KICHIK VA O‘RTA BIZNES SUBYEKTLARIDA INTEGRALLASHGAN RISKKA YO‘NALTIRILGAN AUDIT MODELIDAN FOYDALANISH USLUBIYOTI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22091739Abstract
Maqolada kichik va o‘rta biznes subyektlari auditiga tavakkalchilikka asoslangan
yondashuvni takomillashtirish zarurati asoslab berilgan. Moliyaviy hisobotning sezilarli darajada buzilish
xavfini baholashga ta’sir ko‘rsatadigan kichik va o‘rta biznesning o‘ziga xos xususiyatlari aniqlandi: mulkdor
va rahbar vazifalarining birlashtirilishi, majburiyatlarning cheklangan taqsimlanishi, ichki nazoratning
yetarli darajada rasmiylashtirilmaganligi, alohida kontragentlar va moliyalashtirish manbalariga
qaramlik, shuningdek, rahbariyat tomonidan nazorat vositalarini chetlab o‘tish ehtimolining yuqoriligi.
Ajralmas riskni, nazorat vositalari riskini, moliyaviy hisobotning ehtimoliy soxtalashtirilishi indikatorlarini,
korxonaning hayotiy sikli bosqichini va faoliyatning uzluksizligi risklarini baholashni birlashtirgan auditning
integratsiyalashgan riskka yo‘naltirilgan modeli taklif etilgan. Modelni qo‘llashning bosqichma-bosqich
algoritmi ishlab chiqilgan bo‘lib, u tavakkalchilikni baholash natijalarini aniq auditorlik tartib-taomillariga
aylantirishni nazarda tutadi.
Keywords
kichik va o‘rta biznes, audit, auditorlik tavakkalchiligi, jiddiy buzib ko‘rsatish tavakkalchiligi, ichki nazorat, tavakkalchilik ko‘rsatkichlari, moliyaviy hisobotlarni soxtalashtirish, korxonaning hayotiy davri, professional mulohazaReferences
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-martdagi PF–50-son “Kichik va
o‘rta biznesning iqtisodiyotdagi o‘rnini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni
// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — 2025. — Kuchga kirgan sana: 25.03.2025.
LexUZ — PF–50-son Farmon
12. International Federation of Accountants (IFAC). Guide to Using International Standards on Auditing in the
Audits of Small- and Medium-Sized Entities. — 4th ed. — New York: IFAC, 2018. — ISBN 978-1-60815-353-4.
IFAC — SME Audit Guide
13. Bell T. B., Marrs F. O., Solomon I., Thomas H. Auditing Organizations Through a Strategic-Systems Lens:
The KPMG Business Measurement Process. — Montvale, NJ: KPMG Peat Marwick LLP, 1997. — 86 p.
14. Curtis E., Turley S. The Business Risk Audit: A Longitudinal Case Study of an Audit Engagement //
Accounting, Organizations and Society. — 2007. — Vol. 32, No. 4–5. — P. 439–461. — DOI: 10.1016/j.
aos.2006.09.004.
15. Knechel W. R. The Business Risk Audit: Origins, Obstacles and Opportunities // Accounting, Organizations
and Society. — 2007. — Vol. 32, No. 4–5. — P. 383–408. — DOI: 10.1016/j.aos.2006.09.005.
16. American Institute of Certified Public Accountants (AICPA), Auditing Standards Board. Statement
on Auditing Standards No. 47: Audit Risk and Materiality in Conducting an Audit. — New York: AICPA,
1983.
17. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 315 (Revised 2019):
Identifying and Assessing the Risks of Material Misstatement. — New York: IAASB, 2019.
IAASB — ISA 315 (Revised 2019)
18. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 300: Planning an Audit of
Financial Statements // 2025 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other
Assurance, and Related Services Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
19. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 320: Materiality in Planning
and Performing an Audit // 2025 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other
Assurance, and Related Services Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
20. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 500: Audit Evidence // 2025
Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other Assurance, and Related Services
Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
21. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 520: Analytical Procedures //
2025 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other Assurance, and Related
Services Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
22. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 530: Audit Sampling // 2025
Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other Assurance, and Related Services
Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
23. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 540 (Revised): Auditing
Accounting Estimates and Related Disclosures // 2025 Handbook of International Quality Management,
Auditing, Review, Other Assurance, and Related Services Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
24. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 570:
Going Concern // Handbook of International Quality Management, Auditing, Review,
Other Assurance, and Related Services Pronouncements. — New York: IAASB.
Eslatma: ISA 570 (Revised 2024) allaqachon e’lon qilingan, biroq u 2026-yil 15-dekabrda yoki undan
keyin boshlanadigan davrlar bo‘yicha moliyaviy hisobot auditlari uchun kuchga kiradi. Shu sababli
maqolangizda 2026-yil avgust holatiga uni amaldagi talab sifatida ko‘rsatish to‘g‘ri emas.
25. International Organization for Standardization (ISO). ISO 31000:2018. Risk
Management — Guidelines. — 2nd ed. — Geneva: ISO, 2018. — 16 p. ISO rasmiy
ma’lumotiga ko‘ra, 2018-yilgi nashr hozircha amalda; yangi tahriri ishlab chiqilmoqda.
ISO — ISO 31000:2018
26. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 330: The Auditor’s
Responses to Assessed Risks // 2025 Handbook of International Quality Management, Auditing,
Review, Other Assurance, and Related Services Pronouncements. — New York: IAASB, 2025.
IAASB — amaldagi standartlar va 2025 Handbook
27. Huang F., No W. G., Vasarhelyi M. A., Yan Z. Audit Data Analytics, Machine Learning, and Full Population
Testing // The Journal of Finance and Data Science. — 2022. — Vol. 8. — P. 138–144. — DOI: 10.1016/j.
jfds.2022.05.002.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


