldagi holati baholanib, atrof-muhitga oid ma’lumotlarni iqtisodiy rejalashtirish va siyosat ishlab chiqish jarayonlariga integratsiya qilishga ta’sir etuvchi institutsional, metodologik va tashkiliy omillar tahlil qilingan. Shuningdek, rivojlangan mamlakatlarda qo‘llanilayotgan yashil buxgalteriya hisobi modellari va metodologiyalari qiyosiy jihatdan o‘rganilib, ekologik ko‘rsatkichlarni milliy hisob tizimlariga integratsiya qilishning samarali amaliyotlari yoritilgan. Olingan natijalar O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilishi mumkin bo‘lgan ilg‘or tajribalarni aniqlash imkonini berdi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda xalqaro standartlarga mos, kompleks va zamonaviy yashil buxgalteriya hisobi tizimini shakllantirish barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, xalqaro ekologik majburiyatlarni bajarish hamda kelgusidagi ekologik va iqtisodiy xatarlarga nisbatan barqarorlikni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, institutsional salohiyatni rivojlantirish, inson kapitalini mustahkamlash, normativ-huquqiy bazani takomillashtirish va texnologik infratuzilmaga investitsiyalarni kengaytirish zarurligi asoslab berilgan. Yashil buxgalteriya hisobi tizimini rivojlantirish uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlash, xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish va global barqaror rivojlanish tashabbuslariga munosib hissa qo‘shishning muhim strategik yo‘nalishi sifatida baholangan.
TIJORAT BANKLARI AKTIVLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING ILG‘OR XORIJ TAJRIBALARI
Mazkur maqolada tijorat banklari aktivlari samaradorligini oshirishning ilg‘or xorij tajribalarini o‘rganish va uni mamlakatimizda keng joriy etish hamda tijorat banklari aktivlarining daromadlilik, likvidlik va risklilik darajasiga ko‘ra turkumlanishi o‘rganilgan. Xalqaro bank aktivlari samaradorligini ta’minlashdagi turli nomutanosibliklar xalqaro miqyosda banklar tarmog‘ining inqirozga yuz tutishiga hamda xalqaro iqtisodiy o‘sish ko‘rsatkichlarining pasayishiga olib kelishi ko‘rib chiqilgan. Zamonaviy bank tizimi rivojlanishida aktivlarni oqilona joylashtirish va ularning samaradorligini oshirish tijorat banklari moliyaviy barqarorligi, likvidlik darajasi va raqobatbardoshligining muhim mezonidir. Shu bois, bank kengashlari tomonidan aktivlarni joylashtirish strategiyasini ishlab chiqish, uning ijrosini nazorat qilish va qaror qabul qilish jarayonlarini takomillashtirish masalalari o‘rganilgan
ESG-ТРАНСФОРМАЦИЯ ПРЕДПРИЯТИЙ ПО ПРОИЗВОДСТВУ ПОЛИМЕРНОЙ УПАКОВКИ: ТЕОРИЯ, ОТРАСЛЕВАЯ СПЕЦИФИКА И МИРОВЫЕ ПРАКТИКИ
В статье на основе синтеза стейкхолдерского, институционального и ресурсного подходов раскрываются теоретические основы ESG-трансформации предприятий полимерной упаковочной индустрии. Выявлена отраслевая специфика экологических, социальных и управленческих рисков и возможностей, предложена авторская методика их количественной оценки. На примере шести ведущих мировых производителей (Valgroup, Amcor/Berry Global, Sealed Air, Thinkpac, Tetra Pak, Henkel) проанализированы модели интеграции ESG-принципов в корпоративное управление. Разработан трёхэтапный подход к ESG-трансформации, адаптированный для предприятий развивающихся стран, включая Узбекистан. Материалы статьи могут служить методологической основой для формирования стратегии устойчивого развития на предприятиях — производителях полимерной упаковки
O‘ZBEKISTONDA AGROTURIZMNI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
O‘zbekistonda agroturizmni rivojlantirish istiqbollari xalqaro ilmiy adabiyotlar, Scopus va Web of Science bazalarida indekslangan manbalar hamda 2020-2024-yillardagi statistik ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot aralash metodologiya, ya’ni miqdoriy va sifat yondashuvlari negizida amalga oshirilgan. Global agroturizm bozori hajmi 2024-yilda 88,5 mlrd AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga qadar 141 mlrd dollarga yetishi prognoz qilinmoqda. O‘zbekistonda sohaning dastlabki rivojlanish bosqichi shakllangan bo‘lib, 2024-yilda mamlakatga 7,96 million xorijiy sayyoh tashrif buyurgan va turizm xizmatlari eksporti 3,52 mlrd AQSh dollariga yetgan. Shu bilan birga, qishloq hududlari va agroturizm yo‘nalishlarining mavjud salohiyatidan to‘liq foydalanilmayotgani kuzatiladi. Tadqiqot davomida ushbu holatning omillari aniqlanib, SWOT tahlili asosida tegishli xulosalar ishlab chiqilgan.
SAVDO FAOLIYATIDA MIJOZ EHTIYOJLARINI ANIQLASH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada zamonaviy raqobatbardosh savdo muhitida korxona va tashkilotlarning muvaffaqiyatli faoliyati mijozlar ehtiyojlarini to‘g‘ri aniqlash hamda ularni qondirish darajasiga bevosita bog‘liqligi yoritilgan. Mijozlar ehtiyojlarini chuqur o‘rganish va ular asosida savdo strategiyalarini shakllantirish har bir tashkilotning muhim vazifalaridan biriga aylanmoqda. Chunki zamonaviy iste’molchi nafaqat mahsulot yoki xizmat sifati, balki ularning individual ehtiyojlariga mosligi, qulayligi va ko‘rsatilayotgan xizmat darajasiga ham katta e’tibor qaratadi. Bugungi globallashuv jarayonida mijozlar ehtiyojlarini aniqlash va ularni samarali qondirish usullari muntazam ravishda takomillashib bormoqda. Xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatadiki, kompaniyalar o‘z mijozlari bilan mustahkam munosabatlar o‘rnatib, ularning ehtiyojlarini to‘g‘ri aniqlagan taqdirda bozordagi mavqeini mustahkamlab, raqobat ustunligiga erishadi. Mijozlar ehtiyojlarini aniqlash va qondirish savdo faoliyatining barcha bosqichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi
ОСОБЕННОСТИ ФИНАНСИРОВАНИЯ СИСТЕМ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ В СТРАНАХ ЕВРОПЕЙСКОГО СОЮЗА
Рассмотрены особенности финансирования систем здравоохранения в странах Европейского союза. Цель исследования заключается в развитии теоретических и методических положений, формирующих основу эффективного совершенствования системы финансирования здравоохранения Кыргызской Республики. На основе анализа сущности и содержания системы финансирования здравоохранения в Кыргызской Республике выявлены особенности организации и финансирования здравоохранения в странах Европейского союза, в частности в Дании, Франции, Италии и Германии. Полученные результаты могут быть использованы при совершенствовании механизмов финансирования национальной системы здравоохранения
O‘ZBEKISTONDA YASHIL TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI MOLIYALASHTIRISH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda yashil tadbirkorlikni rivojlantirishning moliyaviy mexanizmlari, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda ekologik barqarorlikni ta’minlashdagi o‘rni tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida yashil iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va innovatsion tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qo‘llabquvvatlashning zamonaviy instrumentlari, jumladan, yashil kreditlar, ekologik investitsiyalar, davlat subsidiyalari, xalqaro grantlar, “yashil obligatsiyalar” va xususiy investitsiyalar mexanizmlarining amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada rivojlangan davlatlar tajribasi asosida yashil tadbirkorlikni moliyalashtirishning institutsional asoslari o‘rganilib, ularni O‘zbekiston iqtisodiyotiga moslashtirish imkoniyatlari baholangan. Tadqiqot natijasida yashil tadbirkorlikni rivojlantirish uchun moliyaviy resurslardan samarali foydalanish, ekologik innovatsiyalarni rag‘batlantirish hamda davlat-xususiy sheriklik asosida investitsion faollikni oshirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Maqola natijalari mamlakatda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish, uglerod chiqindilarini kamaytirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga xizmat qiladi
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA TOG‘ TURIZMINI BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida tog‘ turizmini barqaror rivojlantirish istiqbollari tahlil qilinadi. Tog‘ hududlarida ekologik muvozanatni saqlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish hamda turizm infratuzilmasini ekologik talablar asosida rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, yashil texnologiyalarni joriy etish orqali tog‘ turizmining iqtisodiy samaradorligi va ekologik xavfsizligini oshirish yo‘llari yoritiladi.
TURIZMNI MINTAQAVIY RIVOJLANTIRISHDA DIVERSIFIKATSIYA JARAYONLARINING NAZARIY ASOSLARI VA HUDUDIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada turizm sohasida diversifikatsiya jarayonlarining nazariy asoslari, uning iqtisodiy mazmuni va hududiy xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilinib, turizm xizmatlarini diversifikatsiya qilishning zamonaviy yo‘nalishlari, rekreatsion resurslardan samarali foydalanish mexanizmlari hamda hududiy rivojlanishga ta’siri yoritilgan
KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHNING OBYEKTIV ZARURATI, TASHKILIY-IQTISODIY JIHATLARI
Maqolada O‘zbekiston Respublikasi va uning hududlarida 2020–2024-yillar davomida kichik tadbirkorlik subyektlarining jami bandlikdagi ulushi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida hududlar kesimida kichik biznesning aholi bandligini ta’minlashdagi o‘rni, uning dinamikasi hamda hududlararo farqlanish xususiyatlari o‘rganilgan. Tahlil natijalariga ko‘ra, kichik tadbirkorlik subyektlari mamlakatda bandlikni ta’minlashning muhim omili ekanligi aniqlangan. Shuningdek, kichik biznesning bandlikdagi ulushini oshirish va hududlarda tadbirkorlik faoliyatini yanada rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
MINTAQA IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISHDA TIBBIY TURIZM RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH OMILLARI
Mazkur tadqiqotda mintaqa iqtisodiyotini rivojlantirishda tibbiy turizm raqobatbardoshligini oshiruvchi omillar tahlil qilindi. Tadqiqot davomida global tibbiy turizm bozori rivojlanish tendensiyalari, Oʻzbekistonning ushbu bozordagi oʻrni hamda xorijiy bemorlar oqimining dinamikasi oʻrganildi. Tibbiy turizm indeksining metodologik yondashuvlari asosida raqobatbardoshlikni shakllantiruvchi asosiy omillar - xizmat sifati, xalqaro akkreditatsiya, narx ustunligi, infratuzilma, raqamli marketing, kadrlar salohiyati va institutsional qoʻllabquvvatlash tizimlashtirildi. Tahlil natijalari mazkur omillar bemorlar oqimi, eksport daromadlari, investitsiyalar va bandlik koʻrsatkichlariga ijobiy taʼsir koʻrsatganini tasdiqladi. Tadqiqot yakunida tibbiy turizm salohiyatidan samarali foydalanish hamda hududlar iqtisodiy rivojlanishini jadallashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
SANOAT TARMOQLARIDA INVESTITSIYALARDAN SAMARALI FOYDALANISH YO‘LLARINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA).
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati sanoat tarmoqlarida investitsiyalardan samarali foydalanish masalasi ekonometrik modellashtirish usullari yordamida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida 2010–2023-yillarga oid statistik ma’lumotlar asosida ko‘p o‘zgaruvchili regressiya modeli, Granger sabab-oqibat testi va kointegratsiya tahlili qo‘llanilgan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, viloyat sanoatiga yo‘naltirilgan har 1 mlrd so‘mlik investitsiya viloyat yalpi hududiy mahsulotini o‘rtacha 2,34 mlrd so‘mga oshirish salohiyatiga ega. Tadqiqot natijalari asosida investitsiya mablag‘larini eng yuqori iqtisodiy samaradorlik ta’minlaydigan tarmoqlarga yo‘naltirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan
УЛУЧШЕНИЕ ОПЕРАЦИЙ С ЦЕННЫМИ БУМАГАМИ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ
В современных условиях развития финансового рынка операции с ценными бумагами становятся одним из важных направлений деятельности коммерческих банков. Развитие фондового рынка, цифровизация финансовых услуг и усиление конкуренции в банковском секторе требуют совершенствования механизмов управления инвестиционной деятельностью банков и повышения эффективности операций с ценными бумагами. Коммерческие банки выступают не только посредниками на рынке капитала, но и активными инвесторами, формирующими собственные инвестиционные портфели с целью получения дополнительного дохода, диверсификации активов и поддержания необходимого уровня ликвидности. В статье исследуются теоретические и практические аспекты осуществления операций с ценными бумагами в коммерческих банках, анализируются современные тенденции развития данного направления банковской деятельности, а также выявляются факторы, влияющие на эффективность инвестиционных операций. Особое внимание уделено анализу деятельности АКБ «Hamkorbank» в сфере операций с ценными бумагами, оценке структуры инвестиционного портфеля банка и динамики его изменений в последние годы. Рассматриваются основные виды ценных бумаг, используемых коммерческими банками, включая государственные облигации, корпоративные облигации и акции, а также особенности управления рисками при осуществлении инвестиционных операций.
RAQAMLI PLATFORMALAR ASOSIDA TURIZM XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHNING INNOVATSION MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada raqamli platformalar asosida turizm xizmatlarini rivojlantirishning innovatsion mexanizmlari iqtisodiy va texnologik yondashuvlar kesimida tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida turizm sohasi an’anaviy xizmat ko‘rsatish modelidan interaktiv, ma’lumotlarga asoslangan va mijoz ehtiyojlariga moslashuvchan xizmatlar tizimiga o‘tmoqda. Tadqiqotda onlayn bronlash tizimlari, mobil ilovalar, elektron to‘lovlar, sun’iy intellekt, Big Data, geolokatsiya xizmatlari, virtual turlar va raqamli marketing vositalarining turizm xizmatlari sifatiga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, raqamli platformalar orqali turistik mahsulotlarni diversifikatsiya qilish, xizmat ko‘rsatish tezkorligini oshirish, iste’molchi tajribasini individuallashtirish va hududiy turizm salohiyatini iqtisodiy muomalaga kiritish imkoniyatlari ochib beriladi. Maqolada raqamli platformalarning turizm korxonalari raqobatbardoshligini kuchaytirish, xarajatlarni optimallashtirish hamda ichki va tashqi turistik oqimlarni boshqarishdagi o‘rni asoslab beriladi.
DIGITAL TRANSFORMATION OF THE UZBEK LANGUAGE: NEOLOGISMS, CODE SWITCHING AND THE PROBLEM OF LANGUAGE RESOURCES IN ARTIFICIAL INTELLIGENCE TOOLS
This article analyzes the transformation of the Uzbek language in the digital environment across three main areas. Digital technologies are driving rapid changes in the language: lexical units borrowed from English, graphic abbreviations, symbols expressing emotions, and hybrid forms have become actively used on the internet and social media. At the same time, natural language processing (NLP) systems working with the Uzbek language, such as text analysis, machine translation, and speech recognition models, are insufficiently equipped with corpus and linguistic databases
INTERNAL AND EXTERNAL FACTORS IN THE FORMATION OF UZBEK TERMINOLOGY: HISTORICAL STAGES AND CURRENT STATE
This article examines the formation and development of Uzbek terminology through the prism of internal and external factors across historical stages. The study analyzes how native word-formation mechanisms (internal factors) and language contacts with Arabic, Persian, Russian, and English (external factors) have shaped the terminological system of Uzbek. Based on a diachronic analysis of terminological sources from the 10th century to the present, the research identifies four historical stages: the classical period (10th–19th centuries), Soviet Russification period (1920s–1980s), independence period (1990s–2010s), and digital globalization period (2020–present). The findings reveal that while internal factors dominated terminology formation in the classical period, external factors became predominant during Soviet rule.
PRAGMATIC AND DERIVATIONAL CHANGES OF THE UZBEK LANGUAGE IN YOUTH SPEECH (BASED ON SOCIAL MEDIA AND MEDIA TEXTS)
This article analyzes pragmatic and derivational changes occurring in the speech of Uzbekspeaking youth, using a corpus of social media and media texts from 2022–2026. The study draws on a 300,000-word corpus of comments on Telegram, Instagram, and YouTube, as well as 500 media texts from online publications targeting youth. The results demonstrate that youth speech is not a simplified or corrupted version of standard Uzbek, but a creative laboratory where new linguistic forms emerge and spread
KICHIK KORXONALARDA BUXGALTERIYA HISOBI VA TAHLIL USLUBLARINI MILLIY STANDARTLAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISH
Tadqiqot kichik korxonalarda buxgalteriya hisobi va iqtisodiy tahlil tizimini takomillashtirishning nazariy hamda uslubiy asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda Buxgalteriya hisobi milliy standartlari (BHMS) asosida hisob yuritish samaradorligi va moliyaviy tahlil mexanizmlarining amaliy ahamiyati baholangan. Ekonometrik model yordamida kichik korxonalar faoliyatiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlanib, integratsiyalashgan hisob va tahlil modeli taklif etilgan. Olingan natijalar hisob va tahlil tizimlarini uyg‘unlashtirish boshqaruv samaradorligini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatadi.
THE VOLUME OF AGRICULTURAL PRODUCTION IN THE REGION AND THE ROLE OF REGIONAL SPECIALIZATION IN ENSURING FOOD SECURITY
This article analyzes the volume, structure, and role of agricultural production in ensuring food security through regional specialization. Using the FAO methodology and 2023 statistical data, the study identifies key indicators of food security and highlights the importance of balanced food consumption and sufficient food reserves. The results reveal distinct patterns of regional specialization: the Fergana Valley specializes in vegetable and fruit production, while the southern regions demonstrate strong potential in livestock and forage production. Correlation (r = 0.78) and regression (R² = 0.61) analyses confirm a strong positive relationship between infrastructure development and food security. The findings indicate that further improvement of storage facilities, logistics systems, and agricultural infrastructure can significantly strengthen regional food security and support sustainable agricultural development
TURIZM XIZMATLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH: VIRTUAL VA KENGAYTIRILGAN REALLIK TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada turizm xizmatlari samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalarning, xususan, virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (AR) texnologiyalarining o‘rni hamda ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida VR va AR texnologiyalarining turizm sohasida qo‘llanilish yo‘nalishlari, ularning sayyohlar xulq-atvori, qaror qabul qilish jarayoni, xizmatlar sifati va turistik korxonalarning raqobatbardoshligiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari mazkur texnologiyalar turistik xizmatlarni diversifikatsiya qilish, mijozlar tajribasini boyitish hamda soha samaradorligini oshirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
MINTAQALARDA PARRANDACHILIK MAHSULOTLARI YETISHTIRISHNING SAMARADORLIK DARAJASINI BAHOLASH USULLARI VA MEZONLARI
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida parrandachilik mahsulotlari, xususan tuxum ishlab chiqarish samaradorligini baholashning ilmiy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotda hududiy parrandachilik tarmog‘ining rivojlanish tendensiyalari tahlil qilinib, mahsulot ishlab chiqarish samaradorligini kompleks baholash uchun integrallashgan samaradorlik indeksi taklif etilgan. Indeks tarkibiga ozuqa sarfining mahsuldorlik koeffitsiyenti, xarajatlar rentabelligi, mehnat unumdorligi va asosiy vositalar qaytimi kabi muhim iqtisodiy ko‘rsatkichlar kiritilgan. Ularning vazn koeffitsiyentlari asosida umumiy samaradorlik darajasi aniqlangan. Olingan natijalar Surxondaryo viloyatida tuxum ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish hamda parrandachilik tarmog‘ining barqaror rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
ПОВЕДЕНЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ ПОТРЕБЛЕНИЯ ИНОСТРАННЫХ ТУРИСТОВ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН: ПСИХОГРАФИЧЕСКАЯ СЕГМЕНТАЦИЯ И УПРАВЛЕНЧЕСКИЕ ИМПЛИКАЦИИ
Республике Узбекистан на основе психографической сегментации и многоуровневого анализа факторов выбора туристской дестинации. Цель исследования — установить механизмы, обусловливающие различия в туристских расходах между сегментами въездного потока, и обосновать управленческие приоритеты туристской политики. Методологическую базу составляют психографическая типология С. Плога (1974, 1991), концепция иерархии факторов выбора дестинации ЮНВТО (2007), модель «образ — удовлетворённость — лояльность» (Chi & Qu, 2008), а также верифицированные статистические данные Агентства статистики при Президенте Республики Узбекистан за 2021–2024 годы. Выявлена принципиальная асимметрия: аллоцентрики (~7–8 % пограничного потока) формируют непропорционально высокую долю экспортной выручки, тогда как психоцентрики (~69 % потока) обеспечивают стабильную базовую загрузку туристской инфраструктуры. Установлено, что развитие премиальных услуг открывает новые перспективы в дополнение к традиционной ценовой конкуренции; приоритетами выступают повышение качества туристского продукта, дальнейшее совершенствование сервиса и управление цифровой репутацией дестинации. Разработана интегральная матрица поведенческих профилей иностранных туристов и управленческих приоритетов, позволяющая дифференцировать инструменты государственной туристской политики по сегментам
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK VA O‘RTA BIZNES RIVOJLANISHI SHAROITIDA YANGI INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR VA STARTAPLARDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini yo‘lga qo‘yish va davlat darajasida rivojlantirish masalalari, istiqbollari, kelajakda Yangi O‘zbekistonda kichik biznesni rolini yanada oshirish chora-tadbirlari yoritib berilgan. Yangi innovatsion texnologiyalar, sun’iy intellekt, startap, blokchaynlarni joriy qilish yo‘llari bilan kelajak istiqbollarini aniqlab berilgan
SUG‘URTA BOZORINI MILLIY IQTISODIYOTGA INTEGRATSIYA QILISH VA UNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING USLUBIY ASOSLARI
Ushbu maqolada sug‘urta bozorini milliy iqtisodiyotga integratsiya qilish va uni innovatsion rivojlantirishning uslubiy asoslarining dolzarbligi, sohadagi mavjud islohotlar, xususan, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi va ishlab chiqarish jarayonlari uzluksizligini ta’minlash maqsadida sug‘urta bozorini va sug‘urta xizmatlari mazmun-mohiyatini va tadrijiy rivojlanishini o‘rganish va tadqiq etish maqsadga muvofiq. Jamiyat taraqqiyotida sug‘urta xizmatlari aholi va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning mulkiy manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi va aholini ijtimoiy himoya qilishda sug‘urtaning o‘rni haqida nazariy ma’lumotlar va amaliy jihatlari o‘rganilib, takliflar keltirilgan.
MOLIYALASHTIRILADIGAN LOYIHALAR INVESTITSIYA PORTFELINING MAHSULDORLIGI TAHLILI
Ushbu maqolada investitsiya portfeli samaradorligini baholash jarayonida belgilangan xususiyatlarga ega bo‘lgan yangi sifatdagi investitsiyalarni shakllantirish masalalari hamda minimal xavf va belgilangan likvidlik darajasida talab etiladigan rentabellikka erishish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Portfel rentabelligini baholashda mablag‘larni joylashtirish yoki qaytarib olish vaqti muhim ahamiyat kasb etadi. Agar ushbu operatsiyalar tahlil qilinayotgan davr yakunlanishidan oldin amalga oshirilsa, rentabellikni hisoblash portfelning yakuniy bozor qiymatini tegishli ravishda tuzatish orqali amalga oshirilishi lozim. Xususan, mablag‘ kiritilganda yakuniy qiymat depozit summasiga kamaytiriladi, mablag‘ yechib olinganda esa yechilgan summaga oshiriladi. Shuningdek, maqolada investitsiya portfeli samaradorligini baholash ko‘rsatkichlarini aniqlash va hisoblash usullari, investorlar uchun investitsiya obyektlarining jozibadorligini baholashda uchraydigan muammolar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha muallifning ilmiy yondashuvlari va amaliy takliflari keltirilgan
YASHIL ENERGIYA SEKTORIDA VENCHUR INVESTITSIYALARINING RIVOJLANISHI: GLOBAL TENDENSIYALAR VA O‘ZBEKISTON IMKONIYATLARI
Global yashil energiya sektorida venchur kapitalining rivojlanish tendensiyalari tahlil qilinadi. Iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq muammolarni hal etishda venchur investitsiyalar yashil texnologiyalarni moliyalashtirishning muhim manbalaridan biriga aylanib bormoqda. 2022–2025-yillar ma’lumotlari asosida yashil energiya yo‘nalishiga yo‘naltirilgan venchur kapital investitsiyalari hajmining 47 foizga oshgani ko‘rsatib beriladi. IMRAD metodologiyasi asosida quyosh energetikasi, shamol energetikasi, vodorod iqtisodiyoti hamda energiyani saqlash tizimlari sohasidagi innovatsion startaplarni moliyalashtirish mexanizmlari o‘rganiladi. O‘zbekiston sharoitida yashil energiya loyihalariga venchur investitsiyalarni jalb etishning huquqiy, iqtisodiy va infratuzilmaviy omillari baholanadi. Tadqiqot natijalari qulay tartibga solish muhiti va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini rivojlantirish orqali 2030-yilgacha mamlakatda samarali yashil venchur ekotizimini shakllantirish imkoniyati mavjudligini ko‘rsatadi.
