O‘ZBEKISTONDA YASHIL LOGISTIKA TAMOYILLARI ASOSIDA MULTIMODAL TRANSPORT-LOGISTIKA KORIDORLARINI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21900522Abstract
O‘zbekistonda yashil logistika tamoyillari asosida multimodal transport-logistika koridorlarini
rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi koridorlarni boshqarish,
infratuzilmani rivojlantirish, raqamlashtirish, moliyalashtirish va ekologik monitoring vositalarini yagona
natijaga yo‘naltirilgan tizimga birlashtiruvchi mexanizmni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotning axborot
bazasini O‘zbekiston Respublikasining strategik hujjatlari, Milliy statistika qo‘mitasining 2024-yilga oid
transport ko‘rsatkichlari, Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi va UNFCCC
ma’lumotlari, shuningdek, xalqaro ilmiy tadqiqotlar tashkil etdi. Tadqiqotda tizimli, qiyosiy va statistik tahlil,
kontent-tahlil, indikatorlarni normallashtirish hamda ssenariy modellashtirish usullaridan foydalanildi. Natijada
yetti komponentli Yashil multimodal koridor rivojlanish indeksi (YMKRI), tasdiqlangan ekologik natijalarga
bog‘langan rag‘batlantirish koeffitsiyenti hamda institutsional, infratuzilmaviy, raqamli, moliyaviy, operatsion va
monitoring bloklarini qamrab oluvchi integratsiyalashgan mexanizm taklif etildi. 2024-yilda umumiy tashilgan yuk
hajmida avtomobil transportining hisoblangan ulushi 91,16 foizni tashkil etgani modal muvozanatni yaxshilash
zarurligini ko‘rsatdi. Ssenariy hisob-kitoblari taklif etilgan chora-tadbirlar izchil amalga oshirilganda YMKRI
qiymatini bazaviy 0,31 darajadan tezlashtirilgan ssenariy bo‘yicha 0,77 gacha oshirish imkoniyati mavjudligini
ko‘rsatdi. Mazkur qiymatlar prognoz ko‘rsatkichlari emas, balki boshqaruv qarorlarini qiyosiy baholash uchun
ishlab chiqilgan model natijalaridir.
Keywords
yashil logistika, multimodal transport, transport-logistika koridori, dekarbonizatsiya, intermodal terminal, quruqlik porti, modal siljish, raqamli logistika, yashil moliyalashtirish, uglerod intensivligi, O‘zbekistonReferences
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ–4477-son qarori “2019–2030-yillar
davrida O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”
[Elektron resurs]. — URL: https://lex.uz/docs/-4539502.
2. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Havo transportida 14,4 ming tonna yuk tashilgan:
2024-yil transport turlari bo‘yicha ma’lumot [Elektron resurs]. — 2025. — URL: https://stat.uz/uz/matbuotmarkazi/
qo-mita-yangiliklar/60453-havo-transportida-14-4-ming-tonna-yuk-tashilgan.
3. Republic of Uzbekistan. First Biennial Transparency Report under the United Nations Framework
Convention on Climate Change [Electronic resource]. — Tashkent, 2024. — URL: https://unfccc.int/sites/
default/files/resource/BTR1_Uzbekistan_eng.pdf.
4. World Bank. Logistics Performance Index 2023: Uzbekistan [Electronic resource]. — URL: https://data.
worldbank.org/indicator/LP.LPI.OVRL.XQ?locations=UZ.
5. Asian Development Bank. CAREC Transport Strategy 2030 [Electronic resource]. — Manila: Asian
Development Bank, 2020. — URL: https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/559456/
carec-transport-strategy-2030.pdf.
6. United Nations Economic Commission for Europe. Roadmap for the Digitalization of Multimodal Data
and Document Exchange along the Trans-Caspian Transport Corridor [Electronic resource]. — Geneva:
UNECE, 2023–2024. — URL: https://unece.org/media/SPECA/press/385812.
7. World Bank. The Decarbonization of Logistics in Lower Income Countries [Electronic resource]. —
Washington, DC: World Bank, 2023. — URL: https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/
fa18db17-9c68-471d-b4cd-08b7338908d0.
8. Dekker R., Bloemhof J. M., Mallidis I. Operations Research for Green Logistics — An Overview of Aspects,
Issues, Contributions and Challenges // European Journal of Operational Research. — 2012. — Vol. 219,
No. 3. — P. 671–679. — DOI: 10.1016/j.ejor.2011.11.010.
