KICHIK BIZNESDA BANDLIKNI OSHIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNI TIZIMLASHTIRISH VA BAHOLASHNING EKONOMETRIK YONDASHUVLARI

Authors

  • Farrux Turdiqulov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22209398

Abstract

Maqolada kichik biznes subyektlarida bandlikni oshirishga ta’sir etuvchi omillarni tizimli
tartibga solish hamda ularni baholashning ekonometrik yondashuvlarini tanlash va asoslash masalalari
yoritilgan. Tadqiqotning maqsadi – bandlikka ta’sir etuvchi ko‘p sonli va turlicha tabiatga ega omillarni yagona
tizimga keltirish hamda ularni miqdoriy baholash uchun eng maqbul ekonometrik vositalarni ilmiy jihatdan
tanlashdan iborat. Tadqiqot usullari sifatida qiyosiy-tahliliy usul, ekspert baholash, shuningdek, dinamik tahlil,
korrelyatsion-regression tahlil, bosh komponentalar tahlili (PCA), panel ma’lumotlar regressiyasi (Fixed/
Random Effects), Logit/Probit modellari va Difference-in-Differences kabi ekonometrik metodlarning qiyosiy
kontent-tahlili qo‘llanilgan. Tadqiqot natijasida bandlikka ta’sir etuvchi omillar sakkiz funksional guruhga
(iqtisodiy, institutsional, demografik, hududiy, moliyaviy, innovatsion, raqamli, tashqi iqtisodiy) tizimlashtirilgan,
o‘nta asosiy ekonometrik metodning afzalliklari va cheklovlari mezonlar bo‘yicha qiyoslangan hamda
ularning tadqiqot maqsadiga mosligi besh balli shkalada baholangan. Baholash natijasida hududiy panel
tadqiqoti uchun Fixed Effects modeli eng maqbul asosiy vosita, ko‘p omilli regressiya, PCA va Difference-in-
Differences esa uni to‘ldiruvchi vositalar sifatida asoslangan. Tadqiqot natijalaridan hududiy bandlik siyosatini
ishlab chiqishda, statistika idoralari va ilmiy-tadqiqot muassasalarining amaliy tahliliy faoliyatida foydalanish
mumkin.

Keywords

kichik biznes, bandlik omillari, ekonometrik metod, panel regressiya, Fixed Effects, omillarni tizimlashtirish, sababiy tahlil, hududiy tahlil

Author Biography

Farrux Turdiqulov

Oriental universiteti katta o‘qituvchisi.


