Social, Economic, Political, and Scientific-Popular Journal
SANOAT KORXONALARINING IQTISODIY SALOHIYATINI OSHIRISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING O‘RNI
Ushbu maqolada sanoat korxonalarining iqtisodiy salohiyatini oshirish va xarajatlarni optimallashtirishda raqamli transformatsiya hamda Sanoat 4.0 texnologiyalarining o‘rni tadqiq etilgan. Tadqiqotda bulutli hisoblashlar, IoT va Big Data tahlilining operatsion samaradorlik hamda mehnat unumdorligiga ta’siri tahlil qilingan. O‘zbekiston sanoat sektorining joriy holati va raqamlashtirishga to‘sqinlik qiluvchi omillar o‘rganilib, korxonalar raqobatbardoshligini oshirish hamda resurslar taqsimotidagi nomutanosiblikni kamaytirish bo‘yicha ilmiy takliflar ishlab chiqilgan
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
XORAZM VILOYATIDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING JORIY HOLATI VA RIVOJLANISH OMILLARI TAHLILI
Mazkur maqolada Xorazm viloyatida kichik biznes subyektlarining joriy holati tahlil qilinib, ularning hududiy iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni baholanadi. Tadqiqot 2019–2024-yillar statistik ma’lumotlari asosida olib borilib, unda taqqoslama, dinamik va strukturaviy tahlil usullari hamda institutsional yondashuv qo‘llanildi. Natijalar kichik biznes faolligi asosan xizmatlar va savdo sektorlarida jamlanganini, ishlab chiqarish yo‘nalishlarida esa nisbatan past darajada ekanini ko‘rsatdi. Shuningdek, hududiy notekislik mavjud bo‘lib, u infratuzilma sifati, moliyaviy resurslarga kirish imkoniyati va bozor sig‘imi bilan izohlanadi. Tadqiqot natijalari hududiy siyosatni takomillashtirish hamda kichik biznesni barqaror rivojlantirish uchun muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
ENERGETIKA INFRATUZILMASINING HUDUDIY RIVOJLANISH VA IJTIMOIY TENGLIKKA TA’SIRI
Maqolada energetika infratuzilmasining hududiy rivojlanish va ijtimoiy tenglik jarayonlariga ta’sir mexanizmlari ilmiy nuqtayi nazardan kompleks tarzda tahlil qilindi. Tadqiqotda Jahon banki, Xalqaro Energetika Agentligi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi tomonidan e’lon qilingan rasmiy ma’lumotlarga tayanilib, energiya ta’minotining sifati va qulayligi mintaqaviy iqtisodiy o‘sish hamda aholining hayot darajasi o‘rtasidagi mustahkam bog‘liqlik asoslab berildi. Tadqiqot davomida zamonaviy nazariy yondashuvlar tizimlashtirildi hamda energetika sohasidagi investitsiyalarning hududiy kapital, mehnat unumdorligi va inson taraqqiyoti indekslariga ta’siri keng ko‘lamda o‘rganildi. Muallif tomonidan akademik adabiyotlar umumlashtirilib, energetika tarmog‘ining hududiy mutanosib taraqqiyot vositasi sifatidagi o‘rni xolisona baholandi. Olingan natijalar barqaror infratuzilma siyosatini shakllantirishda muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, mintaqaviy farqlarni qisqartirish bo‘yicha asosli takliflar ishlab chiqildi
HUDUDLARDA LOKAL TURIZM XIZMATLARINING TARKIBI VA RIVOJLANISH DINAMIKASI TAHLILI (ANDIJON VILOYATI MISOLIDA)
Maqolada hududlarda lokal turizm xizmatlarining tarkibi, shakllanish omillari va rivojlanish dinamikasi Andijon viloyati misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda lokal turizm xizmatlari joylashtirish vositalari, turistik firma va tashkilotlar, transport, ovqatlanish, savdo, sog‘lomlashtirish, madaniy-ma’rifiy hamda raqamliaxborot xizmatlari bilan uzviy bog‘liq kompleks xizmatlar tizimi sifatida ko‘rib chiqildi. Maqolada 2020–2024-yillar kesimida turizm faoliyati, 2021–2025-yillar kesimida xizmatlar sohasi dinamikasi, joylashtirish vositalari quvvati, ichki turizm safarlari, turistik firmalar faoliyati va hududlar kesimidagi tafovutlar tahlil etildi. Natijalar Andijon viloyatida xizmatlar sohasi hajmi barqaror o‘sib borayotganini, turizm infratuzilmasida esa ijobiy siljishlar bilan birga hududiy nomutanosibliklar mavjudligini ko‘rsatadi. Xususan, 2025-yilda viloyatda bozor xizmatlari hajmi 53 969,6 mlrd so‘mga yetgan, 2024-yilda turistik firmalar soni 16 taga, mehmonxona va shunga o‘xshash joylashtirish vositalari soni 38 taga, ularda joylashtirilgan shaxslar soni 76,9 ming kishiga yetgan. Maqolada lokal turizm xizmatlarini diversifikatsiya qilish, tumanlararo turistik klasterlar yaratish, Xonobod rekreatsion salohiyatidan samarali foydalanish, raqamli marketingni kuchaytirish hamda oilaviy mehmon uylari va gastronomik turizmni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
TURIZM MAVSUMIYLIGI OMILLARINING KOMPLEKS TAHLILI: TASNIFLASHNING KONSEPTUAL VA INTEGRATSION MEXANIZMLARI
Maqolada turizm mavsumiyligini keltirib chiqaruvchi omillarning olti guruhli integratsion tasnifi taklif qilinadi. Tabiiy-iqlimiy, institutsional, ijtimoiy-psixologik, iqtisodiy, siyosiy-huquqiy va texnologik-axborot omillari hamda ular o‘rtasidagi integratsion ta’sir mexanizmlari (kuchaytiruvchi, yumshatuvchi, zanjirli) nazariy jihatdan asoslangan. Tasnifning ilmiy yangiligi — siyosiy-huquqiy va texnologik-axborot omillarini mustaqil guruh sifatida ajratish bo‘lib, bu Markaziy Osiyo turizmi va issiq iqlimli madaniy destinatsiyalarda mavsumiylikni kompleks boshqarish uchun nazariy asos yaratadi
BOSHQARISH SIFATI MOHIYATI VA UNI OSHIRISHNING OBYEKTIV ZARURIYATI
Ushbu maqolada boshqarish sifatining mohiyati va uni rivojlantirishning obyektiv zarurati ko‘rib chiqiladi. Boshqaruv sifatini oshirishning tashkilot samaradorligini yaxshilashdagi o‘rni, rahbarlik va ish jarayonlarida sifat nazoratining ahamiyati tahlil etiladi. Shuningdek, boshqaruv sifatini rivojlantirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar va metodologik yondashuvlar yoritilgan. Maqolada nazariy va amaliy yondashuvlar, adabiyotlar tahlili hamda mavjud tajribalar asosida boshqaruv tizimining istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlari belgilab berilgan.
ENGLISH LOANWORDS IN RUSSIAN AND UZBEK: TERMINOLOGICAL ADAPTATION WITHIN A COMPARATIVE LINGUISTICS FRAMEWORK
English loanwords have become a notable feature of modern Russian and Uzbek, attracting the attention of both linguists and the wider public. Studies show that Anglicisms are part of a broader historical and sociolinguistic process: they entered Russian and Uzbek at different stages, gradually adapted to the structural norms of each language, and increasingly derive from American English, which today serves as one of the major sources of new vocabulary across the post-Soviet space. Although English borrowings often appear rapidly and in large numbers, Russian and Uzbek actively adapt them phonologically, morphologically, and semantically, making many of them sound almost native [6]. Rather than weakening linguistic identity, these borrowings demonstrate how both languages continue to develop, respond to global communication needs, and adapt to technological change [5].
РОЛЬ ГОСУДАРСТВА В ФОРМИРОВАНИИ ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ И ПРИВЛЕЧЕНИИ ИНВЕСТИЦИЙ
данной работе исследуется роль государства в формировании инновационной экономики и привлечении инвестиций в условиях современной глобализации. Рассмотрены теоретические подходы к определению инновационной экономики, а также проанализированы основные механизмы государственного воздействия на инновационные процессы и инвестиционную деятельность. Особое внимание уделено таким инструментам, как государственное финансирование научных исследований, развитие инновационной инфраструктуры, совершенствование институциональной среды и стимулирование частных инвестиций. В ходе исследования выявлена прямая зависимость между уровнем государственной поддержки инноваций и инвестиционной активностью в экономике. Обоснована необходимость комплексного подхода, включающего взаимодействие государства, бизнеса и научного сектора. В результате предложены практические рекомендации, направленные на повышение эффективности государственной политики в сфере инновационного развития и привлечения инвестиций.
EKSPORTGA YO‘NALTIRILGAN SANOAT KORXONALARIDA MARKETING XIZMATINI TASHKIL ETISHNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada sanoat ishlab chiqarish korxonalari faoliyatida marketing tamoyillarini qo‘llash masalalari yoritilgan. Shuningdek, korxonaning kompleks marketing dasturi bozor munosabatlari sharoitida raqobatbardoshlikni oshirishning muhim vositasi ekani asoslab berilgan. Marketing dasturini jahon talablariga mos ravishda shakllantirish, tegishli bo‘limlar faoliyatini uyg‘unlashtirish, xorijiy bozorlarni o‘rganish, tarqatish kanallarini rivojlantirish hamda mahsulotlarni ushbu bozorlarga moslashtirish jarayonlarini jadallashtirish masalalari tahlil qilingan
OʻZBEKISTON INDIVIDUAL SPORTCHILARINI TAYYORLASH TIZIMI BOSHQARUVIGA RAQAMLI TAʼLIM TEXNOLOGIYALARI JORIY ETISHNING SAMARALI USULLARI
Maqolada jahon amaliyotida individual sportchilarni tayyorlash tizimini boshqarish amaliyotiga joriy etilayotgan raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish usullari va yo‘nalishlari tadqiq etilib, ulardan O‘zbekiston sharoitida foydalanish imkoniyatlari aniqlangan
KORXONA IQTISODIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA ERP TIZIMLARINING SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Ushbu maqolada korxonaning iqtisodiy barqarorligini oshirishda korxona resurslarini rejalashtirish — ERP tizimlarining o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda ERP tizimlarini joriy etish orqali biznes jarayonlarini optimallashtirish, operatsion xarajatlarni qisqartirish hamda boshqaruv qarorlari sifatini yaxshilash masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, raqamli transformatsiya sharoitida ERP tizimlarining korxona moliyaviy natijalariga ta’sirini baholash bo‘yicha uslubiy yondashuvlar taklif etilgan
KORPORATIV BIRLASHISHLAR VA QO‘SHIB OLISHLAR: NAZARIY ASOSLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Maqolada korporativ birlashishlar va qo‘shib olishlar jarayonlarining nazariy asoslari, iqtisodiy mohiyati hamda zamonaviy sharoitda rivojlanish istiqbollari yoritilgan. Tadqiqot doirasida mazkur jarayonlarning samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlanib, integratsiya jarayonlarida yuzaga keladigan muammolar ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, korporativ birlashishlar va qo‘shib olishlar jarayonlarining transformatsiyasi hamda innovatsion texnologiyalarning ushbu jarayonlarga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, mazkur yo‘nalishni rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
DAVLAT BUDJETI KAPITAL XARAJATLARIDA RISKLARNI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada davlat budjeti xarajatlarining uchinchi guruhi — kapital qo‘yilmalar doirasida risklarni boshqarish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda G‘aznachilik tizimining mavjud nazorat mexanizmlari, ularning cheklangan jihatlari hamda zamonaviy raqamli yechimlar orqali ularni takomillashtirish imkoniyatlari o‘rganilgan. Xususan, avtomatlashtirilgan risk-skoring tizimi, blokcheyn texnologiyasi, “Value for Money” auditi hamda “Shaffof qurilish” tizimini joriy etish taklif etiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ushbu innovatsion yondashuvlar inson omilini sezilarli darajada kamaytirib, budjet mablag‘larining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
KORXONALARNING INNOVATSION RIVOJLANISHINI TA’MINLASHDA INVESTITSIYA VA MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada korxonalarning innovatsion rivojlanishini ta’minlashda investitsiya va moliyalashtirish mexanizmlarining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida innovatsion faoliyatni moliyalashtirishning asosiy manbalari, jumladan ichki va tashqi moliyalashtirish shakllari, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash instrumentlari hamda venchur kapital mexanizmlarining ahamiyati o‘rganildi. Statistik va tahliliy ma’lumotlar asosida innovatsion faoliyatga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar hajmining o‘sish tendensiyalari va mavjud muammolar aniqlandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion faoliyatni samarali rivojlantirish uchun moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini kengaytirish, venchur moliyalashtirish tizimini rivojlantirish hamda kichik biznes subyektlari uchun moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlarini oshirish zarur. Maqolada ilgari surilgan takliflar korxonalarning innovatsion salohiyatini oshirish va ularning raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi.
MARKAZIY VA JANUBIY OʻZBEKISTON MINTAQALARI SANOATIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK KO‘RSATGICHLARI HOLATI
Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning markaziy va janubiy O‘zbekiston mintaqalarida ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida kichik biznesning bandlikni oshirish, aholi daromadlarini ko‘paytirish, hududiy rivojlanishni rag‘batlantirish, ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlash hamda innovatsion faoliyatni rivojlantirishga ta’siri o‘rganildi. Maqolada adabiyotlar sharhi, hududiy tahlil va statistik indikatorlar asosida natijalar chiqarildi. Tadqiqot natijalari kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy rivojlanishdagi strategik ahamiyatini tasdiqlaydi hamda davlat va nodavlat tashkilotlar uchun amaliy tavsiyalar beradi
O‘ZBEKISTONDA YOSHLAR TURIZMINI RIVOJLANTIRISHDA XALQARO TAJRIBALARNI QO‘LLASH
Mazkur tadqiqot O‘zbekistonda yoshlar turizmini rivojlantirishning nazariy-konseptual asoslari hamda institutsional mexanizmlarini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda zamonaviy turizm nazariyalari, barqaror rivojlanish konsepsiyasi va yoshlar siyosati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tizimli yondashuv asosida o‘rganilgan. Shuningdek, rivojlangan mamlakatlar tajribasi komparativ tahlil usuli orqali baholanib, ularning samarali amaliyotlarini O‘zbekiston sharoitiga adaptatsiya qilish imkoniyatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari yoshlar turizmini rivojlantirishda innovatsion infratuzilma, raqamli texnologiyalar va davlatxususiy sheriklik mexanizmlarining muhimligini asoslab beradi. Shu bilan birga, yoshlar turizmi segmentini diversifikatsiya qilish, ichki va kiruvchi turizmni rag‘batlantirish hamda milliy turizm brendini shakllantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TOʻQIMACHILIK SANOATINI RIVOJLANTIRISHDA STRATEGIK YONDASHUVLARDAN FOYDALANISH
Mazkur maqolada O‘zbekiston to‘qimachilik sanoatini innovatsion rivojlantirishning nazariymetodologik asoslari hamda amaliy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tarmoqda texnologik modernizatsiya, raqamli transformatsiya, klasterlashuv modeli, ekologik innovatsiyalar va investitsion faollikning ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, sanoatning raqobatbardoshligini oshirishda institutsional islohotlar va ilmiy-tadqiqot faoliyatining o‘rni asoslab beriladi.
APPLICATIONS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN THE DEVELOPMENT OF BANKING SERVICES
This paper provides a comprehensive analysis of the role of Artificial Intelligence (AI) in the development and transformation of modern banking services within the context of rapid digitalization and intensifying global financial competition. As financial institutions transition toward data-driven business models, AI technologies—particularly machine learning, natural language processing, and predictive analytics—have emerged as critical enablers of innovation, operational efficiency, and customer-centric service delivery. The study systematically examines the application of AI across key banking functions, including credit risk assessment, fraud detection, customer relationship management, portfolio optimization, and back-office process automation. Special attention is given to the integration of alternative data sources and advanced analytics in improving the accuracy and inclusiveness of financial decision-making. Empirical findings, supported by reports from World Bank and Bank for International Settlements, indicate that AI adoption can reduce operational costs by up to 20–30%, enhance risk management capabilities, and significantly improve customer experience through personalized financial services. Furthermore, the paper critically evaluates the key challenges associated with AI implementation in the banking sector, including data privacy and cybersecurity risks, regulatory and ethical concerns, algorithmic bias, and the high costs of technological infrastructure. It also highlights the need for robust governance frameworks and regulatory adaptation to ensure responsible and transparent use of AI in financial systems. Based on the analysis, the study proposes a conceptual framework for the effective integration of AI into banking services, emphasizing the interaction between technological infrastructure, human capital development, regulatory compliance, and strategic management. The research contributes to the theoretical and practical understanding of digital transformation in banking and offers policy-relevant insights for financial institutions, regulators, and stakeholders aiming to build sustainable, resilient, and competitive banking ecosystems in the era of intelligent technologies.