9. Bektaş T., Laporte G. The Pollution-Routing Problem // Transportation Research Part B: Methodological.
— 2011. — Vol. 45, No. 8. — P. 1232–1250. — DOI: 10.1016/j.trb.2011.02.004.
10. Macharis C., Bontekoning Y. M. Opportunities for OR in Intermodal Freight Transport Research: A Review
// European Journal of Operational Research. — 2004. — Vol. 153, No. 2. — P. 400–416. — DOI: 10.1016/
S0377-2217(03)00161-9.
11. Regmi M. B., Hanaoka S. Assessment of Intermodal Transport Corridors: Cases from North-East and
Central Asia // Research in Transportation Business & Management. — 2012. — Vol. 5. — P. 27–37. —
DOI: 10.1016/j.rtbm.2012.11.002.
12. Hanaoka S., Regmi M. B. Promoting Intermodal Freight Transport through the Development of Dry Ports
in Asia: An Environmental Perspective // IATSS Research. — 2011. — DOI: 10.1016/j.iatssr.2011.06.001.
13. Roso V., Woxenius J., Lumsden K. The Dry Port Concept: Connecting Container Seaports with the
Hinterland // Journal of Transport Geography. — 2009. — Vol. 17. — P. 338–345. — DOI: 10.1016/j.
jtrangeo.2008.10.008.
14. Harris I., Wang Y., Wang H. ICT in Multimodal Transport and Technological Trends: Unleashing Potential
for the Future // International Journal of Production Economics. — 2015. — Vol. 159. — P. 88–103. — DOI:
10.1016/j.ijpe.2014.09.005.
15. Pfoser S., Treiblmaier H., Schauer O. Critical Success Factors of Synchromodality: Results from a Case
Study and Literature Review // Transportation Research Procedia. — 2016. — Vol. 14. — P. 1463–1471.
— DOI: 10.1016/j.trpro.2016.05.220.
16. Karam A., Jensen A. J. K., Hussein M. Analysis of the Barriers to Multimodal Freight Transport and Their
Mitigation Strategies // European Transport Research Review. — 2023. — Vol. 15. — Article 43. — DOI:
10.1186/s12544-023-00614-0.
17. Zhang Y., Heinold A., Meisel F., Negenborn R. R., Atasoy B. Collaborative Planning for Intermodal Transport
with Eco-Label Preferences // Transportation Research Part D: Transport and Environment. — 2022. —
Vol. 112. — Article 103470. — DOI: 10.1016/j.trd.2022.103470.
18. Rotaris L., Tonelli S., Capoani L. Combined Transport: Cheaper and Greener // Research in Transportation
Business & Management. — 2022. — Vol. 43. — Article 100792. — DOI: 10.1016/j.rtbm.2022.100792.
19. Pfoser S. Developing User-Centered Measures to Increase the Share of Multimodal Freight Transport
// Research in Transportation Business & Management. — 2022. — Vol. 43. — Article 100729. — DOI:
10.1016/j.rtbm.2021.100729.
20. Bengue A. A., Alavi-Borazjani S. A., Chkoniya V., Cacho J. L., Fiore M. Prioritizing Criteria for Establishing
a Green Shipping Corridor: A Multi-Criteria Decision Analysis Approach // Sustainability. — 2024. — Vol.
16, No. 21. — Article 9563. — DOI: 10.3390/su16219563.
21. Hrušovský M., Demir E., Jammernegg W., Van Woensel T. Real-Time Disruption Management Approach
for Intermodal Freight Transportation // Journal of Cleaner Production. — 2021. — Vol. 280. — Article
124826. — DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.124826.
22. Mohri S. S., Thompson R. G. Designing Sustainable Intermodal Freight Transportation Networks Using a
Controlled Rail Tariff Discounting Policy // Transportation Research Part A: Policy and Practice. — 2022.
— Vol. 157. — P. 59–77. — DOI: 10.1016/j.tra.2022.01.012.
23. United Nations Centre for Trade Facilitation and Electronic Business (UN/CEFACT). Multimodal Transport
Reference Data Model and Digital Transport Documents [Electronic resource]. — UNECE. — URL: https://
unece.org/trade/uncefact/mainstandards.
24. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF–60-son Farmoni “2022–2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida” [Elektron resurs]. — URL: https://
lex.uz/docs/.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


