HUDUDLARNING IQTISODIY RIVOJLANISHIDA ISTE’MOLCHILAR HUQUQLARINI HIMOYA QILISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22091462Abstract
Maqolada hududlarning barqaror iqtisodiy rivojlanishida iste’molchilar huquqlarini himoya
qilish mexanizmlarini takomillashtirish masalasi empirik ma’lumotlar asosida tadqiq etilgan. Tadqiqot
manbasi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish
qo‘mitasining Farg‘ona viloyati hududiy boshqarmasiga 2025-yil (n=4394) va 2026-yilning birinchi yarim yilligi
(n=2359) davomida kelib tushgan murojaatlarning to‘liq bazasi xizmat qildi. Razvedkaviy ma’lumotlar tahlili
(EDA), tavsifiy statistika (o‘rta arifmetik, dispersiya, standart og‘ish, o‘rtacha absolyut og‘ish, kvartillar va
protsentillar), asimmetriya (skewness) hamda kvartillararo kenglik (IQR) usuli orqali chetlashuvchi qiymatlarni
aniqlash metodlari qo‘llanildi. Natijalar murojaatlarning hududiy va tarmoq kesimidagi notekis taqsimotini, ko‘rib
chiqish muddatining kuchli o‘ng asimmetriyasini va elektron savdo (marketpleys) segmentidagi murojaatlar
ulushining ortib borayotganini ko‘rsatdi. Tadqiqot asosida hududiy darajada iste’molchilar huquqlarini himoya
qilish mexanizmlarini takomillashtirishga oid ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi
Keywords
iste’molchilar huquqlari, hududiy iqtisodiyot, murojaatlar tahlili, tavsifiy statistika, elektron savdo, marketpleys, chetlashuvchi qiymat (outlier), raqamli iqtisodiyot, institutsional mexanizmReferences
1. O‘zbekiston Respublikasining 1996-yil 26-apreldagi 221-I-son “Iste’molchilarning huquqlarini
himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni (amaldagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan) // Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi. LexUZ — 221-I-son Qonun (murojaat sanasi: 21.08.2026). Qonunning rasmiy
rekvizitlari 1996-yil 26-aprel va 221-I-son ekanligi LexUZda qayd etilgan.
2. O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 3-iyuldagi O‘RQ–850-son “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni
// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. LexUZ — O‘RQ–850-son Qonun (murojaat sanasi: 21.08.2026).
3. O‘zbekiston Respublikasining 2017-yil 11-sentabrdagi O‘RQ–445-son “Jismoniy va yuridik
shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartish va
qo‘shimchalar kiritish haqida”gi Qonuni (yangi tahrirdagi “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari
to‘g‘risida”gi Qonun) // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. LexUZ — O‘RQ–445-son Qonun (murojaat
sanasi: 21.08.2026). Mazkur Qonunning 28-moddasida ariza yoki shikoyat odatda 15 kun ichida,
qo‘shimcha o‘rganish talab etilganda esa bir oygacha ko‘rib chiqilishi belgilangan.
4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 1-maydagi 256-son “Tovar va moliya
bozorlarida monopoliyaga qarshi tartibga solishga doir normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash
to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. LexUZ — 256-son qaror (murojaat sanasi:
21.08.2026). Ushbu qaror raqamli platforma operatorlarining ustun mavqeyi va ustun muzokara kuchini
aniqlash tartibini ham qamrab oladi.
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 26-dekabrdagi 885-son “O‘zbekiston
Respublikasida elektron tijorat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. LexUZ — 885-son qaror (murojaat sanasi: 21.08.2026).
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-apreldagi 175-son “O‘zbekiston
Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi
qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. LexUZ — 175-son qaror (murojaat sanasi: 21.08.2026).
Qaror 2026-yil 17-apreldan kuchga kirgan.
7. O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish
qo‘mitasi. Rasmiy ma’lumotlar [Elektron resurs]. Raqobat qo‘mitasining rasmiy sayti (murojaat sanasi:
21.08.2026).
8. Akerlof G. A. The Market for “Lemons”: Quality Uncertainty and the Market Mechanism // The Quarterly
Journal of Economics. — 1970. — Vol. 84, No. 3. — P. 488–500. JSTOR manbasi. Bibliografik ma’lumotlarda
maqolaning 84-jild, 3-son, 488–500-betlarda chop etilgani tasdiqlanadi.
9. Williamson O. E. The Economic Institutions of Capitalism: Firms, Markets, Relational Contracting. —
New York: Free Press, 1985. Elektron nusxa (murojaat sanasi: 21.08.2026).
10. U.S. International Trade Administration. Uzbekistan — eCommerce // Country Commercial Guide
[Elektron resurs]. — 2025. U.S. International Trade Administration (murojaat sanasi: 21.08.2026).
Sahifaning amaldagi versiyasi 2025-yil 15-dekabrda yangilangan bo‘lib, unda 2024-yilda O‘zbekiston
elektron tijorat bozori 1,2 mlrd AQSH dollari yoki chakana savdoning 3,8 foizini tashkil etgani qayd etilgan.
11. Daminova N. B. Current State and Development Trends of the Electronic Commerce Market in the
Republic of Uzbekistan // European Journal of Economic Dynamics and Policy. — 2026. — Vol. 2, No.
4. — P. 184–192. Maqola sahifasi.
12. Tukey J. W. Exploratory Data Analysis. — Reading, MA: Addison-Wesley, 1977. Elektron nusxa (murojaat
sanasi: 21.08.2026).
13. Kerimova I., Ataniyazova Z. Determining the Critical Success Factors of E-commerce in Uzbekistan
// Journal of Eastern European and Central Asian Research (JEECAR). — 2024. — Vol. 11, No. 3. — P.
409–423. — DOI: 10.15549/jeecar.v11i3.1382. DOI / maqola sahifasi.
14. Babayev J. Safeguarding Consumer Rights in the Digital Age: Challenges and Strategies // Uzbek
Journal of Law and Digital Policy. — 2023. — Vol. 1, No. 1. — DOI: 10.59022/ujldp.70. Maqola sahifasi.
15. Saidova S. S. The Need to Strengthen the Regulatory Framework of Uzbekistan for Consumer Protection
in E-Commerce // The American Journal of Political Science, Law and Criminology. — 2021. — Vol. 3, No.
1. — P. 84–91. — DOI: 10.37547/tajpslc/Volume03Issue01-14. Maqola sahifasi.
16. Khakimov A. Legal Regulation of Big Data in E-Commerce in Uzbekistan: Current State and Development
Prospects // International Journal of Artificial Intelligence. — 2025. — Vol. 5, No. 6. — P. 279–295. Asosiy
jurnal sahifasi.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
