YASHIL RAQAMLI INFRATUZILMA VA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA KONTENT TAQSIMLASH TIZIMLARINING BARQAROR IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI

Authors

  • Shaxlo Xujamatova

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22094401

Abstract

Mazkur tezisda yashil raqamli infratuzilma va sun’iy intellekt texnologiyalarini kontent taqsimlash
tarmoqlariga integratsiyalash orqali ularning barqaror iqtisodiy samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan.
Kontent yetkazib berish jarayonlarida energiya tejamkor ma’lumotlar markazlari, edge computing, intellektual
trafik boshqaruvi, adaptiv keshlash, resurslarni dinamik taqsimlash va real vaqt monitoringining o‘rni asoslangan.
Raqamli infratuzilmaning samaradorligini faqat texnik natijalar bilan emas, balki resurs sig‘imi, operatsion
barqarorlik, xizmat sifati, infratuzilmaning hayotiy sikli va umumiy iqtisodiy qiymat yaratish qobiliyati bilan
kompleks baholash zarurligi ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt asosidagi prognozlash va boshqaruv
mexanizmlarining energiya sarfi, tarmoq yuklamasi va xizmat ko‘rsatish jarayonlarini muvozanatlashtirishdagi
ahamiyati tahlil qilinib, yashil CDN infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha boshqaruv ustuvorliklari taklif etilgan.

Keywords

raqamli infratuzilma, sun’iy intellekt, kontent taqsimlash tarmog‘i, CDN, barqaror iqtisodiy rivojlanish, edge computing, energiya samaradorligi, yashil data-markaz, trafik boshqaruvi, adaptiv keshlash, resurs samaradorligi.

Author Biography

Shaxlo Xujamatova

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti,
“Axborot tizimlari va texnologiyalari” kafedrasi mustaqil izlanuvchisi

References

1. Verma D. C. Content Distribution Networks: An Engineering Approach. — Wiley, 2002. — 200 p.

2. Vakali A., Pallis G. Content Delivery Networks: Status and Trends // IEEE Internet Computing. — 2003. —

Vol. 7, No. 6. — P. 68–74. — DOI: 10.1109/MIC.2003.1250586.

3. Pallis G., Vakali A. Insight and Perspectives for Content Delivery Networks // Communications of the ACM.

— 2006. — Vol. 49, No. 1. — P. 101–106. — DOI: 10.1145/1107458.1107462.

4. Satyanarayanan M. The Emergence of Edge Computing // Computer. — 2017. — Vol. 50, No. 1. — P.

30–39. — DOI: 10.1109/MC.2017.9.

5. Satyanarayanan M., Bahl P., Cáceres R., Davies N. The Case for VM-Based Cloudlets in Mobile Computing

// IEEE Pervasive Computing. — 2009. — Vol. 8, No. 4. — P. 14–23.

6. Mao Y., You C., Zhang J., Huang K., Letaief K. B. A Survey on Mobile Edge Computing: The Communication

Perspective // IEEE Communications Surveys & Tutorials. — 2017. — Vol. 19, No. 4. — P. 2322–2358. —

DOI: 10.1109/COMST.2017.2745201.

7. Mathew V., Sitaraman R. K., Shenoy P. J. Energy-Aware Load Balancing in Content Delivery Networks

// Proceedings of IEEE INFOCOM 2012. — Orlando, FL: IEEE, 2012. — P. 954–962. — DOI: 10.1109/

INFCOM.2012.6195846.

8. Liao D., Sun G., Yang G., Chang V. Energy-Efficient Virtual Content Distribution Network Provisioning in

Cloud-Based Data Centers // Future Generation Computer Systems. — 2018. — Vol. 83. — P. 347–357.

— DOI: 10.1016/j.future.2018.01.057.

9. Passarella A. A Survey on Content-Centric Technologies for the Current Internet: CDN and P2P Solutions //

Computer Communications. — 2012. — Vol. 35, No. 1. — P. 1–32. — DOI: 10.1016/j.comcom.2011.10.005.

10. International Telecommunication Union. ITU-T Recommendation L.1300: Best Practices for Green Data

Centres. — Geneva: ITU, 2014. — URL: https://handle.itu.int/11.1002/1000/12204 (murojaat sanasi:

24.08.2026).

11. International Telecommunication Union. ITU-T Recommendation L.1304: Procurement Criteria for

Sustainable Data Centres. — Geneva: ITU, 2020. — URL: https://handle.itu.int/11.1002/1000/14565

(murojaat sanasi: 24.08.2026).

12. International Telecommunication Union; World Bank. Green Data Centers: Towards a Sustainable

Digital Transformation: A Practitioner’s Guide. — Geneva; Washington, D.C.: ITU; World Bank, 2023.

— DOI: 10.1596/40696. — URL: https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/

documentdetail/099112923171023760 (murojaat sanasi: 24.08.2026).

13. International Energy Agency. Data Centres and Data Transmission Networks // Tracking Clean Energy

Progress 2023. — Paris: IEA, 2023. — URL: https://www.iea.org/energy-system/buildings/data-centresand-

data-transmission-networks (murojaat sanasi: 24.08.2026).

14. Nygren E., Sitaraman R. K., Sun J. The Akamai Network: A Platform for High-Performance Internet

Applications // ACM SIGOPS Operating Systems Review. — 2010. — Vol. 44, No. 3. — P. 2–19. — DOI:

10.1145/1842733.1842736.

15. Fortino G., Palau C. E., eds. Next Generation Content Delivery Infrastructures: Emerging Paradigms and

Technologies. — Hershey, PA: IGI Global, 2012. — 334 p. — DOI: 10.4018/978-1-4666-1794-0.

16. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. — 4th ed. — Pearson, 2021. — 1136 p. —

ISBN 978-0-13-467193-2.

17. Agrawal A., Gans J., Goldfarb A. Prediction Machines: The Simple Economics of Artificial Intelligence. —

Boston, MA: Harvard Business Review Press, 2018. — 272 p. — ISBN 978-1-63369-567-2.

18. United Nations General Assembly. Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development:

Resolution A/RES/70/1. — New York: United Nations, 2015. — URL: https://docs.un.org/A/RES/70/1

(murojaat sanasi: 24.08.2026).

Downloads

Published

2026-08-12

How to Cite

Xujamatova , S. (2026). YASHIL RAQAMLI INFRATUZILMA VA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA KONTENT TAQSIMLASH TIZIMLARINING BARQAROR IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4, 270–274. https://doi.org/10.5281/zenodo.22094401
Vol. 4 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali Konferensiya 4-maxsus son