MILLIY KOMPANIYALARNI BAYNALMILALLASHUV BOSQICHLARI VA XALQARO KORPORATIV BIRLASHUVLAR (M&A) STRATEGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada xalqaro kompaniyalar va transmilliy korporatsiyalarning (TMK) zamonaviy global iqtisodiyotdagi oʻrni, ularning anʼanaviy monopolistik birlashmalardan (kartel, sindikat, trest) farqli jihatlari tahlil qilinadi. Milliy kompaniyalarning xalqaro darajaga koʻtarilishini ragʻbatlantiruvchi asosiy iqtisodiy omillar, tashqi iqtisodiy faoliyatning evolyutsion bosqichlari (bir martalik bitimlardan to TMK shakllanishigacha) va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarni tartibga solishdagi institutsional tizimi yoritilgan. Shuningdek, kompaniyalarning qoʻshilishi strategiyalari va transmilliylashuv indeksini hisoblash metodologiyasi amaliy jihatdan asoslab berilgan
VINOCHILIK SANOATI KORXONALARIDA TOVAR-MODDIY ZAXIRALAR AUDITINI TASHKIL QILISH VA O‘TKAZISH TARTIBI
Mazkur maqolada vinochilik sanoati korxonalarida tovar-moddiy zaxiralar auditini tashkil qilish va o‘tkazishning nazariy-metodologik asoslari yoritilgan. Auditning maqsad va vazifalari, xalqaro audit standartlari asosida rejalashtirish tartibi, ichki nazorat tizimini baholash, audit amallarini qo‘llash va auditorlik dalillarini to‘plash metodlari tahlil qilingan. Shuningdek, vinochilik sanoati korxonalarida tovar-moddiy zaxiralar auditini tashkil qilish va o‘tkazish tartibi yuzasidan xulosa va tavsiyalar asoslangan
QISHLOQ XO‘JALIGINI IQLIM VA EKOLOGIK O‘ZGARISHLARGA MOSLASHTIRISHDA SMART TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH METODOLOGIYASINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligini iqlim va ekologik o‘zgarishlarga moslashtirishda smart texnologiyalarni joriy etishning ilmiy-uslubiy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda IoT sensorlari, sun’iy intellekt, masofadan zondlash, GIS, dronlar va Big Data texnologiyalarining agrar ishlab chiqarish samaradorligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, smart texnologiyalar asosida resurslardan oqilona foydalanish, iqlim xavflarini prognozlash va ekologik barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
QISHLOQ XO‘JALIGIDA MEVACHILIK KLASTERLARINI TASHKIL ETISHNING ISHLAB CHIQARISH VA RENTABELLIK KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligida mevachilik klasterlarini tashkil etishning ishlab chiqarish hajmi va rentabellik ko‘rsatkichlariga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot davomida klaster tizimining meva yetishtirish samaradorligi, hosildorlik darajasi, mahsulot tannarxi, foyda va rentabellik ko‘rsatkichlariga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, klasterlash orqali ishlab chiqarish, saqlash, qayta ishlash va realizatsiya jarayonlari o‘rtasidagi integratsiyaning iqtisodiy afzalliklari baholangan. Tadqiqot natijalari mevachilik tarmog‘ining raqobatbardoshligini oshirish va klaster faoliyati samaradorligini kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA QURILISH XIZMATLARINI SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING STRATEGIK MODELI
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida qurilish xizmatlarini sun’iy intellekt asosida rivojlantirishning strategik modeli va uning amaliy ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqotda qurilish xizmatlari bozorining hozirgi holati, raqamlashtirish jarayonlari hamda sun’iy intellekt texnologiyalarining loyiha boshqaruvi, qurilish jarayonlarini monitoring qilish, resurslardan foydalanishni optimallashtirish va xizmatlar sifatini oshirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, hududning ijtimoiy-iqtisodiy xususiyatlari hisobga olingan holda qurilish xizmatlarini modernizatsiya qilishning strategik modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari qurilish sohasining raqobatbardoshligini oshirish, boshqaruv samaradorligini takomillashtirish va innovatsion rivojlanishni jadallashtirishga qaratilgan ilmiyamaliy tavsiyalarni shakllantirish imkonini beradi.
TOG‘-KON SANOATI KORXONALARIDA RESURS TEJAMKOR TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI
Maqolada tog‘-kon sanoati korxonalarida resurs tejamkor texnologiyalar asosida iqtisodiy samaradorlikni oshirishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Resurs tejamkorlik iqtisodiy samaradorlik, ekologik barqarorlik va strategik raqobatbardoshlikni birlashtiruvchi kompleks boshqaruv mexanizmi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda yashil iqtisodiyot, sirkulyar iqtisodiyot, resurs samaradorligi va texnologik modernizatsiya konsepsiyalari asosida tog‘-kon korxonalarining samaradorligini baholashga doir yondashuvlar tizimlashtirilgan. Shuningdek, energiya intensivligi, suv aylanishi, chiqindilarni qayta ishlash, texnik eskirish va ekologik rejalashtirish kabi omillarning iqtisodiy natijalarga ta’siri asoslangan
THE DEVELOPMENT OF THE NATIONAL INSURANCE MARKET AND THE LEVEL OF INCLUSIVENESS
In recent years, financial inclusion has become one of the key priorities of global economic policy. As an important segment of the financial system, the insurance market plays a significant role in protecting households and business entities from various economic risks, mobilizing investment resources, and ensuring economic stability. This study is devoted to assessing the overall state of development of the national insurance market and its level of inclusiveness. Statistical analysis, comparative approaches, and econometric methods were applied in the research. In addition, a composite index was developed to evaluate insurance inclusiveness. The results of the study indicate that there is a significant relationship between the level of development of the insurance market and indicators of financial inclusion. At the same time, it was revealed that insurance services are not yet sufficiently accessible to some lower-income population groups. Based on the results of the study, institutional and economic mechanisms aimed at improving the inclusiveness of the insurance market were proposed.
TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH MEXANIZMLARI
To‘qimachilik sanoati mamlakat iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning barqaror rivojlanishi uchun zamonaviy boshqaruv yondashuvlari zarur. Ushbu ilmiy ishda to‘qimachilik korxonalarida strategik menejment tizimini shakllantirish va samarali joriy etish masalalari o‘rganiladi. Tahlillar asosida korxonalarning ichki va tashqi muhitda raqobatbardoshligini ta’minlash, innovatsion yondashuvlarni joriy qilish va uzoq muddatli rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishning amaliy jihatlari yoritiladi. Shuningdek, strategik rejalashtirish, monitoring va baholash bosqichlarining samarali tashkil etilishi korxonaning iqtisodiy barqarorligini oshirishga xizmat qilishi asoslab beriladi. Tadqiqot davomida ilg‘or xorijiy tajribalar tahlil qilinib, ular asosida milliy sharoitga mos strategik menejment modeli ishlab chiqiladi. Mazkur ish natijalari to‘qimachilik sohasidagi menejerlar, tadqiqotchilar hamda siyosat yurituvchilar uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN MAHALLALARDA KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHGA KO‘MAKLASHISH
Mazkur maqolada tijorat banklarining mahalla darajasida kambag‘allikni qisqartirishga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqotda mikromoliyalashtirish, oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash kreditlari, “Yoshlar daftari”, “Ayollar daftari” va “Kambag‘allikni qisqartirish reytingi” kabi davlat dasturlari doirasida banklar faoliyati o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, banklarning qishloq joylarga kreditlar yetkazib berishdagi ulushi oshgan sari oilalarning daromad darajasi va tadbirkorlik faolligi sezilarli darajada o‘sadi
THE IMPACT OF LOYALTY PROGRAMS ON CUSTOMER RETENTION IN ONLINE COSMETICS: A MIXED-METHODS STUDY
This study investigates the influence of loyalty programs on customer retention in the online cosmetics industry. The research highlights the dual pathways of loyalty programs: their role in driving repeat purchase behavior and emotional engagement. Utilizing a mixed-method approach that includes qualitative interviews and a quantitative survey, this study demonstrates that well-designed loyalty programs can significantly enhance customer retention. Findings reveal that clarity and usability in loyalty program design, alongside the provision of relevant and appealing rewards, contribute to consumer satisfaction and loyalty. However, issues with loyalty fatigue and privacy concerns were found to potentially undermine these benefits. The study concludes with strategic recommendations for online retailers aiming to enhance loyalty program effectiveness and foster lasting consumer relationships
IQLIM O‘ZGARISHI VA “YASHIL” TRANSFORMATSIYANING JAHON MOLIYA BOZORLARIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada iqlim o‘zgarishi va “yashil transformatsiya” jarayonlarining jahon moliya bozorlariga ko‘rsatayotgan ko‘p qirrali ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida ESG (Environmental, Social and Governance) tamoyillarining kapital bozorlari dinamikasiga integratsiyalashuvi, yashil obligatsiyalar hamda barqaror moliyalashtirish mexanizmlarining rivojlanish tendensiyalari, shuningdek, iqlim risklarining bank tizimi va investitsion portfellarga sistematik ta’siri o‘rganilgan. Parij kelishuvi, Net Zero strategiyasi va xalqaro moliya institutlarining iqlim siyosatidagi o‘rni hamda ularning moliyaviy oqibatlari batafsil tahlil qilingan. Rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning “yashil moliya” sohasidagi tajribasi qiyosiy tahlil asosida baholanib, O‘zbekiston uchun strategik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
KICHIK BIZNES RIVOJLANISHIDA RAQAMLI PLATFORMALAR - ELEKTRON TIJORAT SAYTLARI, MARKETPLEYSLAR VA MOBIL ILOVALARNING O‘RNI
Ushbu maqolada kichik biznes rivojlanishida raqamli platformalarning tutgan o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Xususan, elektron tijorat saytlari, marketpleyslar va mobil ilovalarning tadbirkorlik faoliyatini kengaytirish, yangi mijozlarni jalb etish, savdo hajmini oshirish hamda biznes jarayonlarini optimallashtirishdagi imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalar asosida kichik biznes subyektlarining raqobatbardoshligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va bozor infratuzilmasini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari raqamli platformalarning kichik biznesning barqaror rivojlanishidagi muhim omil ekanligini ko‘rsatadi
SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING BIZNES JARAYONLARINI OPTIMALLASHTIRISHDAGI IQTISODIY SAMARADORLIGI
Ushbu maqola sun’iy intellekt texnologiyalarining biznes jarayonlarini optimallashtirishdagi iqtisodiy samaradorligini o‘rganishga qaratilgan. Maqolada sun’iy intellektning ishlab chiqarish va sanoat korxonalarida, xizmat ko‘rsatish sohasida, ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilishda, inson resurslarini boshqarishda hamda innovatsion biznes yechimlarini yaratishda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarining korxonalarda samaradorlikni oshirish, xarajatlarni qisqartirish, resurslardan tejamkor foydalanish va raqobatbardoshlikni kuchaytirishdagi imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellektning biznes jarayonlarini avtomatlashtirish orqali iqtisodiy natijadorlikni oshirishga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini asoslab beradi.
QISHLOQ XO‘JALIGIDA SABZAVOTCHILIK MAHSULOTLARI LOGISTIKASINI RAQAMLASHTIRISH ORQALI BOZOR INFRATUZILMASI SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligida sabzavotchilik mahsulotlari logistikasini raqamlashtirish orqali bozor infratuzilmasi samaradorligini oshirish masalalari tadqiq etilgan. Raqamli logistika platformalari, aqlli monitoring tizimlari, ma’lumotlar almashinuvi va logistika jarayonlarini avtomatlashtirishning mahsulot yetkazib berish zanjiriga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, logistika xarajatlarini kamaytirish, mahsulot yo‘qotishlarini minimallashtirish, ta’minot zanjiri shaffofligini ta’minlash hamda ishlab chiqaruvchi va iste’molchi o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlashning ustuvor yo‘nalishlari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, sabzavotchilik mahsulotlari bozor infratuzilmasini modernizatsiya qilish va uning raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqilgan
МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К АГРЕГИРОВАНИЮ РАЗРОЗНЕННЫХ ДАННЫХ В ЭКОНОМЕТРИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЯХ
В статье рассматриваются методологические подходы к агрегированию разрозненных и фрагментированных данных при проведении эконометрических исследований регионального уровня. Обосновывается необходимость предварительной гармонизации классификаторов, единиц измерения и временных рядов до построения регрессионных моделей. На основе открытых данных Агентства статистики Республики Узбекистан, рейтинга Open Data Inventory (ODIN) и публикаций ЕБРР и Всемирного банка проанализированы типовые источники несопоставимости региональной статистики. Предложена пошаговая схема агрегирования, включающая инвентаризацию источников, построение таблиц соответствия классификаторов, диагностику механизма пропуска данных и контроль суммируемости показателей по иерархии «район — область — страна». Сформулированы практические рекомендации для органов региональной статистики и исследователей, работающих с панельными данными переходных экономик.
SUG‘URTA TASHKILOTLARIDA MHXSGA O‘TISHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI
Ushbu maqolada sug‘urta tashkilotlarida Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) ga o‘tishning hozirgi holati va dolzarb muammolari tahlil qilingan. Xususan, IFRS 17 standartining joriy etilishi, uning sug‘urta kompaniyalari faoliyatiga ta’siri hamda moliyaviy hisobotlarning shaffofligini ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, MHXSni amaliyotga tatbiq etishda uchrayotgan kadrlar yetishmasligi, axborot tizimlarining nomukammalligi va yuqori xarajatlar kabi muammolar ko‘rib chiqilgan hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar berilgan.
O‘ZBEKISTON SOG‘LIQNI SAQLASH TIZIMINI RAQAMLASHTIRISHGA YO‘NALTIRILGAN INVESTITSIYALARNING XARAJAT-FOYDA TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimini raqamlashtirishga yo‘naltirilgan investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligi xarajat-foyda tahlili asosida ilmiy jihatdan baholangan. Tadqiqotda Sog‘liqni saqlash vazirligining 2021–2026-yillardagi moliyalashtirish ma’lumotlari, axborot tizimlari auditi natijalari hamda raqamlashtirish jarayoniga oid ma’muriy hujjatlar asosiy axborot manbasi sifatida foydalanilgan. Tahlil natijalari sog‘liqni saqlash tizimida mavjud axborot resurslarini yagona DMED platformasi doirasida konsolidatsiya qilish iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim omil bo‘layotganini ko‘rsatadi. Xususan, platformani ichki resurslar hisobidan ishlab chiqish orqali qariyb 58 mlrd so‘mlik ekvivalent xarajatlarning oldi olingani, alohida axborot tizimlari funksiyalarini yagona platformaga integratsiya qilish natijasida ishlab chiqish, litsenziyalash va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini optimallashtirish imkoniyati yaratilgani asoslab berilgan. Shuningdek, laboratoriya xizmatlari samaradorligining ortishi, hujjat aylanishi jarayonlarining soddalashuvi, takroriy tibbiy tekshiruvlarning kamayishi hamda tibbiyot xodimlarini qo‘shimcha xarajatlarsiz o‘qitish imkoniyatlari raqamli transformatsiyaning muhim operatsion afzalliklari sifatida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari sog‘liqni saqlash tizimini raqamlashtirishda iqtisodiy samara faqat investitsiyalar hajmiga emas, balki ularni konsolidatsiya, interoperabellik va resurslardan oqilona foydalanish tamoyillari asosida tashkil etishga ham bog‘liqligini ko‘rsatadi. Olingan ilmiy xulosalar sog‘liqni saqlash tizimida raqamli transformatsiyani strategik rejalashtirish, investitsiyalar samaradorligini baholash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA INNOVATSION TA’LIM TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etishning iqtisodiy samaradorligi ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Unda ta’lim tizimini raqamlashtirish, elektron ta’lim platformalari, masofaviy ta’lim, interaktiv pedagogik usullar hamda raqamli o‘quv resurslarining keng imkoniyatlari va iqtisodiy afzalliklari yoritilgan. Tadqiqotda innovatsion ta’lim texnologiyalarining inson kapitali sifatini oshirish, mehnat unumdorligini yuksaltirish va milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini kuchaytirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekistonda ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va raqamli transformatsiyani jadallashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlarning amaliy ahamiyati ochib berilgan. Mualliflar innovatsion ta’lim texnologiyalari xarajatlarni optimallashtirish, ta’lim sifati va kadrlar tayyorlash samaradorligini yanada oshirishning muhim omili ekanligini asoslaydilar.
ПРИМЕНЕНИЕ МЕТОДОВ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЯ В КРЕДИТНОМ СКОРИНГЕ РОЗНИЧНЫХ ЗАЁМЩИКОВ: ОПЫТ АКБ «КАПИТАЛБАНК» (РЕСПУБЛИКА УЗБЕКИСТАН)
Проведен сравнительный анализ методов машинного обучения, применяемых в системе оценки кредитоспособности физических лиц, на примере АКБ «Капиталбанк». В рамках исследования протестированы четыре модели: логистическая регрессия, случайный лес, градиентный бустинг (XGBoost) и нейронная сеть. Обучение моделей осуществлялось на основе данных кредитного портфеля банка за 2021–2024 гг. Установлено, что ключевыми предикторами дефолта являются долговая нагрузка (DTI), история просроченных платежей и стабильность доходов заемщика. Предложена трехэтапная модель внедрения ИИ-скоринга, обеспечивающая соответствие требованиям Центрального банка Республики Узбекистан и международным регуляторным стандартам.
INVESTITSION LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISHDA IPO VA KORPORATIV OBLIGATSIYALAR SAMARADORLIGI.
Mazkur maqolada investitsion loyihalarni moliyalashtirishda kapital bozori instrumentlari sifatida IPO (Initial Public Offering) va korporativ obligatsiyalarning samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda ushbu moliyalashtirish manbalarining investitsion loyihalarni amalga oshirishdagi afzalliklari, cheklovlari hamda korxonalar uchun iqtisodiy samaradorligi o‘rganilgan. Xalqaro tajriba va O‘zbekiston kapital bozori amaliyoti asosida IPO va korporativ obligatsiyalar orqali mablag‘ jalb qilishning moliyaviy natijalarga, kapital qiymatiga hamda investorlar manfaatlariga ta’siri baholangan
O‘ZBEKISTON TURIZM BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA MARKETING TADQIQOTLARNING AHAMIYATI.
Maqolada O‘zbekiston turizm bozorining rivojlanish tendensiyalari va ushbu jarayonda marketing tadqiqotlarining o‘rni tahlil qilingan. 2019–2023-yillarda turizm korxonalari sonining o‘zgarishi, pandemiyaning sohaga ta’siri hamda davlat tomonidan amalga oshirilgan qo‘llab-quvvatlash choralari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari marketing tadqiqotlari turizm xizmatlari bozorida talabni aniqlash, iste’molchilar ehtiyojlarini baholash, raqobatbardoshlikni oshirish va strategik qarorlar qabul qilishda muhim vosita ekanligini ko‘rsatdi. Shuningdek, turizm infratuzilmasini rivojlantirish, xizmatlarni raqamlashtirish, ekologik turizmni kengaytirish va xalqaro turizm bozorlarida pozitsiyalarni mustahkamlash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
O‘ZBEKISTONDA YASHIL VODOROD IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISHNING BIZNES VA INVESTITSION MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda yashil vodorod iqtisodiyotini rivojlantirish uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan biznes modellari va investitsion mexanizmlar ilmiy-analitik jihatdan yoritilgan. Mamlakatning qayta tiklanadigan energiya salohiyati, xususan, quyosh va shamol energetikasi resurslari asosida elektroliz texnologiyalari orqali yashil vodorod ishlab chiqarish istiqbollari baholangan. Xalqaro tajriba, jumladan Germaniya, Avstraliya, Xitoy va Yaqin Sharq davlatlarining muvaffaqiyatli yashil vodorod strategiyalari qiyosiy tahlil asosida ko‘rib chiqilgan. Davlat-xususiy sheriklik modellari, yashil obligatsiyalar, xalqaro moliyaviy institutlarning (Osiyo Taraqqiyot Banki, Jahon Banki, Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki) qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda ACWA Power kabi yirik xalqaro investorlarning loyihalari batafsil yoritilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonning yashil vodorod eksport salohiyatini yanada mustahkamlash, investitsion jozibadorligini oshirish va uzoq muddatli barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bo‘yicha amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi
XUFYONA IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHDA XALQARO TAJRIBALAR TAHLILI: SOLIQ ISLOHOTLARI VA RAQAMLASHTIRISHNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda xufyona iqtisodiyotni qisqartirishda soliq islohotlari va raqamlashtirishning ahamiyati tahlil qilingan. Xalqaro tajribalar asosida samarali mexanizmlar o‘rganilib, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlarning ijobiy natijalari baholangan. Tadqiqot natijalari soliq ma’muriyatchiligini yanada takomillashtirish hamda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish iqtisodiy shaffoflikni oshirish va xufyona iqtisodiyot ulushini kamaytirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
XORIJIY DAVLATLAR AMALIYOTIDA XUSUSIY INVESTITSIYALAR VA AHOLI DAROMADLARI O‘RTASIDAGI MUTANOSIBLIKNI TARTIBGA SOLISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada xususiy investitsiyalar oqimi hamda aholi real daromadlarining o‘sish dinamikasi o‘rtasidagi tarkibiy-makroiqtisodiy mutanosiblikni ta’minlash masalalari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Investitsiya jarayonlarining yuqori qo‘shilgan qiymatli ish o‘rinlarini yaratish, bandlik tuzilmasini transformatsiya qilish hamda mehnat unumdorligini oshirish orqali aholi farovonligiga ta’sir ko‘rsatish mexanizmlari ochib berilgan. Tadqiqotda iqtisodiyoti rivojlangan xorijiy davlatlar – Germaniya, Singapur, Yaponiya va Rossiyaning xususiy kapital samaradorligi hamda daromadlar taqsimoti muvozanatini saqlash borasidagi institutsional strategiyalari qiyosiy o‘rganilgan. Tahlillar natijasida milliy iqtisodiyotning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish bilan bir qatorda, aholi moddiy farovonligining tizimli o‘sishini kafolatlovchi konseptual yondashuvlar va ilmiy-amaliy tavsiyalar majmuasi ishlab chiqilgan.
QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARINI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY TAHLILI VA BASHORATI
Mazkur ilmiy tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasida qayta tiklanadigan energiya manbalarining izchil rivojlanish dinamikasi chuqur tahlil qilingan bo‘lib, bu boradagi asosiy o‘sish omillari yuqori baholangan hamda 2035-yilgacha bo‘lgan davrda qayta tiklanadigan energiya ishlab chiqarish hajmini muttasil oshirib borishning istiqbolli ekonometrik prognozi muvaffaqiyatli tuzilgan. Ushbu tadqiqotning metodologik asosini sohaga kiritilayotgan yirik investitsiyalarning, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining yangi o‘rnatilgan quvvatlari hamda mamlakatimizdagi elektr energiyasi iste’molining barqaror o‘sishining “yashil” energiya ishlab chiqarishning umumiy hajmiga ko‘rsatadigan samarali ta’sirini har tomonlama baholash imkonini beruvchi ko‘p o‘lchovli chiziqli regressiya (OLS) ekonometrik modeli tashkil etadi
ВЛИЯНИЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ПРОГРЕССА НА ЗАНЯТОСТЬ: ОПТИМИЗАЦИЯ И ТРАНСФОРМАЦИЯ РАБОЧИХ МЕСТ
Данная статья посвящена глубокому изучению влияния цифровой экономики на позитивные изменения в структуре занятости. Основная цель исследования заключается в анализе того, как профессиональная структура рынка труда совершенствуется и модернизируется под воздействием процессов цифровизации. В работе особое внимание уделяется процессам перехода некоторых традиционных профессий в современную, инновационную форму, а также появлению абсолютно новых, перспективных видов деятельности. Эмпирическую базу исследования составляют важные статистические данные и точные графические анализы, отражающие динамику совершенствующихся и новых современных профессий. В процессе анализа широко использовались методы сравнительного и структурного анализа. Полученные научные результаты полностью подтверждают, что цифровая экономика оказывает стимулирующее развитие воздействие на сферу занятости, то есть в результате автоматизации происходит технологическая интеллектуализация отдельных рабочих мест и создание множества новых инновационных вакансий. В ходе исследования установлено, что наиболее высокие темпы роста наблюдаются в сферах информационных технологий, цифровых услуг и креативных индустрий. Результаты данного исследования могут быть эффективно использованы при разработке стратегий успешной адаптации и развития трудовых ресурсов в условиях цифровой трансформации.
TIJORAT BANKLARI MOLIYAVIY RESURSLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Tijorat banklarida moliyaviy resurslarni shakllantirish va ularni samarali boshqarish masalalari tadqiq etilib, mamlakat bank tizimining asosiy ko‘rsatkichlari tahlil qilinadi. Moliyaviy resurslarni boshqarishning nazariy asoslari, uning zarurati hamda o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Shuningdek, rivojlangan mamlakatlar bank amaliyotida resurslarni jalb etish tajribasi qiyosiy tahlil qilinib, O‘zbekiston tijorat banklarida moliyaviy resurslarni boshqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
SAVDODA MARKETING TADQIQOTLARINING ZAMONAVIY TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada savdo sohasida marketing tadqiqotlarining zamonaviy tendensiyalari, ularning rivojlanish yo‘nalishlari va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida iste’molchilar xulq-atvoridagi o‘zgarishlar, katta ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt hamda analitik platformalarning rivojlanishi marketing tadqiqotlari metodologiyasini sezilarli darajada takomillashtirmoqda. Tadqiqot davomida zamonaviy marketing tadqiqotlarida qo‘llanilayotgan innovatsion usullar, ularning afzalliklari va savdo korxonalari faoliyatiga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, xalqaro tajriba tahlil qilinib, O‘zbekiston savdo korxonalarida marketing tadqiqotlarini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
КЛИМАТИЧЕСКОЕ ФИНАНСИРОВАНИЕ И ЧЕЛОВЕЧЕСКИЙ КАПИТАЛ В КОНТЕКСТЕ ДОСТИЖЕНИЯ ЦЕЛЕЙ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ
В данной статье представлен обзор сектора водоснабжения в республике, включая потребление воды населением. Узбекистан относится к странам с резко континентальным засушливым климатом и чрезвычайно высокими температурами в летний период, достигающими +60-70 °C. В результате более высокие температуры и более низкая влажность могут оказать негативное влияние на экономику страны. В данной статье на примере состояния источников питьевого водоснабжения страны рассматриваются национальные приоритеты. Даются рекомендации по стимулированию инноваций и мобилизации государственных и частных инвестиций для достижения устойчивого к изменению климата развития в секторе питьевого водоснабжения
UZOQ MUDDATLI AKTIVLARNI MOLIYAVIY HISOBOTDA AKS ETTIRISHNI MASALALARI
Buxgalteriya hisobi subyektlari amaliyotida asosiy vositalarga amortizatsiya hisoblash va hisobga olish, dastlabki tan olishda va undan keyingi qayta baholash, haqqoniy qiymatini aniqlash, qadrsizlanishini tekshirish hamda ularga doir axborotlarni moliyaviy hisobotda to‘g‘ri va ishonchli aks ettirish masalalariga oid muammolar ko‘zga tashlanmoqda. Ushbu maqolada biz asosiy vositalar amortizatsiyasi hisobining amaldagi holati va uni takomillashtirish masalasiga batafsil to‘xtalib, ularni takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar berib o‘tdik.
