TOG‘-KON FAOLIYATINING EKOLOGIK TA’SIRINI BAHOLASH VA KAMAYTIRISHNING ILMIY ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22684772Abstract
Tadqiqotning maqsadi tog‘-kon jarayonlarida chang, drenaj suvlari va texnogen relyefning
birgalikdagi ta’sirini yagona hisoblash sxemasi asosida baholashdan iborat. Tadqiqotda manba qatlamlari,
tarqalish maydoni va himoya choralarini qamrab oluvchi uch bosqichli algoritm, GIS asosidagi fazoviy tahlil
hamda dasturiy sinovlardan foydalanildi. Elastic-Net modeli uchun α = 0,62 qiymati tanlandi. Natijalarga ko‘ra,
chang yuklamasi 8,2 % ga, oqova suvning ifloslanish indeksi 12,9 % ga kamaydi, kamaytirish samaradorligi
esa 71,0 % dan 78,6 % gacha oshdi. O‘lchash noaniqligi 4,8 % RSD dan 3,9 % RSD gacha pasaydi. Taklif
etilgan algoritm ekologik xavfni miqdoriy ko‘rsatkichlar asosida baholash, monitoring va reabilitatsiya choralarini
tanlash hamda texnogen hududlarda muhandislik nazoratini takomillashtirish imkonini beradi.
Keywords
algoritmik tahlil, chang emissiyasi, drenaj suvlari, geotizim monitoringi, kamaytirish modeli, texnogen relyef.References
1. United Nations Environment Programme. Global Resources Outlook 2024: Bend the Trend — Pathways to
a Liveable Planet as Resource Use Spikes [Electronic resource]. — Nairobi: United Nations Environment
Programme, 2024. — URL: https://www.resourcepanel.org/reports/global-resources-outlook-2024
(accessed: 31.07.2026).
2. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Ekologiya: rasmiy statistika [Elektron resurs]. — URL:
https://stat.uz/uz/rasmiy-statistika/ecology-2 (murojaat sanasi: 31.07.2026).
3. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi. Atrof-muhit
monitoringi [Elektron resurs]. — URL: https://eco.gov.uz/uz/activity/monitoring?numer=427 (murojaat
sanasi: 31.07.2026).
4. United Nations Environment Programme; Principles for Responsible Investment; International Council on
Mining and Metals. Global Industry Standard on Tailings Management [Electronic resource]. — 2020. —
URL: https://globaltailingsreview.org/global-industry-standard/ (accessed: 31.07.2026).
5. Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации. Государственный доклад «О
состоянии и об охране окружающей среды Российской Федерации в 2023 году» [Электронный ресурс].
— Москва, 2024. — URL: https://www.mnr.gov.ru/docs/o_sostoyanii_i_ob_okhrane_okruzhayushchey_sredy_rossiyskoy_federatsii/gosudarstvennyy_doklad_o_sostoyanii_i_ob_okhrane_okruzhayushchey_
sredy_rossiyskoy_federatsii_v_2023_/ (дата обращения: 31.07.2026).
6. Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации. Государственный доклад
о состоянии и использовании минерально-сырьевых ресурсов Российской Федерации в 2023
году [Электронный ресурс]. — Москва, 2025. — URL: https://www.mnr.gov.ru/docs/gosudarstvennye_
doklady/o_sostoyanii_i_ispolzovanii_mineralno_syrevykh_resursov_rossiyskoy_federatsii/ (дата
обращения: 31.07.2026).
7. World Bank. Minerals for Climate Action: The Mineral Intensity of the Clean Energy Transition [Electronic
resource]. — Washington, DC: World Bank, 2020. — URL: https://www.worldbank.org/en/topic/
extractiveindustries/publication/minerals-for-climate-action-the-mineral-intensity-of-the-clean-energytransition
(accessed: 31.07.2026).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