XIZMATLAR SOHASIDA RAQAMLI MARKETINGDAN FOYDALANISHNING METODOLOGIK ASOSLARI
Maqolada xizmatlar sohasida, xususan, savdo korxonalari faoliyatida raqamli marketingdan foydalanishning metodologik asoslari o‘rganildi. Tadqiqot O‘zbekistonda shakllanayotgan raqamli iqtisodiyot, elektron tijorat infratuzilmasi, reklama va shaxsga doir ma’lumotlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazaning savdo korxonalari marketing qarorlariga ta’sirini baholashga qaratildi. Savdo platformalari misolida aksion takliflar, tezkor yetkazib berish, ko‘p variantli to‘lov, bo‘lib to‘lash, sodiqlik mexanizmlari hamda shaffof kontent marketing natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi
ALOQA KORXONALARI MOLIYAVIY BARQARORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNING EKONOMETRIK TAHLILI VA PROGNOZLARI
Ushbu maqolada aloqa korxonalarining moliyaviy barqarorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar ekonometrik usullar yordamida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida moliyaviy ko‘rsatkichlar, tashqi va ichki omillar o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanib, ularning korxona barqarorligiga ta’siri baholangan. Shuningdek, olingan natijalar asosida kelgusidagi rivojlanish tendensiyalari prognoz qilingan. Tadqiqot natijalari aloqa korxonalarida samarali moliyaviy boshqaruvni tashkil etishda muhim ahamiyat kasb etadi.
YASHIL IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLAT IQTISODIY BOSHQARUVINING ROLI VA AHAMIYATI
Bugungi kunda jahon miqyosida yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayoni jadallashib bormoqda. Yashil iqtisodiyot inson farovonligini oshirish, ijtimoiy tenglikni ta’minlash hamda ekologik xavflarni kamaytirishga qaratilgan muhim rivojlanish modeli hisoblanadi. Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot va yashil texnologiyalarning barqaror iqtisodiy rivojlanishga ta’siri ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotda iqtisodiy va ekologik barqarorlikni ta’minlashda innovatsion yondashuvlar, iqtisodiy samaradorlik hamda ijtimoiy mas’uliyatning uyg‘unligi yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston tajribasi hamda xalqaro amaliyot misolida muhim xulosalar keltirilgan
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA SUV TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHNI DAVLAT TOMONIDAN MOLIYAVIY QO‘LLABQUVVATLASHNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida suv resurslaridan samarali foydalanish sharoitida suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishni davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish masalalari kompleks ilmiy yondashuv asosida o‘rganilgan. Iqlim o‘zgarishi, suv tanqisligi va yer degradatsiyasi sharoitida agrar sektorda suvdan foydalanish samaradorligini oshirishning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Tadqiqotda suv tejovchi texnologiyalar, xususan, tomchilatib va yomg‘irlatib sug‘orish tizimlarini joriy etish natijasida suv sarfini qisqartirish, hosildorlikni oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Shu bilan birga, Food and Agriculture Organization va World Bank ma’lumotlari asosida ushbu texnologiyalarning samaradorligi xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil qilingan. Maqolada davlat tomonidan qo‘llanilayotgan moliyaviy instrumentlar — subsidiyalar, imtiyozli kreditlar, grantlar va davlat dasturlarining amaldagi holati baholanib, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda qamrov darajasi tahlil qilingan. Aniqlanishicha, mavjud qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari ijobiy natijalar berayotgan bo‘lsa-da, ularning institutsional samaradorligi va amaliy qamrovi yetarli darajada emas. Shuningdek, tadqiqot doirasida moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari ishlab chiqilgan bo‘lib, ular orasida subsidiyalar mexanizmini optimallashtirish, uzoq muddatli imtiyozli kreditlashni kengaytirish, davlat-xususiy sheriklik asosida investitsiyalarni jalb etish hamda raqamli monitoring tizimlarini joriy etish alohida ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari Qoraqalpog‘iston Respublikasida suv resurslaridan oqilona foydalanish, agrar sektor samaradorligini oshirish hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, ular davlat agrar va moliyaviy siyosatini takomillashtirishda metodologik asos sifatida xizmat qilishi mumkin
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING TASHQI SAVDO FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur ilmiy ishda kichik biznes subyektlarining tashqi savdo faoliyatini rivojlantirishning nazariy asoslari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda tashqi savdoning mohiyati, uning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyati, ayniqsa kichik biznes uchun eksport-import operatsiyalarining o‘ziga xos jihatlari ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, xalqaro savdo nazariyalari, jumladan qiyosiy ustunlik nazariyasi, global qiymat zanjirlari konsepsiyasi hamda raqobatbardoshlik omillari asosida kichik biznes subyektlarining tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatlari tizimli ravishda tahlil qilingan
THE ROLE OF INNOVATIVE MARKETING STRATEGIES IN THE GLOBAL BUSINESS ENVIRONMENT
Innovative marketing strategies have become a core driver of enterprise performance in the global business environment. This study examines how website adoption and social media usage relate to e-commerce outcomes using Eurostat panel data for 27 EU member states from 2013 to 2024, supported by UNCTAD and OECD benchmarks. Two bivariate OLS models show that website adoption has a statistically significant positive relationship with e-commerce turnover, while social media usage has a positive but weaker association with the share of enterprises selling online. The findings confirm that innovative marketing tools strengthen global market access, though their impact varies across sectors and depends on supporting digital infrastructure.
AGROKLASTER – AGRAR SOHANING RIVOJLANISH NUQTASI
Maqolada respublika iqtisodiyotining agrar sohasi tarmoqlarida klasterlar tashkil etish, klasterlarning tarmoq rivojidagi o‘rni va ahamiyati hamda ularning nazariy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, ishlab chiqarish unumdorligini oshirish va qo‘shilgan qiymat zanjirini shakllantirish masalalari tahlil qilingan. Agroklasterlarning raqobatbardoshlikka ta’sir yo‘nalishlari aniqlangan. Agroklaster ishtirokchilari o‘rtasidagi tashkiliy-iqtisodiy munosabatlar tizimini rivojlantirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish hamda agrar tarmoq raqobatbardoshligini oshirish orqali iqtisodiy o‘sishga erishish masalalari yuzasidan ilmiy xulosalar va amaliy takliflar bayon qilingan.
RAQAMLI BANKLAR RESURS BAZASINI OPTIMALLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida raqamli banklarning resurs bazasini optimallashtirish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida depozitlar barqarorligini ta’minlashning innovatsion mexanizmlari, operatsion va personal xarajatlarning optimal mezonlari (benchmark), shuningdek aktiv-passivlarni boshqarishning zamonaviy uslubiyoti asoslab berilgan. Xususan, O‘zmilliybank AJ, Anor Bank AJ va Open Bank AJ kabi banklarning 2020–2024-yillardagi moliyaviy ko‘rsatkichlari tahlili asosida raqamli biznes model samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Muallif tomonidan kapitalning likvidli aktivlarga mobilizatsiya darajasi va xarajatlarni jilovlash bo‘yicha taklif etilgan normativlar bank barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTON DON SANOATIDA RISKLARNI BOSHQARISH VA UNING STRATEGIYASINI RIVOJLANTIRISH
Bug‘doy O‘zbekiston oziq-ovqat xavfsizligining strategik mahsuloti hisoblanadi. FAO ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil g‘alla hosili o‘rtachadan yuqori darajada — 8,9 million tonna deb baholangan [1]. Shunga qaramay, mamlakat yillik talabning taxminan 22 foizini Qozog‘istondan import qilmoqda [2]. Maqolada sektordagi asosiy risklar — iqlim, suv ta’minoti, tuproq sho‘rlanishi, narx beqarorligi, importga bog‘liqlik hamda agrobiotik xavflar — tizimli tahlil qilinib, ISO 31000 va COSO ERM asosida uch bosqichli risk-boshqaruv strategiyasi taklif etiladi. Tahlil Scopus manbalari, FAO GIEWS, Jahon banki, USDA FAS hamda O‘zbekiston Statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga tayanadi.
RESPUBLIKAMIZDA AGROLOGISTIKA XIZMATLARI VA UNING SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada agrologistika sohasida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari samaradorligini oshirishda agrologistika xizmatlarining ta’siri tahlil qilingan. Respublikamizda dehqonchilik mahsulotlari harakatining dinamikasi, ularning transport, ombor xo‘jaligi va ishlab chiqarish jarayonlari bilan bog‘liqligi kabi ko‘rsatkichlar yoritilgan. Shu bilan birga, xizmatlar bozori hamda mahsulotlarni yetkazib berish tizimidagi samaradorlik masalalari ham muhokama qilingan
INVESTITSIYA LOYIHALARINI KOMPLEKS EKSPERTIZA QILISH VA BAHOLASHDAGI MUAMMOLAR
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasi misolida investitsiya loyihalarini kompleks ekspertiza qilish va baholash jarayonidagi asosiy muammolar ilmiy-tadqiqot nuqtai nazaridan tahlil qilingan. Tadqiqotda 2019–2024-yillar davomidagi statistik maʼlumotlar asosida mamlakatda investitsiya faolligining oʻsish dinamikasi yoritilgan. Shuningdek, soʻnggi yillardagi mahalliy va xalqaro ilmiy adabiyotlar oʻrganilib, UNIDO, Jahon banki hamda boshqa xalqaro tashkilotlarning metodologik yondashuvlari bilan qiyosiy tahlil amalga oshirilgan. Tadqiqot yakunida yagona milliy metodologiyani ishlab chiqish, ekspertlar malakasini oshirish, ochiq axborot platformasini yaratish, Monte-Karlo simulyatsiyasini joriy etish, ekologik va ijtimoiy ekspertiza tizimini rivojlantirish hamda monitoring mexanizmlarini takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
O‘ZBEKISTON ENERGETIKA TARMOG‘INING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada energetika sohasida innovatsion rivojlanish strategiyasini amalga oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Shuningdek, O‘zbekiston energetika tarmog‘ining hozirgi holati, innovatsion texnologiyalarni joriy etish natijasida ishlab chiqarish samaradorligi, yoqilg‘i sarfi, ekologik ko‘rsatkichlar hamda mehnat unumdorligidagi o‘zgarishlar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mamlakatning energiya ishlab chiqarish va iste’mol qilish tuzilmasi, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish istiqbollari hamda mavjud muammolar o‘rganildi. Olingan natijalar innovatsion rivojlanish strategiyasi energetika korxonalarining barqaror va raqobatbardosh rivojlanishini ta’minlashda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi
IQTISODIYOTNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA BUDJETGA SOLIQ TO‘LOVLARINI HISOBGA OLISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida byudjetga soliq to‘lovlarini hisobga olish tizimini takomillashtirish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan soliq islohotlari, raqamli texnologiyalarni joriy etish va xalqaro standartlarga moslashish jarayonlari asosida soliq tushumlarining rivojlanish dinamikasi yoritib berilgan
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA MEHMONXONA XIZMATLARIDA VAQTNI BOSHQARISHNING XIZMAT SAMARADORLIGIGA TA’SIRI
Mazkur tadqiqot mehmonxona xizmatlarida raqamli texnologiyalar asosida vaqtni boshqarish (time management) va uning xizmat samaradorligiga ta’sirini empirik jihatdan o‘rganadi. Tahlil natijalari raqamli texnologiyalar vaqtni optimallashtirish orqali xizmat tezligi va umumiy samaradorlikni sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi
AGROKLASTERLARNI TASHKIL ETISH — QISHLOQ XOʻJALIGI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING MUHIM OMILI (QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA).
Maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi misolida agroklasterlarning hududiy tarkibini takomillashtirish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqilgan. Agroklasterlarni hududiy tashkil etishda mintaqaning ma’muriy-hududiy birliklari bo‘yicha yer va iqlim xususiyatlari chuqur o‘rganilgan. Klaster tushunchasining nazariy asoslariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda agroklasterlar rivojlanishining dinamikasi tahlil qilingan
O‘ZBEKISTON TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA BUXGALTERIYA HISOBINI MHXS ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu tadqiqotda to‘qimachilik sanoati korxonalarida moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini (MHXS) joriy etishning metodologik va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Sohaning o‘ziga xos xususiyatlari — xomashyo zaxiralarining salmoqli hajmi va eksport operatsiyalarining keng qamrovliligi inobatga olingan holda, milliy standartlardan xalqaro tizimga o‘tish modellari o‘rganilgan.
“YASHIL” INVESTITSIYA LOYIHALARINI MOLIYALASHTIRISH ORQALI BARQAROR RIVOJLANISH MAQSADLARIGA ERISHISH MEXANIZMLARI
Ushbu ilmiy maqolada “yashil” investitsiya loyihalarini moliyalashtirish orqali barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishning iqtisodiy, moliyaviy va institutsional mexanizmlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida ekologik barqarorlikni ta’minlash, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, resurslardan oqilona foydalanish hamda uglerod chiqindilarini kamaytirishga qaratilgan investitsiya loyihalarini moliyalashtirish masalalari tahlil qilinadi. Maqolada xalqaro moliyaviy institutlar, tijorat banklari, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari hamda “yashil” obligatsiyalar kabi moliyalashtirish manbalarining barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishdagi o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida “yashil” investitsiya loyihalarini samarali moliyalashtirish bo‘yicha mavjud muammolar, xalqaro tajriba asosidagi istiqbolli yo‘nalishlar va amaliy takliflar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari mamlakatda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish, ekologik xavfsizlikni mustahkamlash va barqaror taraqqiyotga xizmat qiluvchi moliyaviy qarorlarni qabul qilishda ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
O‘ZBEKISTONDA SANOATNING YASHIL TRANSFORMATSIYASI VA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA OMILLARINING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda sanoatning yashil transformatsiyasi va qayta tiklanadigan energiya manbalarining iqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot energiya samaradorligini oshirish, uglerod chiqindilarini kamaytirish va qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirishga qaratilgan islohotlarni o‘rganadi. Shuningdek, iqtisodiy o‘sish va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlik ekonometrik yondashuv yordamida baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, “yashil” o‘tish iqtisodiy barqarorlik va energiya xavfsizligini ta’minlashning asosiy omilidir.
IJTIMOIY HIMOYA TIZIMIDA MOLIYAVIY RESURSLARNI SAMARALI TAQSIMLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada ijtimoiy himoya tizimida moliyaviy resurslarni samarali taqsimlash mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Ijtimoiy himoya tizimining barqaror ishlashi va aholining zaif qatlamlarini qo‘llabquvvatlashda davlat moliyaviy resurslarining o‘rni yoritiladi. Shuningdek, mavjud taqsimlash mexanizmlaridagi muammolar, byudjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligi hamda xalqaro tajriba asosida ularni optimallashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida resurslarni adolatli va maqsadli taqsimlashni ta’minlaydigan zamonaviy yondashuvlar va takliflar ishlab chiqiladi.
DON MAHSULOTLARI KORXONALARIDA RESURSLARDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada don mahsulotlari korxonalarida resurslardan foydalanishning iqtisodiy ahamiyati tahlil qilingan. Ishlab chiqarish jarayonida xomashyo, mehnat, moddiy-texnik va energetik resurslardan oqilona foydalanish korxona samaradorligini oshirishning muhim omili sifatida yoritilgan. Shuningdek, resurslarni tejash va ularni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish orqali ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish hamda rentabellikni oshirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlar va zamonaviy yondashuvlar tahlil qilingan. Maqola natijalari don mahsulotlari sanoatida barqaror rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishga xizmat qiladi
ISHLAB CHIQARISH KORXONALARIDA MARKETING BOSHQARUVINING HOLATINING TAHLILI
Mazkur maqolada korxonaning bozordagi raqobatbardoshligi uning bozorga yo‘naltirilgan siyosati samaradorligi asosida tahlil qilinadi. Unda tovarni bozorda siljitish siyosati, narx siyosati va uning tahlili, tovarlarni tarqatish siyosati, potensial iste’molchilar xulq-atvorining murakkablashuvi hamda inson resurslarini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqilgan.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONLARINI BOSHQARISHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI: XALQARO TAJRIBA VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada raqamli transformatsiya jarayonlarini boshqarishning nazariy-uslubiy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, boshqaruvning an’anaviy usullaridan zamonaviy raqamli modellarga o‘tishning ahamiyati asoslab berilgan. Maqolada rivojlangan davlatlarning raqamli transformatsiya jarayonlarini boshqarishdagi strategik yondashuvlari qiyosiy tahlil asosida o‘rganilib, xorijiy kompaniyalarda qo‘llanilayotgan boshqaruv tizimlari tahlil qilingan. Shu bilan birga, O‘zbekiston sharoitida raqamli transformatsiya jarayonlarini samarali boshqarish uchun zamonaviy vositalardan foydalanish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar ishlab chiqilgan
РОЛЬ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ В ТРАНСФОРМАЦИИ К ЗЕЛЁНОЙ ЭКОНОМИКЕ: ПРОСТРАНСТВЕННЫЙ АНАЛИЗ АНДИЖАНСКОГО РЕГИОНА
В статье установлено, что в Андижанском регионе в 2019–2025 годах рост числа вузов на 133 % коррелирует с валовым региональным продуктом (R² = 0,93; +1,87 млрд сумов на один вуз). Международное сотрудничество увеличилось на 660 %, способствуя формированию «зелёных» компетенций. ГИС-анализ выявил пространственные диспропорции, требующие цифровой интеграции. Предложены следующие меры: внедрение курсов по устойчивому развитию, формирование «зелёного» рейтинга вузов, создание платформы «Andijan Eco-Edu» и реализация пилотного проекта «Зелёный кластер». Результаты могут быть применены в странах Центральной Азии.
