KORXONALARNING RAQAMLI YETUKLIGINI INTEGRAL BAHOLASH METODIKASI VA RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHNING INSTITUTSIONAL-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22830133Abstract
Maqolada korxonalarning raqamli yetukligini integral baholashning ko‘p mezonli metodikasi ishlab chiqilgan hamda uning natijalari asosida raqobatbardoshlikni oshirishning institutsional-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish yo‘nalishlari asoslangan. Tadqiqot O‘zbekistonning oltita hududida faoliyat yuritayotgan 120 ta sanoat korxonasidan yig‘ilgan birlamchi ma’lumotlar asosida amalga oshirildi. Raqamli yetuklik oltita o‘lchov — strategiya va boshqaruv, texnologik infratuzilma, ma’lumotlar va analitika, jarayonlar integratsiyasi, inson kapitali hamda raqamli madaniyat — kesimida 44 ta indikator yordamida besh bosqichli shkalada o‘lchandi. O‘lchovlarning nisbiy vazni iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli (AHP) bilan aniqlandi, shkalaning ichki ishonchliligi Kronbax alfa koeffitsiyenti orqali tasdiqlandi. Ko‘p omilli chiziqli regressiya natijalari raqamli yetuklik indeksi korxona raqobatbardoshligi variatsiyasining sezilarli qismini izohlashini ko‘rsatdi (tuzatilgan R² = 0,667). Eng zaif bo‘g‘in sifatida ma’lumotlar analitikasi va raqamli kompetensiyalar aniqlandi. Kichik korxonalar barcha o‘lchovlar bo‘yicha yirik korxonalardan izchil ortda qolayotgani, eng katta uzilish esa analitik qobiliyatlarda kuzatilishi aniqlandi. Yakunda diagnostika, ustuvorlashtirish, resurs ta’minoti, joriy etish va monitoring bloklaridan iborat besh blokli institutsional-iqtisodiy mexanizm hamda korxona, tarmoq va davlat darajalari uchun differensiatsiyalangan bosqichli yo‘l xaritasi taklif etildi.Keywords
raqamli yetuklik, raqamli transformatsiya, raqobatbardoshlik, integral indeks, sanoat korxonasi, raqamli iqtisodiyot, yetuklik modeli, iyerarxiyalar tahlili (AHP), regressiya tahlili, ma’lumotlar analitikasi, inson kapitali, raqamli kompetensiya, benchmarking, institutsional mexanizm, innovatsion faollik.References
1. Ergashxo‘jayeva, Sh. J. (2022). Raqamli marketing vositalarining korxonalar raqobatbardoshligiga taʼsiri.
Iqtisodiyot va taʼlim, 23(4), 112–120.
2. G‘oyibnazarov, B. K. (2021). Raqamli iqtisodiyot sharoitida tadbirkorlik subyektlari faoliyatini rivojlantirish
yo‘nalishlari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 9(3), 45–56.
3. Abdurahmonov, Q. X. (2020). Raqamli iqtisodiyotda mehnat bozori transformatsiyasi va inson kapitali.
Toshkent: Iqtisodiyot.
4. Vahobov, A. V., & Xajibakiyev, Sh. X. (2021). Korxonalarda raqamli transformatsiyani moliyalashtirish va
investitsiya samaradorligini baholash. Xalqaro moliya va hisob, 6(2), 78–89.
5. Muxammedov, M. M. (2022). Sanoat korxonalari raqobatbardoshligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy
mexanizmlari. Iqtisodiyot va taʼlim, 23(6), 201–210.
6. Bharadwaj, A., El Sawy, O. A., Pavlou, P. A., & Venkatraman, N. (2013). Digital business strategy: Toward
a next generation of insights. MIS Quarterly, 37(2), 471–482.
7. Porter, M. E., & Heppelmann, J. E. (2014). How smart, connected products are transforming competition.
Harvard Business Review, 92(11), 64–88.
8. Westerman, G., Bonnet, D., & McAfee, A. (2014). Leading digital: Turning technology into business
transformation. Boston: Harvard Business Review Press.
9. Schumacher, A., Erol, S., & Sihn, W. (2016). A maturity model for assessing Industry 4.0 readiness and
maturity of manufacturing enterprises. Procedia CIRP, 52, 161–166.
10. Schuh, G., Anderl, R., Gausemeier, J., ten Hompel, M., & Wahlster, W. (Eds.). (2017). Industrie 4.0 Maturity
Index: Managing the digital transformation of companies. Munich: acatech.
11. Vial, G. (2019). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. The Journal of
Strategic Information Systems, 28(2), 118–144.
12. Warner, K. S. R., & Wäger, M. (2019). Building dynamic capabilities for digital transformation: An ongoing
process of strategic renewal. Long Range Planning, 52(3), 326–349.
13. Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. New
York: McGraw-Hill.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi «“Raqamli O‘zbekiston — 2030”
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» PF-6079-son Farmoni.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
