RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARI VA BIZNESNI RAQAMLASHTIRISH: MOLIYAVIY INKLYUZIYA, YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISH VA SOLIQ TUSHUMLARI (XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON UCHUN TAVSIYALAR)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22248118Abstract
Mazkur tadqiqotda raqamli to‘lov tizimlari va biznesni raqamlashtirishning moliyaviy qamrovni
kengaytirish, yashirin iqtisodiyotni qisqartirish hamda soliq tushumlarini oshirishga ta’siri rivojlanayotgan mamlakatlar
tajribasi misolida o‘rganilgan. Sifatli qiyosiy keys-tahlil (comparative case study) metodologiyasiga tayangan holda Braziliya
(PIX), Hindiston (UPI), Keniya (M-Pesa) va Peru (BIM) tajribalari, shuningdek, BIS va IMFning empirik ma’lumotlari
umumlashtirilgan. Tadqiqot natijalari Markaziy bank shafeligida faoliyat yurituvchi bepul va o‘zaro moslashuvchan
(interoperabel) tezkor to‘lov platformalari moliyaviy qamrovni qisqa muddatda kengaytirish hamda naqd pulga bo‘lgan
ehtiyojni sezilarli darajada kamaytirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi. Shuningdek, biznesni raqamlashtirish va GovTech
yechimlarining uyg‘unligi soliq intizomini yaxshilash (compliance channel) orqali soliq tushumlarining YAIMdagi ulushini
oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, xizmat ko‘rsatish sohasida soliq tushumlarining o‘sishida daromadlarni
legallashtirish jarayonlarining muhim o‘rin tutishi qayd etilgan. Tadqiqot yakunida O‘zbekiston iqtisodiyotida milliy to‘lov
infratuzilmasini rivojlantirish, raqamli to‘lovlardan foydalanishni kengaytirish va soliq intizomiga rioya qilish bilan bog‘liq
xarajatlarni qisqartirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Keywords
raqamli to‘lov tizimlari, PIX, moliyaviy inklyuziya, yashirin iqtisodiyot, soliq intizomi, GovTech, to‘lov infratuzilmasi, O‘zbekiston iqtisodiyotiReferences
1. Aguilar A., Frost J., Guerra R., Kamin S., Tombini A. Digital payments, informality and economic growth //
BIS Working Papers. — 2024. — No. 1196. — 28 p.
2. Aurazo J., Gasmi F. Digital payment systems in emerging economies: Lessons from Kenya, India, Brazil,
and Peru // TSE Working Papers. — 2024. — No. 1572. — 24 p.
3. Nose M., Pierri N., Honda J. Leveraging Digital Technologies in Boosting Tax Collection // IMF Working
Paper. — 2025. — No. WP/25/89. — 28 p.
4. Schapiro M.G., Mouallem P.S.B., Dantas E.G. PIX: explaining a state-owned Fintech // Brazilian Journal of
Political Economy. — 2023. — Vol. 43, No. 4. — P. 874–892.
5. Bank for International Settlements (BIS). Annual Economic Report 2024. — Basel: Bank for International
Settlements, 2024.
6. International Monetary Fund (IMF). Digitalization and Taxation: Opportunities and Challenges. —
Washington, DC: International Monetary Fund, 2024.
7. World Bank. The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in
the Age of COVID-19. — Washington, DC: World Bank, 2022.
8. World Bank. Digital Economy for Africa (DE4A): Country Diagnostic and Digital Transformation Framework.
— Washington, DC: World Bank, 2024.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.



