OLIY TA’LIM TIZIMIDA PROFESSOR-O‘QITUVCHILAR RESURSI TAQSIMOTI: TALABA-O‘QITUVCHI NISBATINING TOIFAVIY TAHLILI VA DIFFERENSIAL TARTIBGA SOLISH MASALALARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21966430Abstract
Maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida pedagogik resurs taqsimotining hozirgi holati milliy
reytingning talaba-o‘qituvchi nisbati (SFR) indikatori bo‘yicha e’lon qilingan rasmiy ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi.
Empirik baza milliy reytingda baholangan 172 oliy ta’lim tashkilotini (169 kuzatuv) qamrab oladi va tanlama emas,
populyatsiya hisoblanadi. Kruskal-Wallis testi to‘rt toifa (amaliy, tibbiyot, ijtimoiy-gumanitar, ijodiy-sport) o‘rtasidagi
farqlarning yuqori darajada ahamiyatli ekanini ko‘rsatdi (H=62,33; p<0,001; ε²=0,36), post-hoc taqqoslashlarda
barcha juftliklar ahamiyatli chiqdi. Tizim bo‘yicha tengsizlik ko‘rsatkichlari yuqori: Jini=0,410, variatsiya koeffitsiyenti
94,5%, D9/D1=5,79. Olingan natijalar asosida PF-58-son Farmon doirasidagi moliyalashtirish mexanizmi uchun
toifaviy differensial chegaralarning uch zonali modeli taklif etiladi.
Keywords
oliy ta’lim, talaba-o‘qituvchi nisbati, pedagogik resurs, milliy reyting, differensial tartibga solish, Jini koeffitsiyenti, Kruskal-Wallis testiReferences
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 10-apreldagi «Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar tizimini
takomillashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-58-son Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-
8129755
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 26-maydagi «Yangi avlod ilmiy kadrlarini tayyorlash
va attestatsiyadan o‘tkazish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida»gi PF-98-son Farmoni. https://lex.uz/docs/-
7594283
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 28-fevraldagi «Oliy ta’lim tashkilotlari milliy
reytingini yuritish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida»gi 3783-son qarori.
4. Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi. Oliy ta’lim tashkilotlari milliy reytingi: talaba-o‘qituvchi nisbati
indikatori natijalari (rasmiy tahliliy materiallar). - Toshkent, 2026.
5. Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. O‘zbekistonning 24 ta oliy ta’lim tashkiloti «THE Sustainability
Impact Ratings-2026» reytingida Top-1000 talik ro‘yxatga kirdi: rasmiy e’lon, 2026-yil 25-iyun. - gov.uz.
6. Salmi J. The Challenge of Establishing World-Class Universities. - Washington, DC: The World Bank,
2009.
7. Espeland W.N., Sauder M. Rankings and reactivity: how public measures recreate social worlds //
American Journal of Sociology. - 2007. - Vol. 113, No. 1. - P. 1-40.
8. Sauder M., Espeland W.N. The discipline of rankings: tight coupling and organizational change //
American Sociological Review. - 2009. - Vol. 74, No. 1. - P. 63-82.
9. Altbach P.G., Salmi J. (eds). The Road to Academic Excellence: The Making of World-Class Research
Universities. - Washington, DC: The World Bank, 2011.
10. Hazelkorn E. Rankings and the Reshaping of Higher Education: The Battle for World-Class Excellence.
- 2nd ed. - Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2015.
11. Salmi J., Saroyan A. League tables as policy instruments: uses and misuses // Higher Education
Management and Policy. - 2007. - Vol. 19, No. 2. - P. 24-62.
12. Marginson S. University rankings and social science // European Journal of Education. - 2014. - Vol.
49, No. 1. - P. 45-59.
13. DiMaggio P.J., Powell W.W. The iron cage revisited: institutional isomorphism and collective rationality
in organizational fields // American Sociological Review. - 1983. - Vol. 48, No. 2. - P. 147-160.
14. Anafinova S. The role of rankings in higher education policy: coercive and normative isomorphism
in Kazakhstani higher education // International Journal of Educational Development. - 2020. - Vol. 78. - Art.
102246.
15. Azimbayeva G. Comparing post-Soviet changes in higher education governance in Kazakhstan,
Russia, and Uzbekistan // Cogent Education. - 2017. - Vol. 4, No. 1. - Art. 1399968.
16. Krouglov A. Modernisation of higher education in Uzbekistan: transforming quality assurance system
and approaches // Society. Integration. Education: Proceedings of the International Scientific Conference. -
2022. - Vol. 1. - P. 148-156.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.