BANK SEKTORIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA XARAJAT SAMARADORLIGI: XALQARO TAJRIBA ASOSIDA EKONOMETRIK BAHOLASH
Mazkur tadqiqot zamonaviy tijorat banklarida raqamli texnologiyalar orqali operatsion xarajatlarni optimallashtirish imkoniyatlarini kompleks o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi raqamli bank texnologiyalari va fintech yechimlarining operatsion xarajatlar dinamikasiga ta’sirini miqdoriy baholash, shuningdek, O‘zbekiston tijorat banklari uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot obyekti sifatida JPMorgan Chase, DBS Bank, BBVA, Sberbank va TBC Bank kabi yetakchi xalqaro kredit tashkilotlari, shuningdek, O‘zbekiston tijorat banklari faoliyati ko‘rib chiqilgan. Metodologik asos sifatida tizimli tahlil, korrelyatsion-regression tahlil, ekonometrik modellashtirish va prognozlash usullaridan foydalanilgan. Ishlab chiqilgan chiziqli regressiya modeli (Y = β₀ + β₁X₁ + β₂X₂ + ε) orqali raqamli investitsiyalar hajmi va onlayn operatsiyalar ulushining operatsion xarajatlarga ta’siri miqdoriy jihatdan aniqlangan. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalarga yo‘naltirilgan investitsiyalarning 10 foizga oshishi operatsion xarajatlarni o‘rtacha 4,2–6,8 foizga kamaytiradi. Onlayn operatsiyalar ulushining 1 foizga oshishi esa xarajatlarni 0,31 foizga qisqartiradi. Xalqaro banklar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, rivojlangan raqamli infratuzilma banklarda xarajat samaradorligini 30–45 foizga yaxshilash imkonini beradi. Tadqiqotning amaliy ahamiyati shundaki, unda O‘zbekiston tijorat banklari uchun raqamli transformatsiya yo‘l xaritasi, investitsiya ustuvorliklari va xarajatlarni optimallashtirish strategiyalari taklif etilgan. Tadqiqot natijalari bank menejerlari, moliyaviy siyosat ishlab chiquvchilar va akademik doira vakillari uchun manfaatli bo‘lishi mumkin
TA’LIM MUASSASALARIDA LIDERLIK SAMARADORLIGINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada ta’lim muassasalarida liderlik samaradorligining nazariy-metodologik asoslari tahlil qilingan. Ta’lim tizimida rahbarlik faoliyatining mazmuni, liderlik tushunchasining ilmiy talqinlari hamda samarali liderlikni shakllantiruvchi omillar yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy ta’lim muassasalarida liderlik samaradorligini baholash mezonlari, boshqaruv jarayonlarida innovatsion yondashuvlardan foydalanishning ahamiyati va pedagogik jamoani boshqarishda liderlik kompetensiyalarining o‘rni ochib berilgan. Tadqiqot davomida tizimli, qiyosiy va tahliliy metodlardan foydalanilib, ta’lim muassasalarida liderlik samaradorligini oshirishga qaratilgan nazariy xulosalar hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari ta’lim boshqaruvi samaradorligini oshirish, rahbarlarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish va ta’lim sifatini yuksaltirishga xizmat qiladi
KICHIK VA O‘RTA BIZNESNI RAQAMLI KREDITLASHNING O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIGA TA’SIRI
O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznesni raqamli kreditlash tizimining rivojlanishi hamda uning iqtisodiyotga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida raqamli bank xizmatlari, sun’iy intellekt, katta hajmdagi ma’lumotlar (big data) va FinTech yechimlarining kreditlash jarayonlarini tezlashtirish, samaradorligini oshirish hamda moliyaviy inklyuziyani kengaytirishdagi o‘rni yoritilgan. Raqamli kreditlashning tadbirkorlik faolligi, investitsion jarayonlar va bandlik darajasiga ijobiy ta’siri asoslab berilgan. Shuningdek, kiberxavfsizlik, moliyaviy savodxonlik va tartibga solish mexanizmlariga oid masalalar tahlil qilinib, ularni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
SАNOАT TАRMOQLАRIDА QАYTА TIKLАNUVCHI ENERGIYА KONSEPSIYАSINING IQTISODIY VА INSTITUTSIONАL MАZMUNI
Mаzkur mаqolаdа sаnoаt tаrmoqlаridа qаytа tiklаnuvchi energiyа konsepsiyаsining iqtisodiy vа institutsionаl mаzmuni tаdqiq etilgаn. Tаdqiqotning аsosiy mаqsаdi qаytа tiklаnuvchi energiyаning nаzаriy аsoslаrini tizimlаshtirish hаmdа uning sаnoаt rivojlаnishidаgi аhаmiyаtini аniqlаshdаn iborаt. Tаdqiqot dаvomidа xorijiy olimlаrning ilmiy qаrаshlаri qiyosiy tаhlil qilindi vа zаmonаviy energetik trаnsformаtsiyа jаrаyonlаrining o‘zigа xos xususiyаtlаri аniqlаndi. Tаhlil nаtijаlаri qаytа tiklаnuvchi energiyаdаn foydаlаnish energiyа sаmаrаdorligini oshirishgа, ishlаb chiqаrish xаrаjаtlаrini kаmаytirishgа vа ekologik bаrqаrorlikni tа’minlаshgа xizmаt qilishini ko‘rsаtdi. Shuningdek, qаytа tiklаnuvchi energiyа tizimlаrining sаmаrаli fаoliyаti institutsionаl muhitning rivojlаngаnlik dаrаjаsi bilаn chаmbаrchаs bog‘liqligi аniqlаndi. Tаdqiqotning ilmiy yаngiligi qаytа tiklаnuvchi energiyаning iqtisodiy vа institutsionаl omillаrini yаgonа konseptuаl yondаshuv аsosidа tizimlаshtirishdаn iborаt.
ЭКОНОМИЧЕСКИЕ, СОЦИАЛЬНЫЕ И ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ КУЛЬТУРНОГО ТУРИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ
В данной статье рассматриваются экономические, социальные и экологические аспекты развития культурного туризма в Узбекистане. Исследуется роль культурного туризма в стимулировании экономического роста, создании новых рабочих мест, сохранении культурного наследия и обеспечении устойчивого развития регионов. Особое внимание уделяется влиянию культурного туризма на местные сообщества, повышение уровня жизни населения и укрепление национальной идентичности. Рассматриваются экологические аспекты развития культурного туризма, включая вопросы сохранения историко-культурных объектов, рационального использования природных ресурсов и минимизации негативного воздействия туристской деятельности на окружающую среду. Выявлены основные возможности и проблемы устойчивого развития культурного туризма в Узбекистане, а также предложены перспективные направления его дальнейшего совершенствования. Результаты исследования показывают, что культурный туризм является важным фактором устойчивого развития, обеспечивающим баланс между экономической эффективностью, социальной ответственностью и экологической устойчивостью
KICHIK BIZNES RIVOJLANISHINING HUDUDIY INVESTITSIYA FAOLLIGIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi hududlarida kichik biznesning rivojlanishi va uning mintaqaviy investitsiya faolligiga ta’siri keng ko‘lamli statistik va ekonometrik metodlar asosida tahlil etilgan. Tadqiqotda 2020–2025-yillar davomidagi Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, viloyatlar kesimidagi asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi hamda kichik korxonalarga doir ko‘rsatkichlar qo‘llanilgan. Panel ma’lumotlar modeli va korrelyatsion-regression tahlil orqali kichik biznes subyektlari soni bilan hududiy investitsiya faolligi o‘rtasidagi munosabat o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, kichik korxonalar soni 1 foizga oshganda, hududda asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi o‘rtacha 0,62 foizga ko‘payadi. Strategik dasturlar va hududiy rivojlanish chora-tadbirlari doirasida kichik biznesni rag‘batlantirish va hududiy investitsiya muhitini yaxshilashga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA KICHIK BIZNESNING BANDLIKNI TA’MINLASHDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining hududiy iqtisodiy rivojlanishida kichik biznesning bandlikni ta’minlashdagi roli va ahamiyati ilmiy-analitik nuqtai nazardan o‘rganilgan. Tadqiqotda 2020–2025-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari hamda xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning hisobotlari asosida kichik biznes subyektlarining soni, bandlik ko‘rsatkichlari va hududiy tarqalish dinamikasi tahlil qilingan. Ekonometrik usullardan foydalanib, kichik biznes va mintaqaviy bandlik o‘rtasidagi korrelyatsiya hamda regressiya munosabatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kichik biznesning rivojlanishi hududiy iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish va aholining faol bandligini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Maqola oxirida hududlarda kichik biznesni yanada rivojlantirish va bandlikni oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar berilgan
TOSHKENTDA KICHIK BIZNES KORXONALARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI: LOGIT VA PROBIT MODELLARI ASOSIDA EMPIRIK TAHLIL
Ushbu tadqiqot Toshkent shahridagi kichik biznes korxonalarida raqamli texnologiyalardan foydalanish samaradorligini empirik jihatdan baholaydi. 2024-yil mart–dekabr oylarida tabaqalashtirilgan tasodifiy tanlanma usuli orqali 846 ta kichik biznes egasidan yig‘ilgan so‘rovnoma ma’lumotlari asosida Stata 17 dasturida logit va probit modellari qo‘llanildi. Maksimal ehtimollik (MLE) usuli bilan baholangan natijalar shuni ko‘rsatadiki, ta’lim darajasi (βlogit = 0,782; p < 0,01), raqamli savodxonlik (βlogit = 0,651; p < 0,01), moliyaviy imkoniyat (βlogit = 0,934; p < 0,01) va internet tezligi (βlogit = 0,423; p < 0,01) raqamli texnologiyalarni qabul qilish ehtimolligini sezilarli darajada oshiradi, yosh esa salbiy ta’sir ko‘rsatadi (βlogit = −0,134; p < 0,05). O‘rtacha marginal effektlar (AME) tahlilida ta’lim darajasi bir pog‘ona oshganda raqamli texnologiyalarni qabul qilish ehtimolligi 14,23 foizga ortishi aniqlandi. Logit modeli uchun McFadden R² = 0,347, AUROC = 0,873 va to‘g‘ri klassifikatsiya ko‘rsatkichi 80,1 foizni tashkil etadi. Hosmer–Lemeshow testi (χ²(8) = 8,34; p = 0,402) modelning ma’lumotlarga mos kelishini tasdiqlaydi. Logit va probit modellari deyarli bir xil marginal effektlarni berdi (AIC farqi < 1), bu esa natijalarning ishonchliligini kuchaytiradi. Tadqiqot kichik biznesda raqamlashtirish siyosatini shakllantirish uchun faktga asoslangan tavsiyalar taqdim etadi.
MOSLASHUVCHAN MENEJMENT VA UNING SIFAT BOSHQARUVIDAGI O‘RNI
Maqolada zamonaviy iqtisodiyot sharoitida korxonalar va tashkilotlar faoliyatini samarali tashkil etishda moslashuvchan menejment (Agile Management) konsepsiyasining ahamiyati tadqiq etilgan. Raqamli transformatsiya, global raqobat va iste’molchilar talablarining tez o‘zgarishi sharoitida an’anaviy boshqaruv usullarining ayrim sharoitlarda yetarli darajada moslashuvchan emasligi asoslab berilgan. Moslashuvchan menejmentning asosiy tamoyillari, jumladan, tezkor qaror qabul qilish, mijozga yo‘naltirilganlik, jamoaviy hamkorlik va uzluksiz takomillashtirish jarayonlari tahlil qilingan. Shuningdek, ushbu yondashuvning sifat menejmenti tizimlari, xususan, ISO 9001 standartlari bilan integratsiyalashuv imkoniyatlari o‘rganilgan. Tadqiqotda moslashuvchan boshqaruv usullarining korxonalarda sifat ko‘rsatkichlari, innovatsion faoliyat va operatsion samaradorlikka ta’siri yoritilgan. Xorijiy va mahalliy olimlarning ilmiy qarashlari asosida moslashuvchan menejmentning sifat boshqaruvidagi strategik o‘rni baholangan. Natijada tashkilotlarda raqobatbardoshlikni oshirish va sifat menejmenti tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar shakllantirilgan
URGUT ERKIN IQTISODIY ZONASIDA SANOAT TARMOQLARINI KLASTERLASH SAMARADORLIGINING TAHLILI
Ushbu maqolada Urgut erkin iqtisodiy zonasida sanoat tarmoqlarini klasterlash jarayonlari va ularning iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida hududda faoliyat yuritayotgan sanoat korxonalari o‘rtasidagi kooperatsion aloqalar, investitsion faollik, eksport salohiyati hamda bandlikka ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, Urgut erkin iqtisodiy zonasida klasterlash tizimini rivojlantirishda uchrayotgan ayrim omillar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi.
IJTIMOIY SOHANI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING MINTAQAVIY XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada ijtimoiy sohani barqaror rivojlantirishning mintaqaviy xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. Xususan, O‘zbekiston sharoitida ijtimoiy infratuzilmani takomillashtirish, aholi turmush darajasini oshirish va ijtimoiy xizmatlar sifatini yaxshilashda hududiy farqlar va ularning sabablari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda mintaqaviy rivojlanish strategiyalari, mahalliy hokimiyat organlarining roli va innovatsion yondashuvlarning ahamiyati ilmiy asosda yoritilgan. Olingan natijalar ijtimoiy siyosatni shakllantirishda mintaqaviy o‘ziga xosliklarni hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi. Maqola ijtimoiy sohada barqaror rivojlanishga erishish uchun samarali mexanizmlar va tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
KORPORATIV AXBOROT TIZIMLARINI RAQAMLASHTIRISH KONSEPSIYASINING NAZARIY EVOLYUTSIYASI VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR TASNIFI
Mazkur maqolada korporativ axborot tizimlarini raqamlashtirish konsepsiyasining nazariy evolyutsiyasi o‘rganilgan va zamonaviy yondashuvlar tasniflangan. Tushunchaning axborotlashtirishdan raqamli transformatsiyaga tomon rivojlanish bosqichlari aniqlangan. Zamonaviy yondashuvlar to‘rt guruhga ajratilib, muallif tomonidan raqamlashtirishning ishchi ta’rifi taklif etilgan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MINTAQALARIDA EKSPORT FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi mintaqalarida eksport faoliyatini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotda eksportning iqtisodiy mohiyati, hududiy rivojlanishdagi o‘rni hamda eksport salohiyatini shakllantiruvchi omillar tizimi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Xalqaro savdo nazariyalari, eksportga yo‘naltirilgan iqtisodiy o‘sish konsepsiyasi va yangi iqtisodiy geografiya yondashuvlari asosida mintaqaviy eksport rivojlanishining nazariy asoslari yoritilgan. Eksport salohiyatini baholashda qo‘llaniladigan klassik va zamonaviy metodologik yondashuvlar, shuningdek, O‘zbekiston mintaqalarida eksport faoliyatining rivojlanishiga ta’sir etuvchi iqtisodiy, investitsion, logistika, innovatsion va institutsional omillarning o‘zaro bog‘liqligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida hududiy eksport salohiyatini baholashning kompleks yondashuvi taklif etilgan hamda eksport faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan konseptual model ishlab chiqilgan. O‘zbekiston mintaqalarining eksport imkoniyatlaridan samarali foydalanish iqtisodiy o‘sish va hududlar raqobatbardoshligini oshirishning muhim omili ekanligi aniqlangan. Maqolada eksportni rag‘batlantirish va mintaqalar eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
FIZIKA FANINI SUN’IY INTELLEKT INTEGRATSIYASI ASOSIDA SAMARALI O‘QITISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada fizika fanini o‘qitish jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari keng tahlil qilingan. Sun’iy intellekt asosida o‘quv jarayonini individuallashtirish, fizik hodisalarni samarali modellashtirish, virtual laboratoriyalarni tashkil etish hamda avtomatik baholash tizimlaridan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarining o‘quvchilarning bilim sifati, mustaqil fikrlashi, ijodiy yondashuvi va ilmiy-tadqiqot kompetensiyalarini rivojlantirishdagi ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt integratsiyasi fizika ta’limi samaradorligini sezilarli darajada oshirish, o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirish hamda o‘qituvchilarning pedagogik faoliyatini yanada takomillashtirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ КАТЕГОРИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ И НАУЧНЫЙ ПОДХОД К ЕЁ ОПРЕДЕЛЕНИЮ
Обобщена теоретическая сущность категории эффективности, проанализированы научные взгляды экономистов относительно определения её сущностных характеристик. С позиций авторского подхода дана критическая оценка существующим концепциям и предложено авторское определение категории эффективности. Раскрыты количественная и качественная стороны результативности, а также разработаны предложения по обеспечению эффективности деятельности хозяйствующих субъектов
OʻZBEKISTONDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING MAMLAKAT IQTISODIYOTIDAGI OʻRNI
Oʻzbekiston Respublikasining mustaqillikka erishgan ilk yillaridan boshlab, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish mamlakat iqtisodiy siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri sifatida eʼtirof etildi.
JANUBIY KOREYA TAJRIBASIDA CHIQINDILARNI BOSHQARISHDA EPR TIZIMI VA RAQAMLI YECHIMLARNING O‘RNI
Ushbu maqolada Janubiy Koreya Respublikasi tajribasi asosida chiqindilarni boshqarish sektorida aylanma iqtisodiyotni rivojlantirishning moliyaviy va institutsional mexanizmlari tahlil qilingan. Xususan, kengaytirilgan ishlab chiqaruvchi mas’uliyati (EPR) tizimi, hajmga asoslangan chiqindi to‘lovi (Volume-Based Waste Fee System), ishlab chiqaruvchilar mas’uliyati tashkilotlari (PRO), KORA agentligi faoliyati hamda RFID va IoT texnologiyalariga asoslangan raqamli monitoring tizimlarining o‘rni yoritilgan. Shuningdek, ushbu tajribalarni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
TURISTIK BOZOR KONYUNKTURASINI O‘RGANISHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI
Maqolada turistik bozor konyunkturasining iqtisodiy mohiyati, uni shakllantiruvchi omillar hamda turizm xizmatlari bozorini rivojlantirishdagi ahamiyati tadqiq etilgan. Turistik bozor konyunkturasini baholashning nazariy yondashuvlari tahlil qilinib, talab va taklif muvozanati, narxlar dinamikasi, raqobat muhiti hamda iste’molchilar xatti-harakatlarining bozor rivojlanishiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida turizm bozorida marketing tadqiqotlarini takomillashtirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish va bozor monitoringini kuchaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan
PREPARATION OF NUT JAM USING MULBERRY SYRUP BASED ON ITS CONSUMER PROPERTIES
This paper explores the potential of using mulberry syrup, made from mulberry fruits that ripen almost simultaneously with walnuts in the milky stage, as an alternative to sugar in the preparation of walnut jam. A comparative analysis of the consumer properties, including organoleptic, physicochemical, and other characteristics, was conducted for products with added sugar and those with mulberry syrup. The results showed that mulberry syrup not only improves the taste and aroma of the product but also enhances its functional properties due to its content of biologically active substances. We also consider the organoleptic characteristics of this jam, which are directly related to consumer properties. The antioxidant properties of this jam were also characterized. Furthermore, this article reflects the government’s interest in the development of walnuts, in connection with the creation of a walnut growing association, as the nut is an export-oriented commodity in some countries and is in high demand worldwide. This article also discusses the historical significance of this product in the life of our region
BUXORO TARIXIY MARKAZIDAGI MEROS OBYEKTLARINING TURISTIK SIGʻIM IMKONIYATLARI
Buxoro tarixiy markazidagi madaniy meros obyektlarining turistik sig‘im imkoniyatlari tahlil qilingan. Xususan, Minora Kalon va Masjidi Kalon ansambllari misolida mazkur obyektlarning turistlarni qabul qilish salohiyati baholangan. Tadqiqot jarayonida Cifuentes metodologiyasiga tayangan holda dala kuzatuvlari asosida fizik va haqiqiy sig‘im ko‘rsatkichlari aniqlangan. Shuningdek, iqlim omillariga bog‘liq tuzatish koeffitsiyentlari hisoblab chiqilib, ularning turistik sig‘imga ta’siri baholangan. Olingan natijalar asosida Buxoro tarixiy markazidagi meros obyektlaridan samarali va barqaror foydalanishni ta’minlashga qaratilgan ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
КОМПЛЕКСНЫЙ НАУЧНО-АНАЛИТИЧЕСКИЙ ОТЧЕТ: ТРАНСФОРМАЦИЯ, ФИНАНСОВАЯ УСТОЙЧИВОСТЬ И ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ СТРАХОВОГО РЫНКА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
На основе новейших данных за 2024–2026 годы проведён анализ финансовых механизмов и институциональной трансформации национального страхового рынка. Основное внимание уделено рекордному росту отрасли в 2025 году (+37,8 %), реформированию системы перестрахования (Постановление Президента Республики Узбекистан № ПП–191 от 23–05–2025) и внедрению новой модели государственного социального страхования (Закон Республики Узбекистан от 09–12–2025). Результаты исследования позволяют оценить влияние проводимых реформ на финансовую устойчивость, конкурентоспособность и дальнейшее развитие страхового сектора.
SUSTAINABLE ECONOMIC DEVELOPMENT IN DEVELOPING COUNTRIES: THE SYNERGY OF INVESTMENT, AGRICULTURAL TRANSFORMATION, AND ENVIRONMENTAL POLICY
The study examines the interrelationship between foreign direct investment (FDI), agricultural transformation, and environmental policy as key drivers of sustainable economic development in developing countries under the conditions of the global challenges of the twenty-first century. The research is based on a synthesis of economic growth and structural transformation theories, combined with a comparative analysis of empirical evidence from developing economies, including the experiences of China and India. The findings demonstrate that sustainable development extends beyond GDP growth and depends on a balanced combination of investment activity, agricultural modernization, rational use of natural capital, and institutional strengthening. Foreign direct investment accelerates modernization only when supported by mature institutions, while agricultural transformation remains a key instrument for inclusive poverty reduction when implemented through environmentally sustainable practices
IQTISODIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA EKSPORT OPERATSIYALARINI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda eksport operatsiyalarini moliyaviy qo‘llabquvvatlash mexanizmlarini takomillashtirishning nazariy-uslubiy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Eksportoldi moliyalashtirish, eksport kreditlarini sug‘urtalash, kafolat va kompensatsiya instrumentlari, transport hamda sertifikatsiya xarajatlarini qisman qoplash, faktoring va forfeyting operatsiyalari eksportchi korxonalarning aylanma mablag‘lari uzluksizligini ta’minlovchi yagona moliyaviy ekotizim sifatida talqin qilingan. Tadqiqotda eksportni moliyalashtirish vositalari faqat tashqi savdo aylanmasini oshirish vositasi emas, balki valyuta tushumlari barqarorligi, ishlab chiqarish zanjirlarining uzluksizligi, bank tizimi likvidligi va makroiqtisodiy muvozanatga ta’sir etuvchi institutsional mexanizm ekani asoslangan. Eksport operatsiyalarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning maqsadli, natijaga yo‘naltirilgan va riskka moslashtirilgan modeli taklif etilgan
ОБЕСПЕЧЕНИЯ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЛИКВИДНОСТИ ХОЗЯЙСТВУЮЩИХ СУБЪЕКТОВ В РУСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В данной статье исследуются вопросы обеспечения ликвидности хозяйствующих субъектов, осуществляющих деятельность в Республике Узбекистан. В процессе исследования были изучены мнения экономистов относительно ликвидности хозяйствующих субъектов, а также проведен анализ ликвидности хозяйствующих субъектов, действующих в Узбекистане. По результатам анализа были разработаны соответствующие выводы и предложения.
