IQTISODIYOTDA DAVLAT ISHTIROKINI QISQARTIRISH KONTEKSTIDA TIJORAT FAOLIYATI BILAN SHUGʻULLANADIGAN VA RAQOBAT RIVOJLANGAN SOHALARDA DAVLAT MUASSASALARINI ISLOH QILISH: XALQARO TAJRIBA VA OʻZBEKISTON AMALIYOTI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20257862Keywords:
davlat muassasasi, tijorat faoliyati, xususiylashtirish, raqobat neytralligi, raqobat rivojlangan sohalar, korporatizatsiya, xoʻjalik jamiyati, davlat aktivlarini boshqarish, iqtisodiyotda davlat ulushi, IHTT tavsiyalari, raqobat muhitiAbstract
Maqolada tijorat faoliyati bilan shugʻullanadigan davlat muassasalarining iqtisodiyotdagi oʻrni, ularning
raqobat muhitiga taʼsiri va isloh qilish yoʻnalishlari tadqiq etilgan. 2026-yil 1-yanvar holatiga Oʻzbekiston Respublikasidagi
34 123 ta davlat muassasasi, shu jumladan 848 ta tijorat faoliyati bilan shugʻullanuvchi va raqobat rivojlangan sohalardagi
muassasa faoliyati tahlil etilgan. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT), Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki
tavsiyalari, shuningdek Qozogʻiston, Avstraliya, Shvetsiya va Turkiya tajribalari asosida raqobat neytralligi (competitive
neutrality) prinsipini amalga oshirish boʻyicha nazariy-metodologik asos ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari boʻyicha
raqobat muhiti shakllangan sohalarda davlat muassasalarini tashkil etishni taqiqlash, mavjud tijorat yoʻnalishidagi
muassasalarni xoʻjalik jamiyatlariga aylantirish hamda davlat korxonalari tarkibidagi nosohaviy tashkilotlarni ajratib
chiqarib ommaviy savdoga chiqarish boʻyicha takliflar asoslantirilgan
References
1. Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat mulkini xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi Qonuni. 14.02.2024-y., OʻRQ-907-son.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat muassasalarini isloh qilishni jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”
2022 yil 8 fevraldagi PQ-123-son qarori. https://lex.uz/docs/5851499
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari
toʻgʻrisida” 2023-yil 24-martdagi PQ-102-son qarori. https://lex.uz/docs/6417192
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti boshchiligida Xususiylashtirish borasidagi ustuvor vazifalar muhokamasiga
bagʻishlab oʻtkazilgan yigʻilish. https://president.uz/uz/lists/view/7979
5. OECD (2024). OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises. Paris: OECD Publishing.
https://doi.org/10.1787/18a24f43-en
6. OECD (2021). Recommendation of the Council on Competitive Neutrality. OECD/LEGAL/0462.
7. OECD (2012). Competitive Neutrality: Maintaining a Level Playing Field between Public and Private Business. Paris:
OECD Publishing.
8. Capobianco, A., Christiansen, H. (2011). Competitive Neutrality and State-Owned Enterprises: Challenges and Policy
Options. OECD Corporate Governance Working Papers, No. 1.
9. Kikeri, S., Nellis, J. (2004). An Assessment of Privatization. The World Bank Research Observer, 19(1), 87–118.
10. Kikeri, S., Nellis, J. (2002). Privatization in Competitive Sectors: The Record to Date. World Bank Policy Research
Working Paper No. 2860.
11. World Bank (2014). Corporate Governance of State-Owned Enterprises: A Toolkit. Washington, DC: The World Bank.
12. Asian Development Bank (2022). Privatization of State-Owned Enterprises: A Summary of Experience. Governance
Brief No. 47. Manila: ADB.
13. Detter, D. (2019). Public Commercial Assets: The Hidden Goldmine. The Governance Brief, Issue 40. Manila: ADB.
14. Lee, K.J. (2021). The Effects of Privatization and Corporate Governance of SOEs in Transition Economies: The Case
of Kazakhstan. In: Reforming State-Owned Enterprises in Asia. ADB Institute Series. Springer, Singapore.
15. García-Herrero, A., Ng, G. (2021). Chinaʻs State-Owned Enterprises and Competitive Neutrality. Bruegel Policy
Contribution 05/2021.
16. Commonwealth of Australia (1993). National Competition Policy: Report by the Independent Committee of Inquiry
(Hilmer Report). Canberra.
17. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi maʼlumotlari. davaktiv.uz, 2026 yil 1 yanvar holatiga. https://davaktiv.uz/uz/
corporate?type=so
18. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlari. stat.uz https://stat.uz/uz/rasmiy-statistika/services-2
19. Oliy taʻlim, fan va innovatsiyalar vazirligining maʼlumotlari. gov.uz/oz/edu https://stat.edu.uz/universities
20. Turizm qoʻmitasining maʼlumotlari. gov.uz/oz/uzbektourism. ttps://gov.uz/oz/uzbektourism/news/view/108609
21. Заседания Правителства под председателством Премьер-Министра Республика Казахстан. Комплексный план
приватизатсии на 2021-2025 годы включает 675 объектов госсобственности и квазигосcектора. (2022)
22. Kazakhstan Completes Five-Year Privatisation Plan, Says Kazakh Finance Minister. (2021)
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.