REAL SEKTOR KORXONALARINI MOLIYALASHTIRISHDA ISLOM MOLIYASINING O‘RNINI OSHIRISH.
Mazkur maqolada real sektor korxonalarini moliyalashtirishda islom moliyasining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda islom moliyasining asosiy tamoyillari — foizsiz moliyalashtirish, aktivlarga asoslanganlik hamda risklarni adolatli taqsimlash — real iqtisodiyot rivojiga ta’siri nuqtai nazaridan o‘rganilgan. Shuningdek, sukuk, mudaraba va musharaka kabi moliyaviy instrumentlarning real sektorni qo‘llab-quvvatlashdagi imkoniyatlari ochib berilgan
TIJORAT BANKLARI DAROMADLARI TARKIBI VA DINAMIKASINING STATISTIK TAHLILI
Maqolada O‘zbekiston tijorat banklari daromadlarining tarkibi va ularning dinamikasi statistik usullar asosida tahlil qilinadi. Bank daromadlarining asosiy manbalari — foizli va foizsiz daromadlar tarkibi, ularning umumiy daromadlardagi ulushi hamda so‘nggi yillardagi o‘zgarish tendensiyalari o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida bank daromadlarini diversifikatsiya qilish, raqamli xizmatlarni rivojlantirish va ularning moliyaviy barqarorlikka ta’siri baholangan
YASHIL INNOVATSIYALARNI MOLIYALASHTIRISH VA AMALGA OSHIRISH IQLIM O‘ZGARISHLARIGA MOSLASHISHNING ASOSIY OMILI SIFATIDA: TIZIMLI TAHLIL VA KELGUSI TADQIQOT YO‘NALISHLARI
Ushbu tadqiqot ishida yashil innovatsiyalarni moliyalashtirish va ularni amaliyotga joriy etishning iqlim o‘zgarishlariga moslashish va barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi muhim roli tahlil qilinadi. Tadqiqot yashil iqtisodiyot va yashil innovatsiyalarni amalga oshirish jarayonlarini integratsiyalashgan yondashuv asosida ko‘rib chiqib, ularning barqaror rivojlanish hamda iqlim o‘zgarishlarini yumshatishga qo‘shayotgan hissasini yoritadi. Yashil innovatsiyalarni moliyalashtirish va ularni amalga oshirish jarayonlari ko‘pincha alohida o‘rganilganligi sababli yuzaga kelgan ilmiy bo‘shliqni to‘ldirish mazkur tadqiqotning asosiy maqsadlaridan biridir. Shu bois, tadqiqot ushbu ikki yo‘nalishni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida tahlil qilish zarurligini asoslaydi hamda ularning sinergik ta’sirini ochib beradi. Tadqiqot doirasida ilmiy maqolalarni tizimli tahlil qilish orqali yashil iqtisodiyot, innovatsion jarayonlar va ularni amalga oshirish o‘rtasidagi mavjud ilmiy bilimlar sintez qilindi. Shuningdek, jarayonlarning samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy institutsional, moliyaviy va tashkiliy omillar aniqlanib, ularni rivojlantirish bo‘yicha strategik yo‘nalishlar ishlab chiqildi. Olingan natijalar biznes subyektlari va moliyaviy institutlar uchun yashil innovatsiyalarni moliyalashtirish hamda samarali amalga oshirish mexanizmlarini takomillashtirish orqali past uglerodli iqtisodiyotga o‘tishni jadallashtirishga qaratilgan amaliy tavsiyalarni taqdim etadi.
OLIY TA’LIM MUASSASALARI MEDIA IMIJINI KAPITALLASHTIRISHNING MOLIYAVIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA YANGI YONDASHUVLAR
Maqolada oliy ta’lim muassasalarining media imijini shakllantirish va uning moliyaviy ta’minotini takomillashtirishga qaratilgan asosiy ilmiy yo‘nalishlar asoslab beriladi: media imijni nomoddiy aktiv sifatida kapitallashuv mexanizmi, resurslarni maqsadli taqsimlashga qaratilgan integral imij indeksi, investitsiya rentabelligini (ROI) ta’minlovchi samaradorlikka asoslangan budjetlashtirish hamda shaffoflik va risklarni baholovchi “Smart-budjet” adaptiv mexanizmi taklif etilgan. Ushbu yondashuvlar oliy ta’lim muassasalarining media makonidagi institutsional nufuzini oshirish va moliyaviy barqarorligini mustahkamlashga xizmat qilishi tadqiq qilingan
“YASHIL IQTISODIYOT” VA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARINI JORIY QILISH TA’LIMINI TASHKIL ETISH: ADABIYOTLAR SHARHI VA RIVOJLANGAN MAMLAKATLAR TAJRIBASI ASOSIDA NAMUNAVIY O‘QUV DASTURLARINI ISHLAB CHIQISH USLUBIYOTI
Global iqlim inqirozi va ekologik muammolarning keskinlashuvi natijasida «yashil iqtisodiyot» modeliga o‘tish zamonaviy iqtisodiy rivojlanishning strategik yo‘nalishiga aylandi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit dasturi (UNEP) ta’rifiga ko‘ra, yashil iqtisodiyot inson farovonligi va ijtimoiy adolatni oshirish bilan birga ekologik xavflarni va resurs tanqisligini sezilarli darajada kamaytiradigan iqtisodiyotdir. Ushbu o‘tish jarayonining muvaffaqiyati ko‘p jihatdan yetarli darajada tayyorlangan, yangi iqtisodiy sharoitlarda samarali faoliyat yurita oladigan inson kapitalining mavjudligiga bog‘liq. Bu esa, o‘z navbatida, ta’lim tizimini tubdan qayta ko‘rib chiqishni, yashil iqtisodiyot va qayta tiklanuvchi energiya manbalari sohasida mutaxassislar tayyorlashning samarali tizimini yaratishni talab qiladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA LIZING HISOBINI METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada lizing korxonalarida lizing muomalalari hisobini xalqaro standartlar asosida takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda amaldagi buxgalteriya hisob registrlarining kamchiliklari, lizing operatsiyalarining iqtisodiy mohiyatini to‘liq aks ettirishdagi muammolar hamda MHXS 16 talablari asosida hisob tizimini transformatsiya qilish zarurati tahlil qilingan. Shuningdek, lizing operatsiyalarini riskka asoslangan baholash, maxsus sintetik va analitik registrlar tizimini joriy etish hamda moliyaviy hisobotlarning shaffofligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
TIJORAT BANKLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI.
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini oshirish va aktivlar rentabelligini ta’minlash masalalari kompleks yondashuv asosida tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida bank barqarorligini baholovchi asosiy ko‘rsatkichlar — kapital yetarliligi (CAR), likvidlilik (LCR), aktivlar rentabelligi (ROA) hamda muammoli kreditlar (NPL) ulushi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilingan. Shuningdek, Basel III standartlarining milliy bank tizimiga tatbiq etilishi hamda “Bank tizimini isloh qilishning 2020-2025-yillarga mo‘ljallangan strategiyasi”da belgilangan ustuvor vazifalar ijrosi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot yakunida kredit risklarini samarali boshqarishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish va bank daromadlarini diversifikatsiya qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
GLOBAL BRANDING VS. LOCAL BRANDING: STRATEGIC TRADE-OFFS IN INTERNATIONAL MARKETING
This article examines the strategic differences between global branding and local branding in international marketing, including their advantages and limitations. Using the cases of Nike, Apple, Anta Sports, and Xiaomi, the study analyzes the impact of branding strategies on market share, revenue growth, consumer loyalty, and competitiveness. The findings show that global brands benefit from international recognition, consistent image, and premium positioning opportunities. Local brands gain advantages through cultural adaptation, flexible pricing, and closer consumer relationships. The study concludes that a hybrid strategy combining global identity with local responsiveness is the most effective approach for sustainable success in international markets
QISHLOQ XO‘JALIGI ISHLAB CHIQARISHIDA RISKLARNI BOSHQARISH VA SUG‘URTA TIZIMINING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida risklarni boshqarish tizimi va sug‘urtalash masalalari bo‘yicha O‘zbekiston hamda xorijiy tadqiqotchilar tomonidan olib borilgan ilmiy izlanishlar va ularning natijalari kompleks tarzda tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi nafaqat risklarni kamaytiradi, balki ishlab chiqarish omillarining samarali taqsimlanishiga, texnologik innovatsiyalarni joriy etishga hamda fermerlar daromadlarini barqarorlashtirishga xizmat qiladi
XORIJIY MAMLAKATLARDA BIZNES INKUBATORLAR FAOLIYATINING INSTITUTSIONAL MODELI, RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA ILG‘OR TAJRIBALARI
Mazkur maqolada xorijiy mamlakatlarda biznes inkubatorlar faoliyatining institutsional modeli, rivojlanish tendensiyalari hamda ilg‘or tajribalari tahlil qilingan. Xususan, AQSh, Yaponiya, Janubiy Koreya va Qozog‘iston tajribasi asosida biznes inkubatorlarning kichik biznes va startaplarni qo‘llab-quvvatlashdagi roli yoritilgan. Tadqiqot natijasida biznes inkubatorlar faoliyatining asosiy yo‘nalishlari, mavjud tizimli muammolar hamda ularni bartaraf etish mexanizmlari aniqlangan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida biznes inkubatorlar faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
XALQARO TAJRIBALARDA KICHIK KASSA AMALIYOTINI JORIY QILISH MASALALARI
Ushbu maqolada pul mablag‘lari va ularning ekvivalentlarini tan olish hamda ta’riflashni xalqaro standartlar talablariga muvofiqlashtirish bilan bog‘liq dolzarb muammolar tahlil qilingan. Shuningdek, pul mablag‘lariga oid mualliflik ta’rifi ishlab chiqilgan. Xorijiy tajribalar asosida pul mablag‘lari va pul ekvivalentlari tarkibini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilib, pul mablag‘lari hisobini yuritishni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari yoritilgan.
OʻZBEKISTON KICHIK VA OʻRTA KORXONALARI OʻRTASIDA RAQAMLI MARKETINGNI QOʻLLASHDAGI TOʻSIQLAR
Mazkur maqolada kichik va o‘rta korxonalarda raqamli marketingni joriy etish jarayonida ko‘p mezonli qaror qabul qilish tizimidan foydalanishning ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli marketingni qabul qilish va amaliyotga tatbiq etish jarayonida yuzaga keladigan asosiy to‘siqlar aniqlanib, ularning korxonalar faoliyati samaradorligiga ta’siri baholangan. Tahlil Analitik Ierarxiya Jarayoni (Analytical Hierarchy Process — AHP) hamda regressiya tahliliga asoslangan bo‘lib, ushbu metodlar asosiy omillarni ustuvorlashtirish, natijalarni baholash va qaror qabul qilish samaradorligini oshirish imkonini berdi. Tadqiqot natijalari raqamli marketingdan samarali foydalanayotgan korxonalarda marketing samaradorligi sezilarli darajada oshganligini ko‘rsatdi. Shuningdek, ishtirokchilarning 78 foizi mazkur analitik yondashuvni ijobiy baholagan. Tadqiqot natijalari kichik va o‘rta korxonalarda raqamli salohiyatni rivojlantirish hamda raqamli transformatsiya jarayonlarini takomillashtirish uchun muhim ilmiy-amaliy tavsiyalarni shakllantiradi
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA DON MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLASH KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARINING BOSHQARUV HISOBINI TASHKIL ETISH
Mazkur maqolada iqtisodiyotni rivojlantirish sharoitida ishlab chiqarish xarajatlari boshqaruv hisobini tashkil etish va takomillashtirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, xo‘jalik yurituvchi subyektlar operatsion faoliyati samaradorligini oshirish, boshqaruv qarorlarini qabul qilish tizimini takomillashtirish hamda boshqaruv hisobini xalqaro standartlar asosida tashkil etishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan
KORXONALAR AUDITIDA BLOKCHEYN TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasi korxonalari auditida blokcheyn texnologiyalaridan foydalanish samaradorligini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda blokcheynning audit jarayonlarida shaffoflikni oshirish, ma’lumotlarning xavfsizligini ta’minlash va audit jarayonlarini avtomatlashtirishdagi roli batafsil tahlil qilinadi. Xorijiy tajriba asosida blokcheyn texnologiyalarining O‘zbekiston sharoitida qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganilib, ularning amaliy natijalari va moliyaviy boshqaruvga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, blokcheyn texnologiyalarini joriy etishning iqtisodiy samaradorligi, me’yoriy-huquqiy muhit va texnologik infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi
NATIJAGA YO‘NALTIRILGAN BUDJETLASHTIRISHGA O‘TISHDA DASTURIY BUDJETLASHTIRISH TIZIMINI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI.
Mazkur maqolada natijaga yo‘naltirilgan budjetlashtirishning xorij tajribalari, ularni mamalakatimiz budjet tizimida qo‘llash yuzasidan fikrmulohazalar olib borilgan. Shuningdek, bugungi kunda jahon amaliyotida keng qo‘llanilyotgan va milliy amaliyotimizda foydalaniladigan an’anaviy budjetlashtirish tizimidan farqli o‘laroq, natijaga yo‘naltirilgan budjetlashtirish tizimidan foydalanish zarurati budjetni taqsimlovchilar faoliyatining miqdoriy o‘lchanadigan natijalari bilan baholanadigan davlat mablag‘larini ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan maqsadlarga yo‘naltirish ehtiyojidan kelib chiqadi.
O‘ZBEKISTONDA FISKAL BARQARORLIKNI TA’MINLASH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda amaliyotga joriy etilgan budjet-soliq siyosatining barqaror iqtisodiy rivojlanishga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil etilgan. Rivojlangan davlatlar tajribasi asosida fiskal barqarorlikni ta’minlashda pensiya tizimi, sog‘liqni saqlash sohasi hamda soliq siyosatidagi islohotlarning ahamiyati yoritib berilgan. Shuningdek, O‘zbekiston–2030 strategiyasi doirasida belgilangan ustuvor vazifalar bilan chambarchas bog‘liq holda fiskal siyosat vositasida iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish hamda ijtimoiy sohalarni samarali moliyalashtirishning asosiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan.
ЛЁГКАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ РОССИИ И УЗБЕКИСТАНА: СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ПРЕИМУЩЕСТВА, ЭКСПОРТНО-ИМПОРТНАЯ СПЕЦИАЛИЗАЦИЯ И ПЕРСПЕКТИВЫ ПРОИЗВОДСТВЕННОЙ КООПЕРАЦИИ
Данная работа представляет комплексный сравнительный анализ развития лёгкой промышленности России и Узбекистана в период 2017–2024 гг. На основе расчёта индексов выявленных сравнительных преимуществ Баласса, коэффициента торговой специализации (КТС) и индекса Грубеля–Ллойда (GL) установлено, что Узбекистан обладает устойчивыми экспортными преимуществами в текстильной и швейной подотраслях (RCA = 8,722; одежда = 3,431 в 2023 г.), тогда как Россия характеризуется высокой импортозависимостью во всех сегментах (КТС от −0,313 до −0,951). Динамика производства демонстрирует опережающий рост в Узбекистане: индекс физического объёма производства одежды достиг 451,9% (2024 г., 2017 = 100) против 176,3% в России. Выявленная комплементарность факторов производства создаёт объективные предпосылки для углубления производственной кооперации в формате поставок полуфабрикатов, совместных предприятий и технологического трансфера.
O‘ZBEKISTONDA SUT ISHLAB CHIQARISH DINAMIKASI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida sut ishlab chiqarish hajmining hududlar kesimidagi dinamikasi hamda Samarqand viloyati misolida xo‘jalik toifalari bo‘yicha rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida 2014–2024-yillar va 2021–2025-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar asosida sut ishlab chiqarish hajmi, sog‘in sigirlar soni hamda sut narxlarining o‘zgarish dinamikasi o‘rganilgan. Shuningdek, hududlar kesimida ishlab chiqarish hajmi va narxlar o‘rtasidagi tafovutlar hamda ularning shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar aniqlangan. Tadqiqot natijalari asosida chorvachilik tarmog‘ini rivojlantirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va sut bozorida narx barqarorligini ta’minlashga qaratilgan amaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA QIMMATLI QOG‘OZLAR BILAN OPERATSIYALARNI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarining qimmatli qog‘ozlar bozoridagi operatsiyalarini takomillashtirish orqali iqtisodiyotni yanada rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilingan. Tadqiqotda moliyaviy bozorlarda aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa investitsion vositalarning iqtisodiy o‘sishga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, aksiyadorlik jamiyatlarining samarali boshqaruv mexanizmlarini kuchaytirish, investitsion muhitni yaxshilash hamda kapital bozorini chuqurlashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Natijada, qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq operatsiyalar shaffofligini oshirish orqali milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga erishish yo‘llari asoslab berilgan.
