SOLIQ TUSHUMLARI VA MAJBURIY AJRATMALARNING DAVLAT MOLIYASIDAGI O‘RNI: 2020-2025 YILLAR TAHLILI VA ISTIQBOLI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19917842Keywords:
soliq siyosati, majburiy ajratmalar, davlat byudjeti, fiskal barqarorlik, YaIM, soliq islohoti, raqamli ma’muriyatchilik, yashirin iqtisodiyot, O‘zbekiston.Abstract
Har qanday davlatning iqtisodiy siyosatida byudjet daromadlarini shakllantirish masalasi markaziy o‘rinni
egallaydi. Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasida 2020–2025 yillar mobaynida soliq tushumlari va majburiy ajratmalarning
davlat moliyasiga ko‘rsatgan ta’sirini keng qamrovli o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot doirasida amalga oshirilgan
islohotlarning samaradorligi, raqamlashtirish yo‘nalishida ko‘rilgan amaliy qadamlar va fiskal boshqaruvning takomillashuvi
statistik ko‘rsatkichlar orqali tahlil qilingan. Mazkur davrda davlat byudjeti daromadlari sezilarli — taxminan 2,6 baravar
— ko‘payib, YaIMga nisbatan soliq og‘irligi 22–24% chegarasida nisbiy barqarorlikka erishdi. Qo‘shilgan qiymat solig‘i,
daromad solig‘i va ijtimoiy sug‘urta ajratmalari asosiy tushum manbai bo‘lib qolgan holda, elektron soliq tizimining kengayishi
sohaning samaradorligini oshirishda hal qiluvchi omil sifatida namoyon bo‘ldi. AQSH, Germaniya va Janubiy Koreya
tajribalari bilan qiyosiy o‘rganish asosida O‘zbekiston uchun fiskal barqarorlikni ta’minlashga yo‘naltirilgan amaliy takliflar
shakllantirilgan.
References
1. Allingham, M. G., Sandmo, A. Income Tax Evasion: A Theoretical Analysis // Journal of Public Economics. – 1972. –
Vol. 1, № 3–4. – P. 323–338.
2. Tanzi, V. Tax Systems and Tax Reforms in Developing Countries. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018.
– 320 p.
3. Musgrave, R. A., Musgrave, P. B. Public Finance in Theory and Practice. – 5th ed. – New York: McGraw-Hill, 1989.
– 640 p.
4. Blanchard, O., Leandro, A., Zettelmeyer, J. Redesigning EU Fiscal Rules: From Rules to Standards // Peterson
Institute for International Economics Working Paper. – 2022. – № 22-1. – P. 1–45.
5. International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Staff Report for the 2023 Article IV Consultation. – Washington,
D.C.: IMF, 2023. – 78 p.
6. World Bank. Global Economic Prospects: Fiscal Policy Challenges in Developing Economies. – Washington, D.C.:
World Bank, 2023. – P. 45–112.
7. OECD. Revenue Statistics 2024: Tax Revenue Trends in the OECD. – Paris: OECD Publishing, 2024. – 112 p.
8. Jo‘rayev, A. S. Soliq islohotlari: makroiqtisodiy barqarorlik va byudjet daromadlari tahlili // O‘zbekiston iqtisodiy axborotnomasi.
– 2021. – № 4(12). – B. 45–58.
9. G‘ozibekov, D. G‘. Investitsion muhitni yaxshilashda soliq imtiyozlarining roli // Moliyaviy tahlil jurnali. – 2022. – №
2(8). – B. 12–25.
10. Nematov, B. Davlat byudjeti daromadlari tizimi // Modern Science and Research. – 2024. – № 12. – B. 840–846.
11. Isroilov, S. Davlat byudjeti va soliqlar orqali iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash yo‘llari // Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik
texnologiyalar. – 2025. – Vol. 2, № 5. – B. 293–302.
12. Tadjibekova, D. B. Raqamli to‘lov tizimlarining byudjet daromadlariga ta’siri // Science and Education. – 2026. –
Vol. 7, № 2. – B. 435–447.
13. O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2020-yil tahririda, keyingi o‘zgartirishlar bilan). – Toshkent: Lex.uz. – URL:
14. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. Ijtimoiy-iqtisodiy holat: Statistik to‘plam 2020–2024. – Toshkent,
2024. – URL: https://stat.uz
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.