ПУТИ РАСШИРЕНИЯ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В УПРАВЛЕНИИ БАНКОВСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬЮ
Настоящая статья посвящена анализу ключевых направлений расширения применения цифровых технологий в управлении банковской деятельностью. В ней подчёркивается значимость цифровых решений для оптимизации банковских услуг, повышения операционной эффективности и улучшения клиентского опыта. Авторы рассматривают стратегии внедрения современных технологий, таких как искусственный интеллект, блокчейн и большие данные, в банковскую практику. Обсуждаются также вызовы, возникающие в процессе цифровой трансформации, и пути их преодоления. Исследование предлагает практические рекомендации для инновационного развития в банковском секторе
FEATURES AND WAYS OF FURTHER DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY
The digital economy has become one of the most important drivers of modern economic development, fundamentally transforming economic processes, business models, and social relations. This article examines the essence, characteristics, and development prospects of the digital economy, as well as the current state of digital transformation in Uzbekistan. The study employs empirical observation, comparative analysis, statistical data assessment, and expert evaluation methods. The findings indicate that digital technologies play a significant role in stimulating economic growth, fostering innovation, increasing labor productivity, and enhancing competitiveness. The article also analyzes reforms implemented in Uzbekistan to develop information and communication technologies, improve e-government services, expand digital infrastructure, and support the innovation ecosystem. Based on the research findings, recommendations are proposed to accelerate digital transformation and strengthen the country’s digital development potential
RAQAMLI UNIVERSITET MODELI — BARQAROR OLIY TA’LIMNING MUHIM OMILI SIFATIDA
Raqamli transformatsiya sharoitida raqamli universitet modelining barqaror oliy ta’limni ta’minlashdagi ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli universitet konsepsiyasining mazmun-mohiyati hamda uning ta’lim sifati, boshqaruv samaradorligi va resurslardan oqilona foydalanishga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, “smart campus” texnologiyalari, elektron boshqaruv tizimlari va raqamli ta’lim platformalarining ekologik barqarorlikni ta’minlash hamda barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishdagi o‘rni asoslab berilgan. Xorijiy tajriba va zamonaviy yondashuvlar tahlili asosida raqamli universitet modelining oliy ta’lim muassasalari raqobatbardoshligini oshirish, innovatsion rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash va barqaror oliy ta’lim tizimini shakllantirishdagi imkoniyatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar hamda barqaror rivojlanish tamoyillarini uyg‘unlashtirish zarurligini ko‘rsatadi va mazkur yo‘nalishda ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi
HUDUD EKSPORTINING XOM ASHYOGA BOGʻLIQLIGI: MOLIYAVIY OQIBATLAR VA BARTARAF ETISH YOʻLLARI (QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA)
Mazkur tadqiqotda hududiy iqtisodiyot eksport tarkibining xom ashyo va birlamchi qayta ishlangan mahsulotlarga bogʻliqligi muammosi Qashqadaryo viloyati 2024—2025-yillar rasmiy yillik statistik maʼlumotlari asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda viloyat eksport tarkibida sodir boʻlgan strukturaviy oʻzgarishlar baholanib, sanoat tovarlari (asosan toʻqimachilik xom ashyosi) ulushining keskin pasayishi (42,1 foizdan 27,0 foizga), oziq-ovqat mahsulotlari ulushining sezilarli oʻsishi (14,0 foizdan 25,2 foizga) hamda mashinalar va transport asbob-uskunalari ulushining 7,1 marotaba koʻpayishi rasmiy maʼlumotlar asosida asoslangan. Eksport bozorlarining geografik konsentratsiyasi Herfindahl-Hirschman indeksi (HHI) yordamida baholanib, valyuta tushumlari barqarorligiga taʼsir qiluvchi tizimli xavf-xatarlar aniqlangan. Xom ashyoga bogʻliqlikni bartaraf etishning moliyaviy mexanizmlari boʻyicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
MOLIYA BOZORINING IQTISODIY O‘SISHDAGI O‘RNI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
tahlil qilingan. Tadqiqotda moliya bozori iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi sifatida qaralib, uning asosiy vazifalari — bo‘sh moliyaviy resurslarni safarbar etish, investitsiya jarayonlarini faollashtirish, kapitalni samarali taqsimlash hamda iqtisodiy subyektlar o‘rtasidagi moliyaviy oqimlarni muvozanatlashtirish kabi jihatlar yoritilgan. Shuningdek, moliya bozorining rivojlanish darajasi bilan iqtisodiy o‘sish sur’atlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik nazariy va empirik yondashuvlar asosida ko‘rib chiqilgan. Maqolada J. Shumpeter, R. Goldsmit, R. Levin va S. Zervos kabi iqtisodchi olimlarning ilmiy qarashlari tahlil qilinib, moliya sektorining innovatsiyalarni moliyalashtirish, investitsiyalar hajmini oshirish va iqtisodiy samaradorlikni kuchaytirishdagi roli asoslab berilgan. Shuningdek, McKinnon–Shaw moliyaviy liberallashtirish nazariyasining asosiy g‘oyalari yoritilib, moliya bozorlarini erkinlashtirishning iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’siri ko‘rsatib berilgan. O‘zbekistonda moliya bozorini modernizatsiya qilish, kapital bozorini rivojlantirish va raqamli moliyaviy texnologiyalarni joriy etish borasida amalga oshirilayotgan islohotlar iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlashga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, ayrim segmentlarning yetarli darajada rivojlanmagani ushbu yo‘nalishda qo‘shimcha ilmiy-amaliy tadqiqotlar olib borish zarurligini ko‘rsatadi.
ECONOMIC FOUNDATIONS FOR ENHANCING THE EFFICIENCY OF INNOVATIVE SERVICES IN THE HIGHER EDUCATION SYSTEM
This article explores the economic foundations for enhancing the efficiency of innovative services in the higher education system. The study examines the economic essence of higher education services, the contribution of innovation-oriented approaches to improving educational quality, and their relationship with human capital development and labour market demands. Particular attention is given to digital platforms, e-learning technologies, academic management systems, quality assurance mechanisms, and university–industry cooperation as key drivers of innovative service efficiency. The findings demonstrate that the development of innovative services in higher education serves as a strategic economic factor that promotes the efficient use of resources, improves educational quality, and supports the preparation of highly competitive specialists. Furthermore, the study highlights the importance of financial sustainability, advanced digital infrastructure, and the innovative competencies of academic staff in strengthening the effectiveness and long-term development of innovative educational services
KORXONA BOSHQARUVI SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Ushbu maqolada korxona boshqaruvi samaradorligini baholashning zamonaviy yondashuvlari, ularning nazariy-uslubiy asoslari hamda amaliy qo‘llash imkoniyatlari keng tahlil qilingan. Korxona faoliyatining raqobatbardoshligini oshirishda samarali boshqaruv tizimining muhim o‘rni yoritilib, boshqaruv samaradorligini baholashda qo‘llaniladigan asosiy usullar, jumladan, kalit samaradorlik ko‘rsatkichlari (KPI), Balanced Scorecard (BSC), benchmarking va integrallashgan baholash mexanizmlarining afzalliklari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, raqamli transformatsiya sharoitida boshqaruv samaradorligini baholashning innovatsion yondashuvlari hamda ularning korxona rivojlanishi va barqaror o‘sishiga qo‘shayotgan hissasi tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari korxonalarda boshqaruv qarorlarini qabul qilish sifatini yanada oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va boshqaruv samaradorligini takomillashtirishga xizmat qiladi.
INVESTITSIYA FAOLIYATINI MOLIYALASHTIRISHDA BOZOR MEXANIZMLARINING NAZARIY-HUQUQIY JIHATLARI VA ULARNING MILLIY IQTISODIYOTDAGI O‘RNI
Ushbu tadqiqotning maqsadi milliy iqtisodiyotda investitsiya faoliyatini moliyalashtirishda bozor mexanizmlarining nazariy-huquqiy asoslarini o‘rganish hamda investitsiya faoliyatini moliyalashtirishni rivojlantirish yo‘nalishlarini aniqlashdan iborat. Maqolada investitsiya faoliyatini moliyalashtirishning bozor mexanizmlarini rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilingan hamda olingan natijalar asosida amaliy taklif va ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ЭКОНОМИКА АВТОМАТИЗАЦИИ КАК ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ МЕНЯЮТ СТРУКТУРУ ЗАТРАТ И БИЗНЕС-МОДЕЛИ
Автоматизация на основе цифровых технологий существенно трансформирует экономику предприятий, изменяя структуру затрат, логику распределения ресурсов и принципы формирования бизнес-моделей. В статье рассматриваются ключевые аспекты влияния автоматизации на операционные, капитальные и трансакционные издержки, а также анализируются новые формы организации бизнеса, включая платформенные модели, цифровые экосистемы и гибридные форматы. Особое внимание уделяется институциональным и стратегическим последствиям цифровой трансформации, а также рискам, связанным с технологической зависимостью и структурной перестройкой рынков
KREDIT RISKLARINI BOSHQARISHDA SUN’IY INTELLEKTNING IQTISODIY SAMARADORLIGI VA UNI TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIGA TATBIQ ETISH YO‘NALISHLARI
Kredit risklarini boshqarishda sun’iy intellektning iqtisodiy samaradorligi hamda uni tijorat banklari faoliyatiga tatbiq etish yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida mashinaviy o‘qitishga asoslangan kredit skoringi, risklarni prognozlash, erta ogohlantirish va firibgarlikni aniqlash tizimlarining kredit portfeli sifatiga ta’siri tahlil qilingan. An’anaviy hamda sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlar qiyosiy baholanib, muammoli kreditlar ulushini kamaytirish, operatsion xarajatlarni qisqartirish, qaror qabul qilish tezligi va aniqligini oshirish bo‘yicha samaradorlik ko‘rsatkichlari aniqlangan. Sun’iy intellekt asosida kredit risklarini boshqarishning iqtisodiy samaradorlik mexanizmi ishlab chiqilib, uni tijorat banklari amaliyotiga bosqichma-bosqich joriy etish yuzasidan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Olingan natijalar bank tizimida raqamli transformatsiya jarayonlarini jadallashtirish va kredit risklarini boshqarish sifatini oshirishga xizmat qiladi
KICHIK BIZNES KORXONALARIDA AYLANMA MABLAG‘LARNI SAMARALI BOSHQARISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Maqolada kichik biznes korxonalarida aylanma mablag‘larni boshqarishning nazariy asoslari, amaliy muammolari va takomillashtirish yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotning bosh maqsadi cheklangan moliyaviy imkoniyatlarga ega bo‘lgan kichik korxonalarda joriy aktivlar bilan qisqa muddatli majburiyatlar o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlovchi ustuvor chora-tadbirlarni asoslashdan iborat. Ish davomida pul mablag‘lari aylanish sikli (CCC), likvidlik koeffitsiyentlari hamda aylanma mablag‘larni moliyalashtirish siyosatlari qiyosiy o‘rganildi. Shartli korxona misolidagi hisob-kitoblar zaxiralar va debitorlik qarzdorligining asossiz o‘sishi pul aylanish siklini uzaytirib, korxona daromadliligini pasaytirishini ko‘rsatdi. Olingan natijalar asosida zaxiralarni optimallashtirish, debitorlik qarzdorligini nazorat qilish, pul oqimlarini rejalashtirish va boshqaruvni raqamlashtirishni qamrab oluvchi oltita ustuvor yo‘nalish taklif etilgan.
DAVLAT ISHTIROKIDAGI KORXONALARDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING INVESTITSIYA SAMARADORLIGIGA TA’SIRI: NAZARIY ASOSLAR VA EMPIRIK TAHLIL
Ushbu maqolada davlat ishtirokidagi korxonalarda (DIK) raqamli transformatsiyaning investitsiya samaradorligiga ta’siri nazariy va empirik jihatdan o‘rganiladi. Tadqiqot natijasi sifatida raqamli transformatsiyaning haddan ortiq investitsiya (overinvestment) hamda yetarli darajada investitsiya qilmaslik (underinvestment) muammolariga ta’sirini izohlash uchun konseptual model va bir nechta gipotezalar ishlab chiqildi. Ushbu gipotezalarni tekshirish maqsadida panel ma’lumotlarga asoslangan ikki tomonlama qat’iy ta’sirlar (two-way fixed effects) regressiya modeli taklif etiladi. Xalqaro empirik tadqiqotlar — xususan, Xitoy, Yevropa va Markaziy Osiyo mamlakatlari bo‘yicha 2012–2024-yillar oralig‘idagi ma’lumotlar — tahlil qilinib, raqamli transformatsiya indeksining investitsiya samaradorligiga statistik jihatdan sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. Axborot assimetriyasini kamaytirish, moliyaviy cheklovlarni yumshatish va agentlik xarajatlarini qisqartirish raqamli transformatsiya ta’sirining uchta asosiy kanali sifatida belgilandi. O‘zbekiston uchun qiyosiy tahlil va siyosat tavsiyalari ham keltirilgan.
DAVLAT XARIDLARIDA SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN NARXLAR MODULINI JORIY ETISH: KORRUPSIYAGA QARSHI KOMPLAENS, HISOBDORLIK VA RAQOBATNI KUCHAYTIRISH YO‘NALISHLARI.
Maqolada davlat xaridlarida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning boshqaruv, raqobat va korrupsiyaga qarshi ahamiyati tahlil qilinadi. Narxlar modulining avtomatik hisoblash, manbalarni baholash, risklarni aniqlash va qaror qabul qilishda inson mas’uliyatini saqlash bilan bog‘liq ilmiy-amaliy masalalari yoritiladi
BANKLARDA SUG‘URTA FAOLIYATINI RAQAMLI TRANSFORMATSIYA QILISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada banklarda sug‘urta faoliyatini raqamli transformatsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), mobil ilovalar va onlayn platformalarning sug‘urta xizmatlarini ko‘rsatish samaradorligiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, bank va sug‘urta kompaniyalari o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish, mijozlarga qulay va tezkor xizmatlar ko‘rsatish hamda raqamli sug‘urta mahsulotlarini joriy etishning ustuvor yo‘nalishlari yoritilgan. Tadqiqot natijasida banklarda sug‘urta faoliyatini raqamlashtirishni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
BANKLARDA KIBERXAVFSIZLIKNI TA’MINLASH VA AXBOROT RISKLARINI BOSHQARISH
Mazkur maqolada bank tizimida kiberxavfsizlikni ta’minlash va axborot risklarini boshqarishning nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilingan. Bank faoliyatining raqamlashtirilishi sharoitida kiberxavflarning ortib borishi, axborot tizimlariga noqonuniy kirish, ma’lumotlarning o‘g‘irlanishi va moliyaviy firibgarlik holatlarining banklar faoliyatiga salbiy ta’siri yoritilgan. Shuningdek, axborot risklarini aniqlash, baholash va boshqarish usullari, zamonaviy kiberhimoya vositalari hamda xalqaro tajribalar o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida banklarda axborot xavfsizligini kuchaytirish, kiberxavflarni kamaytirish va risklarni samarali boshqarish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
MAMLAKAT INVESTITSIYA JOZIBADORLIGINI OSHIRISHDA XORIJIY INVESTITSIYALARNING O‘RNI
Mazkur maqolada mamlakat investitsiya jozibadorligini oshirishda xorijiy investitsiyalarning tutgan o‘rni, ularning iqtisodiy o‘sish, ishlab chiqarish samaradorligi va innovatsion rivojlanishga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, investitsiya muhitini yaxshilash, investorlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimini ko‘paytirishning asosiy yo‘nalishlari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, mamlakatning investitsiya jozibadorligini oshirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
QURITILGAN ORGANIK MEVA MAHSULOTLARI EKSPORTINI RIVOJLANTIRISHDA EKSPORT MARKETING OPERATORLARI FAOLIYATINI TASHKIL ETISH MEXANIZMI
Quritilgan organik meva mahsulotlari eksportini rivojlantirishda eksport-marketing operatorlari faoliyatini tashkil etish mexanizmi yoritilgan. Eksport jarayonlarida marketing, sertifikatlashtirish, logistika va bozor tadqiqotlari bilan bog‘liq muammolar tahlil qilinib, ishlab chiqaruvchilar hamda xorijiy xaridorlar o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgan eksport-marketing operatori modeli taklif etilgan. Taklif etilgan mexanizm eksport faoliyati samaradorligini oshirish, tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish hamda mahsulotlarning xalqaro raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi
КУЛЬТУРНЫЙ ТУРИЗМ САМАРКАНДСКОЙ ОБЛАСТИ КАК ДРАЙВЕР ДИВЕРСИФИКАЦИИ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА
В данной статье рассматривается стремительное развитие сектора туризма как важной отрасли экономики в последние годы. Многие страны стремятся не только к экономическим выгодам от развития туристического сектора, но и к сохранению своих национальных обычаев и традиций, их представлению мировому сообществу и, таким образом, развитию дружественных отношений. Роль туристического сектора в этом контексте значительна, и в статье обсуждаются предложения и замечания.
THE IMPACT OF SMART TOURISM TECHNOLOGIES ON TOURIST SATISFACTION AND REVISIT INTENTION: EVIDENCE FROM UZBEKISTAN
The rapid integration of digital technologies into tourism has transformed traditional destinations into smart ecosystems capable of delivering personalized, efficient, and sustainable visitor experiences. Smart Tourism Technologies (STTs), including artificial intelligence, big data analytics, Internet of Things (IoT) applications, cloud computing, and mobile platforms, have become important drivers of destination competitiveness and service quality. This study examines the impact of STTs on tourist satisfaction and revisit intention in Uzbekistan, one of the dynamically developing tourism destinations in Central Asia. Drawing on Expectation-Confirmation Theory (ECT), the study explores how smart tourism services contribute to destination image, tourist satisfaction, and positive behavioral intentions. Through a qualitative analysis of tourism digitalization initiatives in Uzbekistan, including e-visa systems, digital heritage interpretation, smart mobility solutions, and AI-assisted services, the study highlights the positive role of STTs in improving visitor experiences, reducing travel uncertainty, and expanding service accessibility. The findings indicate that tourist satisfaction serves as a key mediating factor linking smart tourism experiences with revisit intention and electronic word-of-mouth behavior. The study contributes to the growing body of literature on smart tourism in emerging destinations and offers practical recommendations for policymakers and tourism stakeholders seeking to strengthen Uzbekistan’s position as a competitive smart tourism destination along the Silk Road.
YASHIL IQTISODIYOT, RESURS SAMARADORLIGI, TABIIY KAPITAL, AYLANMA IQTISODIYOT, EKOLOGIK SAMARADORLIK VA INKLYUZIV O‘SISH TUSHUNCHALARINING ILMIY EVOLYUTSIYASI TAHLILI
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot, resurs samaradorligi, tabiiy kapital, aylanma iqtisodiyot, ekologik samaradorlik hamda inklyuziv o‘sish tushunchalarining shakllanishi va ilmiy evolyutsiyasi tahlil qilingan. Tadqiqotda mazkur kategoriyalarning iqtisodiy nazariya va amaliyotdagi o‘rni, ularning barqaror rivojlanish tamoyillari bilan o‘zaro bog‘liqligi hamda zamonaviy iqtisodiy transformatsiyalardagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, global ekologik muammolar, resurslar cheklanganligi va ijtimoiy tengsizlik sharoitida yashil iqtisodiyot modelining ustuvor jihatlari ochib berilgan. Maqolada tabiiy kapitaldan oqilona foydalanish, resurs tejamkor texnologiyalarni joriy etish va iqtisodiy o‘sishni ekologik barqarorlik asosida ta’minlashning nazariy-uslubiy asoslari tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari yashil iqtisodiyot konsepsiyasining zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotdagi strategik ahamiyatini asoslashga xizmat qiladi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SAMARQAND VILOYATIDA INTERNETALOQA XIZMATLARI KORXONALARINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotida yuz berayotgan raqamli transformatsiya jarayonlari xizmatlar sohasining barcha bo‘g‘inlariga, ayniqsa, aloqa va axborotlashtirish xizmatlari tizimiga sezilarli ta’sir ko‘rsatayotganligiga alohida e’tibor qaratilgan. Aloqa va axborotlashtirish xizmatlari oddiy ma’lumot uzatish yoki internetdan foydalanish jarayoni bilangina cheklanmaydi; u iqtisodiyot tarmoqlari, davlat boshqaruvi, tadbirkorlik, ta’lim, savdo, turizm, moliyaviy xizmatlar hamda aholining kundalik hayoti bilan uzviy bog‘langan muhim infratuzilmaviy tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Shu ma’noda, aloqa va axborotlashtirish xizmatlari hududiy iqtisodiyotning raqamli rivojlanishi, axborot almashinuvi tezkorligi, elektron xizmatlar sifati va aholining raqamli faolligini ta’minlaydigan asosiy omillardan biri hisoblanadi
УЧЁТ ESG-ФАКТОРОВ ПРИ ОЦЕНКЕ КРЕДИТНЫХ РИСКОВ В БАНКОВСКОМ СЕКТОРЕ
В статье рассматриваются теоретические и методологические основы интеграции ESG- факторов в процесс оценки кредитных рисков банков. На основе анализа международного опыта ведущих банковских учреждений и регуляторных требований (TCFD, EBA, Базельский комитет) исследованы механизмы влияния экологических, социальных и управленческих рисков на вероятность дефолта заёмщиков и качество кредитных портфелей. Разработана концептуальная модель ESG-скоринга для корпоративного кредитования. Проведён сравнительный анализ подходов к ESG-интеграции в банках различных юрисдикций. Сформулированы рекомендации для банковской системы Узбекистана по внедрению ESG-критериев в кредитный анализ с учётом национальной специфики и международных регуляторных тенденций
INVESTITSIYA MUHITI RAQOBATBARDOSHLIGINI TA’MINLASHNING XORIJIY MODELLARI VA ULARNI MILLIY IQTISODIYOTGA MOSLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Maqolada investitsiya muhiti raqobatbardoshligini oshirish masalasi xorijiy davlatlar amaliyotini solishtirma tahlil qilish metodi asosida o‘rganilgan. Singapur, Irlandiya, Argentina, Xitoy va Birlashgan Arab Amirliklari misolida raqobatbardosh investitsiya muhitini ta’minlashning har bir mamlakatga xos mexanizmlari ochib berilgan. Tadqiqotning empirik asosini to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning yalpi ichki mahsulotga nisbatan sof kirish ko‘rsatkichlari tashkil etadi. Mazkur ma’lumotlar investitsiya muhitini miqdoriy va sifat jihatidan baholash imkonini bergan. Xorijiy tajribani o‘rganish jarayoni mavjud metodlarni ko‘r-ko‘rona ko‘chirish emas, balki ularni milliy iqtisodiy shart-sharoitlarni inobatga olgan holda moslashtirish tamoyiliga asoslanadi. Maqolada O‘zbekiston uchun xorijiy modellarni adaptatsiya qilishning amaliy yo‘nalishlari belgilanib, tegishli taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TIJORAT BANKLARIDA MUAMMOLI KREDITLARNI ANIQLASH VA KAMAYTIRISHDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH MEXANIZMLARI
Tijorat banklarida muammoli kreditlarni aniqlash va kamaytirishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish mexanizmlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida mashinaviy o‘qitish modellari, xulq-atvor tahlili, anomaliyalarni aniqlash hamda erta ogohlantirish tizimlarining muammoli kreditlarni boshqarishdagi o‘rni baholangan. An’anaviy va sun’iy intellekt asosidagi yondashuvlarning samaradorligi miqdoriy ko‘rsatkichlar asosida qiyosiy tahlil qilingan. Defolt ehtimoli, kutilayotgan yo‘qotish hamda logistik regressiya modellarining matematik asoslari yoritilib, sun’iy intellektga asoslangan muammoli kreditlarni boshqarish tizimining ishlash mexanizmi ishlab chiqilgan. Muammoli kreditlar ulushini qisqartirish va kredit risklarini samarali boshqarishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
АНАЛИЗ СОСТОЯНИЯ И ТЕНДЕНЦИЙ РАЗВИТИЯ СИСТЕМЫ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ЧЕЛОВЕЧЕСКИМИ РЕСУРСАМИ В УЗБЕКИСТАНЕ
На основе официальной статистики за 2010–2025 годы и результатов авторского опроса (n = 1 600) проведён анализ состояния и тенденций развития системы показателей эффективности управления человеческими ресурсами (УЧР) в Узбекистане. Выявлены четыре ключевые тенденции: устойчивый, но неравномерный рост заработной платы; снижение доли неформальной занятости с 65 % до 38 %; стабилизация темпов роста производительности труда на уровне 3,5–4,3 %; а также институциональное укрепление защиты трудовых прав. Установлено, что межотраслевой разрыв в оплате труда (четырёхкратная разница между банковским сектором и сферой образования) выступает структурным фактором текучести кадров, что подтверждается показателями нестабильности персонала на обследованных предприятиях (19,7–28,4 %). Обоснована необходимость перехода от традиционных макроэкономических показателей к интегральной оценке вклада работника на основе индекса создания ценности (EVCI)
ISHCHI KUCHIDA RAQAMLI KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISHNING ISHCHI KUCHI BOZORI SAMARADORLIGIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada ishchi kuchining raqamli kompetensiyalarini shakllantirishning nazariy asoslari hamda ularning ishchi kuchi bozori samaradorligiga ta’siri tadqiq etilgan. Unda raqamli kompetensiyalarning mazmun-mohiyati, tarkibiy elementlari va zamonaviy mehnat bozoridagi ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot natijalarida raqamli kompetensiyalar mehnat unumdorligini oshirish, ishchi kuchining raqobatbardoshligini kuchaytirish hamda bandlik sifatini yaxshilashning muhim omili ekanligi asoslangan. Shuningdek, ishchi kuchining zamonaviy raqamli ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy xulosalar ishlab chiqilgan.