References

  1. 1.1. Acs Z. J., Estrin S., Mickiewicz T., Szerb L. Entrepreneurship, Institutional Economics, and Economic
  2. 2.Growth: An Ecosystem Perspective // Small Business Economics. – 2018. – Vol. 51. – P. 501–514. DOI:
  3. 3.https://doi.org/10.1007/s11187-018-0013-9
  4. 4.2. Arzikulov O. Kichik va o‘rta biznesning YaIM, bandlik, eksport ko‘rsatkichlarini ekonometrik modellashtirish.
  5. 5.DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.15397671
  6. 6.3. Ayyagari M., Demirgüç-Kunt A., Maksimovic V. Who Creates Jobs in Developing Countries? // Small
  7. 7.Business Economics. – 2014. – Vol. 43. – № 1. – P. 75–99. DOI: https://doi.org/10.1007/s11187-014-
  8. 8.9549-5
  9. 9.4. Beck T., Demirgüç-Kunt A., Levine R. SMEs, Growth, and Poverty: Cross-Country Evidence. – NBER
  10. 10.Working Paper № 11224. – 2005. DOI: https://doi.org/10.3386/w11224
  11. 11.5. Davis S. J., Haltiwanger J., Schuh S. Small Business and Job Creation: Dissecting the Myth and
  12. 12.Reassessing the Facts. – NBER Working Paper № 4492. – 1993. DOI: https://doi.org/10.3386/w4492
  13. 13.6. Fouejieu A., Sydorenko T., Nguyen A. Unlocking Access to Finance for SMEs: A Cross-Country Analysis. –
  14. 14.IMF Working Paper № 20/55. – 2020. DOI: https://doi.org/10.5089/9781513536156.001
  15. 15.7. G‘afurov U. V. Kichik biznesni davlat tomonidan tartibga solishning iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish:
  16. 16.iqtisodiyot fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2017. – 68 b.
  17. 17.8. Global Entrepreneurship Monitor. GEM Methodology: Adult Population Survey and National Expert Survey
  18. 18.[Elektron resurs]. – URL: https://www.gemconsortium.org/wiki/1599 (murojaat qilingan sana: 2026-yil
  19. 19.20-avgust).
  20. 20.9. Haltiwanger J. C., Jarmin R. S., Miranda J. Who Creates Jobs? Small versus Large versus Young //
  21. 21.Review of Economics and Statistics. – 2013. – Vol. 95. – № 2. – P. 347–361. DOI: https://doi.org/10.1162/
  22. 22.REST_a_00288
  23. 23.10. International Labour Organization (ILO). Employment Diagnostic Analysis: A Methodological Guide [Elektron
  24. 24.resurs]. – Geneva: International Labour Office. – URL: https://www.ilo.org/publications/employmentdiagnostic-
  25. 25.analysis-methodological-guide (murojaat qilingan sana: 2026-yil 20-avgust).
  26. 26.11. Isakjanova S. Yoshlar demografiyasi, tadbirkorlik va bandlik ko‘rsatkichlari statistikasi. DOI: https://doi.
  27. 27.org/10.54613/ku.v17i.1543
  28. 28.12. Kurbonov J. Kichik biznes rivojlanishiga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar. DOI: https://doi.org/10.55439/
  29. 29.GED/vol1_iss11-12/a218
  30. 30.13. Kuziyeva G. R. Innovatsiya va raqamlashtirishning kichik biznesdagi ishchi kuchi samaradorligiga ta’siri.
  31. 31.DOI: https://doi.org/10.55439/lehc/vol3iss4/a134
  32. 32.14. OECD. Data and Methods for Entrepreneurial Ecosystem Diagnostics. – Paris: OECD Publishing, 2025.
  33. 33.DOI: https://doi.org/10.1787/5173f4a2-en
  34. 34.15. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Kichik tadbirkorlik subyektlarida band bo‘lganlar
  35. 35.soni [Elektron resurs]. – Ma’lumotlar to‘plami 2026-yil 20-iyulda yangilangan. – URL: https://siat.stat.uz/
  36. 36.data/425/ (murojaat qilingan sana: 2026-yil 20-iyul).
  37. 37.16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kichik biznesni rivojlantirishni moliyaviy va institutsional qo‘llabquvvatlash
  38. 38.chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi 2023-yil 14-sentabrdagi PQ-306-son qarori // Lex.uz [Elektron
  39. 39.resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-6609110
  40. 40.17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kichik va o‘rta biznesning iqtisodiyotdagi o‘rnini oshirish choratadbirlari
  41. 41.to‘g‘risida” gi 2025-yil 19-martdagi PF-50-son Farmoni // Lex.uz [Elektron resurs]. – URL: https://
  42. 42.lex.uz/docs/-7444738
  43. 43.18. Salaev S. K. Kichik biznes rivojlanish tendensiyalarini modellashtirish va bashoratlash // Moliya va bank
  44. 44.ishi jurnali. – 2022. – URL: https://finance.tsue.uz/index.php/afa/article/view/586
  45. 45.19. Storey D. J. Understanding the Small Business Sector. – London: Routledge, 1994. – 355 p.
  46. 46.20. Thurik A. R., Carree M. A., van Stel A., Audretsch D. B. Does Self-Employment Reduce Unemployment?
  47. 47.// Journal of Business Venturing. – 2008. – Vol. 23. – № 6. – P. 673–686. DOI: https://doi.org/10.1016/j.
  48. 48.jbusvent.2008.01.007
  49. 49.21. UNDP. Small Business, Big Impact: Impact Measurement and Management for MSMEs [Elektron resurs]. –
  50. 50.URL: https://www.undp.org/latin-america/publications/small-business-big-impact (murojaat qilingan sana:
  51. 51.2026-yil 20-avgust).
  52. 52.22. World Bank. Jobs Diagnostics: Tools and Business Dynamics Tool [Elektron resurs]. – Washington, D.C.:
  53. 53.World Bank Group. – URL: https://datatopics.worldbank.org/jobsdiagnostics/jobs-tools.html (murojaat
  54. 54.qilingan sana: 2026-yil 20-avgust).
  55. 55.23. Xoliyorova Sh. Kichik biznesda ayollar barqaror bandligiga ta’sir qiluvchi omillar. DOI: https://doi.
  56. 56.org/10.5281/zenodo.16927741
  57. 57.24. Yuldashev F. N. Kichik biznesda axborot tizimlaridan foydalanish va xodimlar faoliyati samaradorligi. DOI:
  58. 58.https://doi.org/10.55439/GED/vol1_iss10/a99

Downloads

Published

2026-08-01

How to Cite

Turdiqulov , F. (2026). KICHIK BIZNESDA BANDLIKNI OSHIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNI TIZIMLASHTIRISH VA BAHOLASHNING EKONOMETRIK YONDASHUVLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(8), 607–615. https://doi.org/10.5281/zenodo.22209398
Vol. 4 No. 8 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 8-son