O‘ZBEKISTONDA IQTISODIY O‘SISH VA CO₂ EMISSIYASI: EKOLOGIK KUZNETS EGRI CHIZIG‘I (EKC) ASOSIDA TAHLIL
Ushbu maqola O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish va CO₂ emissiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni Ekologik Kuznets egri chizig‘i (EKC) modeli asosida tahlil qilishga bag‘ishlangan. EKC gipotezasiga ko‘ra, iqtisodiy rivojlanishning dastlabki bosqichlarida atrof-muhit ifloslanishi ortadi, ma’lum daromad darajasiga yetgandan so‘ng esa ekologik bosim kamayishni boshlaydi. Tadqiqotda O‘zbekistonning 2000–2023-yillardagi yalpi ichki mahsulot (YaIM) va CO₂ emissiyasi ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Kvadratik regressiya modeli qo‘llanilib, YaIM va uning kvadrati mustaqil o‘zgaruvchilar, CO₂ emissiyasi esa bog‘liq o‘zgaruvchi sifatida olingan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekistonda EKC gipotezasi qisman tasdiqlanadi: YaIM o‘sishi bilan CO₂ emissiyasi ham ortgan
YIRIK KIMYO SANOATI KORXONALARIDA RISK-MENEJMENT JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI: ZAMONAVIY TAJRIBA VA “NAVOIYAZOT” AJ AMALIYOTI
Kimyo sanoati bugungi kunda jahon iqtisodiyotining eng muhim strategik tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Ushbu sohada ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar nafaqat mamlakatlar sanoatini, balki ularning eksport salohiyatini, xalqaro bozorga chiqish imkoniyatlarini hamda iqtisodiy barqarorligini bevosita ta’minlamoqda. Mazkur tarmoqda ishlab chiqarish jarayonlarining murakkabligi, texnologik xavflarning yuqori darajasi hamda ekologik talablarga rioya etish zarurati risk-menejment tizimini takomillashtirishni dolzarb masalaga aylantirmoqda. Ushbu maqolada yirik global kimyo kompaniyalari tajribasi asosida risk-menejment tizimini rivojlantirishning zamonaviy yo‘nalishlari tahlil qilingan. Shuningdek, Navoiyazot AJ misolida COSO ERM va ISO 31000:2018 standartlari asosida xavflarni boshqarish tizimini joriy etish amaliyoti o‘rganilib, milliy sanoat korxonalari uchun taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
BOJXONA HUDUDIDA QAYTA ISHLASHNING TASHKILIY-BOSHQARUV MEXANIZMINI STRATEGIK TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur tadqiqotda bojxona hududida qayta ishlash bojxona rejimi doirasida tashkiliy-boshqaruv mexanizmlarini strategik takomillashtirish masalalari kompleks tarzda tahlil etilgan. Xususan, globallashuv sharoitida ishlab chiqarish zanjirlarining murakkablashuvi, logistika oqimlarining tezlashuvi hamda tashqi savdo operatsiyalarining raqamli transformatsiyasi bojxona boshqaruvi tizimiga yangi talablarni qoʻyayotgani asoslab berilgan. Tadqiqot davomida amaldagi meʼyoriy-huquqiy baza, institutsional tuzilma va amaliy boshqaruv jarayonlari tahlil qilinib, ularning samaradorligiga taʼsir etuvchi omillar aniqlangan. Jumladan, bojxona hududida qayta ishlash rejimida tovarlar harakatini nazorat qilishda riskmenejment tizimining yetarli darajada integratsiyalashmaganligi, raqamli texnologiyalarning cheklangan qoʻllanilishi hamda manfaatdor subyektlar oʻrtasidagi axborot almashinuvi mexanizmlarining nomukammalligi mavjud muammolar sifatida koʻrsatib oʻtilgan.
PAXTA-TOʻQIMACHILIK KLASTERLARNING EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISH MODELI
Mazkur maqolada paxta-to‘qimachilik klasterlarining eksport salohiyatini oshirish masalasi tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Klaster nazariyasi, global qiymat zanjiri va innovatsion rivojlanish omillari o‘rganilib, eksportni oshirishga ta’sir etuvchi asosiy determinantlar aniqlanadi. Shuningdek, ishlab chiqilgan imitatsion model orqali ishlab chiqarish, investitsiya va talab o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar asoslab berilib, samarali boshqaruv mexanizmlari taklif etiladi.
ICHKI NAZORAT TIZIMI SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING INTEGRATSIYALASHGAN METODIKASI
Mazkur maqolada korxonalarda ichki nazorat tizimi samaradorligini baholashning amaldagi yondashuvlari tahlil qilinib, COSO modeli hamda boshqaruv hisobi elementlarini integratsiyalash asosida yangi baholash metodikasi ishlab chiqildi. Taklif etilgan metodika ichki nazorat elementlarini miqdoriy ko'rsatkichlar orqali baholash imkonini beradi hamda korxona boshqaruv samaradorligini aniqlashga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON MOLIYA TIZIMIDA DAVLAT MOLIYAVIY NAZORAT MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada moliyaviy nazorat masalalari ilmiy tadqiqot obyekti sifatida ko‘rib chiqilgan. Unda moliyaviy nazoratning ijtimoiy-iqtisodiy asoslari nazariy jihatdan yoritilib, mazkur yo‘nalishda olib borilgan ilmiy izlanishlar tahlil etilgan. Shu bilan birga, moliyaviy nazoratni amalga oshirish bo‘yicha xorijiy mamlakatlar tajribasi o‘rganilib, ular asosida muhim xulosalar umumlashtirilgan.
SURXONDARYO VILOYATI IQTISODIYOTINI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA DRAYVER TARMOQLARNING O‘RNI VA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH ISTIQBOLLARI
Ushbu ilmiy maqolada Surxondaryo viloyatining iqtisodiy salohiyati, drayver tarmoqlari hamda yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish orqali barqaror rivojlanishga erishish masalalari chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot davomida mintaqaning yalpi hududiy mahsuloti (YaHM) tarkibi, agrar sektorning ustuvorligi va logistika imkoniyatlari o‘rganilgan. Shuningdek, maqolada Surxondaryo viloyatining quyosh energiyasi salohiyati hamda Sherobod quyosh fotoelektr stansiyasi misolida yashil energetikaga o‘tishning iqtisodiy samaradorligi baholangan. Statistik ma’lumotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, viloyat iqtisodiyoti 2025-yilda 106,6 foizlik o‘sish sur’atini saqlab qolgan bo‘lib, bunda xizmatlar sohasi va qishloq xo‘jaligi asosiy drayver tarmoqlar sifatida namoyon bo‘lmoqda. Maqola yakunida hududni ijtimoiyiqtisodiy modernizatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish hamda ekologik barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHNING KONSEPTUAL ASOSLARI VA UNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada tadbirkorlikni rivojlantirishning nazariy-konseptual asoslari, uning iqtisodiy taraqqiyotdagi o‘rni hamda zamonaviy iqtisodiy sharoitdagi ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda tadbirkorlikni rivojlantirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar, jumladan, ta’lim tizimi, moliyaviy resurslar, institutsional muhit va raqamli texnologiyalarning roli o‘rganilgan. Shuningdek, tadbirkorlik faoliyatini samarali tashkil etishda innovatsion fikrlash, risklarni boshqarish hamda strategik qarorlar qabul qilish jarayonlarining muhimligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Maqolada tadbirkorlikni rivojlantirishning konseptual modeli ishlab chiqilib, unda kirish omillari, jarayon mexanizmlari va natijaviy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yoritilgan. Olib borilgan tahlillar asosida tadbirkorlikni rivojlantirish iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, bandlik darajasini oshirish va milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini kuchaytirishda muhim omil ekani aniqlangan. Tadqiqot natijalariga tayangan holda tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, ta’lim tizimini takomillashtirish, moliyaviy mexanizmlarni kengaytirish hamda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish bo‘yicha ilmiyamaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
ВОПРОСЫ РАЗВИТИЯ ОРГАНИЧЕСКОГО СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА В УЗБЕКИСТАНЕ НА ОСНОВЕ “ЗЕЛЁНОЙ ЭКОНОМИКИ”
В статье рассматриваются социально-экономические вопросы формирования и развития органического сельского хозяйства в условиях перехода к «зелёной экономике». На научной основе определены приоритетные направления решения существующих проблем, а также представлены выводы и предложения по данным вопросам.
UNIVERSITETLARDA NATIJA MEZONLARINI JORIY QILISH VA MAGISTRATURA BOSQICHIDA QISQARTIRILGAN ISH VAQTI MAOSHI ORQALI BUDJET YUKLAMASINI KAMAYTIRISH
Mazkur maqolada universitetlarni ilmiy, ixtisoslashgan va ko‘p tarmoqli turlarga ajratish asosida davlat budjetidan moliyalashtirishning natija mezonlari ishlab chiqilgan. Magistratura bosqichida talabalarga qisqartirilgan ish vaqti asosida mehnatga haq to‘lash tizimini joriy etish orqali budjetga tushadigan moliyaviy yuklamani kamaytirish mexanizmi asoslab berilgan. Shuningdek, Malayziya, Niderlandiya va Finlyandiya kabi xorijiy davlatlar tajribasi o‘rganilib, undan O‘zbekiston sharoitida samarali foydalanish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
SURXONDARYO VILOYATI TASHQI SAVDOSINING TARKIBIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati tashqi savdosining 2010–2025-yillardagi tarkibiy xususiyatlari rasmiy statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilindi. Tadqiqotda tashqi savdo aylanmasi, eksport va import dinamikasi hamda savdo balansidagi o‘zgarishlar o‘rganildi. Natijalar tashqi savdo hajmi 790,9 mln AQSh dollariga yetganini va eksportning 507,5 mln dollarni tashkil etganini ko‘rsatdi. Eksport tarkibida agrar mahsulotlar ustunligi saqlanib qolgan holda, qimmatbaho metallar va sanoat tovarlari ulushi oshgani aniqlandi. Import tarkibida texnologik mahsulotlar ustuvorligi qayd etildi. Geografik jihatdan MDHdan tashqari davlatlar ulushi kengaygani kuzatildi.
YOSHLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISH VA BANDLIGINI TA’MINLASHDA DAVLAT SIYOSATINING ROLI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda yoshlar bandligini ta’minlash va tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llabquvvatlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan siyosat tahlil qilinadi. PQ-18, PF-60, PQ-61 va PQ-62 hujjatlari asosida “Yoshlar biznesi” dasturi, imtiyozli kreditlar, startap va innovatsion loyihalar, biznes inkubatorlar hamda kasb-hunar va raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish mexanizmlari yoritilib, KBXTning bandlik va daromad oshirishdagi o‘rni asoslanadi
AHOLINING MOLIYAVIY SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA SOLIQ SIYOSATI VA MOBIL BANKINGNING O‘RNI
Ushbu maqolada fuqarolarga soliqlarning iqtisodiy mazmuni, ularni hisoblash va o‘z vaqtida to‘lash tartibini tushuntirish orqali aholining moliyaviy savodxonligini oshirishda soliq siyosatining o‘rni tadqiq etilgan. Multinomial logistic regression modeli asosida soliq savodxonligi indeksining oshishi fuqarolarning bank mobil ilovasidan foydalanishini 2,01 foiz punktga oshirishi empirik asosda isbotlangan. Maqolada O'zbekiston Respublikasida soliq islohotlari va raqamli moliyaviy xizmatlar integratsiyasining aholi moliyaviy xulq-atvoriga ta'siri baholanib, uning rivojlantirish yo'nalishlari bo'yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
GLOBAL BIZNESDA INNOVATSIYALARNING ROLI: YANGI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHGA STRATEGIK YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada global biznes muhitida innovatsiyalarning tutgan o‘rni hamda yangi texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan strategik yondashuvlar tahlil qilingan. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida raqamlashtirish, sun’iy intellekt, avtomatlashtirish, katta ma’lumotlar (Big Data) va bulutli texnologiyalar korxonalar raqobatbardoshligini oshirishning muhim omiliga aylanmoqda. Tadqiqot davomida xalqaro kompaniyalarning innovatsion faoliyati, texnologik transformatsiya jarayonlari va strategik boshqaruv mexanizmlari o‘rganildi. Shuningdek, innovatsiyalarni joriy etishda yuzaga keladigan xavf va muammolar, jumladan, moliyaviy resurslarning yetishmasligi, kadrlar salohiyati va texnologik infratuzilma bilan bog‘liq masalalar tahlil qilindi. Maqolada innovatsion strategiyalarni samarali amalga oshirish orqali korxonalarning barqaror rivojlanishi, xalqaro bozordagi mavqeini mustahkamlashi hamda mijozlarga yo‘naltirilgan biznes modelini shakllantirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari global biznesda innovatsion boshqaruvni rivojlantirish va yangi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
SANOAT KORXONALARI ISHLAB CHIQARISH JARAYONLARINI OPTIMALLASHTIRISH VA IQTISODIY XATARLARNI STOXASTIK MODELLASHTIRISH: NAVOIY VILOYATI SANOAT KLASTERLARI MISOLIDA
Ushbu keng qamrovli tadqiqot ishi sanoat korxonalarining iqtisodiy samaradorligini tahlil qilish va strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda murakkab matematik modellashtirish usullari, xususan, Ommaviy xizmat ko'rsatish (Navbatlar) nazariyasi, Chiziqli dasturlashning Transport masalasi hamda Monte-Karlo simulyatsiyasining o‘rni va ahamiyatini chuqur o'rganishga qaratilgan. An’anaviy, qat'iy belgilangan (deterministik) tahlillardan tubdan farqli o‘laroq, ushbu maqolada sanoat korxonasi faoliyatiga tashqi va ichki noaniqliklarga ega bo'lgan murakkab, stoxastik tizim sifatida yondashiladi. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekiston Respublikasining yetakchi sanoat drayveri hisoblangan Navoiy viloyatidagi yirik sanoat klasterlari olingan. Tadqiqot davomida real makroiqtisodiy statistikaga hamda operatsion jarayonlarning mantiqiy proporsiyalarini ifodalovchi sintetik ma'lumotlarga tayangan holda, ishlab chiqarish zanjiridagi uzilishlarni minimallashtirish, logistik xarajatlarni arzonlashtirish va investitsion xatarlarni (Value at Risk) ehtimollik tahlili orqali prognozlashning integratsiyalashgan algoritmlari ishlab chiqilgan.
DAVLAT BUDJETI XARAJATLARINING TARKIBI, DINAMIKASI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi davlat budjeti xarajatlarining 2020–2024-yillardagi tarkibi va dinamikasi tahlil qilingan. Tahlil natijasida ijtimoiy yo‘naltirilgan xarajatlarning ustuvorligi, asosiy yo‘nalishlar bo‘yicha o‘sish tendensiyalari hamda budjet mablag‘laridan samarali foydalanish masalalari yoritilgan.
ЦИФРОВАЯ ТРАНСФОРМАЦИЯ КАК СТРАТЕГИЧЕСКИЙ ФАКТОР ПОВЫШЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ БИЗНЕСА
В статье цифровая трансформация рассматривается как важный стратегический фактор повышения конкурентоспособности бизнеса в условиях активного развития цифровой экономики. Освещены современные теоретические подходы к цифровизации бизнес-процессов, внедрению ERP- и CRM-систем, аналитических инструментов, облачных технологий и искусственного интеллекта. Особое внимание уделено перспективам развития цифровой экономики и цифровой инфраструктуры бизнеса в Республике Узбекистан. Подчёркивается значимость повышения уровня цифровой зрелости предприятий, развития цифровых компетенций и расширения интеграции современных технологий в систему корпоративного управления. Обоснованы приоритетные направления совершенствования цифровой трансформации бизнеса как важного условия повышения эффективности управления, устойчивого развития и укрепления конкурентоспособности компаний
ECONOMIC MECHANISMS FOR IMPROVING PRODUCTION EFFICIENCY IN INDUSTRIAL ENTERPRISES
В статье рассматривается интеграция принципов ESG в систему корпоративного управления как инструмент повышения устойчивости, прозрачности и инвестиционной привлекательности компаний. Показано, что ESG-подход не должен ограничиваться подготовкой нефинансовой отчетности, поскольку его практическое значение проявляется через стратегическое управление, риск-менеджмент, ответственность совета директоров, систему данных, устойчивое финансирование и ресурсосберегающие проекты. На основе межстранового анализа раскрыты особенности ESG-интеграции в Европейском союзе, Малайзии, Японии и Узбекистане. Обосновано, что для Узбекистана наиболее целесообразен комбинированный подход, сочетающий стандартизированное раскрытие информации, корпоративную ответственность и связь ESG с национальными приоритетами зеленого развития. В статье предложены механизм ESG-интеграции и интегральная формула оценки уровня внедрения ESG-принципов в корпоративное управление
BUDJET TASHKILOTLARIDA ICHKI AUDIT: NORMATIV-HUQUQIY ASOS, MUAMMOLAR VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada budjet tashkilotlarida ichki auditning normativ-huquqiy asoslari, xususan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1-avgustdagi 416-son qarori, Iqtisodiyot va moliya vazirligining ichki audit milliy standartlari va qo‘llanmalariga oid buyruqlari, shuningdek, xalqaro standartlar tahlil qilingan. Ichki auditning budjet tashkilotlarida amaliy tatbiqi, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy-amaliy jihatdan o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari asosida maqsadli tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MINTAQA SANOAT SEKTORINI RIVOJLANTIRISHDA STRATEGIK BOSHQARUV USULLARIDAN FOYDALANISH (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Xorazm viloyati sanoat sektorini rivojlantirishda strategik boshqaruv usullarini qo‘llash masalalari o‘rganilgan. stat.uz, xorazmstat.uz, lex.uz va gazeta.uz ma’lumotlari asosida 2019–2024-yillar davomidagi sanoat ishlab chiqarishi hajmi, investitsiyalar va YaHM dinamikasi tahlil qilingan. Korrelyatsion-regression tahlil, SWOTtahlil hamda «strategik muvofiqlik matritsasi» usullari qo‘llanilgan. Tadqiqot natijalari investitsiyalar hajmi va sanoat o‘sishi o‘rtasida yuqori darajadagi ijobiy korrelyatsiya (r = 0,94) mavjudligini ko‘rsatdi. Strategik boshqaruvni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
KORPORATIV SERVIS MODELI: BANKLARDA YIRIK VA O‘RTA BIZNES MIJOZLARIGA XIZMAT KO‘RSATISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH VOSITASI
Ushbu maqolada korporativ servis modelining banklarda yirik va o‘rta biznes mijozlariga xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Zamonaviy bank tizimida raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt va big data texnologiyalarining joriy etilishi xizmat ko‘rsatish sifatini sezilarli darajada yaxshilamoqda. Tadqiqotda korporativ mijozlar bilan ishlashning segmentatsiyalashgan yondashuvi, high-touch va low-touch modellarning uyg‘unligi hamda relationship banking konsepsiyasining ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, operatsion xarajatlarni kamaytirish, mijoz qoniqishini oshirish va bank raqobatbardoshligini kuchaytirish omillari yoritilgan. Natijalar korporativ servis modelining bank sektorida strategik rivojlanish omili ekanligini ko‘rsatadi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA IQTISODIY SALOHIYATNI RIVOJLANTIRISH VA TAKOMILLASHTIRILGAN KO‘RSATKICHLAR.
