IJTIMOIY-IQTISODIY ADOLATNI TA’MINLASHDA SINERGETIK YONDASHUV: ZANJIRLI ADOLAT KONSEPSIYASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22046966Abstract
Maqolada ijtimoiy-iqtisodiy adolatni tadqiq etishga sinergetik yondashuvning nazariy va metodologik
imkoniyatlari asoslangan. Ijtimoiy-iqtisodiy adolat o‘zaro ta’sir qiluvchi iqtisodiy, ijtimoiy va institutsional munosabatlardan
tashkil topgan ochiq va murakkab tizim sifatida talqin qilingan. Sinergetikaning tizimlilik, nochiziqlik, o‘zaro bog‘liqlik,
qayta aloqa, o‘z-o‘zini tashkil etish va emerjentlik tamoyillari adolat munosabatlariga moslashtirilgan. Muallif tomonidan
“sinergetik adolat” va uning amal qilish mexanizmi sifatida “zanjirli adolat” tushunchalari taklif etilgan. Zanjirli adolat
mulk, imkoniyat, mehnat, taqsimot, ayirboshlash, soliq-byudjet, iste’mol, jamg‘arish va investitsiya munosabatlaridagi
adolatning o‘zaro ta’siri asosida umumiy ijtimoiy-iqtisodiy natija shakllanishini ifodalaydi. Adolatning bir bo‘g‘inidagi
institutsional nomutanosiblik keyingi bo‘g‘inlarga tarqalishi, aksincha, muvofiqlashtirilgan adolat mexanizmlari sinergetik
ijobiy natija keltirib chiqarishi asoslangan
Keywords
ijtimoiy-iqtisodiy adolat, sinergetika, sinergetik adolat, zanjirli adolat, murakkab iqtisodiy tizim, nochiziqlik, emerjentlik, adolat multiplikatori, institutsional mexanizm, farovonlikReferences
1. Haken H. Synergetics: An Introduction. Nonequilibrium Phase Transitions and Self-Organization in Physics,
Chemistry and Biology. – Berlin; Heidelberg: Springer-Verlag, 1977. – 328 p. – DOI: 10.1007/978-3-642-
96363-6. – URL: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-96363-6
2. Prigogine I. Time, Structure and Fluctuations: Nobel Lecture, 8 December 1977 [Elektron resurs] //
NobelPrize.org. – 1977. – URL: https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1977/prigogine/lecture/ –
Murojaat sanasi: 19.08.2026.
3. Arthur W. B. Complexity Economics: A Different Framework for Economic Thought [Elektron resurs]. –
Santa Fe, NM: Santa Fe Institute, 2013. – Working Paper No. 2013-04-012. – URL: https://www.santafe.
edu/research/results/working-papers/complexity-economics-a-different-framework-for-eco – Murojaat
sanasi: 19.08.2026. Santa Fe Institute ushbu ishni aynan 2013-04-012-sonli working paper sifatida beradi.
4. Hynes W., Lees M., Müller J. (eds.). Systemic Thinking for Policy Making: The Potential of Systems Analysis
for Addressing Global Policy Challenges in the 21st Century. – Paris: OECD Publishing, 2020. – 173 p. –
DOI: 10.1787/879c4f7a-en. – URL: https://doi.org/10.1787/879c4f7a-en
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF–21-son **“Mamlakat taraqqiyotining
2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi
bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”**gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi – LexUZ. – URL: https://lex.uz/docs/-8050769 – Murojaat sanasi: 19.08.2026. Ushbu Farmon
bilan 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan yangilangan “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi tasdiqlangan.
6. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Yangi tahrir. – 2023-yil 30-aprel // Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi – LexUZ. – URL: https://lex.uz/docs/-6445145 – Murojaat sanasi: 19.08.2026. Konstitutsiya
ijtimoiy davlat, mulk, mehnat, ta’lim, ijtimoiy ta’minot va boshqa fundamental munosabatlar bo‘yicha
maqolangizning huquqiy bazasiga mos keladi.
7. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ–637-son **“Ta’lim to‘g‘risida”**gi Qonuni //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi – LexUZ. – URL: https://lex.uz/docs/-5013007 – Murojaat sanasi:
19.08.2026.
8. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 20-oktabrdagi O‘RQ–642-son **“Aholi bandligi to‘g‘risida”**gi
Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi – LexUZ. – URL: https://lex.uz/docs/-5055690 – Murojaat
sanasi: 19.08.2026. Mazkur Qonunning amaldagi matnida keyingi, jumladan 2026-yildagi o‘zgartirishlar
ham aks etgan.
9. O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. – 2019-yil 30-dekabr // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi
– LexUZ. – URL: https://lex.uz/docs/-4674902 – Murojaat sanasi: 19.08.2026. Kodeks soliqlar va yig‘imlarni
belgilash, hisoblash va to‘lash bilan bog‘liq munosabatlarni tartibga soladi.
10. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 25-dekabrdagi O‘RQ–598-son **“Investitsiyalar va investitsiya
faoliyati to‘g‘risida”**gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi – LexUZ. – URL: https://lex.uz/
docs/-4664142 – Murojaat sanasi: 19.08.2026.
11. Rawls J. A Theory of Justice. Revised ed. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1999. Rawlsning
qayta ishlangan nashri Harvard University Press tomonidan 1999-yilda chop etilgan.
12. Sen A. The Idea of Justice. – Cambridge, MA: The Belknap Press of Harvard University Press, 2009. –
468 p. Senning mazkur asari adolatni real imkoniyatlar va amaliy natijalar nuqtayi nazaridan tahlil qilgani
sababli maqolangizning nazariy qismiga ayniqsa mos keladi.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