IQTISODIYOTNI ERKINLASHTIRISH SHAROITIDA KORPORATSIYALARNING PUL OQIMLARINI OPTIMALLASHTIRISH
Maqolada iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida korporatsiyalar pul oqimlarining iqtisodiy mohiyati, ahamiyati hamda ularni optimallashtirishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Pul oqimlarini tahlil qilishning maqsad va vazifalari, o‘ziga xos xususiyatlari hamda ularga ta’sir etuvchi omillar yoritilgan. Shuningdek, pul oqimlarini tahlil qilishda foydalaniladigan ko‘rsatkichlar tizimi, ularni aniqlash, guruhlash va baholash metodikasi keltirilgan. Tadqiqotda iqtisodiyotni erkinlashtirish sharoitida mamlakatimizda korporativ tuzilmalar pul oqimlarini samarali optimallashtirish bo‘yicha ilmiy takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
THE ROLE OF INTERNATIONAL TOURISM IN IMPROVING LIVING STANDARDS IN UZBEKISTAN: A MULTI-EQUATION ECONOMETRIC ANALYSIS WITH ARDL BOUNDS TESTING
This study investigates the multidimensional impact of international tourism on household living standards in Uzbekistan over the period 2000–2023, employing a comprehensive three-equation econometric framework alongside an Autoregressive Distributed Lag (ARDL) bounds testing approach. Three dependent variables operationalize distinct dimensions of living standards: (i) GDP per capita (GDPPC) as an income welfare proxy; (ii) the national poverty headcount rate (POV) as a distributional welfare indicator; and (iii) the Human Development Index scaled score (HDI) as a multidimensional welfare composite. International tourism is measured by the logarithm of annual tourism receipts in USD million (ln(TOUR)), sourced from the World Bank World Development Indicators and the United Nations World Tourism Organization. Augmented Dickey- Fuller (ADF) unit root tests confirm that all primary variables are integrated of order one — I(1) — in levels but stationary in first differences, satisfying preconditions for ARDL cointegration analysis. Three OLS regression models — estimated with heteroskedasticity-robust HC3 standard errors and validated through Breusch- Pagan, Shapiro-Wilk, Jarque-Bera, Durbin-Watson, and VIF diagnostic tests — yield theoretically consistent and statistically significant results. Model 1 demonstrates that a 1% increase in tourism receipts is associated with a 0.409% increase in GDP per capita (β = 0.409, p < 0.001, Adj. R² = 0.874), confirming the tourism-led income growth hypothesis. Model 2 establishes that a 1% increase in tourism receipts is associated with a 0.340% reduction in the poverty headcount rate (β = −0.340, p < 0.001, Adj. R² = 0.961), providing statistically significant evidence for the pro-poor tourism hypothesis. Model 3 reveals that a 1% increase in tourism receipts is associated with a 1.821-unit increase in the HDI score (β = 1.821, p < 0.001, Adj. R² = 0.962), confirming a positive human development impact. The ARDL bounds test confirms long-run cointegration (Bounds F = 9.69, exceeding the Pesaran et al. (2001) upper critical bound of 4.01 at 5%), with a long-run tourism elasticity of GDP per capita of 0.370 and an error correction term of ECT = −0.311, implying convergence to long-run equilibrium at approximately 31% per year. Granger causality tests suggest unidirectional causality from tourism to income, poverty, and HDI, though formal significance is constrained by the sample size. Pearson correlations strongly support all modeled relationships (r = 0.923 for ln(TOUR)–lnGDPPC; r = −0.949 for ln(TOUR)–lnPOV; r = 0.967 for ln(TOUR)–HDI; all p < 0.001). These findings carry direct policy implications for the tourism sector targets set out in the Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PF-21 dated February 16, 2026, “On additional measures to consistently continue reforms and bring them to a new stage within the framework of the country’s development priorities until 2030”, particularly the targets of increasing the annual number of foreign tourists to 20 million and raising tourism services exports to USD 6 billion [1]
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA OLIY TA’LIM XIZMATLARINI TASHKIL ETISHNING ZARURATI
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida oliy ta’lim xizmatlarini samarali tashkil etish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Mamlakatimizning intellektual salohiyatini yanada oshirishda oliy ta’lim tizimini isloh qilish, uni innovatsion rivojlanish yo‘liga yo‘naltirish muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Shuningdek, oliy ta’limni yanada rivojlantirishda o‘quv rejalarining o‘quv-amaliy tarkibiy qismlari sifatini oshirish, o‘qitishning zamonaviy shakl va usullarini joriy etish, mavjud oliy ta’lim tizimini takomillashtirish hamda transformatsiya qilish zarurligi yoritilgan
RAQAMLI IQTISODIYOT VA INNOVATSION BOSHQARUVNING INTEGRALLASHUVI: IQTISODIY RIVOJLANISH VA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH OMILI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot va innovatsion boshqaruvning integrallashuvi jarayonlari hamda ularning iqtisodiy rivojlanish va boshqaruv samaradorligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data) va zamonaviy boshqaruv yondashuvlarining o‘zaro uyg‘unlashuvi natijasida korxona va tashkilotlar faoliyatida samaradorlikni oshirish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, raqamli transformatsiya sharoitida innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari ochib berilib, iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan ilmiy xulosalar ishlab chiqilgan
SAMARQAND VILOYATIDA TRANSPORT XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI
Maqolada Samarqand viloyatida transport xizmatlarini rivojlantirish yo‘nalishlari iqtisodiy, infratuzilmaviy, raqamli va institutsional omillar kesimida tahlil qilingan. Tadqiqotda viloyat transport xizmatlari bozorining o‘sish dinamikasi, yuk va yo‘lovchi tashish ko‘rsatkichlari, transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish mexanizmlari hamda raqamli texnologiyalar asosida xizmat sifatini oshirish imkoniyatlari yoritilgan. Samarqand viloyati turizm, savdo, agrosanoat va hududlararo xizmatlar markazi sifatida transport tizimiga yuqori talab shakllantiradi. Transport xizmatlarini rivojlantirish faqat yo‘l va transport vositalarini yangilash bilan cheklanmay, logistika tugunlari, multimodal bog‘lanishlar, elektron to‘lov, GPS-monitoring, ma’lumotlar asosida boshqaruv va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini uyg‘unlashtirishni talab qiladi. Maqolada transport xizmatlari samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ТЕНДЕНЦИИ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ ПИЩЕВОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
Проведён комплексный анализ современного состояния и тенденций инновационного развития пищевой промышленности Республики Узбекистан за 2017–2023 годы. На основе официальных статистических данных выявлен опережающий рост инвестиций и экспорта при одновременном снижении доли отрасли в валовом внутреннем продукте, что свидетельствует о структурном характере происходящих изменений. Систематизированы шесть ключевых барьеров инновационного развития предприятий отрасли и предложены направления их преодоления, основанные на механизмах государственной поддержки и кластерного взаимодействия. Обоснована необходимость перехода от экстенсивной к инновационной модели роста с приоритетом импортозамещающих продуктовых инноваций.
OʻZBEKISTON BANK SEKTORIDA RAQAMLI XIZMATLAR BOZORI: JORIY HOLAT, TENDENSIYALAR VA XALQARO TAJRIBA
Ushbu maqolada 2026-yil holatiga ko‘ra O‘zbekiston bank sektoridagi raqamli xizmatlar bozorining rivojlanish dinamikasi, “DIGITAL-7” strategik modeli va ochiq bankchilik (Open Banking) tizimining o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda bank tizimini raqamlashtirishning iqtisodiy samaradorligi, fintex ekotizimining o‘sishi va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish masalalari statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida O‘zbekiston moliya bozorini modernizatsiya qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHILARNI SUG‘URTA MEXANIZMLARI ORQALI MOLIYALASH MASALALARI
Ushbu maqola O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarni sug‘urta mexanizmlari orqali moliyalashtirishning dolzarb masalalari, tizimdagi mavjud muammolar va ularning yechimlariga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi iqlim o‘zgarishlari va global iqtisodiy beqarorlik sharoitida agrar sektorni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashda sug‘urta instrumentlarining rolini baholash hamda ularni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi sifat va miqdoriy tahlil, qiyosiy o‘rganish hamda statistik ma’lumotlarni modellashtirish usullariga asoslangan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, 2025-yil holatiga ko‘ra O‘zbekistonda agrar sug‘urta bozori jadal o‘sish dinamikasini namoyish etib, umumiy sug‘urta bozori hajmi sezilarli o‘sgan bo‘lsa-da, bevosita qishloq xo‘jaligini qamrab olish ko‘rsatkichlari hamon potensialdan past darajada qolmoqda. Maqolada yangi tashkil etilgan Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasi va 2026-yildan kuchga kiradigan majburiy sug‘urta mexanizmlarining kutilayotgan iqtisodiy samaralari chuqur tahlil qilinadi
KORPORATIV BOSHQARUVDA ESG TAMOYILLARINI JORIY ETISHNING IQTISODIY TAHLILI
Ushbu maqolada korporativ boshqaruv tizimida ESG (Environmental, Social, Governance — atrof-muhit, ijtimoiy masalalar, boshqaruv) tamoyillarini joriy etishning iqtisodiy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda ESG tamoyillarining kompaniyalar moliyaviy ko‘rsatkichlariga, investitsiya jalb qilish imkoniyatlariga va uzoq muddatli barqaror rivojlanishga ta’siri o‘rganilgan. Xalqaro tajriba va O‘zbekiston kontekstida ESG integratsiyasining iqtisodiy samaradorligi baholangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ESG tamoyillarini izchil joriy etish kompaniyalarning raqobatbardoshligini oshiradi, investitsiya xatarlarini kamaytiradi hamda barqaror iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shadi
TEKSTIL SANOATIDA SUV ISTE’MOLI VA QAYTA ISHLASH ULUSHI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK: 20 DAVLAT MISOLIDA KORRELYATSIYA VA K-MEANS KLASTER TAHLILI
Tadqiqotda 20 ta davlat misolida tekstil sanoatidagi suv iste’moli (WC) va qayta ishlash ulushi (RR) o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik Pearson va Spearman korrelyatsiya usullari hamda K-means klaster tahlili yordamida o‘rganilgan. Natijalar suv iste’moli va qayta ishlash ulushi o‘rtasida kuchli teskari korrelyatsiya mavjudligini tasdiqladi (r = –0,9479; rs = –0,9733; p < 0,001). EPR (Kengaytirilgan ishlab chiqaruvchi javobgarligi) siyosati eng kuchli ijobiy prediktor ekanligi aniqlandi (r = 0,9732; p < 0,001). Klaster tahlili natijasida uchta guruh ajratildi: yetakchi davlatlar (1-klaster: Germaniya va Shvetsiya), o‘tish bosqichidagi davlatlar (2-klaster) hamda boshlang‘ich bosqichdagi davlatlar (3-klaster). O‘zbekiston 3-klaster tarkibida joylashgani aniqlandi. Olingan natijalar rivojlanayotgan iqtisodiyotlar, xususan, O‘zbekiston uchun EPR siyosatini joriy etish va qayta ishlash infratuzilmasini rivojlantirish zaruratini empirik jihatdan asoslab beradi.
O‘ZBEKISTONDA BIZNES BIRLASHUVLARINI HISOBGA OLISHNI MHXS (IFRS) 3 ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda biznes birlashuvlarini hisobga olish amaliyoti hamda MHXS (IFRS) 3 “Biznes birlashuvlari” standarti talablari o‘rtasidagi farqlar tahlil qilingan. Tadqiqotda milliy normativ-huquqiy baza va xalqaro standartlar qiyosiy o‘rganilib, biznes birlashuvlarini hisobga olishning asosiy muammolari aniqlangan. Jumladan, sotib olish usulini qo‘llash, haqqoniy qiymatda baholash, gudvillni hisobga olish va sotib olish qiymatini taqsimlash bilan bog‘liq metodologik masalalar tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida 23-sonli BHMSni MHXS (IFRS) 3 talablari asosida takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К СОВЕРШЕНСТВОВАНИЮ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКОГО МЕХАНИЗМА УПРАВЛЕНИЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИМИ ПРЕДПРИЯТИЯМИ
Рассмотрены современные подходы к совершенствованию организационно-экономического механизма управления энергетическими предприятиями в условиях развития рыночных отношений и цифровизации экономики. Исследованы теоретические и практические аспекты повышения эффективности управления предприятиями энергетической отрасли, а также факторы, определяющие устойчивость и результативность их деятельности. Особое внимание уделено совершенствованию организационной структуры управления, оптимизации бизнес-процессов, развитию системы корпоративного менеджмента и внедрению современных цифровых технологий. Обоснована необходимость комплексного применения организационных и экономических инструментов управления, направленных на повышение эффективности использования ресурсов, снижение издержек и укрепление конкурентоспособности энергетических предприятий. Установлено, что совершенствование организационно-экономического механизма управления способствует обеспечению устойчивого развития предприятий энергетической отрасли и повышению их адаптивности к изменениям внешней среды.
AGROSANOAT MAJMUASIDA INTEGRATSION TUZILMALARNING ISTIQBOLLI SHAKLLARINING NAZARIY ASOSLARI
Agrosanoat majmuasida kooperativ-integratsion tuzilmalar rivojlanishining zamonaviy holati tahlil qilingan. Integratsiya jarayonining ijobiy va salbiy jihatlari aniqlanib, integratsiya tipidagi tashkilotlarni tashkil etish hamda ularning samarali faoliyat yuritishini rag‘batlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar asoslangan. Agrosanoat birlashmalari ishtirokchilarining optimal tarkibi belgilangan hamda ularni shakllantirish jarayonida amalga oshiriladigan tashkiliy-iqtisodiy tadbirlar ko‘rib chiqilgan. Tarmoqlararo birlashuv yoki shartnomaviy integratsiya asosida, mahsulot tamoyiliga muvofiq tashkil etiladigan kooperativ-integratsion tuzilmalarning asosiy shakllari tavsiflangan.
RESPUBLIKADA YASHIL IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING BOZOR MEXANIZMI
Yashil iqtisodiyotni rivojlantirishda bozor mexanizmlarining ahamiyati hamda ularning iqtisodiy-ekologik samaradorlikni ta’minlashdagi o‘rni tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida ekologik soliqlar, karbon to‘lovlari, subsidiyalar, emissiya kvotalari, yashil obligatsiyalar va energiya tariflarini liberallashtirish kabi bozor instrumentlarining nazariy asoslari hamda amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini qo‘llab-quvvatlash choralari va yashil moliyalashtirish mexanizmlarining rivojlanish tendensiyalari baholangan. Tahlil natijalari bozor mexanizmlari resurslardan samarali foydalanish, ekologik zararlarni kamaytirish, investitsiyalarni jalb etish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot yakunida O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish samaradorligini oshirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ОТЧЕТА О ФИНАНСОВОМ ПОЛОЖЕНИИ КОМПАНИИ В СООТВЕТСТВИИ С ТРЕБОВАНИЯМИ МСФО
В статье исследованы теоретические и практические аспекты совершенствования отчета о финансовом положении компаний Республики Узбекистан в условиях перехода на международные стандарты финансовой отчетности (МСФО). На основе сравнительного анализа требований НСБУ № 1, МСФО (IAS) 1 и нового стандарта МСФО (IFRS) 18 выявлены ключевые различия в формате, классификации и оценке статей отчета, а также в объеме раскрываемой информации. Систематизированы этапы институционального обеспечения перехода на МСФО в Узбекистане, включая Постановление Президента № ПП-282 от 15.09.2025 г. [5]. Разработана модель совершенствования отчета о финансовом положении, охватывающая методическое, организационное, информационное и кадровое направления. Обоснованы практические рекомендации по реклассификации статей, применению модели ожидаемых кредитных убытков, признанию отложенных налогов и расширению раскрытий в примечаниях.
SANOAT KORXONALARINING INVESTITSIYALARI TARKIBI VA ULARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINING IQTISODIY TAHLILI
Ushbu ilmiy maqolada sanoat korxonalarida investitsiyalar tarkibi, ularning shakllanish manbalari va foydalanish samaradorligini iqtisodiy tahlil qilish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda investitsiyalarning asosiy kapitalga yo‘naltirilishi, texnik va texnologik modernizatsiya, ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish hamda innovatsion faoliyatni rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, sanoat korxonalarida investitsiyalardan foydalanish samaradorligini baholashda rentabellik, kapital qaytimi, investitsiya sig‘imi, sof joriy qiymat, ichki daromadlilik normasi va investitsiyalarning qoplanish muddati kabi iqtisodiy ko‘rsatkichlarning ahamiyati asoslab beriladi. Maqolada investitsiya resurslaridan oqilona foydalanish sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish, mehnat unumdorligini yuksaltirish va hududiy iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning muhim omili sifatida qaraladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, sanoat korxonalarida investitsiyalar tarkibini optimal shakllantirish va ularning samaradorligini muntazam baholab borish korxonaning barqaror rivojlanishi hamda investitsion jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi.
XALQARO MOLIYAVIY HISOBOT STANDARTLARIGA MUVOFIQ JORIY AKTIVLARNI HISOBGA OLISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqola 2-sonli Xalqaro moliyaviy hisobot standartining (XMHXS 2) asosiy qoidalarini sharhlaydi va uni amaliy qoʻllash masalalarini koʻrib chiqadi. Oʻquvchilarga mavzuni yanada tushunarli qilish maqsadida zaxiralarning iqtisodiy mohiyati yoritilib, tayyor mahsulotlar, tovarlar va tugallanmagan ishlab chiqarish tannarxini aniqlash, zaxiralarni baholash, sof sotish qiymati hamda zaxiralarning qadrsizlanishi bo‘yicha misollar keltirilgan. Shuningdek, ushbu jarayonlarning korxonaning moliyaviy hisobotlariga ta’siri moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobot va foyda hamda zararlar to‘g‘risidagi hisobotdan ko‘chirmalar orqali aks ettirilgan.
DAVLAT TOMONIDAN TURIZM SOHASINI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada turizm sohasini davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning amaldagi mexanizmlari va ularni takomillashtirish yo‘llari o‘rganiladi. Tadqiqotda turizm sohasini moliyalashtirishning nazariy asoslari, davlat subsidiyalari, soliq imtiyozlari, investitsion rag‘batlantirish va turizm infratuzilmasini rivojlantirish instrumentlari tahlil qilinadi. Maqolada, shuningdek, davlat va xususiy sektor hamkorligi (DXH), turizm klasterlarini shakllantirish, raqamli transformatsiya va “yashil turizm” tamoyillarini moliyaviy qo‘llabquvvatlash masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Xalqaro tajriba va O‘zbekistondagi iqtisodiy islohotlar asosida turizm moliyalashuvini samarali tashkil etishning strategik yo‘nalishlari belgilab beriladi. Tadqiqot natijalari turizm sohasini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni takomillashtirish makroiqtisodiy barqarorlik, mintaqaviy taraqqiyot va turizm potensialini yuzaga chiqarishga muhim hissa qo‘shishini tasdiqlaydi
МЕТОДЫ АНАЛИЗА ЦИФРОВИЗАЦИИ В РЕГИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКЕ
Цифровая трансформация выступает одним из ключевых факторов экономического роста и пространственного развития, однако её эффекты распределяются между регионами крайне неравномерно. В статье систематизированы количественные и качественные методы анализа цифровизации применительно к мезоуровню экономики. На основе сравнительного обзора методологического инструментария — индексных методов, корреляционно-регрессионного анализа, кластеризации, факторного анализа, пространственной эконометрики и оценки эффективности — предложена многоэтапная аналитическая схема, объединяющая измерение, типологизацию и объяснение межрегиональной дифференциации. Результаты иллюстрируются на условном массиве данных по группе регионов. Показано, что ни один отдельный метод не даёт полной картины: измерение уровня цифровизации, оценка её влияния на экономические показатели и выявление пространственных взаимосвязей требуют комбинирования взаимодополняющих подходов. Сделан вывод о приоритете интегральных индикаторов в связке с пространственным анализом для задач региональной экономической политики.
AHOLI ZICH JOYLASHGAN HUDUDLARDA KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLARI VA XORIJIY TAJRIBA TAHLILI
Maqolada aholi zich joylashgan hududlarda kichik biznesni rivojlantirishning ijtimoiyiqtisodiy omillari tahlil qilingan. Kichik biznes faoliyatining hududiy rivojlanishga, aholi bandligini ta’minlashga, daromadlarni oshirishga va iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarning tajribalari o‘rganilib, ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari baholangan. Tadqiqot natijasida aholi zich joylashgan hududlarda kichik biznesni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari va takomillashtirish mexanizmlari bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
SANOAT SALOHIYATI SAMARADORLIGINI INVESTISIYALAR ASOSIDA OSHIRISHNING MINTAQAVIY XUSUSIYATLARI
Maqolada mintaqaning asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlari, ularning investitsiyalar bilan bog‘liqligi o‘rganilgan. Shuningdek, mintaqada kapital qaytimi, kapital sig‘imi, investitsiya me’yori kabilarning tarmoqlar bo‘yicha o‘zgarish tendensiyalari ham baholandi. Natijalarga muvofiq mintaqada investitsiya samaradorligini umumiy iqtisodiyotda va sanoatda oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqildi
ЦИФРОВЫЕ НАВЫКИ КАК ФАКТОР КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ЖЕНСКИХ КАДРОВ НА ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассмотрены цифровые навыки как фактор конкурентоспособности женских кадров на промышленных предприятиях Республики Узбекистан в условиях цифровой трансформации. Предложена четырёхуровневая модель цифровых компетенций — от базовой цифровой грамотности до владения передовыми технологиями Industry 4.0 — адаптированная к специфике индустриального сектора. Выявлены основные барьеры, ограничивающие развитие цифровых компетенций женских кадров, и предложены меры по их преодолению с указанием ответственных институтов. Особое внимание уделено роли IT Park Uzbekistan и партнёрству между промышленными предприятиями и техническими университетами. Полученные результаты могут быть использованы при разработке государственных программ переобучения и корпоративных HR-стратегий
TURIZM SUG‘URTASI VA UNI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada turistik sayohatlar jarayonida turistlarning kasallanish, baxtsiz hodisalarga uchrashi, transport muammolari, bagaj yo‘qolishi yoki tabiiy ofatlar kabi kutilmagan holatlarga duch kelishlari masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Mazkur risklar turistlarning shaxsiy va mulkiy manfaatlariga zarar yetkazishi mumkinligi va shu sababli turizm sohasida risklarni boshqarish hamda ularni sug‘urtalash muhim iqtisodiy mexanizm ekanligi bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan
KELAJAKDAGI GLOBAL VA MINTAQAVIY IQLIM O‘ZGARISHI HAMDA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH ZARURIYATI
Maqolada dolzarb ekologik muammolar va ularning ko‘lami, insoniyat kelajagi uchun o‘sib borayotgan ekologik xatarlar bayon etilgan. Bu ekologik xatarlarni bartaraf etishning ayrim, ayniqsa mamlakatimizdagi yechimlari ilmiy asoslangan holda taklif etilgan.
SAMARQAND VILOYATI UMUMIY OVQATLANISH KORXONALARIDA RESURSLARNI BOSHQARISH SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada Samarqand viloyati umumiy ovqatlanish korxonalarida iqtisodiy resurslardan foydalanish samaradorligini baholashning nazariy-uslubiy jihatlari hamda amaliy holati tahlil qilinadi. Tadqiqotda resurslardan foydalanish ko‘rsatkichlari dinamikasi o‘rganilib, ularga ta’sir etuvchi omillar guruhlari aniqlangan. Shuningdek, viloyat ovqatlanish korxonalarida resurs tejamkorligini oshirish, ishlab chiqarish chiqindilarini kamaytirish va raqamli boshqaruv usullarini joriy etish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish yo‘llari asoslab berilgan.
NATIV BRENDING VOSITASI SIFATIDA UGC VA EGC: GLOBAL TENDENSIYALAR VA O‘ZBEKISTON BOZORIGA MOSLASHUV
An’anaviy reklamaga nisbatan ishonchning pasayib borishi sharoitida foydalanuvchilar tomonidan yaratilgan kontent (UGC) va xodimlar tomonidan yaratilgan kontentning (EGC) nativ brending vositasi sifatidagi ahamiyati tahlil qilingan. O‘zbekistonning ta’lim sohasidagi brendlari misolida mazkur yondashuvlarning milliy bozor sharoitlariga moslashish xususiyatlari hamda iste’molchilar ishonchini shakllantirishdagi o‘rni yoritilgan
SOLIQ TO‘LOVCHILARGA XIZMAT KO‘RSATISHDA RAQAMLASHTIRISH ORQALI SOLIQ MA’MURCHILIGINING SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI
Mazkur maqolada mamlakatimizda soliq ma’murchiligini takomillashtirish bo‘yicha so‘nggi yillarda amalga oshirilgan islohotlarning mazmun-mohiyati, soliq sohasini raqamlashtirish jarayonlari hamda biznes subyektlarining soliq organlariga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashda hududlararo soliq inspeksiyalarining o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston soliq tizimida olib borilayotgan muhim islohotlar tahlil qilinib, xorijiy tajriba asosida mamlakatimizda soliq ma’murchiligi samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosa va takliflar ishlab chiqilgan
НАУЧНЫЕ ПОДХОДЫ И ПРИНЦИПЫ ФОРМИРОВАНИЯ ЦИФРОВОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ ПРИ УПРАВЛЕНИИ БИЗНЕС-ПРОЦЕССАМИ.
В данной научной статье исследуются современные подходы к цифровому моделированию, особенности их применения и эффективность в процессах принятия управленческих решений в различных отраслях экономической деятельности. Рассмотрены возможности дискретно- событийного, агентно-ориентированного, системно-динамического и гибридного моделирования. На основе индуктивного подхода предложена обобщённая методология цифровой трансформации процессов принятия решений с использованием инструментов предиктивной и прескриптивной аналитики. Результаты исследования подтверждают значимость цифрового моделирования для оптимизации деятельности предприятий, повышения эффективности использования ресурсов и совершенствования управленческих процессов
РАЗВИТИЕ ИНСТРУМЕНТОВ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЙ
Данная статья рассматривает хронологию развития цифровых систем управления бизнесом и инструментов принятия решений. В исследовании изучены существующие публикации зарубежных ученых и технологические основы цифровых платформ принятия управленческих решений, проводится качественный анализ и систематизируется инструменты принятия решений. Обобщенная информация представлена методами визуализации.
АНАЛИЗ НА ОСНОВЕ МОДЕЛИ АЛЬТМАНА ПРИ ОЦЕНКЕ ФИНАНСОВОГО СОСТОЯНИЯ ПРЕДПРИЯТИЙ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В условиях расширения внешнеэкономической деятельности предприятий и увеличения объемов экспорта особое значение приобретает оценка их финансовой устойчивости. Данный вопрос представляет значительный интерес для зарубежных партнеров отечественных предприятий, поскольку они нуждаются в достоверной и понятной финансовой информации, охватывающей все стороны деятельности предприятия. В последние годы уровень трансформации показателей, формируемых по результатам финансово-хозяйственной деятельности отечественных предприятий, достиг определенного уровня развития. Крупные предприятия, являющиеся участниками внешнеэкономической деятельности, активно занимаются подготовкой отчетных форм, понятных как отечественным, так и зарубежным участникам экономической деятельности.