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasining 2020–2025-yillar davomida iqtisodiy salohiyatini rivojlantirish jarayoni va makroiqtisodiy koʻrsatkichlarning takomillashuvi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida yalpi ichki mahsulot (YaIM) dinamikasi, sanoat va agrar sektorlar oʻsishi, xorijiy toʻgʻridan toʻgʻri investitsiyalar hajmi, eksport tuzilmasi, inflyatsiya nazorati va ish bilan bandlik koʻrsatkichlari keng qamrovli tahlil qilingan. Maqolada 2022-yildagi COVID-19 pandemiyasidan keyingi tiklanish, 2023-yildagi iqtisodiy islohotlar samaradorligi va 2024–2025-yillardagi tarkibiy oʻzgarishlar ilmiy asosda baholangan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston iqtisodiyoti barqaror oʻsish yoʻlida boʻlib, strategik islohotlar orqali raqobatbardoshligini mustahkamlash imkoniyatiga ega.
INNOVATIVE TRANSFORMATION PROCESSES AND ADVANCED INTERNATIONAL EXPERIENCE IN THE FIELD OF AGRICULTURAL SERVICES
This scientific article examines innovative transformation processes and advanced international experience in the field of agricultural services. Agriculture is considered one of the strategically important sectors in ensuring food security, increasing export potential, creating employment opportunities, and supporting sustainable economic development under conditions of rapid population growth. The study analyzes innovative approaches aimed at improving agricultural productivity, strengthening monitoring and control systems, and ensuring efficient use of natural resources in accordance with modern economic and environmental requirements. The article highlights the growing global environmental challenges, including water scarcity, soil degradation, and climate change, which are particularly relevant for arid regions such as Uzbekistan. Special attention is paid to regenerative agriculture practices, including conservation tillage, soil fertility restoration, crop rotation, and minimum tillage technologies, which contribute to soil regeneration, carbon sequestration, and sustainable land management. In addition, the concept of carbon farming is explored as an important mechanism for creating economic incentives for farmers to adopt environmentally friendly and climate-resilient agricultural practices. The research focuses on Uzbekistan’s agricultural sector, which is highly dependent on irrigation systems, limited water resources, and vulnerable to land degradation processes. The study argues that modernization of the agro-service system through the adaptation of advanced international experience to local conditions can improve water-use efficiency, reduce environmental pressures, increase productivity, and enhance farmers’ incomes. The paper also emphasizes the growing role of agro-service providers as key intermediaries in technology transfer, knowledge dissemination, digital transformation, and the development of innovative agricultural ecosystems.
TIJORAT BANKLARIDA MOLIYAVIY HISOBOTLAR TAHLILINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada tijorat banklarida moliyaviy hisobotlar tahlilining nazariy va amaliy jihatlari o‘rganilgan. Bank faoliyatini samarali boshqarishda moliyaviy hisobotlar tahlili muhim ahamiyat kasb etishi, biroq amaliyotda ushbu jarayonda qator muammolar mavjudligi aniqlangan. Xususan, tahlil metodologiyasining yetarli darajada rivojlanmaganligi, zamonaviy tahlil vositalarning yetishmasligi, moliyaviy ko‘rsatkichlarning kompleks baholanmasligi hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasining pastligi asosiy muammolar sifatida ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot natijasida tijorat banklarida moliyaviy hisobotlar tahlilini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu takliflar banklarda iqtisodiy tahlil samaradorligini oshirishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTON KOMPANIYALARIDA DIVIDEND SIYOSATI JOZIBADORLIGINI OSHIRISH
Dividend siyosatining asosiy maqsadi foydaning iste’mol qilinadigan va kapitallashtiriladigan qismlari o‘rtasidagi optimal nisbatni belgilashdan iborat. Mazkur siyosat aksiyadorlik jamiyatining uzoq muddatli strategik rivojlanishini ta’minlash, uning bozor qiymatini maksimal darajada oshirish hamda investorlar manfaatdorligini kuchaytirishga xizmat qiladi. Shuningdek, dividend siyosati kompaniyaning bozor qiymatini oshirishga qaratilgan aniq chora-tadbirlar va mexanizmlarni shakllantiradi.
РАЗВИТИЕ МЕХАНИЗМОВ ФИНАНСИРОВАНИЯ МАЛОГО И СРЕДНЕГО БИЗНЕСА В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ФИНТЕХА И ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА
статье рассматриваются современные подходы к финансированию малого и среднего бизнеса (МСБ) в коммерческих банках с учетом развития финансовых технологий и искусственного интеллекта в Республике Узбекистан. Проанализированы ограничения традиционного кредитования и обоснованы возможности их преодоления за счет внедрения цифровых решений, включая автоматизированные скоринговые модели и использование альтернативных данных. Определена роль финтеха в повышении доступности финансовых ресурсов, снижении информационной асимметрии и повышении эффективности банковской деятельности
ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARIDA YO‘QOTISHLAR HISOBI UCHUN ISHCHI HISOBVARAQLARI TIZIMINI ISHLAB CHIQISH
Maqolada elektr tarmoqlari korxonalarida elektr energiyasi yo‘qotishlarini buxgalteriya hisobining mustaqil ob’yekti sifatida tan olish uchun ishchi hisobvaraqlari tizimi ishlab chiqilgan.
RAQAMLI MUHITDA BANK XIZMATLARINI MASOFADAN KO‘RSATISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada raqamli muhitda bank xizmatlarini masofadan ko‘rsatishni takomillashtirish masalalari tadqiq qilingan. Izlanishlar davomida bu borada mavjud muammolar amaliy ma’lumotlar asosida aniqlangan. Olib borilgan tadqiqot natijalari bo‘yicha amaliy takliflar va ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilgan
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SOLIQ ORGANLARI FAOLIYATINI SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida soliq organlari faoliyatini sun’iy intellekt texnologiyalari asosida boshqarishni takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari tadqiq etiladi. Soliq ma’murchiligida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish boshqaruv samaradorligini oshirish, xavflarni aniqlash aniqligini kuchaytirish, soliq to‘lovchilarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifatini yaxshilash hamda ichki ish jarayonlarini optimallashtirish imkonini beradi. Maqolada ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv, compliance risk management, intellektual xizmat ko‘rsatish tizimlari, huquqiy shaffoflik, inson nazorati va institutsional tayyorgarlik soliq organlari faoliyatini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari sifatida asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, sun’iy intellektni soliq organlari boshqaruviga joriy etish nafaqat texnologik yangilanish, balki tashkiliy, huquqiy va metodologik transformatsiyani ham talab qilishi xulosa qilingan
O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI FAOLIYATINI STRATEGIK BOSHQARISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda raqamli transformatsiya sharoitida tadbirkorlik subyektlari faoliyatini strategik boshqarish metodologiyasini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Mamlakatda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, biznes muhitini modernizatsiya qilish hamda boshqaruv samaradorligini oshirishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar tadbirkorlik subyektlari strategik boshqaruv tizimiga yangi talablarni qo‘ymoqda. Maqolada strategik boshqaruv metodologiyasining an’anaviy yondashuvlari raqamli transformatsiya sharoitida qayta ko‘rib chiqilib, ularni adaptivlik, ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish, raqamli yetuklikni baholash, dinamik qobiliyatlar, biznes modeli transformatsiyasi, ekotizim asosidagi hamkorlik hamda moslashuvchan nazorat mexanizmlari bilan boyitish zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, muallif tomonidan tadbirkorlik subyektlari uchun ustuvor yo‘nalishlar va konseptual metodologik model taklif etilgan.
SOLIQ MAʻMURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA RIVOJLANTIRISH ORQALI YASHIRIN IQTISODIYOT KOʻLAMINI QISQARTIRISH YOʻLLARI
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda yashirin iqtisodiyot koʻlamini qisqartirishga qaratilgan soliq maʻmurchiligini takomillashtirish boʻyicha uchta oʻzaro bogʻliq ilmiy yangilik tahlil qilinadi. Birinchi yangilik majburiy raqamli markirovka tizimini onlayn nazorat-kassa texnikasi (ONKT) bilan integratsiya qilish, Soliq qoʻmitasi tarkibida hududlararo inspeksiya tashkil etish va masofaviy soliq tekshiruvini joriy etishni oʻz ichiga oladi. Ikkinchi yangilik yakka tartibdagi tadbirkorlar (YATT) hamda oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun yillik aylanmasi 1,0 mlrd soʻmgacha boʻlgan subyektlarga 1 foizlik aylanmadan olinadigan soliq (AOS) stavkasini belgilash, shuningdek, raqamli platformalar orqali toʻlovlarni qabul qilishda maxsus QR-kod mavjudligini majburiy talab sifatida joriy etishni қамраб олади. Uchinchi yangilik AOS toʻlovchilarining qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS) tizimiga oʻtishini ragʻbatlantirish мақсадида бир йиллик foyda soligʻidan ozod etish, jarimalardan muvaqqat ozod qilish hamda buxgalteriya xarajatlarini soliqdan chegirib tashlash kabi imtiyozlar majmuasini joriy etishдан iborat. Empirik tahlil Soliq qoʻmitasining 2020–2026-yillar maʻlumotlari asosida amalga oshirilgan. Natijalar shuni koʻrsatadiki, мазкур uchta yangilik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarorlari asosida amaliyotga joriy etilgan boʻlib, soliq bazasini kengaytirish, yashirin realizatsiyani qisqartirish va budjet tushumlarini oshirishда sezilarli ijobiy taʼsir koʻrsatmoqda.
STARTAP EKOTIZIMLARINI RAG‘BATLANTIRISHNING SOLIQ MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH: GLOBAL MUAMMOLAR VA HUDUDIY IMKONIYATLAR
Mazkur tadqiqotning maqsadi global venchur kapital inqirozi sharoitida innovatsion ekotizimlarni soliq mexanizmi vositasida rag‘batlantirish jarayonlarini tadqiq etishdan iborat. OECD (2025/2026) ma’lumotlari tahlili asosida hududiy startaplarning “yashovchanlik paradoksi” va yirik akvitsiyalarning innovatsiyalarga salbiy ta’siri (patentlash faolligining 60% ga kamayishi) isbotlangan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi sifatida startaplarning o‘sish sur’atiga bog‘langan soliq stavkalari va yashil loyihalar uchun taqdim etilgan uzoq muddatli soliq imtiyozlari tizimi tadqiq etilib, natijalar olingan. Muallif yondashuvi asosida O‘zbekistonning IT-Park rezidentlari uchun amaldagi maxsus soliq rejimini hududiy va texnologik xususiyatlardan kelib chiqib takomillashtirish bo‘yicha amaliy xulosalar shakllantirilgan.
UMUMIY OVQATLANISH TIZIMIDA B2B MARKETINGINI JORIY ETISH. (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada umumiy ovqatlanish tizimida B2B marketingini joriy etishning nazariy-uslubiy asoslari, Xorazm viloyatidagi amaliy holati hamda iqtisodiy samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, Xorazm viloyatida turizm, savdo, yashash va ovqatlanish xizmatlari hamda kichik tadbirkorlikning jadal rivojlanishi umumiy ovqatlanish korxonalarini ishlab chiqaruvchilar, distribyutorlar, logistika operatorlari va servis hamkorlari bilan yanada tizimli ishlashga majbur qilmoqda [3][5]. Maqolada umumiy ovqatlanish korxonalari uchun B2B marketing faqat mahsulot xaridi emas, balki yetkazib berish zanjiri, standartlashtirish, raqamli buyurtma, sifat nazorati, hamkorlik munosabatlari va qo‘shilgan qiymat yaratish mexanizmi ekani asoslab beriladi [1, 2].
TIBBIYOT TASHKILOTLARIDA NOMOLIYAVIY AKTIVLAR HISOBI AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada tibbiyot tashkilotlarida nomoliyaviy aktivlar tarkibi, ularning harakati hamda hisobini yuritishning amaliy jihatlari tadqiq etilgan bo‘lib, ushbu jarayonlarni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tibbiyot tashkilotlarida nomoliyaviy aktivlar asosan budjet mablag‘lari va rivojlantirish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan kirim qilinadi. Nomoliyaviy aktivlar tovar-moddiy zaxiralar, nomoddiy aktivlar va asosiy vositalardan iborat. Ularning kirim qilinishi xarid qilish, tekinga olish hamda o‘zida tayyorlash jarayonlari orqali amalga oshirilsa, hisobdan chiqarilishi esa to‘liq eskirish, yaroqsiz holatga kelish yoki keraksiz aktivlarni sotish orqali amalga oshiriladi. Ushbu jarayonlarning haqqoniyligini ta’minlash va nazoratini kuchaytirish uzluksiz buxgalteriya hisobi yuritilishi orqali amalga oshiriladi. Hisob yuritish jarayonida nomoliyaviy aktivlarning balans qiymati va haqqoniy qiymatini aniqlash muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada raqamli texnologiyalar va hisob tizimidagi islohotlar sharoitida nomoliyaviy aktivlarni baholash, hisobda aks ettirish hamda moliyaviy hisobotlarni tuzish tartibini takomillashtirish bo‘yicha takliflar berilgan
RАQАMLI TА’LIM TEXNОLОGIYАLАRINI RIVОJLАNTIRSH MАRKАZIDА ICHKI АUDIT TIZIMINI TАSHIL ETISH АMАLIYОTI
Dаvlаt ƅyudϳeti xаrаϳаtlаrining аsοsiy ulushi ƅyudϳet tаshkilοtlаri hissаsigа tο‘g‘ri kelаdi vа ƅu xаrаϳаtlаr smetа аsοsidа qοnunchilikdа ƅelgilаngаn tаrtiƅdа ƅyudϳetdаn mοliyаlаshtirilаdi. Ushƅu hοlаtlаr nοrmаtiv huϳϳаtlаrdа hаm ο‘z аksini tοpgаn ƅο‘liƅ, Βyudϳet tаshkilοti vа ƅyudϳet mаƅlаg‘lаri οluvchilаrning Ο‘zƅekistοn Respuƅlikаsi Dаvlаt ƅyudϳeti hisοƅidаn xаrаϳаtlаri ƅyudϳetdаn аϳrаtilаdigаn mаƅlаg‘lаr dοirаsidа vа ulаrning xаrаϳаtlаr smetаlаridа kο‘rsаtilgаn mаqsаdlаrdа аmаlgа οshirilаdi-deƅ ƅelgilаƅ qο‘yilgаn. Shuningdek, ƅyudϳet tаshkilοti qοnunchilikkа muvοfiq ƅyudϳetdаn tаshqаri mаƅlаg‘lаr yuzаsidаn tаshkil ƅο‘lish mаnƅаlаri vа fοydаlаnish yο‘nаlishlаri kο‘rsаtilgаn ƅyudϳetdаn tаshqаri mаƅlаg‘lаr ƅο‘yichа hаm smetа dοirаsidа xаrаϳаtlаrni аmаlgа οshirаdi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA MONOPOLIYAGA QARSHI SIYOSATNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot kontekstida monopoliyaga qarshi siyosatning o‘zgaruvchan tabiati tadqiq qilinadi. 2017–2023-yillar oralig‘idagi statistik ma'lumotlar tahlili asosida an'anaviy antitrest vositalarining raqamli platformalar, algoritmik narxlash va ma'lumot monopoliyasiga nisbatan yetarliligi baholanadi. Yevropa Ittifoqi, AQSH, Xitoy va Germaniya tajribasini qiyosiy tahlil qilish orqali O‘zbekiston sharoitida qo‘llanishi mumkin bo‘lgan yangi tartibga solish mexanizmlari taklif etiladi.
