CHAKANA SAVDODA NARX SHAKLLANISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI

Authors

  • Anvar Xabibullayev

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22248771

Abstract

Tadqiqotda chakana savdoda narx shakllanish mexanizmlarini takomillashtirishning
zamonaviy yondashuvlari tizimli ravishda tahlil qilindi. Xarajat, raqobat, iste’molchi qiymati, dinamik va algoritmik
narxlash modellari qiyoslandi, ularning qo‘llanish shartlari, axborot talablari va xatarlari aniqlandi. Narx
shakllantirish ma’lumotlar bazasi, narx qoidalari, operatsion qarorlar va monitoringdan iborat yaxlit jarayon
sifatida asoslandi. Raqamli vositalarning samarasi ma’lumotlar sifati va huquqiy muvofiqlikka bog‘liqligi ko‘rsatildi.
Natijalar kategoriyalar bo‘yicha tabaqalashtirilgan narx siyosati, muntazam raqobatchilar monitoringi va
avtomatik narx algoritmlarini ichki nazorat asosida qo‘llash chakana savdo samaradorligini oshirganini ko‘rsatdi.
Shuningdek, narx siyosati yetukligini davriy baholash boshqaruv qarorlarini izchil takomillashtirishga xizmat qilgani
qayd etildi. Ochiq sodiqlik dasturlari iste’molchi ishonchini saqlashning maqbul vositasi sifatida baholandi.

Keywords

chakana savdo, narx shakllanishi, dinamik narxlash, algoritmik narxlash, narx siyosati, raqobat, iste’molchi qiymati, monitoring.

Author Biography

Anvar Xabibullayev

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti katta o‘qituvchisi, PhD

References

  1. 1.1. O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 3-iyuldagi “Raqobat toʻgʻrisida”gi O‘RQ-850-son Qonuni // URL:
  2. 2.https://lex.uz/uz/docs/-6518381
  3. 3.2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 29-dekabrdagi “Narxlari davlat tomonidan
  4. 4.tartibga solinishi lozim boʻlgan tovarlar narxlarining (tariflarining) shakllanishi hamda qoʻllanilishini yanada
  5. 5.takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 722-son qarori // URL: https://lex.uz/uz/docs/-6770769
  6. 6.3. O‘zbekiston Respublikasi Milliy tatistika qo‘mitasi. Chakana savdo va xizmatlar bo‘yicha rasmiy statistik
  7. 7.ma’lumotlar. https://stat.uz/
  8. 8.4. Nakamura E., Steinsson J. Five Facts about Prices: A Reevaluation of Menu Cost Models // The Quarterly
  9. 9.Journal of Economics. - 2008. - Vol. 123, No. 4. - P. 1415-1464. https://doi.org/10.1162/qjec.2008.123.4.1415
  10. 10.5. Thaler R. Mental Accounting and Consumer Choice // Marketing Science. - 1985. - Vol. 4, No. 3. - P. 199-
  11. 11.214. https://doi.org/10.1287/mksc.4.3.199
  12. 12.6. Kahneman D., Knetsch J. L., Thaler R. Fairness as a Constraint on Profit Seeking: Entitlements in the
  13. 13.Market // The American Economic Review. - 1986. - Vol. 76, No. 4. - P. 728-741. https://www.jstor.org/
  14. 14.stable/1806070
  15. 15.7. Hoch S. J., Drèze X., Purk M. E. EDLP, Hi-Lo, and Margin Arithmetic // Journal of Marketing. - 1994. - Vol.
  16. 16.58, No. 4. - P. 16-27. https://doi.org/10.1177/002224299405800402
  17. 17.8. Elmaghraby W., Keskinocak P. Dynamic Pricing in the Presence of Inventory Considerations: Research
  18. 18.Overview, Current Practices, and Future Directions // Management Science. - 2003. - Vol. 49, No. 10. - P.
  19. 19.1287-1309. https://doi.org/10.1287/mnsc.49.10.1287.17315
  20. 20.9. Bitran G., Caldentey R. An Overview of Pricing Models for Revenue Management // Manufacturing & Service
  21. 21.Operations Management. - 2003. - Vol. 5, No. 3. - P. 203-229. https://doi.org/10.1287/msom.5.3.203.16031
  22. 22.10. Talluri K. T., van Ryzin G. J. The Theory and Practice of Revenue Management. - New York: Springer,
  23. 23.2004. https://doi.org/10.1007/b139000
  24. 24.11. Ferreira K. J., Lee B. H. A., Simchi-Levi D. Analytics for an Online Retailer: Demand Forecasting and Price
  25. 25.Optimization // Manufacturing & Service Operations Management. - 2016. - Vol. 18, No. 1. - P. 69-88.
  26. 26.https://doi.org/10.1287/msom.2015.0561
  27. 27.12. Fisher M., Gallino S., Li J. Competition-Based Dynamic Pricing in Online Retailing: A Methodology
  28. 28.Validated with Field Experiments // Management Science. - 2018. - Vol. 64, No. 6. - P. 2496-2514. https://
  29. 29.doi.org/10.1287/mnsc.2017.2753
  30. 30.13. Cavallo A., Rigobon R. The Billion Prices Project: Using Online Prices for Measurement and Research //
  31. 31.Journal of Economic Perspectives. - 2016. - Vol. 30, No. 2. - P. 151-178. https://doi.org/10.1257/jep.30.2.151
  32. 32.14. Cavallo A. More Amazon Effects: Online Competition and Pricing Behaviors // NBER Working Paper. -
  33. 33.2018. - No. 25138. https://www.nber.org/papers/w25138
  34. 34.15. Chen L., Mislove A., Wilson C. An Empirical Analysis of Algorithmic Pricing on Amazon Marketplace //
  35. 35.Proceedings of the 25th International Conference on World Wide Web. - 2016. - P. 1339-1349. https://doi.
  36. 36.org/10.1145/2872427.2883089
  37. 37.16. Calvano E., Calzolari G., Denicolò V., Pastorello S. Artificial Intelligence, Algorithmic Pricing, and Collusion
  38. 38.// The American Economic Review. - 2020. - Vol. 110, No. 10. - P. 3267-3297. https://doi.org/10.1257/
  39. 39.aer.20190623
  40. 40.17. OECD. Personalised Pricing in the Digital Era. OECD Roundtables on Competition Policy Papers, No. 222.
  41. 41.- Paris: OECD Publishing, 2018. https://doi.org/10.1787/db4d9c9c-en
  42. 42.18. OECD, JRC. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. - Paris:
  43. 43.OECD Publishing, 2008. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en

Downloads

Published

2026-08-01

How to Cite

Xabibullayev , A. (2026). CHAKANA SAVDODA NARX SHAKLLANISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(8), 713–718. https://doi.org/10.5281/zenodo.22248771
Vol. 4 No. 8 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 8-son