TIJORAT BANKLARIDA RISKLARNI BOSHQARISHNINZ ZAMONAVIY MODELLARI VA KOMPLAYENSNAZORAT TIZIMINI RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada tijorat banklarida risklarni boshqarish va komplayens-nazorat tizimini takomillashtirishning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etilgan. Bank risklarining funksional-tuzilmaviy tasnifi ishlab chiqilib, ularning moliyaviy, nomoliyaviy va tizimli tarkibiy qismlari kompleks tahlil qilingan. Shuningdek, komplayens-nazorat tizimining tarkibiy elementlari hamda “uch mudofaa liniyasi” modeli asosida risklarni samarali boshqarish mexanizmi yoritilgan. Tadqiqot natijalari banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash va risklarni minimallashtirishga xizmat qiladi.
SUN’IY INTELLEKTNING MEHNAT UNUMDORLIGI VA MOBILLIGIGA TA’SIRI
Maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining mehnat unumdorligi va ishchi kuchi mobilligiga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. SI vositalarining ish jarayonlarini avtomatlashtirish, mehnatni kuchaytirish, xodimlar malakasini oshirish va mehnat bozorida kasbiy harakatchanlikni faollashtirishdagi roli ochib berilgan. Jahon iqtisodiy forumi, Xalqaro mehnat tashkiloti, MakKinzi global instituti va Stenford universitetining 2025-yildagi hisobotlari ma’lumotlari asosida SI joriy etilishining iqtisodiy samaralari va ijtimoiy xatarlari baholangan. O‘zbekistonda sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilgacha rivojlantirish strategiyasi doirasida inson kapitalini rivojlantirish va mehnat bozorini raqamli transformatsiyaga moslashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
INFRATUZILMA INVESTITSIYALARINING AHOLI FAROVONLIGIGA TA’SIRINI BAHOLASHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA HUDUDIY XUSUSIYATLARI
Infratuzilma investitsiyalarining aholi farovonligiga ta’sirini baholashning nazariy-uslubiy asoslari tizimlashtirilgan. Infratuzilmaning iqtisodiy mazmuni, investitsiyalarning aholi farovonligiga ta’sir mexanizmlari, shuningdek, baholashning asosiy yondashuvlari — farovonlik iqtisodiyoti (Welfare Economics), Inson taraqqiyoti indeksi (HDI) metodologiyasi hamda Propensity Score Matching (PSM) usuli ilmiy jihatdan tahlil qilingan. O‘zbekistonning 14 ta hududi kesimida transport, energetika va ijtimoiy infratuzilmaga yo‘naltirilgan investitsiyalar hamda farovonlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik 2015–2024-yillar uchun shakllantirilgan panel ma’lumotlar asosida aniqlangan. Tadqiqot natijalari infratuzilma investitsiyalarining aholi farovonligiga ta’siri hududlar kesimida bir xil emasligini, shuningdek, shaharlashgan va qishloq hududlari o‘rtasida multiplikativ samara darajasida sezilarli tafovutlar mavjudligini ko‘rsatadi.
«ЗЕЛЁНОЕ» ВОДОСНАБЖЕНИЕ В ЗАСУШЛИВЫХ РЕГИОНАХ: МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ И ПЕРСПЕКТИВЫ ДЛЯ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ
условиях нарастающего дефицита водных ресурсов и изменения климата устойчивое («зелёное») водоснабжение становится императивом для засушливых стран. Данная статья посвящена сравнительному анализу международного опыта эффективного управления водными ресурсами (Израиль, Сингапур, Австралия) и оценке применимости соответствующих инструментов для Центральной Азии, прежде всего Узбекистана. На основе систематизации опубликованных данных выявлены ключевые технологические и институциональные решения, обеспечивающие водную безопасность в условиях ограниченных ресурсов. Результаты исследования подтверждают, что сочетание водосберегающих технологий, рыночных механизмов распределения воды, инфраструктурной модернизации и межгосударственного сотрудничества позволяет существенно снизить водный стресс. Предложены конкретные рекомендации для политиков и практиков региона
TALABALARNING KASBIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIKPSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada talabalarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogikpsixologik asoslari tahlil qilingan. Unda ta’lim jarayonida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv, motivatsiya, kognitiv jarayonlar hamda innovatsion pedagogik texnologiyalarning samarali o‘rni ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Maqolada kasbiy kompetensiyani rivojlantirish talabalarning mustaqil fikrlashi, amaliy ko‘nikmalari va kelajakdagi kasbiy faoliyatga tayyorgarligini oshirishda muhim omil sifatida yoritilgan.
PAXTACHILIKDA ZAMONAVIY AGROTEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH VA EKOLOGIK MUVOZANAT TA’MINLASHNING IQTISODIY MEXANIZMI
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan agroiqtisodiy islohotlar natijasida qishloq xo‘jaligi sohasida muhim ijobiy natijalarga erishildi. Aholining oziq-ovqat mahsulotlari hamda sanoat korxonalari uchun xom ashyo mahsulotlariga bo‘lgan talabi mahalliy ishlab chiqarish hisobidan qondirilmoqda. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, paxtachilik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi. Mazkur maqolaning maqsadi bozor munosabatlari rivojlanayotgan sharoitda paxtachilikda g‘o‘za navlarini hududlar kesimida joylashtirish tizimini raqamlashtirish yo‘nalishlarini ishlab chiqishdan iborat.
FUQAROLAR MUROJAATLARI MA’LUMOTLARI ASOSIDA HUDUDLARNING IJTIMOIYIQTISODIY RIVOJLANISH DARAJASINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada fuqarolar murojaatlari ma’lumotlari asosida hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasini baholashning zamonaviy yondashuvlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda fuqarolar murojaatlari hududlarda uchrayotgan dolzarb masalalar, aholining ehtiyojlari hamda davlat va mahalliy boshqaruv organlari faoliyati samaradorligini aks ettiruvchi muhim axborot manbai sifatida qaralgan. Maqolada murojaatlar ma’lumotlarini yig‘ish, tizimlashtirish va tahlil qilishning zamonaviy usullari, jumladan, raqamli texnologiyalar, katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalanish masalalari yoritilgan. Shuningdek, fuqarolar murojaatlari asosida hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy holatini baholash indikatorlari takomillashtirilib, mahalliy boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari hududiy rivojlanishni monitoring qilish, e’tibor talab qiluvchi yo‘nalishlarni aniqlash hamda davlat boshqaruvi organlarining aholiga yo‘naltirilgan faoliyatini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA QIMMATLI QOG‘OZLAR BILAN OPERATSIYALARNI TAKOMILLASHTIRISH: HOLAT TAHLILI VA TAVSIYALAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida qimmatli qog‘ozlar bilan operatsiyalarning 2020–2025-yillardagi rivojlanish dinamikasi empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda qimmatli qog‘ozlar portfelining o‘sishi va makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi korrelyatsion bog‘liqlik baholanib, broker-dilerlik faoliyati, anderrayting xizmatlari hamda investitsion portfelni boshqarishning amaldagi holati yoritilgan. Olingan natijalar asosida institutsional islohotlar, raqamli modernizatsiya va risk-menejment tizimini takomillashtirish bo‘yicha kompleks tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, qimmatli qog‘ozlar portfeli yalpi ichki mahsulot o‘sishiga nisbatan 1,5 barobar tezroq rivojlanmoqda, bu esa moliyaviy chuqurlashuv jarayonining jadallashayotganini anglatadi. Shu bilan birga, ikkilamchi bozor likvidligini oshirish, derivativlar bozorini bosqichmabosqich rivojlantirish va institutsional investorlar bazasini kengaytirish muhim vazifalar sifatida belgilandi
QASHQADARYO VILOYATI AHOLISINI IJTIMOIY HIMOYA QILISH TIZIMINING STATISTIK TAHLILI
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyati aholisini ijtimoiy himoya qilish tizimi statistik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda ijtimoiy himoya ko‘rsatkichlari, jumladan, moddiy yordam oluvchilar ulushi, pensiya ta’minoti, bandlik darajasi va kambag‘allik darajasi dinamikasi o‘rganildi. Statistik usullar asosida hududiy ijtimoiy himoya tizimining holati baholanib, asosiy tendensiyalar aniqlangan
YAQIN SHARQDA TURIZM EKSPORTI STRATEGIYALARI VA ULARNI O‘ZBEKISTONDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI: BAA VA SAUDIYA ARABISTONI TAJRIBASI ASOSIDA QIYOSIY TAHLIL
Yaqin Sharqning yetakchi turizm markazlari hisoblangan Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) va Saudiya Arabistonining turizm eksporti strategiyalari tahlil qilinib, ularni Oʻzbekistonda qoʻllash imkoniyatlari baholangan. Tadqiqot Jahon bankining 2000–2023-yillardagi koʻrsatkichlari asosida panel maʼlumotlar regressiyasi usulidan foydalangan holda amalga oshirilgan. Asosiy oʻzgaruvchilar sifatida raqamli marketing intensivligi, mehmonxona infratuzilmasi, milliy brend indeksi hamda turizm tushumlarining YaIMdagi ulushi tanlangan. Empirik natijalar raqamli marketing va infratuzilmaga yoʻnaltirilgan investitsiyalar turizm eksportining raqobatbardoshligini sezilarli darajada oshirishini koʻrsatdi. Oʻzbekiston uchun Yaqin Sharq tajribasini inobatga olgan holda raqamli brendlashni rivojlantirish, halol turizm segmentini kengaytirish hamda madaniy-tarixiy brendlarni mustahkamlashga qaratilgan strategik tavsiyalar ishlab chiqilgan
BANKLARDA IJARA MUOMALALARINI TARTIBGA SOLUVCHI ME’YORIY - HUQUQIY ASOSLAR VA XALQARO STANDARTLAR
Ushbu maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida xo‘jalik yurituvchi subyektlar va bank muassasalar faoliyatini samarali tashkil etish, moliyaviy resurslardan oqilona foydalanish hamda investitsion jarayonlarni rivojlantirishda ijara munosabatlari muhim iqtisodiy vositalardan biri ekanligi bayon etilgan. Tijorat banklari faoliyatida ijara muomalalari asosiy vositalardan foydalanish, moddiy-texnik bazani mustahkamlash va bank xizmatlari sifatini oshirishda alohida ahamiyat kasb etishiga to‘xtalib o‘tilgan. Shu sababli ijara operatsiyalarini qonuniy, shaffof va samarali tashkil etish uchun ularni tartibga soluvchi mustahkam me’yoriyhuquqiy bazaning mavjudligi muhim ahamiyatga ega ekanligi yoritilgan.
QURILISH MATERIALLARI KORXONALARIDA STRATEGIK RISK-MENEJMENT TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada qurilish materiallari korxonalarida strategik risk-menejment tizimini takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida risk-menejmentning zamonaviy yondashuvlari, strategik boshqaruv tizimidagi o‘rni hamda korxonalarning moliyaviy barqarorligiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, qurilish materiallari sanoatida risklarni boshqarish tizimini raqamli texnologiyalar asosida rivojlantirish hamda boshqaruv samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA TASHQI IQTISODIY FAOLIYATNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Maqolada O‘zbekiston to‘qimachilik sanoatining yetakchi korxonalaridan biri bo‘lgan “Chust Textile” MCHJ faoliyati misolida tashqi iqtisodiy faoliyat samaradorligini oshirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida korxonaning eksport-import operatsiyalari, xorijiy investitsiyalarni jalb etish amaliyoti hamda xalqaro hamkorlik aloqalari tahlil qilindi. Shuningdek, Namangan viloyatida faoliyat yuritayotgan sanoat korxonalarining tashqi iqtisodiy munosabatlardagi ishtiroki va mavjud imkoniyatlari baholandi. Tahlil natijalari asosida tashqi savdo infratuzilmasini rivojlantirish, logistika tizimini takomillashtirish, xalqaro sifat standartlari va sertifikatlash tizimlarini keng joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Bundan tashqari, elektron tijorat platformalaridan samarali foydalanish va raqamli texnologiyalarni qo‘llash korxonaning eksport salohiyatini oshirishda muhim omil ekanligi asoslab berildi. Tadqiqot natijalari to‘qimachilik korxonalarining xalqaro bozordagi raqobatbardoshligini kuchaytirish va tashqi iqtisodiy faoliyat samaradorligini yuksaltirishga xizmat qiladi
BALIQCHILIK TARMOG‘INI INTENSIV RIVOJLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada baliqchilik tarmog‘ini intensiv rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari, iqtisodiy mazmuni hamda o‘ziga xos xususiyatlari tadqiq etilgan. Intensivlashtirish tushunchasining mohiyati ochib berilgan holda, xorijiy va mahalliy olimlarning ushbu masalaga oid ilmiy qarashlari tahlil qilingan. Tadqiqotda intensiv baliqchilikning asosiy yo‘nalishlari sifatida yuqori mahsuldorlikka erishish, resurslardan samarali foydalanish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, ozuqa ta’minotini takomillashtirish hamda ekologik barqarorlikni ta’minlash masalalari yoritilgan. Shuningdek, yopiq suv aylanish tizimlari, raqamli boshqaruv, bioxavfsizlik va yuqori samarali akvakultura texnologiyalarining ahamiyati asoslab berilga
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA BARQAROR QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: AGROEKOLOGIK VA IJTIMOIY-IQTISODIY YONDASHUVLAR INTEGRATSIYASI
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning nazariymetodologik asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotda agroekologik va ijtimoiy-iqtisodiy yondashuvlarning mazmuni hamda ularning o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilingan. Mavjud ilmiy qarashlar asosida ushbu yondashuvlarning afzalliklari va cheklovlari aniqlangan. Barqaror qishloq xo‘jaligini baholashda ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy omillarni kompleks hisobga olish zarurligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida agroekologik va ijtimoiy-iqtisodiy yondashuvlarni integratsiyalashga asoslangan konseptual model taklif etilgan. Ushbu model barqarorlikni baholash, qarorlar qabul qilish va rivojlanish strategiyalarini shakllantirishning nazariy asoslarini takomillashtirishga xizmat qiladi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi yashil iqtisodiyot sharoitida barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga qaratilgan integratsiyalashgan metodologik yondashuv ishlab chiqilgani bilan izohlanadi
RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING IPOTEKA KREDITLASH JARAYONINI OPTIMALLASHTIRISH MEXANIZMLARIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalarning ipoteka kreditlash jarayonini optimallashtirish mexanizmlariga ta’siri ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot adabiyotlar tahlili va muallifning ilmiy yondashuvlari asosida olib borilib, sun’iy intellekt, blokcheyn texnologiyasi, katta ma’lumotlar (Big Data) va avtomatlashtirilgan qaror qabul qilish tizimlari kabi zamonaviy raqamli vositalarning ipoteka bozorini transformatsiya qilishdagi o‘rni o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalarni joriy etish ipoteka kreditlashda risklarni baholash sifatini oshiradi, tranzaksiya xarajatlarini kamaytiradi hamda mijozlarga xizmat ko‘rsatish samaradorligini sezilarli darajada yaxshilaydi
CHORVACHILIK MAHSULOTLARI STATISTIK KO‘RSATKICHLAR TIZIMI: METODOLOGIYA VA TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada chorvachilik mahsulotlari statistik ko‘rsatkichlar tizimining nazariy asoslari, uning tarkibiy elementlari hamda zamonaviy raqamli iqtisodiyot talablariga moslashuvi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. O‘zbek, rus va xorijiy olimlar tomonidan ishlab chiqilgan ko‘rsatkichlar tizimlari qiyosiy jihatdan o‘rganilgan. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi statistikasida chorvachilik tarmog‘iga oid statistik kuzatuv va tahlil jarayonlarini yanada takomillashtirish maqsadida yangilangan 8 blokli ko‘rsatkichlar tizimi tavsiya etilgan.
O‘ZBEKISTONDA XIZMATLAR EKSPORTINI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekistonda xizmatlar eksportini rivojlantirishning tashkiliyiqtisodiy mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqotda xizmatlar eksportining tarkibi, uning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, raqamli iqtisodiyot sharoitidagi rivojlanish tendensiyalari hamda davlat tomonidan qo‘llanilayotgan institutsional va iqtisodiy instrumentlar o‘rganilgan. Shuningdek, xizmatlar eksportini oshirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar sifatida logistika tizimi, raqamli platformalar, soliq va bojxona siyosati, investitsiya muhiti hamda inson kapitali tahlil qilingan. O‘zbekistonda xizmatlar eksportini kengaytirish bo‘yicha tashkiliy boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish, raqamli infratuzilmani rivojlantirish va eksport qiluvchi subyektlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA O‘ZBEKISTONDA TA’LIM TIZIMIDA OLIB BORILGAN ISLOHOTLAR (MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMI MISOLIDA)
Yashil iqtisodiyot sharoitida O‘zbekistonda ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar, xususan maktabgacha ta’lim tizimi misolida nazariy jihatdan tahlil qilinib, ularning mazmun-mohiyati yoritilgan hamda ilmiy xulosalar umumlashtirilgan
YASHIL MARKETING VA ESG INTEGRATSIYASI: STATISTIK TAHLIL VA BARQAROR RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada yashil marketing va ESG tamoyillarining integratsiyalashuvi tahlil qilinadi. Ekologik investitsiyalar, yashil kreditlar va qayta tiklanuvchi energiya ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari asosida milliy iqtisodiyotda barqaror o‘sish dinamikasi, eksport salohiyati va innovatsion dasturlarni zamonaviy tendensiyalar nuqtai nazaridan izohlaydi
РАЗВИТИЕ ЦИФРОВЫХ СИСТЕМ И ОБЗОР ИНСТРУМЕНТОВ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЙ
В данной статье рассматриваются этапы развития цифровых систем управления бизнесом и современных инструментов принятия решений. Исследование основано на анализе научных публикаций зарубежных ученых, посвященных вопросам цифровой трансформации и применения цифровых платформ в управленческой деятельности. Изучены технологические основы цифровых систем поддержки принятия решений, проведены качественный анализ и систематизация современных аналитических инструментов. Результаты исследования обобщены и представлены с использованием методов визуализации, что позволяет более наглядно раскрыть особенности развития цифровых технологий и их значение для повышения эффективности управления
RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA INVESTITSIYALARNI JALB QILISH — IQTISODIY TARAQQIYOTNING MUHIM OMILI
Maqolada investitsiyalarning iqtisodiy mohiyati, investitsiyalarning mazmuni, mohiyati, xususiyatlari, funksiyalari va iqtisodiyotni rivojlantirishdagi roli tadqiq qilingan. Investitsiyalarning makro va mikroiqtisodiyot darajasidagi funksiyalari tasniflangan va tavsiflangan. Investitsiyalarning funksiyalarini davlat, iqtisodiyot va xususiy darajada tasniflashning zarurligi asoslab berilgan. Rivojlangan mamlakatlarda investitsiyalarni jalb qilish orqali ishlab chiqarish va qayta ishlash sanoatini rivojlantirishdagi roli baholangan hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarni jalb qilish dinamikasi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida umumiy xulosalar shakllantirilgan va rivojlangan mamlakatlarda investitsiyalarni jalb qilish hamda samarali o‘zlashtirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
SOLIQ MA’MURCHILIGI ORQALI TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING BARQAROR FAOLIYAT YURITISHINI TA’MINLASH MUAMMOLARI
Mazkur maqolada soliq ma’murchiligini takomillashtirish orqali tadbirkorlik subyektlarining barqaror faoliyat yuritishini ta’minlash masalalari tadqiq etilgan. Soliq ma’murchiligining zamonaviy yondashuvlari, raqamli transformatsiya jarayonlari, soliq yukining tadbirkorlik faoliyatiga ta’siri hamda mavjud institutsional muammolar ilmiy jihatdan tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasidagi amaldagi holat statistik ma’lumotlar asosida baholanib, xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil amalga oshirilgan. Tadqiqot natijasida tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlash, ixtiyoriy soliq to‘lov intizomini oshirish hamda riskka asoslangan soliq nazoratini kengaytirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
FOREIGN COUNTRIES’ EXPERIENCE IN ORGANIZING AND MANAGING SMALL INDUSTRIAL ZONES
This article analyzes the experience of developed and developing countries in the organization and management of small industrial zones. In particular, it examines the institutional mechanisms of industrial zone management, methods of attracting investment, and their impact on regional development in China, South Korea, Turkey, Germany, and Singapore. Based on the results of the study, priority areas for the effective management of small industrial zones are identified, and practical recommendations applicable to the conditions of Uzbekistan are developed
CREATING A MODERN LIBRARY USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE
This article examines the issues of creating and improving modern library systems using artificial intelligence technologies. The application of recommendation systems, natural language processing, machine learning algorithms, and chatbot technologies to library processes is analyzed. Based on a review of scientific works by both international and local scholars, practical ways of integrating artificial intelligence into library infrastructure and the expected outcomes are described. According to the research findings, artificial intelligence can increase the efficiency of library services by 40–60 percent and significantly improve user satisfaction.
FOOD PRICE VOLATILITY AND ITS EFFECTS ON LOW-INCOME HOUSEHOLDS
This article analyzes how food price volatility affects low-income households and why such households experience stronger welfare losses than middle- and high-income groups. The study uses an IMRAD structure and combines conceptual analysis with selected empirical evidence from FAO, the World Bank, USDA, Eurostat, and Canada.ca/Statistics Canada-based estimates. The results show that low-income households are highly exposed to food price volatility because food constitutes a larger share of their budgets, their savings are limited, and they have less flexibility to substitute toward higher-quality goods. Recent evidence confirms that food insecurity persists even in developed economies: in 2024, 13.7 percent of U.S. households were food insecure; in the European Union, 8.5 percent of the population could not afford a proper meal every second day; and in Canada, 25.5 percent of people in the provinces and 37.4 percent in the territories lived in food-insecure households. The article argues that food price stability is not only a macroeconomic objective but also a social-protection priority. The most effective response combines inflation monitoring, targeted transfers, competition policy, resilient supply chains, and nutrition-sensitive public policy.
SUN’IY INTELLEKTNING O‘ZBEKISTON SOLIQ TIZIMI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining O‘zbekiston soliq tizimini transformatsiya qilishdagi roli tahlil qilinadi. Muallif soliq organlari faoliyatiga sun’iy intellektni joriy etishning hozirgi holatini, shuningdek, boshqaruvni avtomatlashtirish, soliq qonunchiligiga rioya etilishini nazorat qilish va soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish uchun intellektual tizimlardan foydalanish istiqbollarini ko‘rib chiqadi. Davlat dasturlari va strategik hujjatlar tahlili asosida sun’iy intellekt soliq tizimi samaradorligini oshirish va biznes uchun qulay, shaffof fiskal muhit yaratishning asosiy vositasiga aylanmoqda, degan xulosaga kelinadi
MHXS VA XUSUSIY SEKTOR KREDITLARI: MAMLAKATLARARO EMPIRIK TAHLIL
Mazkur maqolada Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) talablari bilan xususiy sektor kreditlari o‘rtasidagi mamlakatlararo bog‘liqlik o‘rganilgan. Tadqiqot doirasida 186 ta mamlakat va yurisdiksiya bo‘yicha tahliliy ma’lumotlar bazasi shakllantirilgan. Bog‘liq ko‘rsatkich sifatida Jahon bankining Jahon taraqqiyoti ko‘rsatkichlari bazasidagi “xususiy sektorga ajratilgan ichki kreditlar, yalpi ichki mahsulotga nisbatan foizda” indikatori olingan [1]. Mustaqil ko‘rsatkich sifatida esa mamlakatda ommaviy yoki listingdagi kompaniyalar uchun MHXS asosida moliyaviy hisobot tayyorlash talabi mavjudligi ikkilik ko‘rsatkich orqali ifodalangan [2; 3]. 2025-yil bo‘yicha mazkur kredit ko‘rsatkichining to‘liq rasmiy ma’lumotlari hali mavjud emasligi sababli tahlilda 2024-yilgacha mavjud bo‘lgan eng so‘nggi qiymatlardan foydalanilgan [1]. Oddiy eng kichik kvadratlar usuliga asoslangan model natijalariga ko‘ra, MHXS talabi mavjud bo‘lgan mamlakatlarda xususiy sektor kreditlarining yalpi ichki mahsulotga nisbatan ulushi o‘rtacha yuqoriroq ekani aniqlangan. Shu bilan birga, olingan natijalar sabab-oqibat munosabatini to‘liq isbotlamaydi. MHXSning kredit bozoriga ta’siri moliyaviy hisobot sifati, audit ishonchliligi, axborotlarni ochib berish madaniyati, bank risk-menejmenti hamda institutsional muhit bilan uzviy bog‘liq holda namoyon bo‘ladi
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA ALOQA KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya sharoitida aloqa korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish masalalari yoritilgan. Maqolada aloqa va axborotlashtirish xizmatlari tarkibidagi o‘zgarishlar, telekommunikatsiya xizmatlari ulushi, raqamli xizmatlarga bo‘lgan talabning ortishi hamda innovatsion texnologiyalarni joriy etish zarurati tahlil qilingan. Shuningdek, aloqa korxonalarida raqamli infratuzilmani modernizatsiya qilish, 4G/5G tarmoqlarini kengaytirish, Big Data, sun’iy intellekt, CRM tizimlari va masofaviy xizmat ko‘rsatish imkoniyatlaridan foydalanish raqobatbardoshlikni oshirishning muhim yo‘nalishlari sifatida asoslangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, aloqa korxonalarining raqobat ustunligi xizmat sifati, tezkorlik, innovatsion xizmatlar portfeli va mijozlar ehtiyojiga moslashish darajasi bilan belgilanadi.