TOG‘-KON KORXONALARIDA TEXNOLOGIK TIZIM HOLATINI BAHOLASH VA IQTISODIY SAMARADORLIK ZAXIRALARINI ANIQLASH
Maqolada tog‘-kon korxonalarida texnologik tizim holatini baholash va iqtisodiy samaradorlik zaxiralarini aniqlash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda ishlab chiqarish zanjiri, resurslardan foydalanish, texnik jihozlarning ishlash darajasi, raqamli monitoring, sanoat xavfsizligi hamda ekologik omillar yagona baholash tizimi sifatida ko‘rib chiqilgan. Mavzu O‘zbekiston tog‘-kon sanoatini modernizatsiya qilish jarayonlari, “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi, “Yer qa’ri to‘g‘risida”gi Qonun hamda tarmoq korxonalari faoliyati bilan bog‘liq holda yoritilgan. Natijada texnologik tizim holatini baholash uchun mezonlar majmuasi va iqtisodiy samaradorlik zaxiralarini aniqlashga qaratilgan konseptual yondashuv taklif etilgan.
YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI VA ULARNING MILLIY RIVOJLANISHI
Ushbu ishda global va O‘zbekiston kontekstida yashil iqtisodiyot hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining rivojlanish tendensiyalari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida quyosh, shamol, gidro va biomassa energiyasining umumiy energetika tizimidagi ulushi, yangi qo‘shilgan quvvatlar dinamikasi hamda ularning iqtisodiy va ekologik samaradorligi tahlil qilindi. Natijalar qayta tiklanuvchi energiya manbalariga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar energiya xavfsizligini mustahkamlash, karbon emissiyasini kamaytirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi. Shuningdek, ishda rivojlangan davlatlar tajribasi va O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan strategik islohotlar o‘zaro solishtirildi. Tadqiqot natijalari yashil iqtisodiyot yo‘nalishida samarali boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlash uchun ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi
IQTISODIYOTNING INNOVATSION TARAQQIYOTI SHAROITIDA MEHNAT RESURSLARIDAN SAMARALI FOYDALANISHDAGI XORIJ MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiy taraqqiyot sharoitida mehnat resurslaridan samarali foydalanish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida AQSh, Germaniya, Janubiy Koreya, Singapur va Xitoy tajribasi qiyosiy jihatdan o‘rganilib, Sanoat 4.0, sun’iy intellekt, avtomatlashtirish, gig iqtisodiyoti hamda raqamli transformatsiyaning mehnat bozoriga ta’siri tahlil etildi. Future of Jobs Report 2025 va McKinsey & Company hisobotlariga asoslangan statistik hamda analitik tahlillar natijasida Germaniyaning dual ta’lim modeli, AQShning venture kapital tizimi, Singapur va Janubiy Koreyaning innovatsion klasterlari hamda Xitoyning Made in China 2025 strategiyasi samarali modellar sifatida baholandi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston mehnat bozorida malaka yetishmovchiligi, hududiy nomutanosiblik va raqamli ko‘nikmalarning past darajasi kabi muammolar mavjudligini ko‘rsatdi. Xulosa sifatida, xorijiy tajribani milliy sharoitlarga moslashtirish orqali inson kapitalini rivojlantirish O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror innovatsion o‘sishini ta’minlashning muhim omili ekanligi asoslandi.
O‘ZBEKISTON MILLIY TELERADIOKOMPANIYASI IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA SEMIR MODELIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
imkoniyatlari tahlil qilinadi. Model strategik boshqaruv sifati, iqtisodiy samaradorlik, bozor mavqei, innovatsion salohiyat va resurslar unumdorligini yagona integral baholash tizimida birlashtiradi. Tadqiqot natijalari SEMIR modeli media tashkilotida nafaqat moliyaviy ko‘rsatkichlarni, balki boshqaruv sifati, auditoriya bilan ishlash samaradorligi, raqamli rivojlanish va inson kapitali bilan bog‘liq omillarni ham kompleks baholash imkonini berishini ko‘rsatadi. Maqolada MTRK uchun SEMIR modelining diagnostik, strategik va amaliy ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
QURILISH MATERIALLARI SANOATI KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISH TANNARXINI PASAYTIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada qurilish materiallari sanoati korxonalarida ishlab chiqarish tannarxini pasaytirishning iqtisodiy mexanizmlari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida mahsulot tannarxiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar, jumladan energiya xarajatlari, xomashyo resurslari, logistika xarajatlari va ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish tizimlari tahlil qilindi. Shuningdek, sanoat korxonalarida resurslardan samarali foydalanish, energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirishning iqtisodiy natijalarga ta’siri baholandi. Tadqiqot natijalari asosida ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
BUXORO ARK ANSAMBLI TURISTIK SIG‘IM IMKONIYATLARINI BAHOLASH
Ushbu maqolada Buxoro tarixiy markazidagi Ark ansamblining turistik sig‘im imkoniyatlari Cifuentes metodologiyasi asosida baholangan. Tadqiqot davomida dala kuzatuvlari, GPS o‘lchovlari va kadastr hujjatlari asosida obyektning fizik sig‘imi (PCC) hamda haqiqiy sig‘imi (RCC) hisoblab chiqildi. Olingan natijalarga ko‘ra, Ark ansamblining fizik sig‘imi kuniga 66 026 nafar ziyoratchini, haqiqiy sig‘imi esa 45 803 nafar ziyoratchini tashkil etishi aniqlangan. Tadqiqot natijalari asosida obyektning turistik yuklamasini barqaror boshqarishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ ПЛАНИРОВАНИЯ, КОНТРОЛЯ И АНАЛИЗА ДЕНЕЖНЫХ ПОТОКОВ НА МАЛЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ
В статье рассматриваются перспективные направления совершенствования механизмов планирования, контроля и анализа денежных потоков на малых предприятиях в условиях динамично развивающейся экономики и роста инновационной активности. Обоснована важность эффективного управления денежными потоками как одного из ключевых факторов укрепления финансовой устойчивости и повышения платежеспособности субъектов малого бизнеса. Проведен анализ современных подходов к финансовому планированию и определены возможности их дальнейшего развития за счет расширения цифровизации, совершенствования управленческих компетенций и повышения эффективности использования ресурсов. Предложены практические рекомендации по внедрению современных инструментов бюджетирования, цифровых технологий учета и анализа, а также эффективных систем внутреннего финансового контроля
XALQARO MOLIYA INSTITUTLARI ISHTIROKIDAGI INVESTITSION LOYIHALARNI AMALGA OSHIRISHDA MAVJUD MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada xalqaro moliya institutlari ishtirokidagi investitsion loyihalarni amalga oshirishning nazariy asoslari va amaliy jihatlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlari, ularni boshqarish va monitoring qilish tizimlari, shuningdek, manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi hamkorlik darajasi o‘rganilgan
TIJORAT BANKLARINING KREDITLASH AMALIYOTIDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
takomillashtirishning nazariy-uslubiy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Jahon iqtisodiyotida raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi hamda moliya bozorlarida raqobatning kuchayishi bank xizmatlarini modernizatsiya qilish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Shu nuqtai nazardan, sun’iy intellekt texnologiyalari kreditlash tizimi samaradorligini oshirish, kredit risklarini minimallashtirish va mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashning muhim omili sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqot davomida Jahon banki (World Bank), Xalqaro Valyuta Fondi (IMF), Bank for International Settlements (BIS), OECD hamda McKinsey & Company hisobotlari asosida sun’iy intellekt texnologiyalarining bank tizimidagi iqtisodiy samaradorligi tahlil qilindi. Xususan, mashinali o‘qitish (Machine Learning), chuqur o‘qitish (Deep Learning), prediktiv analitika va tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing) texnologiyalarining kredit skoring tizimlari, firibgarlik operatsiyalarini aniqlash va kredit risklarini baholashdagi afzalliklari ilmiy jihatdan asoslab berildi. Tahlillar natijasida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish kredit ajratish jarayonini tezlashtirishi, operatsion xarajatlarni 20–30 foizga kamaytirishi, muammoli kreditlar ulushini pasaytirishi hamda qaror qabul qilish aniqligini oshirishi aniqlandi. Shuningdek, AI asosidagi kreditlash tizimlari banklarning moliyaviy barqarorligini mustahkamlashi va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilishi qayd etildi. Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish bilan bog‘liq mavjud muammolar, jumladan, raqamli infratuzilmaning yetarli rivojlanmaganligi, malakali mutaxassislar yetishmasligi, ma’lumotlar bazasining integratsiyalashmaganligi hamda kiberxavfsizlik risklari tahlil qilindi. Tadqiqot yakunida tijorat banklarining kreditlash amaliyotida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
TIJORAT BANKLARI RENTABELLIGINI TA’MINLASHDA AKTIVLAR VA REGULYATIV KAPITALNING O‘RNI
Ushbu maqolada xorijiy va respublikamizdagi tijorat banklarining rentabelligini ta’minlashda aktivlar va regulyativ kapitalning holati tahlil qilinadi hamda natijalarni shakllantirish sabablari tushuntiriladi. Xususan, banklarning rentabellik ko‘rsatkichlari, aktivlar va regulyativ kapital rentabelligining holati, qo‘shilgan kapitalning regulyativ kapital hajmidagi salmog‘i bo‘yicha tahlillar o‘tkazildi. Shuningdek, tahlil natijalari asosida salbiy holatlarning oldini olish maqsadida aktivlar rentabelligini takomillashtirish yuzasidan xulosalar chiqarilib, takliflar ishlab chiqildi
DIGITAL TRANSFORMATION OF DECISION-MAKING IN THE NATIONAL ELECTRICITY GRID OF UZBEKISTAN
This study focuses on the computer simulation modeling of the national electricity grid of Uzbekistan. The operation of the electricity grid was simulated using a hybrid simulation model, in which each region was considered as an individual agent integrated into a stochastic model, while the energy supply to the agents was designed using a system dynamics approach. Input data modeling revealed that electricity supply and consumption patterns across regions and different months are characterized by various probability distribution types depending on the nature of the observed data. The developed hybrid simulation model made it possible to analyze potential developments of Uzbekistan’s national electricity supply system by considering several strategic energy projects, including the introduction of additional hydroelectric power generation, photovoltaic power stations, and nuclear power plants, as well as increases in industrial electricity demand, electric vehicle consumption, and population growth. The findings demonstrate that the integration of green energy (GE) reduces CO₂ emissions from conventional power plants (PPs), particularly when energy losses within the electricity grid are reduced simultaneously.
VIRTUAL IQTISODIYOTNING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada virtual iqtisodiyotning shakllanishi, rivojlanishi hamda global iqtisodiyotdagi o‘rni tahlil qilingan. Unda blokcheyn texnologiyalari, raqamli platformalar va metaverse asosidagi iqtisodiy jarayonlar o‘rganilib, virtual iqtisodiyotning konseptual modeli hamda samaradorligi baholangan
O‘ZBEKISTON QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORINING RIVOJLANISH HOLATI VA INSTITUTSIONAL TUZILMASI
Mazkur maqolada O‘zbekiston qimmatli qog‘ozlar bozorining shakllanish tarixi, zamonaviy rivojlanish tendensiyalari, institutsional tuzilmasi hamda istiqbolli yo‘nalishlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Qimmatli qog‘ozlar bozori iqtisodiyotda investitsiya resurslarini safarbar etish, kapitalni samarali taqsimlash, xususiy sektorni moliyalashtirish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va aholi jamg‘armalarini real sektorga yo‘naltirishning muhim mexanizmlaridan biri hisoblanadi. Maqolada xorijiy olimlar — Eugene Fama, Robert Shiller, Joseph Stiglitz, Douglass North hamda mahalliy iqtisodchi olimlarning qarashlari mantiqiy va qiyosiy tahlil qilingan. Statistik ma’lumotlar asosida bozordagi o‘sish sur’atlari, savdo hajmlari va institutsional islohotlar baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mamlakatda huquqiy baza va bozor infratuzilmasi shakllangan bo‘lsa-da, likvidlik darajasini oshirish, institutsional investorlar ulushini kengaytirish, aholining moliyaviy savodxonligini rivojlantirish hamda bozor chuqurligini oshirish dolzarb vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda
ASOSIY VOSITALAR HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada asosiy vositalar hisobi va auditini takomillashtirishning nazariy-metodologik hamda amaliy jihatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda asosiy vositalarni tan olish mezonlari, ularning boshlang‘ich qiymatini aniqlash, amortizatsiya hisoblash usullari, qayta baholash mexanizmlari hamda inventarizatsiya jarayonlarini samarali tashkil etish masalalari chuqur o‘rganilgan. Shuningdek, moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini ta’minlashda ushbu jarayonlarning o‘rni asoslab berilgan. Maqolada asosiy vositalar auditi jarayonida ichki nazorat tizimini kuchaytirish, hujjatlashtirishni standartlashtirish hamda zamonaviy raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali audit samaradorligini oshirish yo‘nalishlari taklif etilgan.
ELEKTRON TIJORAT BOZORIDA RISKLARNI BAHOLASH MASALALARI
Mazkur maqolada elektron tijoratni boshqarishda Big Data, sun’iy intellekt va raqamli logistika texnologiyalarining o‘rni tahlil qilingan. Text-mining usuli asosida O‘zbekistondagi yirik elektron platformalarda mijozlar qoniqishi hamda xizmat sifati o‘rtasidagi nomutanosiblik aniqlanib, operatsion, shartnomaviy va reputatsion risklar baholangan. Tadqiqot natijalari elektron tijorat tizimida risklarni erta aniqlash, ularni samarali boshqarish hamda boshqaruv qarorlarini optimallashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
UY-JOY BOZORINI IPOTEKA KREDITLASH AMALIYOTI ORQALI INTEGRATSIYA QILISH: O‘ZBEKISTON SHAROITIDA RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida uy-joy bozori va ipoteka kreditlash tizimi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hamda ularning integratsiyalashuv jarayonlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida ipoteka kreditlash tizimining iqtisodiy mohiyati, uning moliyaviy vositachilikdagi o‘rni hamda uy-joy bozorini rivojlantirishdagi ahamiyati kompleks yondashuv asosida yoritilgan. Shuningdek, mamlakatda 2024–2025-yillarda ipoteka kreditlash hajmining o‘sish tendensiyalari, uning tarkibiy tuzilishi va mavjud rivojlanish omillari statistik tahlil asosida baholangan. Tadqiqot yakunida uy-joy bozori va ipoteka tizimi integratsiyasini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
HUDUDIY INVESTITSIYA TARKIBINING IQTISODIY SAMARADORLIKKA DINAMIK TA’SIRINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA)
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati misolida hududiy investitsiya tarkibining iqtisodiy samaradorlikka dinamik ta’siri ekonometrik modellashtirish asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda 2010–2025-yillarga oid statistik ma’lumotlar asosida ko‘p omilli regressiya modeli ishlab chiqilib, investitsion va iqtisodiy omillarning hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’siri baholangan. Tahlil jarayonida iqtisodiy samaradorlikka sanoat rivoji, asosiy kapitalga yo‘naltirilgan investitsiyalar hamda boshqa muhim iqtisodiy ko‘rsatkichlarning ta’siri aniqlangan. Modelni baholashda eng kichik kvadratlar usulidan foydalanilgan bo‘lib, olingan natijalar modelning yuqori aniqlik va ishonchlilik darajasiga ega ekanligini ko‘rsatgan. Tadqiqot natijalari hududiy investitsiya siyosatini takomillashtirish, investitsiya resurslaridan samarali foydalanish hamda iqtisodiy o‘sish ko‘rsatkichlarini prognozlashda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARI FAOLIYATINI KREDITLASH TARTIBINI TAKOMILLASHTIRISH
Mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni yanada rivojlantirish orqali uning YAIMdagi ulushini oshirish, aholini ish bilan band etish, ularning real daromadlarini ko‘paytirish va turmush farovonligini yaxshilashda kreditlash muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarini kreditlash holatining tahlili umumiy holatda keltirib o‘tilgan.
