TEXNOLOGIK AVLOD ALMASHINISHI SHAROITIDA ALOQA KORXONALARI TOVAR-MODDIY ZAXIRALARINING QADRSIZLANISHINI HISOBGA OLISH USLUBIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21972497Abstract
Maqolada texnologik avlodning almashinishi (3G tarmog‘ini berkitish, 4G ni kengaytirish
va 5G ni tijoriy ishga tushirish) natijasida funksional jihatdan qadrsizlangan telekommunikatsiya uskunalarini
buxgalteriya hisobida aks ettirish uslubiyatini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. BHXS 36 “Aktivlarning
qadrsizlanishi” talablariga mos holda aloqa sohasiga xos qadrsizlanish belgilarini aniqlash tizimi ishlab
chiqilgan hamda tovar-moddiy zaxiralarni realizatsiya qilishning sof qiymatigacha (NRV) arzonlashtirishning
tarmoq avlodi koeffitsiyenti (kₙ)ga asoslangan uslubiyati taklif etilgan. Mazkur koeffitsiyent 5G uskunalari uchun
0, 4G/LTE uskunalari uchun 0,15–0,30, 3G uskunalari uchun 0,50–0,80 hamda CDMA va boshqa eskirgan
avlod uskunalari uchun 0,80–0,90 oralig‘ida belgilanib, eskirish diskontini tizimli hisoblash imkonini beradi.
“O‘zbektelekom” aksiyadorlik kompaniyasining empirik ma’lumotlari asosida NRVni hisoblash, arzonlashtirishni
buxgalteriya o‘tkazmalarida aks ettirish hamda keyingi davrlarda uni tiklash tartibi amaliy misollarda yoritilgan
Keywords
tovar-moddiy zaxiralar, qadrsizlanish, BHXS 36, realizatsiya qilishning sof qiymati (NRV), tarmoq avlodi koeffitsiyenti, texnologik eskirish, 3G, 4G, 5G, aloqa korxonalari, arzonlashtirish, tiklashReferences
1. Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 13-apreldagi “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-404-son
Qonuni (yangi tahriri) // URL: https://lex.uz/acts/-2931253
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi “Moliyaviy hisobotning xalqaro
standartlariga oʻtish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-4611-son qarori // URL: https://lex.
uz/docs/-4746047
3. Buxgalteriya hisobining milliy standarti (4-son BHMS) “Tovar-moddiy zaxiralar”. Oʻzbekiston Respublikasi
moliya vazirining buyrugʻi, 30.06.2020 yilda ro‘yxatdan o‘tgan, ro‘yxat raqami 3259 // URL: https://lex.uz/docs/-
4890446
4. Buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-son BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya
hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi
tomonidan 2024-yil 27-dekabrda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3593 // URL: https://lex.uz/docs/-7282737
5. IAS 2 “Inventories” — Захиралар бўйича 2-сонли халқаро бухгалтерия ҳисоби стандарти. London:
IFRS Foundation, 2023.
6. IAS 36 “Impairment of Assets” — Активларнинг қадрсизланиши бўйича 36-сонли халқаро бухгалтерия
ҳисоби стандарти. London: IFRS Foundation, 2023.
7. IFRS 13 “Fair Value Measurement” — Ҳаққоний қийматни баҳолаш бўйича 13-сонли молиявий
ҳисоботнинг халқаро стандарти. London: IFRS Foundation, 2023.
8. Халқаро аудит стандарти (ХАС) 540 «Баҳоланган қийматлар, шу жумладан ҳаққоний қиймат
бўйича баҳоланган қийматлар ва тегишли очиб беришлар аудити». New York: IFAC, 2022.
9. Голубицкая, Е.А. (2006) Экономика связи. Москва: ИРИАС. — 488 с.
10. Кузовкова, Т.А., Володина, Е.Е. ва Кухаренко, Е.Г. (2017) Экономика отрасли инфокоммуникаций.
Москва: Горячая линия – Телеком. — 536 с.
11. Соколов, Я.В. (2010) Бухгалтерский учёт как сумма фактов хозяйственной жизни. Москва:
Магистр, ИНФРА-М. — 224 с.
12. Хендриксен, Э.С. ва Ван Бреда, М.Ф. (2000) Теория бухгалтерского учёта. Москва: Финансы и
статистика. — 576 с.
13. Нидлз, Б., Андерсон, Х. ва Колдуэлл, Д. (2004) Принципы бухгалтерского учёта. Москва: Финансы
и статистика. — 496 с.
14. Каримов, А.А., Исломов, Ф.Р. ва Авлоқулов, А.З. (2019) Бухгалтерия ҳисоби. Дарслик. Тошкент:
Иқтисод-молия. — 568 б.
15. Махсудов, Б.Ю. ва Шодиев, Э.Т. (2021) ‘Алоқа корхоналарида билвосита харажатларни
тақсимлашнинг услубий масалалари’, Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар, 5(3), б. 112–121.
16. Nulla, Y.M. (2014) ‘IFRS Adoption in Canadian Telecommunication Companies: An Empirical Study’,
International Journal of Accounting and Taxation, 2(2), pp. 53–66.
17. Karğın, S. (2013) ‘The Impact of IFRS on the Value Relevance of Accounting Information: Evidence
from Turkish Firms’, International Journal of Economics and Finance, 5(4), pp. 71–80.
18. GSMA Intelligence (2024) Global Mobile Trends 2025: 3G Sunsetting and the Path to 5G. London:
GSMA. — 96 p.
19. ITU & UNITAR (2024) The Global E-waste Monitor 2024. Geneva/Bonn: International Telecommunication
Union and United Nations Institute for Training and Research. — 148 p.
20. Boston Consulting Group (2023) Telecom Inventory and Network Asset Management: Unlocking
Hidden Value. Boston: BCG Publications.
21. Vodafone Group plc (2024) Annual Report 2024. Newbury: Vodafone Group. — 248 p.
22. «Ўзбектелеком» АК (2025) 2022–2025 йиллар учун йиллик молиявий ҳисоботлар. Тошкент:
uztelecom.uz (мурожаат санаси: 10.05.2026).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