PROSPECTS FOR DEVELOPING BROKERAGE AND UNDERWRITING ACTIVITIES OF COMMERCIAL BANKS IN UZBEKISTAN
This article examines the current state and development prospects of brokerage and underwriting activities of commercial banks in Uzbekistan within the context of ongoing capital market reforms. Drawing on data from the Central Bank of Uzbekistan, the World Bank, Moody’s Rating Agency, and the Tashkent Stock Exchange, the study identifies structural constraints, quantifies growth dynamics, and proposes policy recommendations to deepen bank-driven investment banking services. Findings indicate that while the banking sector has expanded nearly ninefold in nominal asset terms since 2017, its participation in capital market intermediation remains nascent. The paper argues that the commercialization of brokerage and underwriting functions within banks represents a critical mechanism for bridging the financing gap between capital-seeking enterprises and institutional investors.
ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN HIGHER EDUCATION: A GLOBAL REVIEW OF AI-POWERED TEACHING AND LEARNING
Artificial intelligence, particularly generative AI systems such as ChatGPT, Gemini, and Claude, has moved from the periphery to the mainstream of higher education in less than four years. By 2025, several international surveys had reached a common conclusion: AI use among university students is approaching universality, while institutional governance, faculty competence, and pedagogical theory are gradually adapting to this rapid development. This article synthesises peer-reviewed empirical research published in 2020–2026, together with reports by UNESCO, the OECD, the Russell Group, the Digital Education Council, the Higher Education Policy Institute, Ellucian, and EDUCAUSE, to provide a global and theoretically grounded analysis of the current state of AI-powered teaching and learning. The article examines adoption trends, key technologies, theoretical frameworks, opportunities and challenges, policy responses across different jurisdictions, and future directions, including AI literacy as a graduate attribute, hybrid human–AI pedagogies, and the redefined role of the educator. The analysis concludes that AI adoption in higher education is no longer a question of trajectory but of governance, and that the pedagogy of integration, rather than the technology itself, determines whether AI strengthens or limits learning outcomes.
BULUTLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA ELEKTRON TA’LIM RESURSLARINI BOSHQARISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada bulutli texnologiyalar asosida elektron ta’lim resurslarini boshqarishning zamonaviy mexanizmlari, ularning ta’lim tizimidagi o‘rni hamda samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda bulutli hisoblash texnologiyalarining elektron ta’lim platformalariga integratsiyalashuvi, o‘quv resurslarini saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish jarayonlarini optimallashtirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, ta’lim resurslarini markazlashgan holda boshqarish, ularga masofadan turib kirishni ta’minlash, axborot xavfsizligini kuchaytirish hamda ta’lim jarayonining uzluksizligini ta’minlash masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari bulutli texnologiyalar asosida elektron ta’lim resurslarini boshqarish samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi tashkiliy va texnologik mexanizmlarni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqish imkonini beradi
ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УСЛУГ В УСЛОВИЯХ ФОРМИРОВАНИЯ ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ.
Рассматриваются направления повышения эффективности образовательных услуг в условиях формирования инновационной экономики на примере высших образовательных учреждений Самаркандской области. Проанализированы современные тенденции развития высшего образования, внедрение цифровых технологий и инновационных подходов в образовательный процесс. Особое внимание уделено повышению качества подготовки кадров, развитию научно-исследовательской деятельности, а также укреплению взаимодействия между высшими образовательными учреждениями и рынком труда. На основе проведённого анализа разработаны практические рекомендации по совершенствованию системы образовательных услуг в регионе.
EKOLOGIK NIZOLARNI HAL ETISHDA SUD AMALIYOTINING O‘RNI: XALQARO TAJRIBA VA MILLIY YONDASHUV
Ushbu maqolada global ekologik inqirozlar sharoitida O‘zbekiston Respublikasi yangi tahrirdagi Konstitutsiyasining 49-moddasida mustahkamlangan fuqarolarning ekologik huquqlarini sud orqali himoya qilish masalalari tahlil qilinadi. Maqolada ekologik nizolarni hal etishda milliy sud amaliyotining bugungi holati baholanib, Hindistonning Milliy Ekologik Sud hay’ati (NGT), Braziliya va Boliviyaning ilg‘or institutsional modellarini O‘zbekiston sud-huquq tizimiga implementatsiya qilish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Hindiston tajribasi asosida milliy sudlarda texnik ekspertlar kengashlarini shakllantirish, Braziliya modeli tizimida jamoatchilik da’volari vakolatlarini kengaytirish hamda Boliviyaning tabiat obyektlari mustaqilligini tan olish yondashuvi prizmasida Orol bo‘yi kabi ekologik ofat hududlariga mustaqil huquqiy subyektlik maqomini berish masalalari ilgari suriladi. Tadqiqot yakunida, O‘zbekiston mahalliy va ma’muriy sudlari tizimida ixtisoslashgan ekologik sud hay’atlarini tashkil etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar berilgan.
MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMIDA MAVJUD MUAMMOLAR VA CHEKLOVLAR
Maqolada infratuzilma xizmatlari ko‘rsatuvchi korxonalar moliyaviy boshqaruv tizimida uchrayotgan asosiy masalalar va ularni takomillashtirish yo‘nalishlari tahlil qilingan. Xususan, likvidlikni boshqarish, pul oqimlari harakatini prognozlashni yanada rivojlantirish, moliyaviy ma’lumotlarni tezkor shakllantirish hamda qaror qabul qilish jarayonlarini jadallashtirish masalalari tadqiq etilgan. Ushbu yo‘nalishlarni samarali tashkil etish maqsadida pul oqimlarini prognozlashning ko‘p omilli algoritmi va Real-Time monitoring texnologiyasiga asoslangan moliyaviy boshqaruv mexanizmi taklif etilgan. Mexanizmni amaliyotga joriy qilish natijalari likvidlik darajasi va moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlarining yaxshilanganligini ko‘rsatdi
МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДЕНЕЖНЫЕ ПЕРЕВОДЫ КАК ФИНАНСОВЫЙ РЕСУРС УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА: МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ И ФУНКЦИОНАЛЬНАЯ КЛАССИФИКАЦИЯ
Рассматриваются теоретико-методологические подходы к исследованию сущности и потенциала международных денежных переводов в условиях усиления трудовой миграции. Обосновано, что их влияние на экономический рост реализуется через такие косвенные каналы, как потребление, сбережения, инвестиции и развитие человеческого капитала. Предложена классификация денежных переводов на потребительские, сберегательные и инвестиционные, а также разработаны рекомендации по повышению их роли в обеспечении устойчивого экономического развития
O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA KAMBAG‘ALLIK DARAJASI TAHLILI (2010–2025-yillar)
O‘zbekiston hududlarida kambag‘allik darajasi hamda uning aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan real umumiy daromadlar va ishsizlik ko‘rsatkichlari bilan o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilingan. Statistik ma’lumotlar asosida hududlar kesimidagi ijtimoiy-iqtisodiy tafovutlar baholanib, kambag‘allik darajasiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlangan. Tadqiqot natijalari real daromadlarning ortishi kambag‘allik darajasining pasayishiga xizmat qilishini, ishsizlik darajasining yuqoriligi esa kambag‘allik xavfining kuchayishiga olib kelishini ko‘rsatadi. Hududlarda barqaror ish o‘rinlarini yaratish, aholi daromadlarini oshirish, ishsizlarni kasb-hunarga o‘qitish hamda manzilli ijtimoiy yordam tizimini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
MINTAQADA TABIIY KAPITALNI JAMGʻARISH SAMARADORLIGINI INTEGRAL INDEKS ASOSIDA BAHOLASH VA HUDUDLARNI TABAQALASHTIRISH (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Mintaqada tabiiy kapitalni jamg‘arish samaradorligini integral indeks asosida baholash hamda hududlarni mazkur ko‘rsatkich bo‘yicha tabaqalashtirish masalalari tadqiq etilgan. Resurs, ekologik va iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlarining teng vazniga asoslangan tabiiy kapital integral indeksidan foydalanilib, Xorazm viloyatining 11 ta tumani misolida amaliy hisob-kitoblar amalga oshirilgan. Hisoblangan integral indeks qiymatlari asosida hududlar besh toifaga ajratilib, har bir toifa uchun tabiiy kapitalni jamg‘arish salohiyatidan kelib chiqqan holda differensiallashtirilgan “yashil rivojlanish dasturlari” yo‘nalishlari asoslab berilgan. Olingan natijalar hududiy resurslardan foydalanish samaradorligini xolis baholash hamda mintaqaviy iqtisodiy siyosatni hududlarning o‘ziga xos xususiyatlariga moslashtirish imkonini beradi.
QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI UNDIRISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA SOLIQ TO‘LOVCHILAR XULQ-ATVORINI MODELLASHTIRISH: INSTITUTSIONAL VA BIXEVIORISTIK YONDASHUVLARNING INTEGRATSIYASI
Mazkur maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘ini undirish samaradorligini oshirish maqsadida soliq to‘lovchilar xulq-atvorini institutsional va bixevioristik yondashuvlar integratsiyasi asosida modellashtirish masalasi o‘rganiladi. Soliq to‘lovchining rioya qilish xulq-atvori an’anaviy deterrence, ya’ni jazo qo‘rquvi nazariyasi, institutsional iqtisodiyot va bixevioristik iqtisodiyot nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. O‘zbekistonda QQS to‘lovchilar bazasining tarkibiy xususiyatlari, rioya qilishdagi uzilish omillari hamda soliq ma’murchiligining motivatsion ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqotda soliq to‘lovchilarni to‘rt toifaga — to‘liq rioya qiluvchilar, ehtiyotkor to‘lovchilar, strategik optimallashtiruvchilar va qochuvchilarga ajratuvchi tasnif modeli ishlab chiqiladi. Shuningdek, qo‘shilgan qiymat solig‘i zanjiriga ixtiyoriy integratsiyani rag‘batlantirishning institutsional va bixevioristik mexanizmlari taklif etiladi
KORXONALAR EKSPORT FAOLIYATINI BOSHQARISHDA INNOVATSION MOLIYAVIY INSTRUMENTLARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur maqolada korxonalar eksport faoliyatini boshqarishda innovatsion moliyaviy instrumentlardan foydalanish samaradorligini oshirishning nazariy-uslubiy va amaliy jihatlari tadqiq etiladi. Jahon iqtisodiyotida globallashuv jarayonlarining jadallashuvi, xalqaro bozorlarda raqobatning kuchayishi hamda eksport operatsiyalari bilan bog‘liq moliyaviy tavakkalchiliklarning ortib borishi korxonalarning zamonaviy moliyaviy mexanizmlardan samarali foydalanishini taqozo etmoqda. Tadqiqotda eksport faoliyatini moliyalashtirish va boshqarishda faktoring, forfeyting, eksport krediti, eksport sug‘urtasi, akkreditiv, bank kafolatlari, savdo moliyalashtirish platformalari, raqamli moliyaviy texnologiyalar (FinTech), blokcheyn asosidagi hisob-kitob tizimlari hamda ta’minot zanjiri moliyalashtirish kabi innovatsion moliyaviy instrumentlarning iqtisodiy mohiyati va boshqaruv samaradorligiga ta’siri tahlil qilinadi.
XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA IQTISODIY RESURSLARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI BO‘YICHA XORIJIY TAJRIBALAR
Ushbu maqolada xizmat ko‘rsatish korxonalarida iqtisodiy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha xorijiy mamlakatlar tajribalari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda rivojlangan davlatlarda qo‘llanilayotgan zamonaviy boshqaruv yondashuvlari, resurslardan oqilona foydalanish mexanizmlari hamda samaradorlikni baholash ko‘rsatkichlari o‘rganilgan. Shuningdek, xizmat ko‘rsatish sohasida uchrayotgan asosiy muammolar aniqlanib, xorijiy tajriba asosida ularni bartaraf etish yo‘llari taklif etilgan. Tadqiqot natijalari xizmat ko‘rsatish korxonalarida iqtisodiy resurslardan foydalanish samaradorligini yanada oshirishga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
PAXTA TOZALASH USKUNALARI DETALLARINING XIZMAT MUDDATINI OSHIRISH UCHUN GETEROKOMPOZIT POLIMER MATERIALLAR TARKIBINI ISHLAB CHIQISH
Bugungi kunda mashinasozlikda turli ekspluatatsion sharoitlar uchun yirik gabaritli kompozit materiallardan tayyorlangan texnologik jihozlarga bo‘lgan talab yuqori. Shu sababli ularni ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan texnik vositalar va texnologiyalarni takomillashtirish, modernizatsiya qilish hamda yuqori sifatli paxta tolasini olish uchun energiya va resurslarni tejovchi vositalarni qo‘llashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ushbu maqolada paxta sanoatida paxta tolalarini mayda iflosliklardan tozalash jarayonida titish barabani qoziqchalarini ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan zamonaviy materiallar tahlili, shuningdek, ushbu detallarning konstruksiyalarini takomillashtirish bo‘yicha bugungi kungacha olib borilgan tadqiqotlar natijalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, titish barabani qoziqchalarining paxta tolalari bilan ishqalanishini kamaytirish va tolalarning jarohatlanishini oldini olish maqsadida yangi tarkibli ko‘p funksiyali reaktoplast asosli polimer materiallar bilan baraban yuzasini qoplash hamda quyma detalli qoziqchalarni qo‘llash taklif etilgan
METHODOLOGICAL APPROACHES TO ENHANCING PROFESSIONAL COMMUNICATION SKILLS OF FUTURE TEACHERS IN A DIGITAL LEARNING ENVIRONMENT
The effectiveness of teacher training largely depends on the development of professional communication skills that enable future educators to engage successfully in educational and social interactions. This article explores methodological approaches aimed at enhancing the professional communication culture of future teachers within a digital learning environment. The study focuses on innovative teaching methods, including collaborative learning, project-based activities, online discussions, and digital communication platforms. It investigates the impact of these methods on the development of communicative competence, critical thinking, and professional behavior. The research emphasizes the importance of integrating digital tools with pedagogical strategies to create meaningful learning experiences
MINTAQAVIY TURIZM RESURSLARINING TASNIFI VA ULARDAN SAMARALI FOYDALANISH YO‘NALISHLARI (SAMARQAND, BUXORO VA XORAZM VILOYATLARI MISOLIDA)
Maqolada mintaqaviy turizm resurslarining tasnifi va ulardan samarali foydalanish yo‘nalishlari Samarqand, Buxoro va Xorazm viloyatlari misolida tadqiq etilgan. Turizm resurslari tabiiy, tarixiy-madaniy, ijtimoiy-iqtisodiy va inson resurslari guruhlariga ajratilib, ularning hududiy o‘ziga xosligi tahlil qilinadi. Muallif har bir viloyatning resurs salohiyatiga mos hududiy ixtisoslashuv modelini asoslaydi. Resurslardan barqaror foydalanish hududiy turizm raqobatbardoshligini oshirishning asosiy omili sifatida ko‘rsatiladi. Ilmiy yangilik resurslarni alohida emas, balki yagona hududiy tizim sifatida ko‘rib chiqishda namoyon bo‘ladi
O‘ZBEK VA INGLIZ TILSHUNOSLIKLARIDAGI SUBYEKT VA PREDIKAT PARADIGMASI, ULARNING UMUMIY VA XUSUSIY JIHATLARI
Ushbu maqolada o‘zbek va ingliz tillari sintaktik tizimining asosini tashkil etuvchi subyekt va predikat munosabatlari qiyosiy-tipologik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot davomida ikki xil oilaga mansub (agglutinativ va analitik) tillarda bosh bo‘laklar paradigmasining o‘ziga xos shakllanish prinsiplari, strukturaviy va semantik invariantlari o‘rganildi. Natijalar ingliz tilida subyekt-predikat aloqasi qat’iy va konfiguratsiyaga asoslangan bo‘lsa, o‘zbek tilida morfologik ko‘rsatkichlar hamda kommunikativ pragmatika ustuvorligini ko‘rsatadi.
BUXORODA TURISTLAR XAVFSIZLIGI: TURISTLARNING XAVFSIZLIK HISSI VA MUAMMOLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot sayyohlarning O‘zbekistonni xavfsiz hudud sifatida qanday baholashlarini aniqlash maqsadida Buxoro turistik hududining Eski shahar qismida 66 nafar xorijiy sayyoh ishtirokida o‘tkazildi. Tadqiqot Bauerning “Perceived Risk Theory” (Qabul qilingan xavf nazariyasi) asosida ishlab chiqilgan so‘rovnoma yordamida amalga oshirilib, unda turistlarning umumiy xavfsizlik hissi, xavfsizlik infratuzilmasiga bergan bahosi hamda sayohat davomida duch kelgan holatlari o‘rganildi. Natijalar respondentlarning 98,4 foizi (65 nafar) O‘zbekistonda o‘zini xavfsiz his qilganini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, ayrim ishtirokchilar til bilan bog‘liq qiyinchiliklar va narxlar darajasi bo‘yicha ayrim noqulayliklarni qayd etdilar. Tadqiqot natijalari turizmda xavfsizlikning turistlar ishonchini mustahkamlash, hududning ijobiy imidjini shakllantirish, sayyohlar oqimini ko‘paytirish hamda xizmatlar sifatini rivojlantirishdagi muhim o‘rnini tasdiqlaydi.
BUXORO VILOYATIDA EKOLOGIK VA MADANIY TURIZMNI INTEGRATSIYALASHGAN YO‘NALISHLARINI RIVOJLANTIRISH: BARQAROR RIVOJLANISH METODLARI VA ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada Buxoro viloyatida ekologik va madaniy turizmni integratsiyalashgan rivojlantirish metodlari va istiqbollari tahlil qilinadi. Tadqiqot aralash metodologiyaga — ilmiy adabiyotlar qiyosiy tahlili, me’yoriy hujjatlar tahlili hamda Buxoro viloyati statistika boshqarmasining so‘nggi ma’lumotlari asosidagi statistik tahlilga — tayanadi. Ishda viloyat turizmining hozirgi holati, madaniy meros obyektlari, xorijiy tajriba hamda 2025–2030-yillarga mo‘ljallangan prognoz ko‘rsatkichlari o‘rganilib, muallif ishlanmasi sifatida tahliliy jadvallar va rasmlar keltiriladi. Asosiy natijalar shuni ko‘rsatadiki, sayyohlar oqimi asosan Buxoro shahriga jamlangan, o‘rtacha qolish muddati atigi 1,8 kunni tashkil etadi va viloyatda rasmiy eko-madaniy marshrutlar tarmog‘i mavjud emas. Yashil turizmni tizimli joriy etish 2030-yilga borib sayyohlar sonini 1,35 mln kishiga, turizm daromadini 1,65 trln so‘mga yetkazishi prognoz qilinadi. Ish yakunida besh yo‘nalishli amaliy tavsiya taklif etiladi: sertifikatlangan eko-madaniy marshrutlar tarmog‘i, “Eko-madaniy ko‘ngillilar uyushmasi”ni (ECVA) institutsionallashtirish, Turistik-rekreatsion zona mexanizmini faollashtirish, integratsiyalashgan mahsulot orqali qolish muddatini uzaytirish va turizm ta’sirini monitoring qilish tizimi.
РОЛЬ ГОСУДАРСТВА В ПРИВЛЕЧЕНИИ ИСТОЧНИКОВ ИНВЕСТИРОВАНИЯ В ИННОВАЦИОННЫЕ ПРОЕКТЫ
В статье проведено детальное изучение ситуации по развитию и финансированию научной и инновационной деятельности в Узбекистане, рассмотрены проблемы создания условий для привлечения частного капитала в инновационную сферу. Анализируются сложившиеся тенденции и проблемы финансирования инноваций, а также особая роль коммерческих банков в укреплении и увеличении объёмов кредитных и инвестиционных ресурсов. Обосновывается венчурное финансирование как инструмент преодоления дефицита инвестиций в инновации.
O‘ZBEKISTON SHAROITIDA ISLOMIY MOLIYALASHTIRISH XIZMATLARI RIVOJLANISHI HAMDA QONUNIY QO‘LLAB-QUVVATLANISHI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida islomiy moliyalashtirish xizmatlarining shakllanish va rivojlanish jarayoni, ularni tartibga soluvchi huquqiy-me’yoriy bazaning evolyutsiyasi, shuningdek, 2025–2026-yillardagi statistik ko‘rsatkichlar asosida bozorning amaldagi holati tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mahsulot turlari, tashkilotlar, mijozlar toifalari va hududlar kesimidagi tarkibiy o‘zgarishlar jadval va diagrammalar yordamida ochib berilgan, shuningdek, bozor kontsentratsiyasi Herfindahl–Hirschman indeksi orqali baholangan. Alohida e’tibor 2026-yil 27-martda imzolangan va 2026-yil 28-iyundan kuchga kiruvchi “Islomiy bank faoliyatini joriy etish to‘g‘risida”gi Qonunning institutsional va amaliy ahamiyatiga qaratilgan
MHXS GA MUVOFIQ FOIZLAR, SOLIQLARNI TO‘LAGUNGA QADAR OLINGAN FOYDANI HISOBGA OLISH MASALALARI
Mazkur maqolada moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS) bo‘yicha o‘z hisobotlarini eʼlon qiluvchi korxonalar uchun rasmiy eʼlon qilinishi talab qilinadigan samaradorlikning qo‘shimcha muhim ko‘rsatkichlaridan – foizlar, soliqlar to‘langunga qadar olingan foyda, yaʼni EBIT (Earnings Before Interest, Taxes) indikatorini hisobga olishning o‘ziga xos xususiyatlari milliy qonunchiligimiz va milliy standartlarimiz bilan solishtirilgan holda o‘rganib chiqilgan
SUN’IY INTELLEKT INTEGRATSIYASI SHAROITIDA INSON KAPITALINING INNOVATSION SALOHIYATINI BAHOLASHNING KONSEPTUAL-EKONOMETRIK MODELI
Maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining iqtisodiyot va ta’lim tizimiga jadal integratsiyalashuvi sharoitida inson kapitalining innovatsion salohiyatini (IKIS) o‘lchash va baholashga qaratilgan konseptual-ekonometrik model taklif etiladi. Tadqiqotning asosiy ilmiy muammosi shundan iboratki, an’anaviy inson kapitali ko‘rsatkichlari (ta’lim yillari, malaka darajasi) raqamli va sun’iy intellekt muhitida shaxsning yangilik yaratish, moslashish va metakognitiv boshqaruv qobiliyatlarini to‘liq aks ettira olmaydi. Muallif tomonidan inson kapitalining innovatsion salohiyati besh o‘lchovli kompozit indeks (bilim zaxirasi, raqamlikognitiv kompetentlik, ijodiy-tadqiqiy faollik, adaptiv-metakognitiv qobiliyat hamda salomatlik va motivatsiya) sifatida operatsionallashtiriladi. Ekonometrik jihatdan model panel ma’lumotlar asosida qurilib, IKIS bilan SI integratsiyasi indeksi (AII) o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir (interaksiya) hadi orqali to‘ldiruvchilik (komplementarlik) gipotezasi sinab ko‘riladi
THE DIGITAL GASTRONOME: HOW TECHNOLOGY CONNECTS TOURISTS, RESTAURANTS, AND THE TECH EMPIRE
In an era defined by rapid technological advancements, the culinary landscape has undergone a profound transformation. The traditional notion of a restaurant visit—simply dining out for pleasure—has evolved into intricate digital experiences that connect tourists, local eateries, and global technology giants. This convergence creates a dynamic ecosystem where data flows seamlessly, marketing becomes personalized, and culinary exploration is more accessible than ever before. The phenomenon, often referred to as the “Digital Gastronome,” encapsulates how technology bridges the gap between travelers, food establishments, and the overarching tech corporations shaping the digital age
BUXORO VILOYATINI IJTIMOIYIQTISODIY RIVOJLANTIRISHDA XORIJIY INVESTITSIYALARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada Buxoro viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish jarayonida xorijiy investitsiyalarning, xususan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning (TTXI) o‘rni va ahamiyati nazariy hamda empirik nuqtai nazardan tahlil etilgan. Tadqiqotda 2017–2026-yillarga oid milliy va hududiy statistik ko‘rsatkichlardan foydalanilgan holda investitsiya oqimlarining dinamikasi, tarmoqlar kesimidagi taqsimoti hamda yalpi hududiy mahsulot (YHM), bandlik va sanoat diversifikatsiyasiga ta’siri o‘rganilgan. Empirik natijalar xorijiy investitsiyalar mahalliy ustuvorliklar bilan uyg‘unlashtirilganda hududiy barqaror rivojlanish sur’atlarini sezilarli darajada jadallashtirishini ko‘rsatadi. Maqola so‘nggida investitsion jozibadorlikni oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
THE DIGITAL ECONOMY AND ITS IMPACT ON THE LABOUR MARKET AND EMPLOYMENT IN THE REGIONS OF UZBEKISTAN: PANEL DATA ANALYSIS
This paper presents an econometric analysis of the impact of the digital economy on the labour market and employment across the regions of the Republic of Uzbekistan for the period 2018–2025 using panel data. Based on the Fixed Effects model, the results show that a one-point increase in the digitalization index is associated with an average increase of 0.478 percentage points in regional employment, after controlling for GRP per capita, urbanization, and education. The study covers 14 regions and confirms the statistically significant positive effect of digital transformation on job creation, particularly in the services sector and among young people. Regional heterogeneity is also identified, with a stronger effect observed in highly urbanized regions such as Tashkent and Samarkand
MINTAQADA QURILISH SOHASINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada mintaqada qurilish sohasini innovatsion rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Qurilish tarmog‘ida raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish, zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish, inson kapitalini rivojlantirish hamda investitsion faollikni oshirishning ilmiyamaliy ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, qurilish sohasining raqobatbardoshligini yanada oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
QURILISHDA KICHIK VA YIRIK BIZNES SUBYEKTLARI INTEGRATSIYASINING SINERGETIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH VA PROGNOZLASHTIRISH
Maqolada qurilish sohasida kichik va yirik biznes subyektlari integratsiyasining sinergetik samaradorligini baholashning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etilgan. Muallif tomonidan integratsiya sinergetik samarasini iqtisodiy, resurs, vaqt, risk va strategik bloklar kesimida kompleks baholovchi ISI (Integration Synergy Index) integral indeksi hamda uning iqtisodiy talqinini ta’minlovchi interpretatsiya shkalasi taklif etilgan. Logit-regression tahlil, elastiklik koeffitsiyentlari, ARIMA va ARMAX modellari yordamida integratsiyaning qurilish ishlari hajmi va mehnat unumdorligiga ta’siri baholangan hamda 2030-yilgacha bo‘lgan prognoz qiymatlari ishlab chiqilgan. Olingan natijalar integratsiya darajasini oshirish qurilish sohasida kichik biznes rivojlanish ehtimolini 36 foizga, integratsiyaning umumiy iqtisodiy samaradorlikka ta’sirini esa 32 foizga oshirishini ko‘rsatdi.