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI MOLIYALASHTIRISHNING INNOVATSION USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Kichik biznes subyektlarini kreditlashda bank mol-mulkining garov qiymati, korporativ qimmatli qogʻozlar uchun bozor qiymatini aniqlash, davlat qimmatli qogʻozlari uchun qabul qilinadigan qiymatni belgilash, xarid qilingan mol-mulkni garov evaziga taʼminlash hamda kichik biznes subyektlarini kreditlashda loyihalarni ekologik va ijtimoiy taʼsir toifalariga ajratish bilan bogʻliq muhim masalalar borasida ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Maqolada kichik biznes subyektlarini innovatsiyalar asosida kreditlashning xorij tajribasi va innovatsion kredit mahsulotlari tahlil etilgan hamda ularni rivojlantirish zarurligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
РАЗВИТИЕ ИНСТРУМЕНТОВ ЗЕЛЕНОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ КАК ФАКТОР СТАНОВЛЕНИЯ ЦИРКУЛЯРНОЙ ЭКОНОМИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ
В данной статье рассматриваются вопросы развития инструментов зеленого финансирования как важного фактора становления циркулярной экономики в Узбекистане. Исследованы современные механизмы привлечения устойчивых инвестиций, включая зеленые облигации, льготное кредитование, ESG-финансирование и государственные программы поддержки экологических проектов. Особое внимание уделено роли зеленого финансирования в повышении эффективности использования ресурсов, снижении уровня отходов, развитии перерабатывающей промышленности и внедрении инновационных технологий. Проанализированы текущие тенденции и перспективы совершенствования финансовой системы страны в условиях перехода к модели устойчивого экономического роста. Сделан вывод о необходимости расширения институциональной базы и стимулирования инвестиционной активности для ускорения формирования циркулярной экономики в Узбекистане.
ПРОБЛЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ ЧЕЛОВЕЧЕСКИМИ РЕСУРСАМИ В ОРГАНИЗАЦИЯХ КУЛЬТУРЫ УЗБЕКИСТАНА
В статье исследуются современные проблемы управления человеческими ресурсами в организациях культуры Республики Узбекистан в условиях цифровой трансформации, институциональных реформ и изменения потребностей общества. Проведен анализ кадрового потенциала театров, музеев, библиотек, домов культуры и других культурных учреждений страны. Выявлены ключевые проблемы, связанные с дефицитом квалифицированных кадров, низким уровнем оплаты труда, слабой мотивацией персонала, ограниченными возможностями профессионального развития и недостаточным внедрением современных HR-технологий. На основе статистических данных и результатов анализа предложены механизмы совершенствования системы управления человеческими ресурсами в сфере культуры, включающие цифровизацию кадровых процессов, внедрение системы KPI, развитие корпоративной культуры, повышение квалификации сотрудников и совершенствование государственной кадровой политики. Научная новизна исследования заключается в комплексном рассмотрении проблем HR-менеджмента в организациях культуры Узбекистана и разработке практических механизмов их решения
BANK XIZMATLARI KO‘RSATISH MEZONLARINI ANIQLASH VA ULARNI BAHOLASH
Mazkur maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida bank aktivlari samaradorligini oshirish omillari, tijorat banklari aktivlarini samarali boshqarish va joylashtirishning xalqaro tajribasi, bank aktivlari samaradorligini oshirishning nazariy asoslari hamda mavjud ilmiy yondashuvlar tahlil qilingan. Shuningdek, tijorat banklari aktivlari samaradorligini oshirishda real va nominal foiz stavkalarining ta’siri, xorijiy banklar amaliyotida riskka tortilgan aktivlar ulushining ahamiyati va bankning moʻtadil kredit siyosatining xoʻjalik yurituvchi subyektlar hamda aholini kreditlashdagi oʻrni yoritilgan. Tadqiqot natijalari bank aktivlarini samarali boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish va tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini oshirishga xizmat qiladi
BARQAROR TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA EKOLOGIK OMILLARNING IQTISODIY AHAMIYATI
Ushbu ilmiy maqolada barqaror turizmni rivojlantirish jarayonida ekologik omillarning iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va turizm infratuzilmasining ekologik barqarorligini ta’minlash masalalari yoritilgan. Shuningdek, ekologik muvozanatni saqlash orqali turizm daromadlarini oshirish, hududiy iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash hamda uzoq muddatli barqaror o‘sishga erishish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Maqolada O‘zbekiston va xalqaro tajribalar asosida ekologik turizmning iqtisodiy samaradorligi tahlil qilinadi.
ASALARICHILIK XOʻJALIKLARIDA ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻLLARI
Maqolada asalarichilik sanoatini rivojlantirish, asaldan va asalari zahirasidan samarali foydalanish jarayonlari, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish usullari tahlil qilindi. Asosiy e’tibor ari oilalarini oziqlantirish, naslchilik ishlarini yaxshilash, asal yig‘imini ko‘paytirish va kasalliklardan himoya qilish orqali mahsulot tannarxini pasaytirishga qaratilgan. Shuningdek, klaster tizimi, zamonaviy jihozlar va ilg‘or tajribalarni tatbiq etish orqali xo‘jaliklarning iqtisodiy barqarorligini ta’minlash yo‘llari yoritilgan.
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ СТЕЙКХОЛДЕРАМИ ПРОЕКТОВ И ПРОГРАММ
Целью статьи является оценка эффективности управления стейкхолдерами проектов и программ на примере ООО «Yangi Zamon Tuhfasi» и разработка практической модели его совершенствования. В качестве методов исследования использованы кейс-стади, экспертная оценка, картирование стейкхолдеров и сравнительный анализ. Установлено, что действующая система взаимодействия с заинтересованными сторонами в компании носит фрагментарный характер и недостаточно формализована. Научная новизна работы заключается в обосновании комплексной модели управления, включающей этапы идентификации, цифрового коммуникационного сопровождения и контроля эффективности через KPI. Автор доказывает, что внедрение предложенных регламентов и механизмов обратной связи минимизирует проектные риски и обеспечивает положительный экономический эффект. Практическая значимость исследования заключается в возможности использования разработанной модели для повышения успешности реализации программ развития на корпоративном уровне.
O‘ZBЕKISTON RЕSPUBLIKАSINING “YАSHIL” IQTISODIYOTGА O‘TISH STRАTЕGIYАSI
Jahon yalpi iste’molining ortib borishi cheklangan resurslardan samarali foydalanish muammosini yuzaga keltirmoqda. Resurslarning cheklanganligi hamda ularning yer kurrasi va okeanlarda ma’lum miqdorda mavjudligi ushbu jarayonning muhim xususiyatlaridan biri hisoblanadi. Nazariy jihatdan mineral resurslar uzoq muddat davomida intensiv foydalanish natijasida tugashi mumkin. Shu bilan birga, yer yuzidagi mavjud resurslarning umumiy hajmi hozirgi iste’mol darajasidan minglab va millionlab marotaba yuqori ekanligi qayd etiladi. Mazkur maqolada muallif O‘zbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga o‘tish strategiyasining asosiy sabablari, zaruriyati hamda iqtisodiy va ekologik ahamiyatini tahlil qilgan. Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, chiqindisiz texnologiyalarni joriy etish va barqaror rivojlanishni ta’minlash masalalari yoritilgan.
INKLYUZIV TURIZMNI RIVOJLANTIRISH XUSUSIYATLARI: XALQARO TAJRIBA TAHLILI
Ushbu maqolada inklyuziv turizmni rivojlantirish bo‘yicha xalqaro tajriba tizimli ravishda tahlil qilinib, uni O‘zbekiston sharoitida moslashtirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot doirasida World Tourism Organization tomonidan ilgari surilgan “Tourism for All” yondashuvi, shuningdek, European Union, United States, Australia va New Zealand tajribalari qiyosiy jihatdan o‘rganilgan. Maqolada normativ-huquqiy mexanizmlar, iqtisodiy rag‘batlantirish vositalari, universal dizayn talablari, raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda kadrlar tayyorlash tizimi inklyuzivlikni ta’minlashning o‘zaro bog‘liq komponentlari sifatida yoritilgan. Inklyuziv turizm alohida moslashtirish choralaridan iborat emas, balki arxitektura muhiti, transport, axborotga kirish, servis standartlari hamda siyosiy-iqtisodiy tartibga solishni birlashtiruvchi yagona ekotizim sifatida talqin etilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda inklyuziv turizmni bosqichma-bosqich joriy etish, pilot hududlarni tanlash, milliy raqamli platformalarni yaratish hamda jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikni kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga imkon bergan. Inklyuziv yondashuv turizm xizmatlari sifatini oshirish, maqsadli auditoriyani kengaytirish va ijtimoiy integratsiyani mustahkamlashning muhim omili sifatida asoslangan.
TA’LIM TIZIMIDA MARKETING YONDASHUVI VA TAMOYILLARINI QOʻLLASHNING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada marketing ta’limining mazmun-mohiyati, uning bozor munosabatlari tizimidagi o‘rni hamda iste’molchilar xulq-atvoriga ta’sir etuvchi ijtimoiy va psixologik omillar tahlil qilingan. Shuningdek, iste’molchi ehtiyojlari, talab va taklif jarayonlarini o‘rganish, ularni muvozanatlashtirish mexanizmlari hamda iste’mol bozoridagi foydalanilmagan imkoniyatlarni aniqlash masalalari yoritilgan. Ta’lim tizimining asosiy mahsuloti hisoblangan ta’lim xizmatlarining o‘ziga xos xususiyatlari, ularning sifati va raqobatbardoshligini oshirish omillari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida marketing yondashuvlarini ta’lim tizimiga samarali tatbiq etish ta’lim xizmatlari sifatini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan.
MEHMONXONALAR VA OILAVIY MEHMON UYLARI RIVOJLANISHINING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada mehmonxonalar va oilaviy mehmon uylarining rivojlanishining nazariy asoslari, ularning turizm infratuzilmasidagi o‘rni hamda iqtisodiy ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida mehmonxona xo‘jaligi va oilaviy mehmon uylarining afzalliklari va kamchiliklari, xizmat ko‘rsatish sifati, boshqaruv samaradorligi hamda xorijiy tajribalar tahlil qilindi. Shuningdek, mehmondo‘stlik xizmatlarini rivojlantirishda raqamli texnologiyalar, marketing strategiyalari va hududiy turizm imkoniyatlarining ahamiyati asoslab berildi. Tadqiqot natijasida mehmonxonalar va oilaviy mehmon uylarini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi
HUDUDLARNING TURISTIK SALOHIYATIDAN FOYDALANISH ORQALI ICHKI TURIZMNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish orqali ichki turizmni rivojlantirish imkoniyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida hududiy turizm resurslari, tarixiy-madaniy meros obyektlari, ekologik va qishloq turizmi imkoniyatlari hamda turizm infratuzilmasining rivojlanish holati tahlil qilindi. Shuningdek, ichki turizmni rivojlantirishda marketing faoliyati, raqamli texnologiyalar va transport-logistika tizimining ahamiyati asoslab berildi. Tadqiqot natijasida hududiy turizmni rivojlantirish va ichki turistlar oqimini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqildi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YASHIL IQTISODIYOT RIVOJLANISHINING BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI: MAKROIQTISODIY VA TARMOQ KO‘RSATKICHLARI ASOSIDA TAHLIL
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida yashil iqtisodiyot rivojlanishining barqaror iqtisodiy o‘sishga ta’siri makroiqtisodiy va tarmoq ko‘rsatkichlari asosida tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi yashil iqtisodiyot omillarining iqtisodiy o‘sish sifati, resurs samaradorligi va ekologik barqarorlikka ta’sir mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Maqolada energiya samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya manbalari, suv tejovchi texnologiyalar, ESG standartlari, yashil infratuzilma hamda investitsion faollikning iqtisodiy o‘sish bilan o‘zaro bog‘liqligi yoritilgan. Muallif yashil iqtisodiyotni iqtisodiy o‘sishdan alohida ekologik yo‘nalish sifatida emas, balki iqtisodiy taraqqiyot sifatini belgilovchi muhim tarkibiy omil sifatida asoslaydi. O‘zbekiston Respublikasida 2025-yilda shakllangan makroiqtisodiy va tarmoq ko‘rsatkichlari yashil iqtisodiyotga oid chora-tadbirlar bilan uzviy bog‘liq holda tahlil qilingan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi yashil iqtisodiyotning barqaror iqtisodiy o‘sishga ta’sirini energiya xavfsizligi, suv resurslaridan samarali foydalanish, sanoat modernizatsiyasi, ESG standartlari va yashil investitsiyalarni birlashtiruvchi tizimli mexanizm sifatida ochib berishdan iborat.
OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONLARINING INNOVATSION SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Ushbu maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalarida raqamli transformatsiya jarayonlarining innovatsion samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida raqamli texnologiyalar, jumladan ERP tizimlari, avtomatlashtirilgan boshqaruv, sun’iy intellekt hamda raqamli logistika vositalarining ishlab chiqarish samaradorligi, innovatsion mahsulot hajmi va mehnat unumdorligiga ta’siri baholangan. Tahlil natijalari raqamli transformatsiya korxonalarning innovatsion faolligini oshirish, xarajatlarni qisqartirish hamda raqobatbardoshlikni kuchaytirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi. Shuningdek, raqamlashtirish darajasi yuqori bo‘lgan korxonalarda innovatsion natijalar yanada samarali shakllanishi aniqlandi.
ИССЛЕДОВАНИЕ АКТИВНОСТИ И СТАБИЛЬНОСТИ КАТАЛИЗАТОРОВ В ПРОЦЕССЕ ГИДРООЧИСТКИ НЕФТЕПРОДУКТОВ И ИХ РОЛЬ В ОХРАНЕ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ
В статье представлено исследование основных характеристик катализаторов, включая их активность, селективность, стабильность и долговечность, а также факторов, влияющих на их эксплуатационные свойства. Также анализируется роль гидроочистки в снижении содержания вредных примесей и её значение для охраны окружающей среды.
SURXONDARYO VILOYATI HUDUDIY TURIZM BOZORINING MARKETING TAMOYILLARI ASOSIDAGI KOMPLEKS TAHLILI
Mazkur ilmiy maqolada Surxondaryo viloyati hududiy turizm bozorining marketing tamoyillari asosidagi rivojlanish holati kompleks ravishda tahlil qilindi. Tadqiqot davomida viloyatning tarixiy-madaniy merosi, tabiiy-rekreatsion resurslari, ekoturizm va ziyorat turizmi salohiyati hamda hududiy turizm infratuzilmasining zamonaviy holati o‘rganildi. Shuningdek, hududiy turizm bozorida marketing strategiyalarining o‘rni, turistlar ehtiyojlarini aniqlash va shakllantirish, hududiy brending, servis sifati hamda raqamli marketing vositalarining samaradorligi ilmiy asosda baholandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Surxondaryo viloyati O‘zbekistonning istiqbolli turizm hududlaridan biri bo‘lib, hududning boy tarixiy obidalari, noyob ekologik resurslari va qulay geografik joylashuvi xalqaro turizmni rivojlantirish uchun katta imkoniyat yaratishi aniqlandi. Shu bilan birga, marketing kommunikatsiyalarini kuchaytirish, turizm infratuzilmasini modernizatsiya qilish, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish hamda hududiy brending strategiyalarini takomillashtirish zarurligi asoslandi. Tadqiqot natijalari hududiy turizm bozorining raqobatbardoshligini oshirish va turistlar oqimini oshirishda marketing yondashuvlarining muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
COMPARISON OF HOSPITAL-BASED AND HOME-BASED REHABILITATION AFTER CERVICAL SPINE SURGERY IN UZBEKISTAN
It highlights the rehabilitation outcome variability being measured and influences how recovery pathways are evaluated and compared. Access for postoperative rehabilitation services and continuity of care at discharge is significantly affected by institutional and socioeconomic factors. The aim of this study was to identify the level of rehabilitation effectiveness and its five dimensions namely accessibility, adherence, functional recovery, patient satisfaction, and cost efficiency in postoperative cervical spine patients in Uzbekistan. The main purpose of this study was to explore patients’ perceptions of their rehabilitation experiences and treatment outcomes within their early years as postoperative patients. This study used quantitative design involving an iterative process of analytical cycles: model specification, estimation, validation and refinement. A total of 120 patients from urban hospitals and home settings were purposely selected and surveyed to obtain their feedback on the rehabilitation programs they received before and after their discharge and the strategies that they employed within their recovery management process. The results indicate that the combined approach adopted in this research reasonably enabled patients to be actively engaged in their recovery process and improved functional outcomes among them. The resultant structural equation model showed a better fit to the data, providing support for the integrated application of the Heckman selection model. The findings and the implications for the improvement of patients’ rehabilitation outcomes are discussed. This study provides some theoretical and practical implications for improving the patients’ recovery outcomes and their long-term development which aim to enhance the healthcare qualities of future rehabilitation programs.
