QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI UNDIRISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA SOLIQ TO‘LOVCHILAR XULQ-ATVORINI MODELLASHTIRISH: INSTITUTSIONAL VA BIXEVIORISTIK YONDASHUVLARNING INTEGRATSIYASI

QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI UNDIRISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA SOLIQ TO‘LOVCHILAR XULQ-ATVORINI MODELLASHTIRISH: INSTITUTSIONAL VA BIXEVIORISTIK YONDASHUVLARNING INTEGRATSIYASI

Authors

  • Jonibek Urazmatov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20817393

Keywords:

soliq rioyasi, bixevioristik iqtisodiyot, institutsional yondashuv, xulq-atvor modeli, QQS, soliq to‘lovchi toifalari, ixtiyoriy integratsiya, nudge texnologiyasi

Abstract

Mazkur maqolada qo‘shilgan qiymat solig‘ini undirish samaradorligini oshirish maqsadida
soliq to‘lovchilar xulq-atvorini institutsional va bixevioristik yondashuvlar integratsiyasi asosida modellashtirish
masalasi o‘rganiladi. Soliq to‘lovchining rioya qilish xulq-atvori an’anaviy deterrence, ya’ni jazo qo‘rquvi
nazariyasi, institutsional iqtisodiyot va bixevioristik iqtisodiyot nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. O‘zbekistonda
QQS to‘lovchilar bazasining tarkibiy xususiyatlari, rioya qilishdagi uzilish omillari hamda soliq ma’murchiligining
motivatsion ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqotda soliq to‘lovchilarni to‘rt toifaga — to‘liq rioya qiluvchilar, ehtiyotkor
to‘lovchilar, strategik optimallashtiruvchilar va qochuvchilarga ajratuvchi tasnif modeli ishlab chiqiladi.
Shuningdek, qo‘shilgan qiymat solig‘i zanjiriga ixtiyoriy integratsiyani rag‘batlantirishning institutsional va
bixevioristik mexanizmlari taklif etiladi

Author Biography

Jonibek Urazmatov

Guliston davlat universiteti
Buxgalteriya hisobi va moliya kafedrasi dotsenti, PhD


References

[1] Allingham M.G., Sandmo A. Income Tax Evasion: A Theoretical Analysis // Journal of Public Economics.

— 1972. — Vol. 1, No. 3–4. — P. 323–338.

[2] OECD. Understanding and Influencing Taxpayers’ Compliance Behaviour. — Paris: OECD Publishing,

2010.

[3] Erard B., Feinstein J.S. Honesty and Evasion in the Tax Compliance Game // RAND Journal of

Economics. — 1994. — Vol. 25, No. 1. — P. 1–19.

[4] Kahneman D., Tversky A. Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk // Econometrica. —

1979. — Vol. 47, No. 2. — P. 263–291.

[5] Thaler R.H., Sunstein C.R. Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness. — New

Haven: Yale University Press, 2008.

[6] Wenzel M. The Social Side of Sanctions: Personal and Social Norms as Moderators of Deterrence //

Law and Human Behavior. — 2004. — Vol. 28, No. 5. — P. 547–567.

[7] Frey B.S., Feld L.P. Deterrence and Tax Morale in the European Union // European Review. — 2002.

— Vol. 10, No. 3. — P. 381–392.

[8] Niyazmetov I.M. Estimating Value Added Tax Gap in Uzbekistan // Finance: Theory and Practice. —

2023. — Vol. 27, No. 5. — P. 58–71.

[9] Butayev B.J. Soliq tizimini modernizatsiya qilish sharoitida QQS ma’murchiligini takomillashtirish //

European Journal of Research Development and Sustainability. — 2025. — Vol. 6, No. 8.

[10] Keen M., Smith S. VAT Fraud and Evasion: What Do We Know and What Can Be Done? // National

Tax Journal. — 2006. — Vol. 59, No. 4. — P. 861–887.

Downloads

Published

2026-06-01

How to Cite

Urazmatov , J. (2026). QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INI UNDIRISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA SOLIQ TO‘LOVCHILAR XULQ-ATVORINI MODELLASHTIRISH: INSTITUTSIONAL VA BIXEVIORISTIK YONDASHUVLARNING INTEGRATSIYASI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(6). https://doi.org/10.5281/zenodo.20817393
Loading...