YASHIL INVESTITSIYALARNING NAZARIYUSLUBIY ASOSLARI: TUSHUNCHA, EVOLYUTSIYA VA TASNIF MASALALARI
Ushbu ilmiy maqolada yashil investitsiyalar tushunchasining nazariy-uslubiy asoslari, uning iqtisodiy mohiyati, evolyutsion rivojlanish bosqichlari hamda zamonaviy fanda shakllangan turli yondashuvlar tizimli tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda xorijiy, Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) va mahalliy olimlarning yashil investitsiyalar tushunchasiga bergan ta’riflari qiyosiy tahlil qilingan hamda ularning umumiy va o‘ziga xos jihatlari aniqlangan. Maqola doirasida yashil investitsiyalarning ajralib turuvchi belgilari, tasnifi, rivojlantirish tamoyillari va ularni tartibga soluvchi xalqaro standartlar hamda taksonomiyalar tizimli ravishda yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yashil investitsiyalar tushunchasi yagona universal ta’rifga ega emas, biroq barcha yondashuvlarni umumlashtirish asosida muallif tomonidan yangi, kompleks ta’rif ishlab chiqilgan. Shuningdek, mazkur nazariy asoslarni O‘zbekiston sharoitida amaliyotga tatbiq etishning institutsional va metodologik istiqbollari belgilangan
ПОТЕНЦИАЛ РАЗВИТИЯ УСТОЙЧИВОГО ТУРИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ ДО 2030 ГОДА: СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ОРИЕНТИРЫ И ЭКОНОМИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ
В статье проведено комплексное научное исследование потенциала, барьеров и стратегических перспектив развития устойчивого туризма в Республике Узбекистан в контексте реализации общенациональной Стратегии «Узбекистан-2030» и глобальных Целей устойчивого развития (ЦУР) ООН. Актуальность исследования обусловлена необходимостью перехода туристического сектора страны от экстенсивной, то есть количественной, модели роста к интенсивной, качественной модели, направленной на минимизацию антропогенного воздействия на экосистемы и объекты историко- культурного наследия. В качестве методологической основы использованы методы системного анализа, экономико- статистического моделирования, сравнительного контент-анализа и SWOT-анализа. В статье подробно проанализирована современная динамика туристических потоков, выявлены особенности территориального распределения туристских дестинаций” yoki “особенности территориального распределения развития туристских дестинаций, в частности высокая концентрация туристических потоков «классического треугольника» Ташкент-Самарканд-Бухара, а также предложены механизмы децентрализации турпотоков посредством диверсификации туристского продукта, включая эко-, агро-, гео- и этнотуризм. Результатом исследования стала авторская концептуальная модель долгосрочного сбалансированного развития индустрии гостеприимства, включающая экономический, экологический и социокультурный компоненты. Сформулированы практические рекомендации по внедрению национальной системы «зелёной» сертификации средств размещения, стимулированию частных инвестиций в экоинфраструктуру и цифровизации процессов управления рекреационными нагрузками.
ВЛИЯНИЕ ФИНАНСОВОЙ ГРАМОТНОСТИ НАСЕЛЕНИЯ НА ОБЕСПЕЧЕНИЕ БЕЗОПАСНОСТИ ЦИФРОВЫХ ПЛАТЕЖЕЙ
Стремительное развитие цифровых финансовых технологий и рост безналичных платежей в Республике Узбекистан способствуют повышению доступности финансовых услуг, однако одновременно создают новые риски для участников платежного рынка. Одним из существенных проявлений данных рисков выступает платежное мошенничество, масштабы которого сохраняют тенденцию к росту. В статье проведён комплексный анализ современного состояния мошенничества в платёжной системе Узбекистана, исследованы основные виды мошеннических схем, выполнен сравнительный анализ ситуации в Казахстане, Кыргызстане и Грузии, изучены международные подходы к противодействию платёжному мошенничеству. Особое внимание уделено совершенствованию нормативно-правового регулирования, развитию антифрод-систем и внедрению технологий искусственного интеллекта в банковскую практику
NEMIS VA O‘ZBEK TILLARIDAGI MONOPREDIKATIV SINTAKTIK QURILMALAR
Ushbu maqolada nemis va o‘zbek tillaridagi monopredikativ sintaktik qurilmalar vokativ hamda infinitiv gaplar misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda aniq lingvistik misollar asosida mazkur qurilmalarning ilmiy-nazariy xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, vokativ va infinitiv gaplarda monopredikativlikning namoyon bo‘lishi hamda ularning nutq jarayonidagi kommunikativ vazifalari nemis va o‘zbek tillari materiallari asosida o‘rganiladi. Ishning ilmiy yangiligi ikki til materialining qiyosiy tahlil qilinishi, ularning o‘xshash va farqli jihatlari tizimli tarzda umumlashtirilgani bilan belgilanadi.
WAYS TO INCREASE THE EFFICIENCY OF FINANCIAL SUPPORT FOR BUSINESS ENTITIES BY COMMERCIAL BANKS
This article examines the theoretical and practical aspects of financial support provided by commercial banks to business entities. The study analyzes the role and significance of bank lending in the development of entrepreneurship in the Republic of Uzbekistan, the current state of financing small businesses and private entrepreneurship, and the reforms being implemented in the banking sector. Furthermore, the main challenges encountered in the process of lending to business entities are assessed, including the high cost of credit resources, strict collateral requirements, the limited application of digital technologies in lending processes, and information asymmetry. Based on the conducted analysis, priority directions for enhancing the effectiveness of financial support provided by commercial banks to business entities have been substantiated. In particular, proposals have been developed to further digitalize lending processes, improve credit-scoring systems, expand microfinance services, attract resources from international financial institutions, strengthen credit-guarantee and insurance mechanisms, and enhance the financial literacy of entrepreneurs. The findings of the study are expected to contribute to improving the efficiency of lending activities in commercial banks, expanding business entities’ access to financial resources, enhancing the quality of loan portfolios, and increasing the contribution of the private sector to the country’s economic development
YASHIL MARKETING KONSEPSIYASINI RIVOJLANTIRISHDA ESG TAMOYILLARI VA ISO 50001 ENERGETIKA MENEJMENTI TIZIMINING INTEGRATSIYASI
Bugungi kunda korxonalarda barqaror rivojlanishni ta’minlash, energiya resurslaridan samarali foydalanish va ekologik mas’uliyatni kuchaytirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Iqlim o‘zgarishi hamda yashil mahsulotlarga bo‘lgan talabning ortishi marketing faoliyatida yangi yondashuvlarni talab etadi. Shu sharoitda ESG tamoyillari va ISO 50001 energetika menejmenti tizimining integratsiyasi korxonalarning ekologik hamda energetik samaradorligini oshirish, raqobatbardoshligini mustahkamlash va yashil brend imijini shakllantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Mazkur maqolada ESG va ISO 50001 integratsiyasiga asoslangan yashil marketing konsepsiyasini rivojlantirishning konseptual modeli taklif etilgan bo‘lib, u energiya samaradorligi, ekologik va ijtimoiy ko‘rsatkichlarni marketing strategiyalari bilan uyg‘unlashtirishga yo‘naltirilgan. Ushbu model korxonalarning barqaror rivojlanishini ta’minlash, iste’molchilar ishonchini mustahkamlash va brend qiymatini oshirishga xizmat qiladi
IMPROVING INTEREST RATE RISK MANAGEMENT MECHANISMS IN COMMERCIAL BANKS
Interest rate risk is one of the most critical financial risks influencing the stability, profitability, and long-term sustainability of commercial banks. In an environment characterized by volatile financial markets, changing monetary policies, rising inflationary pressures, and increasing competition within the banking sector, effective management of interest rate risk has become a strategic priority for financial institutions. Fluctuations in market interest rates can significantly affect banks’ net interest income, economic value of equity, liquidity position, and overall financial performance. Consequently, commercial banks are required to develop comprehensive risk management frameworks capable of identifying, measuring, monitoring, and controlling interest rate exposures. This study examines the theoretical foundations and practical mechanisms of interest rate risk management in commercial banks and explores opportunities for improving existing management approaches. The research is based on international banking standards, particularly the principles and recommendations of the Basel Committee on Banking Supervision, as well as statistical data and analytical reports related to the banking sector. Various interest rate risk measurement techniques, including gap analysis, duration analysis, assetliability management (ALM), stress testing, and modern risk assessment models, are analyzed within the study. The findings indicate that effective interest rate risk management contributes significantly to enhancing financial stability, maintaining profitability, improving capital adequacy, and strengthening banks’ resilience to adverse market conditions. Furthermore, the integration of digital technologies, artificial intelligence, predictive analytics, and real-time monitoring systems has improved the accuracy and efficiency of risk assessment processes. The study emphasizes that commercial banks operating in emerging economies should adopt advanced risk management practices and strengthen regulatory compliance to mitigate the negative effects of interest rate volatility. Based on the obtained results, several practical recommendations are proposed to improve interest rate risk management mechanisms and support the sustainable development of commercial banking institutions.
ЭКОНОМИКА ГОРОДСКОЙ МОБИЛЬНОСТИ: ПОТЕНЦИАЛ ЭЛЕКТРИФИКАЦИИ ОБЩЕСТВЕННОГО ТРАНСПОРТА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
В статье исследуются экономические эффекты и перспективы перевода городского общественного транспорта на электрическую тягу на примере Республики Узбекистан. Автор проводит сравнительный анализ совокупной стоимости владения (TCO) электробусов и дизельных аналогов, а также оценивает макроэкономическое влияние транспортных заторов на экономику столицы, ежегодные экономические издержки, связанные с транспортными заторами, достигают 343 млн долларов США. В работе подробно рассматривается действующая модель государственного субсидирования пассажирских перевозок и предлагается механизм трансформации бюджетных расходов от покрытия операционных расходов к капитальным инвестициям с возвратным экономическим эффектом. На основе анализа опыта внедрения электробусного парка в Ташкенте, а также передовых мировых практик (Шэньчжэнь, Богота, Дакар) сформулированы конкретные рекомендации по оптимизации тарифной политики и масштабированию транспортной инфраструктуры в регионах республики
SIRKULYAR IQTISODIYOT BARQAROR RIVOJLANISHNING ASOSI SIFATIDA: TAJRIBA VA PERSPEKTIVALAR
Tadqiqotda O‘zbekiston misolida sirkulyar iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishning mavjud holati, imkoniyatlari va istiqbollari baholanadi. Mamlakatda chiqindilarni qayta ishlash, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, sanoat chiqindilarini ikkilamchi resurs sifatida iqtisodiyotga qaytarish hamda “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sirkulyar iqtisodiyot tamoyillarini keng joriy etish resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishiga xizmat qiladi. Shu bilan birga, ushbu jarayonni jadallashtirish uchun normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish, investitsiyalarni jalb qilish va aholining ekologik madaniyatini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi
YETAKCHILIK NAZARIYALARINING TASHKILIY SAMARADORLIKNI TA’MINLASHDAGI EVOLYUTSIYASI VA ZAMONAVIY TENDENSIYALARI
Ushbu maqolada yetakchilik nazariyalarining rivojlanishi “buyuk odamlar” va xususiyatlar yondashuvidan zamonaviy vaziyatli, tranzaksion va transformatsion yetakchilik nazariyalarigacha tahlil qilinadi. Ilk qarashlarda rahbarlik tug‘ma fazilatlar bilan izohlangan bo‘lsa, zamonaviy yondashuvlar uni kontekstga bog‘liq va rivojlantiriladigan jarayon sifatida ko‘radi
RAHBARLIK USLUBLARINING XODIMLAR XULQ-ATVORIGA TA’SIR ETISH MEXANIZMLARI: O‘ZBEKISTON TASHKILOTLARI MISOLIDA
Ushbu maqola rahbarlik uslublarining xodimlar xulq-atvoriga ta’sir mexanizmlarini O‘zbekiston sharoitida o‘rganadi. 2020–2025-yillarda o‘tkazilgan xalqaro tadqiqotlarda transformatsion rahbarlik xodimlarning ishtirokini 25–40 foizga oshirgani kuzatilgan, ammo ko‘plab tashkilotlarda avtokratik uslub ustunligi sababli xodimlar almashinuvi darajasi yuqori bo‘lib qolmoqda. Tahlil nazariy jihatdan transformatsion rahbarlik nazariyasi, o‘z-o‘zini belgilash nazariyasi (Self-Determination Theory) va xizmatkor-rahbarlik konsepsiyasiga tayanadi. Maqola Germaniya va Janubiy Koreya tajribalarini solishtirib, O‘zbekiston uchun moslashtirilgan “Rahbarlik-Mexanizm-UZ” modelini taklif etadi. Model uchta asosiy mexanizmni birlashtiradi: motivatsion, ijtimoiy almashinuv va raqamli monitoring. Natijada xodimlar xulq-atvori yaxshilanishi va samaradorlikning 20–35 foizga o‘sishi prognoz qilinmoqda
UY-JOY KOMMUNAL XIZMAT KO‘RSATISHNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHDA XORIJ TAJRIBASI
Ushbu maqolada O‘zbekiston uy-joy-kommunal xizmat ko‘rsatish sohasidagi muammolar — axlat yig‘ish, suv ta’minoti, elektr va gaz ta’minoti hamda internet xizmati masalalari ko‘rib chiqilgan. Germaniya, Daniya va Niderlandiyaning tasdiqlangan rasmiy manbalari asosida ushbu sohalardagi xorijiy tajribalar tahlil etilgan va O‘zbekistonga tatbiq etish bo‘yicha taklif va xulosalar bayon etilgan
ISLOMIY BANK FAOLIYATI TO‘G‘RISIDAGI QONUNNI AMALIYOTGA TATBIQ ETISH: O‘ZBEKISTONDA MOLIYAVIY INKLYUZIVLIKNING KONTSEPTUAL, METODOLOGIK VA INSTITUTSIONAL ASOSLARI
2026-yilda qabul qilingan islomiy bank faoliyati to‘g‘risidagi qonun O‘zbekistonda shariatga muvofiq moliya uchun huquqiy poydevor yaratdi. Biroq xalqaro tajriba qonunning o‘zi bozor yaratmasligini ko‘rsatadi. Maqolada qonunni amaliyotga tatbiq etishning konseptual, metodologik va institutsional asoslari tahlil qilinadi. Muallif tomonidan ishlab chiqilgan “Islomiy moliyalashtirish inklyuzivligi” tushunchasi, uni o‘lchovchi maxsus indeks, uch bosqichli joriy etish modeli hamda kadrlar salohiyati va bank darajasidagi tayyorlik masalalari raqamli transformatsiya va mintaqaviy raqobat sharoitida ko‘rib chiqiladi
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СТРАТЕГИЧЕСКОГО УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЁТА В ОРГАНИЗАЦИЯХ РОЗНИЧНОЙ ТОРГОВЛИ НА ОСНОВЕ ОЦЕНКИ ОПЕРАТИВНОСТИ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО ЦИКЛА
В условиях современных процессов цифровой трансформации бизнеса значимость оперативности в принятии управленческих решений существенно возрастает и выступает одним из ключевых факторов, влияющих на конкурентоспособность организаций. На сегодняшний день ключевые показатели эффективности (KPI), широко применяемые в практике управления, преимущественно ориентированы на измерение конечных результатов деятельности, таких как финансовые показатели или показатели производительности, и при этом не всегда дают полное представление о параметрах самого управленческого процесса, особенно в части скорости и качества реакции на изменения внешней и внутренней среды. Целью данного исследования является разработка комплексного подхода, направленного на совершенствование системы стратегического управленческого учёта через интеграцию оценки оперативности управленческого цикла. В результате исследования предложена система специализированных показателей, охватывающих различные этапы управленческого цикла: Time-to-Insight (TTI) - время, необходимое для получения и формирования аналитической информации, Time-to-Decision (TTD) - время, затрачиваемое на принятие решения, и Time-to-Action (TTA) - время, требуемое для реализации решения на практике. Данные показатели обеспечивают количественную оценку скорости прохождения информации и принятия мер, что позволяет более детально анализировать эффективность управления и выявлять возможные узкие места и задержки. Практическая значимость проведённого исследования заключается в расширении существующего арсенала инструментов стратегического управленческого учёта за счёт включения показателей, характеризующих именно процессуальную составляющую управления, а не только конечные результаты.
O‘ZBEKISTONDA ERKIN IQTISODIY ZONALAR FAOLIYATI: TAHLIL VA NATIJALAR
Mazkur maqolada O‘zbekistonda erkin iqtisodiy zonalar faoliyatining hozirgi holati, ularning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni va samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida erkin iqtisodiy zonalar orqali jalb etilgan investitsiyalar, yaratilgan ish o‘rinlari, sanoat ishlab chiqarishi va eksport ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Tahlillar natijasida erkin iqtisodiy zonalar iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish, hududiy rivojlanishni ta’minlash hamda eksport salohiyatini oshirishda muhim ahamiyat kasb etishi aniqlandi. Shuningdek, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
TRANSFORMING CORPORATE GOVERNANCE TO MEET THE CHALLENGES OF MODERN BUSINESS MODELS
The role of corporate governance in enabling energy companies to overcome crisis conditions, particularly during the COVID-19 pandemic, while simultaneously pursuing new strategic opportunities through environmental, social, and governance (ESG) initiatives is examined. Using a multiple-case study approach, the activities of large energy corporations and startup firms are analyzed to assess how boards of directors promote innovation, manage stakeholder networks, and facilitate organizational transformation during periods of disruption. The findings indicate that ESG-related initiatives faced substantial challenges throughout the pandemic, leading boards to assume a more active role in supporting innovation and restructuring organizational processes. In addition, the study refines the Business Model Dynamics framework by clarifying the distinctions among Business Model Innovation, Business Model Adaptation, and Business Model Evolution. The results highlight the importance of aligning business model changes with organizational strategic objectives. The proposed framework contributes to a deeper understanding of the relationship between corporate governance and business model transformation and offers practical guidance for strengthening innovation, sustainability, and long-term organizational resilience in rapidly changing environments
O‘ZBEKISTONDA QURILISH SOHASIDAGI TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA ULARNI BAHOLASH
Ushbu maqolada qurilish sanoatida faoliyat yurituvchi tadbirkorlik subyektlarining rivojlanganlik darajasini kompleks baholashning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etilgan. Qurilish tarmog‘ining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, uning investitsiyalarni jalb etish, infratuzilmani rivojlantirish va yangi ish o‘rinlarini yaratishdagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot davomida tadbirkorlik subyektlarining iqtisodiy, moliyaviy, investitsion, innovatsion va ijtimoiy faolligini baholashga asoslangan integral indeks modeli ishlab chiqilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda qurilish sanoati va kichik tadbirkorlik subyektlarining rivojlanish tendensiyalari statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari qurilish korxonalarining raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishini ta’minlashda kompleks baholash mexanizmlaridan foydalanish zarurligini ko‘rsatadi
MINTAQA TUMANLARI O‘RTASIDAGI INVESTITSIYA VA BANDLIK NOMUTANOSIBLIKLARI HAMDA ULARNI KAMAYTIRISH MEXANIZMLARI (BUXORO VILOYATI MISOLIDA).
Buxoro viloyatining G‘ijduvon, Vobkent, Romitan va Qorako‘l tumanlari o‘rtasidagi investitsiya va bandlik ko‘rsatkichlaridagi hududiy nomutanosibliklar hamda ularning konvergensiya tendensiyalari tahlil qilingan. Investitsiya samaradorligi koeffitsiyenti, bandlik samaradorligi modeli va davlat dasturlari ijrosi natijalari asosida tumanlar o‘rtasidagi tabaqalanish omillari aniqlangan. Hududlararo tafovutlarni qisqartirish va investitsiya resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy mexanizmlar taklif etilgan. Tadqiqot 2020–2024-yillar statistik ma’lumotlari asosida amalga oshirilgan.
BUXORO VILOYATI IQTISODIYOTINING STRUKTURAVIY TRANSFORMATSIYASI: AGRAR MODELDAN DIVERSIFIKATSIYALASHGAN TUZILMAGA O‘TISH TENDENSIYALARI (2020–2024-YILLAR)
Buxoro viloyati iqtisodiyotida 2020–2024-yillarda yuz bergan strukturaviy transformatsiya jarayonlari, xususan, yalpi hududiy mahsulot (YaHM) tarkibida sanoat va xizmatlar ulushining ortishi hamda qishloq xo‘jaligi ulushining nisbiy qisqarishi kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda Salai indeksi asosida tarkibiy siljishlarning darajasi miqdoriy jihatdan baholanib, viloyat iqtisodiyotining an’anaviy agrar modeldan diversifikatsiyalashgan zamonaviy iqtisodiy tuzilmaga o‘tish tendensiyalari asoslab berilgan. Shuningdek, investitsiya faolligi, tashqi savdo ko‘rsatkichlari va ijtimoiy rivojlanish omillarining mazkur transformatsiya jarayoni bilan uyg‘un ravishda o‘zgarishi yoritilgan
IQTISODIYOTNI ERKINLASHTIRISHNING HOZIRGI BOSQICHIDA BANK TIZIMINI RIVOJLANTIRISH VA UNDA BOSHQARUVNING ZAMONAVIY PRINSIPLARINI JORIY ETISH
Innovatsion rivojlanish sharoitida bank tizimi faoliyatini rivojlantirish va takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Bank xizmatlari bozorini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari aniqlanib, uning elementlari hamda mexanizmlarini takomillashtirishga oid yondashuvlar asoslab berilgan. Bank faoliyati rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlari hamda ularning O‘zbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri tahlil qilingan va tavsiflangan
MAMLAKAT IQTISODIYOTIDA XIZMATLAR KO‘RSATISH IMKONIYATI VA UNI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida xizmatlar sohasining tutgan o‘rni, uning yalpi ichki mahsulot (YaIM) tarkibidagi ulushi, dinamikasi va tarmoq tuzilmasi tahlil qilingan. So‘nggi rasmiy statistik ma’lumotlar asosida, jumladan, Milliy statistika qo‘mitasi, Markaziy bank va xalqaro moliya institutlarining hisobotlariga tayanib, 2020–2025-yillar oralig‘ida xizmatlar sohasining real o‘sish sur’atlari, YaIM tarkibidagi ulushining 45,0 foizdan 49,4 foizgacha o‘sgani, shuningdek, bozor xizmatlarining tarkibiy segmentlari — moliya, savdo, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), turizm, mehmonxona-restoran xizmatlari bo‘yicha o‘sish ko‘rsatkichlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, xizmatlar sohasi O‘zbekiston iqtisodiy o‘sishining asosiy drayveriga aylanib, 2025-yilda 8,5 foizlik real o‘sishga erishgan va iqtisodiy o‘sishga eng katta hissa qo‘shgan tarmoq sifatida e’tirof etilgan. Maqolada xizmatlar sohasini yanada rivojlantirish bo‘yicha raqamlashtirish, kichik tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, mintaqaviy nomutanosiblikni bartaraf etish va eksportga yo‘naltirilgan xizmatlarni rag‘batlantirishga oid taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
OʻZBEKISTONDA AVLODLARARO TRANSFERTLARNING NAZARIY ASOSLARI VA IQTISODIY MAZMUNI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda avlodlararo transfertlarning nazariy asoslari va iqtisodiy mazmuni tadqiq etilgan. Avlodlararo transfertlar moddiy va nomoddiy resurslarning avlodlar oʻrtasidagi almashinuvi sifatida talqin qilinib, ularning iqtisodiy hayot davri konsepsiyasi bilan bogʻliqligi yoritilgan. Xususiy va davlat transfertlarining uy xoʻjaliklari daromadlari, isteʼmol barqarorligi hamda inson kapitalini shakllantirishdagi ahamiyati nazariy jihatdan asoslangan
IQTISODIYOTDA SHAFFOFLIK, ISHONCH VA SAMARADORLIKNI TA’MINLASHDA AUDITORLIK FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISHNING AHAMIYATI VA ZARURLIGI
Ushbu maqola biznesda shaffoflik va ishonchni oshirishda moliyaviy hisobot auditining muhim funksiyasini ko‘rib chiqadi. Ushbu tadqiqot audit jarayoni va uning samaradorligini tahlil qilib, audit qanday ma’lumotlar assimetriyasini yumshatishi, manfaatdor tomonlarning ishonchini oshirishi va moliyaviy hisobotning to‘g‘riligini saqlashi mumkinligiga e’tibor qaratadi. Ushbu tadqiqot moliya, iqtisod va kompyuter fanlari istiqbollarini integratsiyalashgan fanlararo adabiyot sharhidan foydalanadi. Ushbu uslub audit jarayoni va uning oqibatlari haqida kengroq bilim olishga yordam beradi. Adabiyotlarni tahlil qilish muhim audit muammolarini, jumladan, moliyaviy operatsiyalarning murakkabligi, tartibga soluvchi o‘zgartirishlar va texnologiya rivojlanishini aniqladi.