TEMIR YO‘L SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING XORIJIY TAJRIBASI

Abstract

Temir yo‘l yo‘lovchi tashish korxonalari samaradorligini oshirish bo‘yicha xorijiy tajribani
mamlakatlar kesimida emas, balki zararsizlik chegarasining mezon parametrlariga ta’sir etuvchi kanallar
bo‘yicha tizimlashtirish masalasi tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi xorijiy mexanizmlarni boshqariladigan
xarajatlar, daromad, bandlik, shartnomaviy xarajatlar va ijtimoiy qiymat parametrlariga ta’siri bo‘yicha beshta
kanalga ajratish hamda ularni O‘zbekiston sharoitida tatbiq etish shartlarini iqtisodiy jihatdan asoslashdan iborat.
“O‘ztemiryo‘lyo‘lovchi” AJning mezon ko‘rsatkichlari asosida Yevropa Ittifoqida qo‘llaniladigan infratuzilma
to‘lovi tamoyillarining mahalliy yo‘nalishlar zararsizlik chegarasiga ta’siri hisoblab chiqilgan. Natijalarga ko‘ra,
infratuzilma to‘lovi to‘liq xarajatlar asosida hisoblanganda zararsizlik chegarasi 1,559 ni tashkil etib, amaldagi
0,738 bandlik darajasidan ikki baravardan ko‘proq yuqori bo‘lishi aniqlangan. Stavka Yevropa mezoniga, ya’ni
bevosita xarajatlarning 19 foiziga tushirilganda esa zararsizlik chegarasi 0,736 gacha pasayib, amaldagi bandlik
darajasiga deyarli tenglashishi aniqlangan. Davlat buyurtmasi shartnomalari turlarining rag‘batlantiruvchi
xususiyatlari tahlili ijtimoiy segment uchun sifat va yo‘lovchi oqimi bonusi bilan to‘ldirilgan gross-cost
shartnomasi, potensial tijorat segmenti uchun esa net-cost elementiga asoslangan mexanizm maqsadga
muvofiqligini ko‘rsatgan.