KICHIK BIZNESDA BANDLIKNI OSHIRISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNI TIZIMLASHTIRISH VA BAHOLASHNING EKONOMETRIK YONDASHUVLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22209398Abstract
Maqolada kichik biznes subyektlarida bandlikni oshirishga ta’sir etuvchi omillarni tizimli
tartibga solish hamda ularni baholashning ekonometrik yondashuvlarini tanlash va asoslash masalalari
yoritilgan. Tadqiqotning maqsadi – bandlikka ta’sir etuvchi ko‘p sonli va turlicha tabiatga ega omillarni yagona
tizimga keltirish hamda ularni miqdoriy baholash uchun eng maqbul ekonometrik vositalarni ilmiy jihatdan
tanlashdan iborat. Tadqiqot usullari sifatida qiyosiy-tahliliy usul, ekspert baholash, shuningdek, dinamik tahlil,
korrelyatsion-regression tahlil, bosh komponentalar tahlili (PCA), panel ma’lumotlar regressiyasi (Fixed/
Random Effects), Logit/Probit modellari va Difference-in-Differences kabi ekonometrik metodlarning qiyosiy
kontent-tahlili qo‘llanilgan. Tadqiqot natijasida bandlikka ta’sir etuvchi omillar sakkiz funksional guruhga
(iqtisodiy, institutsional, demografik, hududiy, moliyaviy, innovatsion, raqamli, tashqi iqtisodiy) tizimlashtirilgan,
o‘nta asosiy ekonometrik metodning afzalliklari va cheklovlari mezonlar bo‘yicha qiyoslangan hamda
ularning tadqiqot maqsadiga mosligi besh balli shkalada baholangan. Baholash natijasida hududiy panel
tadqiqoti uchun Fixed Effects modeli eng maqbul asosiy vosita, ko‘p omilli regressiya, PCA va Difference-in-
Differences esa uni to‘ldiruvchi vositalar sifatida asoslangan. Tadqiqot natijalaridan hududiy bandlik siyosatini
ishlab chiqishda, statistika idoralari va ilmiy-tadqiqot muassasalarining amaliy tahliliy faoliyatida foydalanish
mumkin.
Keywords
kichik biznes, bandlik omillari, ekonometrik metod, panel regressiya, Fixed Effects, omillarni tizimlashtirish, sababiy tahlil, hududiy tahlilReferences
- 1.1. Acs Z. J., Estrin S., Mickiewicz T., Szerb L. Entrepreneurship, Institutional Economics, and Economic
- 2.Growth: An Ecosystem Perspective // Small Business Economics. – 2018. – Vol. 51. – P. 501–514. DOI:
- 3.https://doi.org/10.1007/s11187-018-0013-9
- 4.2. Arzikulov O. Kichik va o‘rta biznesning YaIM, bandlik, eksport ko‘rsatkichlarini ekonometrik modellashtirish.
- 5.DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.15397671
- 6.3. Ayyagari M., Demirgüç-Kunt A., Maksimovic V. Who Creates Jobs in Developing Countries? // Small
- 7.Business Economics. – 2014. – Vol. 43. – № 1. – P. 75–99. DOI: https://doi.org/10.1007/s11187-014-
- 8.9549-5
- 9.4. Beck T., Demirgüç-Kunt A., Levine R. SMEs, Growth, and Poverty: Cross-Country Evidence. – NBER
- 10.Working Paper № 11224. – 2005. DOI: https://doi.org/10.3386/w11224
- 11.5. Davis S. J., Haltiwanger J., Schuh S. Small Business and Job Creation: Dissecting the Myth and
- 12.Reassessing the Facts. – NBER Working Paper № 4492. – 1993. DOI: https://doi.org/10.3386/w4492
- 13.6. Fouejieu A., Sydorenko T., Nguyen A. Unlocking Access to Finance for SMEs: A Cross-Country Analysis. –
- 14.IMF Working Paper № 20/55. – 2020. DOI: https://doi.org/10.5089/9781513536156.001
- 15.7. G‘afurov U. V. Kichik biznesni davlat tomonidan tartibga solishning iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish:
- 16.iqtisodiyot fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2017. – 68 b.
- 17.8. Global Entrepreneurship Monitor. GEM Methodology: Adult Population Survey and National Expert Survey
- 18.[Elektron resurs]. – URL: https://www.gemconsortium.org/wiki/1599 (murojaat qilingan sana: 2026-yil
- 19.20-avgust).
