TOG‘-KON FAOLIYATINING EKOLOGIK TA’SIRINI BAHOLASH VA KAMAYTIRISHNING ILMIY ASOSLARI

Authors

  • Xusan Abduniyazov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22684772

Abstract

Tadqiqotning maqsadi tog‘-kon jarayonlarida chang, drenaj suvlari va texnogen relyefning
birgalikdagi ta’sirini yagona hisoblash sxemasi asosida baholashdan iborat. Tadqiqotda manba qatlamlari,
tarqalish maydoni va himoya choralarini qamrab oluvchi uch bosqichli algoritm, GIS asosidagi fazoviy tahlil
hamda dasturiy sinovlardan foydalanildi. Elastic-Net modeli uchun α = 0,62 qiymati tanlandi. Natijalarga ko‘ra,
chang yuklamasi 8,2 % ga, oqova suvning ifloslanish indeksi 12,9 % ga kamaydi, kamaytirish samaradorligi
esa 71,0 % dan 78,6 % gacha oshdi. O‘lchash noaniqligi 4,8 % RSD dan 3,9 % RSD gacha pasaydi. Taklif
etilgan algoritm ekologik xavfni miqdoriy ko‘rsatkichlar asosida baholash, monitoring va reabilitatsiya choralarini
tanlash hamda texnogen hududlarda muhandislik nazoratini takomillashtirish imkonini beradi.

Keywords

algoritmik tahlil, chang emissiyasi, drenaj suvlari, geotizim monitoringi, kamaytirish modeli, texnogen relyef.

Author Biography

Xusan Abduniyazov

Demokratik jarayonlarni tahlil qilish markazi
Jizzax viloyati hududiy bo‘linmasi rahbari

References

1. United Nations Environment Programme. Global Resources Outlook 2024: Bend the Trend — Pathways to

a Liveable Planet as Resource Use Spikes [Electronic resource]. — Nairobi: United Nations Environment

Programme, 2024. — URL: https://www.resourcepanel.org/reports/global-resources-outlook-2024

(accessed: 31.07.2026).

2. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Ekologiya: rasmiy statistika [Elektron resurs]. — URL:

https://stat.uz/uz/rasmiy-statistika/ecology-2 (murojaat sanasi: 31.07.2026).

3. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi. Atrof-muhit

monitoringi [Elektron resurs]. — URL: https://eco.gov.uz/uz/activity/monitoring?numer=427 (murojaat

sanasi: 31.07.2026).

4. United Nations Environment Programme; Principles for Responsible Investment; International Council on

Mining and Metals. Global Industry Standard on Tailings Management [Electronic resource]. — 2020. —

URL: https://globaltailingsreview.org/global-industry-standard/ (accessed: 31.07.2026).

5. Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации. Государственный доклад «О

состоянии и об охране окружающей среды Российской Федерации в 2023 году» [Электронный ресурс].

— Москва, 2024. — URL: https://www.mnr.gov.ru/docs/o_sostoyanii_i_ob_okhrane_okruzhayushchey_sredy_rossiyskoy_federatsii/gosudarstvennyy_doklad_o_sostoyanii_i_ob_okhrane_okruzhayushchey_

sredy_rossiyskoy_federatsii_v_2023_/ (дата обращения: 31.07.2026).

6. Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации. Государственный доклад

о состоянии и использовании минерально-сырьевых ресурсов Российской Федерации в 2023

году [Электронный ресурс]. — Москва, 2025. — URL: https://www.mnr.gov.ru/docs/gosudarstvennye_

doklady/o_sostoyanii_i_ispolzovanii_mineralno_syrevykh_resursov_rossiyskoy_federatsii/ (дата

обращения: 31.07.2026).

7. World Bank. Minerals for Climate Action: The Mineral Intensity of the Clean Energy Transition [Electronic

resource]. — Washington, DC: World Bank, 2020. — URL: https://www.worldbank.org/en/topic/

extractiveindustries/publication/minerals-for-climate-action-the-mineral-intensity-of-the-clean-energytransition

(accessed: 31.07.2026).

Downloads

Published

2026-08-12

How to Cite

Abduniyazov , X. (2026). TOG‘-KON FAOLIYATINING EKOLOGIK TA’SIRINI BAHOLASH VA KAMAYTIRISHNING ILMIY ASOSLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4, 217–221. https://doi.org/10.5281/zenodo.22684772
Vol. 4 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali Konferensiya 4-maxsus son