O‘ZBEKISTON AKSIYADORLIK JAMIYATLARI MOLIYAVIY KOEFFITSIYENTLARI TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida listingdan o‘tgan aksiyadorlik jamiyatlarining moliyaviy koeffitsiyentlari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqot maqsadi — milliy emitentlarning likvidlik, to‘lov qobiliyati, rentabellik, ishbilarmonlik faolligi va bozor qiymati koeffitsiyentlari dinamikasini 2020–2024-yillar oralig‘ida baholash hamda ularni xalqaro etalon qiymatlar bilan qiyoslashdan iborat. Tadqiqotda Toshkent Respublika fond birjasida listingdan o‘tgan 18 ta yirik aksiyadorlik jamiyatining auditdan o‘tgan yillik moliyaviy hisobotlari asos qilib olindi. Tahlilda statistik, qiyosiy, DuPont dekompozitsiyasi usullari hamda Altman Z-ko‘rsatkichi modeli qo‘llanildi. Olingan natijalar milliy emitentlarning o‘rtacha joriy likvidlik koeffitsiyenti 1,68 (etalon 2,0), o‘z kapitali rentabelligi (ROE) 12,4 % (xalqaro o‘rtacha 13–15 %) hamda qarz/o‘z kapital nisbatining 1,73 ekanligini ko‘rsatdi. Altman Z-ko‘rsatkichi bo‘yicha 18 ta emitentdan 4 tasi “xavfli zona”da, 7 tasi esa “noaniqlik zona”sida joylashgani aniqlandi. Maqolada olingan natijalar asosida korxonalarning moliyaviy barqarorligini yanada mustahkamlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TIJORAT BANKLARIDA RAQOBAT MUHITINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI TAHLILI
Mazkur maqolada tijorat banklarida raqobat muhitining shakllanishi va rivojlanish tendensiyalari tizimli yondashuv asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari bank sektorida davlat ulushining yuqori darajada сақlanib qolayotgani aktivlar va kredit resurslari konsentratsiyasining ortishiga sabab bo‘layotganini hamda bu holat raqobat muhitining to‘liq shakllanishini cheklayotganini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, xususiy banklar tomonidan depozitlar jalb qilish va raqamli xizmatlarni rivojlantirish yo‘nalishida nisbatan yuqori faollik kuzatilayotgan bo‘lsa-da, ularning umumiy bozor ulushi yetarli darajada emasligi asoslab berilgan. Maqolada tijorat banklarining asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlari asosida statistik va qiyosiy tahlillar amalga oshirilib, banklar o‘rtasidagi raqobat darajasiga baho berilgan. Shuningdek, banklarning raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan adaptiv mexanizm ishlab chiqilib, uning nazariy va amaliy jihatlari asoslangan. Tadqiqot natijalari bank sektorida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish va uni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar chiqarish imkonini beradi.
XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA IJARA HISOBI TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur maqolada xalqaro moliyaviy hisobot standartlari asosida ijara hisobi tizimini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Xususan, IFRS–16 “Leases” standarti asosida ijara operatsiyalarini buxgalteriya hisobida aks ettirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida milliy hisob tizimi hamda xalqaro standartlar o‘rtasidagi farqlar o‘rganilib, ijara majburiyatlari va foydalanish huquqi aktivlarini tan olishning moliyaviy natijalarga ta’siri baholangan. Shuningdek, O‘zbekiston korxonalarida IFRS–16 standartini joriy etish jarayonidagi mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan
ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGIGA RAQAMLASHTIRISH VA INNOVATSIYALARNING O‘RNI: XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada elektr tarmoqlari korxonalarining moliyaviy barqarorligiga raqamlashtirish va innovatsion texnologiyalarning ta’siri xorijiy tajriba asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda Smart Grid, sun’iy intellekt va ADMS texnologiyalarining energetika korxonalarida operatsion samaradorlikni oshirish, elektr energiyasi yo‘qotishlarini kamaytirish hamda moliyaviy natijalarni yaxshilashdagi roli o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, raqamli transformatsiya elektr tarmoqlari ishonchliligini oshirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini integratsiyalash va investitsion jozibadorlikni kuchaytirish orqali uzoq muddatli moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, maqolada xorijiy tajribalar va olimlarning ilmiy qarashlari tahlil qilinib, Uzbekistan energetika tizimida raqamli energetika texnologiyalarini joriy etishning institutsional va iqtisodiy ahamiyati asoslab berilgan.
QISHLOQ XOʻJALIGINI RIVOJLANTIRISHNI DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISHNING XORIJIY DAVLATLAR ILG‘OR TAJRIBALARI VA ULARNI MAMLAKATIMIZDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan tartibga solishning Russia, South Koreya, China, European Union, United States va Japanda shakllangan ilg‘or institutlari qiyosiy tahlil qilinib, ularni Oʻzbekiston Respublikasi sharoitida qo‘llashning ustuvor yo‘nalishlari va amaliy imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqotda agrar siyosatni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, agro-sug‘urta tizimi, smart farming texnologiyalari, ekologik to‘lovlar hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning institutsional asoslari yoritilgan. Shuningdek, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish va qishloq xo‘jaligida raqamlashtirishni rivojlantirish bo‘yicha xorijiy tajribalar tahlil qilingan
BANK TIZIMINI RAQAMLASHTIRISH ASOSIDA BOSHQARISHNING ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALARI
Ushbu ilmiy maqolada bank tizimini raqamlashtirish asosida boshqarishning ilg‘or xorijiy tajribalari tahlil qilingan. Jahonning rivojlangan davlatlari bank amaliyotida qo‘llanilayotgan raqamli texnologiyalar, jumladan, sun’iy intellekt, Big Data, blokcheyn, mobil banking va fintex yechimlarining bank boshqaruvi samaradorligini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, bank xizmatlarini avtomatlashtirish, mijozlarga yo‘naltirilgan raqamli platformalarni joriy etish hamda kiberxavfsizlikni ta’minlash masalalari ko‘rib chiqilgan
RAQAMLI IQTISODIYOT TRANSFORMATSIYASI SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI TO‘LOV QOBILIYATINI TA’MINLASHNING INNOVATSION MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot transformatsiyasi sharoitida tijorat banklarining to‘lov qobiliyatini ta’minlashning innovatsion mexanizmlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida banklarda “stress-test” usulini doimiy qo‘llash, to‘lovlar navbatini optimallashtiruvchi “queuing” siyosati, LCR ko‘rsatkichlari monitoringi hamda blokcheyn texnologiyasi asosidagi to‘lov kafolati reyestrini joriy etish masalalari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. AT Aloqabank misolida ushbu mexanizmlarning joriy etilishi bankning barqaror likvid mablag‘lari hajmini 12 % ga va to‘lov qobiliyati darajasini 20 % ga oshirishi tahlil qilingan
MOLIYAVIY AKTIVLAR TARKIBIDAGI DEBITORLIK QARZDORLIKLARINI MHXS TALABLARI ASOSIDA BAHOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada hududiy elektr energiyasi ta’minoti korxonalarida debitorlik qarzdorligini boshqarishning konseptual jihatlari MHXS 9-standarti talablari doirasida qayta talqin qilingan. Tadqiqotning o‘ziga xosligi shundaki, unda debitorlik qarzdorligi shunchaki buxgalteriya subyekti emas, balki korxonaning strategik likvidligini belgilovchi dinamik moliyaviy aktiv sifatida tahlil etiladi. Muallif milliy hisob tizimidagi “yuzaga kelgan zarar” modelining samarasizligini asoslab, uning o‘rniga “kutilayotgan kredit zararlari” (ECL) modelini elektr ta’minoti sohasining regional xususiyatlaridan kelib chiqib tatbiq etish zarurligini ilgari suradi. Ilmiy izlanish davomida iste’molchilarni ijtimoiy va iqtisodiy guruhlarga segmentlash asosida shakllantirilgan “zaxiralar matritsasi” metodikasi taklif etilgan. Shuningdek, maqolada elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi ma’lumotlari hamda MHXS algoritmlarini sinxronlashtirish orqali qarzdorlikni raqamli monitoring qilishning mualliflik modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot xulosalari korxonalarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda klassik baholash usullaridan prognozlashtirishga asoslangan strategik hisob tizimiga o‘tish zarurligini asoslaydi
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК ИНСТРУМЕНТ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ МЕНЕДЖМЕНТА В УСЛОВИЯХ УДАЛЁННОЙ РАБОТЫ
В статье рассматривается роль цифровых технологий в повышении эффективности менеджмента в условиях удалённой и гибридной работы. Особое внимание уделено применению цифровых платформ и инструментов управления проектами, коммуникации, контроля задач и автоматизации бизнес-процессов. В исследовании анализируются возможности использования Trello, Asana, Jira, Slack, Zoom, Microsoft Teams и других цифровых решений для координации удалённых команд, повышения прозрачности управленческих процессов и ускорения принятия решений. Отмечается, что цифровизация способствует переходу от традиционного контроля сотрудников к управлению, ориентированному на результаты
ISMOIL SOMONIY MAQBARASINING TURISTIK SIG‘IMINI BAHOLASH: BUXORO TARIXIY MARKAZI MISOLIDA
Ushbu maqolada Ismoil Somoniy maqbarasi misolida tarixiy meros obyektining turistik sig‘im imkoniyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda Miguel Cifuentes metodologiyasi asosida fizik sig‘im (PCC) va haqiqiy sig‘im (RCC) ko‘rsatkichlari aniqlangan. Natijalarga ko‘ra, PCC – 41 702 ziyoratchi/kun, RCC esa 29 625 ziyoratchi/kunni tashkil etadi. Olingan natijalar asosida barqaror boshqaruv bo‘yicha ilmiy takliflar ishlab chiqilgan.
CONSUMER TRUST IN UZBEKISTAN’S E-COMMERCE
This article examines the formation of consumer trust in e-commerce platforms in Uzbekistan. The study analyzes the role of digital infrastructure, online marketplaces, payment systems, logistics, legal regulation, cybersecurity and platform transparency in strengthening confidence in digital transactions. The research uses comparative analysis, statistical interpretation, document analysis and a system approach. The findings show that Uzbekistan has achieved rapid growth in internet access and online trade, but the next stage of e-commerce development depends on stronger consumer protection, reliable logistics, transparent platform rules and secure digital payments. The article argues that consumer trust is not only a behavioral factor, but also an economic mechanism that reduces transaction costs, expands formal trade and supports digital market development.
IMPROVING THE FINANCING SYSTEM OF EXPORT ACTIVITIES OF SMALL BUSINESS ENTITIES
This dissertation examines the theoretical and methodological foundations, as well as the practical aspects, of improving the financing system for export activities of small business entities. The study analyzes the role of small business export activities in the national economy, modern mechanisms of export financing, and international experience in this field. In addition, the economic efficiency of commercial banks, export credit agencies, insurance institutions, and state financial support mechanisms in export financing is evaluated. The dissertation analyzes the current state of the export financing system for small business entities in the Republic of Uzbekistan using economic and statistical methods, while identifying important opportunities for its further improvement and development. In particular, special attention is given to enhancing collateral mechanisms in export lending, expanding financial resources, strengthening export risk insurance systems, and increasing the utilization of modern financial instruments as key directions for improving the efficiency of export financing activities. The study also examines export financing practices in Germany, the United States, South Korea, Turkey, and China, and develops scientific proposals and recommendations for implementing their effective aspects into national practice. In particular, the development of export credit agencies, the expansion of factoring and forfeiting operations, the improvement of export insurance systems, and the introduction of fintech-based innovative financing mechanisms are proposed. As a result of the research, a comprehensive mechanism aimed at increasing the efficiency of export financing for small business entities has been developed. Its implementation will contribute to increasing export volumes, strengthening the financial stability of exporting enterprises, and enhancing the country’s international competitiveness.
XORIJIY OLIY TA’LIM MUASSASALARINING RAQAMLI MARKETING VOSITALARI TAHLILI: O‘ZBEKISTON SHAROITIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada xorijiy oliy ta’lim muassasalarining raqamli marketing vositalari marketing hunisi modeli asosida tizimli tahlil qilingan hamda ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari baholangan. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, kontent tahlili va empirik tadqiqotlar natijalarini umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Janubiy Koreya, Indoneziya, Malayziya hamda O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarining raqamli marketing amaliyoti o‘rganildi. Tadqiqot davomida xorijiy empirik izlanishlarda qo‘llangan PLS (Partial Least Squares) modellashtirish natijalari sekundar ma’lumot sifatida tahlil qilindi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ijtimoiy media marketingi, ayniqsa Instagram va YouTube platformalari xabardorlik bosqichida eng samarali vositalar ekanligi, blog-marketing va veb-saytlarning esa mulohaza hamda konversiya bosqichlarida yuqori samaradorlikka ega ekani aniqlandi. Shuningdek, O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida raqamli marketing faoliyati yetarlicha tizimlashtirilmagani va samaradorlikni baholash mexanizmlari to‘liq shakllanmagani qayd etildi. Tadqiqot asosida mahalliy oliy ta’lim muassasalari uchun marketing hunisi modeliga asoslangan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
SURXONDARYO VILOYATIDA MEHNAT BOZORI RIVOJLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLARNI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati mehnat bozori rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy ijtimoiy-iqtisodiy omillar ekonometrik usullar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda hududiy yalpi mahsulot hajmi, investitsiyalar miqdori, sanoat ishlab chiqarishi, xizmatlar sohasi rivojlanishi, kichik biznes faoliyati hamda o‘rtacha ish haqi kabi ko‘rsatkichlarning bandlik darajasiga ta’siri o‘rganilgan. Mehnat bozori holatini baholashda regressiya va korrelyatsiya tahlili usullaridan foydalanilib, ko‘p omilli ekonometrik model ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, hududda investitsion faollikni oshirish, kichik biznesni rivojlantirish, xizmat ko‘rsatish sohasini kengaytirish hamda malakali ishchi kuchini tayyorlash mehnat bozori barqarorligini ta’minlovchi asosiy omillar ekanligi aniqlangan. Shuningdek, ekonometrik modellashtirish asosida hududiy mehnat bozorining kelgusidagi rivojlanish tendensiyalarini prognozlash imkoniyatlari yoritilgan
XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA ASOSIY VOSITALARGA AMORTIZATSIYA HISOBLASH USULLARI VA AUDITORLIK HISOBOTINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada 16-MHXS talablari asosida asosiy vositalarga amortizatsiya hisoblashning asosiy usullari — bir tekisda, ishlab chiqarish birligi, yig‘indi raqamlar hamda qoldiqni kamaytirish usullari — tahlil qilingan. Ushbu usullarni to‘g‘ri qo‘llash moliyaviy hisobotning ishonchliligini oshiradi va natijada auditorlik hisobotini xalqaro standartlar asosida takomillashtirishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTINI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA REAL SEKTOR KORXONALARINING ROLI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismi hisoblangan real sektor korxonalarining hozirgi holati va rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqotda to‘qimachilik va tog‘-kon sanoati misolida ishlab chiqarish hajmi, eksport ko‘rsatkichlari hamda yalpi ichki mahsulotdagi ulushi statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari real sektor korxonalarining iqtisodiy o‘sish, bandlikni ta’minlash va eksport salohiyatini oshirishdagi ahamiyatini ko‘rsatib beradi. Maqola yakunida soha samaradorligini yanada oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEK CONSULTING SERVICES MARKET AND METHODS FOR ASSESSING THE POTENTIAL FOR ATTRACTING INVESTMENTS
This article examines the opportunities for improving the efficiency of the consulting services market, further developing specialization, cooperation, and integration processes within the region, as well as strengthening interactions between government institutions and business entities through network-based services. Particular attention is given to the formation and development of the digital and electronic economy under modern economic conditions
RESPUBLIKAMIZDA UMUMIY OVQATLANISH SOHASI XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA ULARDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida umumiy ovqatlanish sohasi xizmatlarini rivojlantirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar tahlil qilingan. Jumladan, iqtisodiy islohotlar, investitsiya muhiti, texnologik modernizatsiya hamda inson kapitalini rivojlantirish kabi muhim omillar o‘rganilgan. Tadqiqot davomida sohadagi mavjud imkoniyatlar va dolzarb muammolar aniqlanib, ushbu omillardan strategik foydalanishning ahamiyati asoslab berilgan. Shuningdek, xizmatlar sifatini oshirish, bozor qamrovini kengaytirish va sohaning barqaror o‘sishini ta’minlash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA KORXONA BOSHQARUVINING TASHKILIY-IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida korxona boshqaruvining tashkiliy-iqtisodiy samaradorligini oshirish yo‘llari kompleks ilmiy yondashuv asosida tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi raqamli texnologiyalar keng joriy etilayotgan zamonaviy sharoitda korxonalarda boshqaruv tizimlarini modernizatsiya qilish, resurslardan samarali foydalanish hamda raqobatbardoshlikni oshirish zarurati bilan izohlanadi. Maqolaning asosiy maqsadi raqamli transformatsiya jarayonlarining korxona boshqaruviga ta’sirini tahlil qilish, tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlash hamda samaradorlikni oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
BALIQCHILIK SOHASIDA TADBIRKORLIK MAJMUALARINI DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISHNING ROSSIYA TAJRIBASI VA UNI O‘ZBEKISTONDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada baliqchilik sohasida tadbirkorlik majmualarini davlat tomonidan tartibga solishning Rossiya Federatsiyasida shakllangan institutsional, tashkiliy-iqtisodiy hamda normativ-huquqiy mexanizmlari chuqur tahlil qilinib, ularni O‘zbekiston Respublikasi sharoitida qo‘llashning ustuvor yo‘nalishlari va amaliy imkoniyatlari ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqot davomida baliqchilik va akvakultura tarmog‘ini rivojlantirishda davlat boshqaruvi, subsidiya mexanizmlari, investitsion qo‘llab-quvvatlash, klasterlash hamda bozor infratuzilmasini takomillashtirishning ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, Rossiya tajribasi asosida O‘zbekistonda baliqchilik sohasini modernizatsiya qilish va tadbirkorlik faoliyatini samarali tashkil etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.