HUDUD EKSPORTINING XOM ASHYOGA BOGʻLIQLIGI: MOLIYAVIY OQIBATLAR VA BARTARAF ETISH YOʻLLARI (QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20776832Keywords:
hudud eksporti, xom ashyoga bogʻliqlik, eksport tuzilmasi, qiymat qoʻshilgan mahsulot, valyuta tushumlari, geografik konsentratsiya, eksportni moliyalashtirish, Qashqadaryo viloyatiAbstract
Mazkur tadqiqotda hududiy iqtisodiyot eksport tarkibining xom ashyo va birlamchi qayta
ishlangan mahsulotlarga bogʻliqligi muammosi Qashqadaryo viloyati 2024—2025-yillar rasmiy yillik statistik
maʼlumotlari asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda viloyat eksport tarkibida sodir boʻlgan strukturaviy oʻzgarishlar
baholanib, sanoat tovarlari (asosan toʻqimachilik xom ashyosi) ulushining keskin pasayishi (42,1 foizdan 27,0
foizga), oziq-ovqat mahsulotlari ulushining sezilarli oʻsishi (14,0 foizdan 25,2 foizga) hamda mashinalar va
transport asbob-uskunalari ulushining 7,1 marotaba koʻpayishi rasmiy maʼlumotlar asosida asoslangan. Eksport
bozorlarining geografik konsentratsiyasi Herfindahl-Hirschman indeksi (HHI) yordamida baholanib, valyuta
tushumlari barqarorligiga taʼsir qiluvchi tizimli xavf-xatarlar aniqlangan. Xom ashyoga bogʻliqlikni bartaraf
etishning moliyaviy mexanizmlari boʻyicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
References
Auty, R.M. (1993) Sustaining Development in Mineral Economies: The Resource Curse Thesis. London:
Routledge.
Beck, T., Demirgüç-Kunt, A. and Levine, R. (2016) Financial Institutions and Markets across Countries and
over Time. World Bank Economic Review. Available at: https://www.worldbank.org
Collier, P. (2007) The Bottom Billion: Why the Poorest Countries Are Failing and What Can Be Done About
It. Oxford: Oxford University Press.
Hidalgo, C.A. and Hausmann, R. (2009) ‘The Building Blocks of Economic Complexity’, Proceedings
of the National Academy of Sciences, 106(26), pp. 10570–10575. Available at: https://doi.org/10.1073/
pnas.0900943106
Levine, R. (1997) ‘Financial Development and Economic Growth: Views and Agenda’, Journal of Economic
Literature, 35(2), pp. 688–726. Available at: https://doi.org/10.1257/jel.35.2.688
OECD (2023) Trade Finance for SMEs in the Digital Era. Paris: OECD Publishing. Available at: https://
www.oecd.org
Sachs, J.D. and Warner, A.M. (1995) ‘Natural Resource Abundance and Economic Growth’, NBER
Working Paper, 5398. Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research. Available at: https://www.nber.
org/papers/w5398
UNCTAD (2023) State of Commodity Dependence 2023. New York and Geneva: United Nations. Available
UNCTAD (2024) Trade and Development Report 2024: Rebuilding Global Confidence in a World of Crises.
New York and Geneva: United Nations. Available at: https://unctad.org
U.S. Department of Justice (2023) Horizontal Merger Guidelines: Herfindahl-Hirschman Index. Washington,
D.C. Available at: https://www.justice.gov/atr/herfindahl-hirschman-index
Қашқадарё вилояти статистика бошқармаси (2026) Пресс-релиз: Қашқадарё вилоятининг ташқи
савдо айланмаси, 2025 йил январ—декабрь ойлари учун дастлабки маълумот. Қарши: qashstat.uz.
Available at: https://qashstat.uz/uploads/press26/TS-PR-UZ-12-2025.pdf
Тухтабаев, Ж.Ш. (2025) Илмий тадқиқот методологияси: ўқув қўлланма. Тошкент: Bookmany print.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022 — 2026-yillarga moʻljallangan
Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-sonli Farmoni // URL: https://lex.uz/ru/docs/-
5841063
Oʻzbekiston Respublikasida Prezidentining 2024-yil 14-martdagi “Tashqi savdo va hududiy sanoatni
rivojlantirishda tadbirkorlar birlashmalarining rolini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-126-sonli
qarori // URL: https://lex.uz/docs/-6838934
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.