- 20.9. Haltiwanger J. C., Jarmin R. S., Miranda J. Who Creates Jobs? Small versus Large versus Young //
- 21.Review of Economics and Statistics. – 2013. – Vol. 95. – № 2. – P. 347–361. DOI: https://doi.org/10.1162/
- 22.REST_a_00288
- 23.10. International Labour Organization (ILO). Employment Diagnostic Analysis: A Methodological Guide [Elektron
- 24.resurs]. – Geneva: International Labour Office. – URL: https://www.ilo.org/publications/employmentdiagnostic-
- 25.analysis-methodological-guide (murojaat qilingan sana: 2026-yil 20-avgust).
- 26.11. Isakjanova S. Yoshlar demografiyasi, tadbirkorlik va bandlik ko‘rsatkichlari statistikasi. DOI: https://doi.
- 27.org/10.54613/ku.v17i.1543
- 28.12. Kurbonov J. Kichik biznes rivojlanishiga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar. DOI: https://doi.org/10.55439/
- 29.GED/vol1_iss11-12/a218
- 30.13. Kuziyeva G. R. Innovatsiya va raqamlashtirishning kichik biznesdagi ishchi kuchi samaradorligiga ta’siri.
- 31.DOI: https://doi.org/10.55439/lehc/vol3iss4/a134
- 32.14. OECD. Data and Methods for Entrepreneurial Ecosystem Diagnostics. – Paris: OECD Publishing, 2025.
- 33.DOI: https://doi.org/10.1787/5173f4a2-en
- 34.15. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Kichik tadbirkorlik subyektlarida band bo‘lganlar
- 35.soni [Elektron resurs]. – Ma’lumotlar to‘plami 2026-yil 20-iyulda yangilangan. – URL: https://siat.stat.uz/
- 36.data/425/ (murojaat qilingan sana: 2026-yil 20-iyul).
- 37.16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kichik biznesni rivojlantirishni moliyaviy va institutsional qo‘llabquvvatlash
- 38.chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi 2023-yil 14-sentabrdagi PQ-306-son qarori // Lex.uz [Elektron
- 39.resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-6609110
- 40.17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kichik va o‘rta biznesning iqtisodiyotdagi o‘rnini oshirish choratadbirlari
- 41.to‘g‘risida” gi 2025-yil 19-martdagi PF-50-son Farmoni // Lex.uz [Elektron resurs]. – URL: https://
- 42.lex.uz/docs/-7444738
- 43.18. Salaev S. K. Kichik biznes rivojlanish tendensiyalarini modellashtirish va bashoratlash // Moliya va bank
- 44.ishi jurnali. – 2022. – URL: https://finance.tsue.uz/index.php/afa/article/view/586
- 45.19. Storey D. J. Understanding the Small Business Sector. – London: Routledge, 1994. – 355 p.
- 46.20. Thurik A. R., Carree M. A., van Stel A., Audretsch D. B. Does Self-Employment Reduce Unemployment?
- 47.// Journal of Business Venturing. – 2008. – Vol. 23. – № 6. – P. 673–686. DOI: https://doi.org/10.1016/j.
- 48.jbusvent.2008.01.007
- 49.21. UNDP. Small Business, Big Impact: Impact Measurement and Management for MSMEs [Elektron resurs]. –
- 50.URL: https://www.undp.org/latin-america/publications/small-business-big-impact (murojaat qilingan sana:
- 51.2026-yil 20-avgust).
- 52.22. World Bank. Jobs Diagnostics: Tools and Business Dynamics Tool [Elektron resurs]. – Washington, D.C.:
- 53.World Bank Group. – URL: https://datatopics.worldbank.org/jobsdiagnostics/jobs-tools.html (murojaat
- 54.qilingan sana: 2026-yil 20-avgust).
- 55.23. Xoliyorova Sh. Kichik biznesda ayollar barqaror bandligiga ta’sir qiluvchi omillar. DOI: https://doi.
- 56.org/10.5281/zenodo.16927741
- 57.24. Yuldashev F. N. Kichik biznesda axborot tizimlaridan foydalanish va xodimlar faoliyati samaradorligi. DOI:
- 58.https://doi.org/10.55439/GED/vol1_iss10/a99
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


