O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI ERTA OGOHLANTIRISH INDIKATORLARI ASOSIDA BAHOLASH VA STRESS-TESTLASH

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22868549

Abstract

O‘zbekiston tijorat banklari moliyaviy barqarorligidagi zaiflashuvni prudensial normativlar buzilishidan oldin aniqlashga mo‘ljallangan erta ogohlantirish tizimi taklif etiladi. Bashoratlash namunasi 13 ta bankning 2021-2025-yillardagi 52 ta t→t+1 bank-yil kuzatuvidan shakllantirildi. Indikatorlarning chegaraviy qiymatlari shovqin- signal nisbati (NSR) asosida tanlandi; hodisa ta’rifida qatnashgan rentabellik va kapital ko‘rsatkichlari aylanma tahlilni cheklash maqsadida signal to‘plamidan chiqarildi. Eng past NSR xarajat-daromad nisbatida (0,14), sezuvchanlik va precision o‘rtasidagi eng maqbul muvozanat esa 3-bosqich kreditlar ulushida (NSR = 0,37) kuzatildi. To‘rt va undan ortiq signalga asoslangan qoida 80 foiz precision va 50 foiz sezuvchanlikni ta’minladi. To‘liq ma’lumotlar mavjud bo‘lgan sakkizta bank bo‘yicha og‘ir stress ssenariysida beshta bankning integral barqarorlik indeksi konservativ 0,35 chegaradan past bo‘ldi. Olingan natijalar tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini erta baholash va stress sharoitlarida ehtimoliy risklarni aniqlashda amaliy ahamiyat kasb etadi.

Keywords

erta ogohlantirish tizimi, shovqin-signal nisbati, sezuvchanlik, precision, stress-test, xavf zonasi, 3-bosqich kreditlar, bank barqarorligi.

References

1. Borio C., Lowe P. Asset Prices, Financial and Monetary Stability: Exploring the Nexus. – Basel: Bank for International Settlements, 2002. – BIS Working Paper No. 114.

2. Borio C., Drehmann M. Assessing the Risk of Banking Crises – Revisited // BIS Quarterly Review. – 2009. – March. – P. 29-46.

3. Drehmann M., Juselius M. Evaluating Early Warning Indicators of Banking Crises: Satisfying Policy Requirements // International Journal of Forecasting. – 2014. – Vol. 30, No. 3. – P. 759-780.

4. Alessi L., Detken C. Quasi Real Time Early Warning Indicators for Costly Asset Price Boom/Bust Cycles: A Role for Global Liquidity // European Journal of Political Economy. – 2011. – Vol. 27, No. 3. – P. 520-533.

5. Sarlin P. On Policymakers’ Loss Functions and the Evaluation of Early Warning Systems // Economics Letters. – 2013. – Vol. 119, No. 1. – P. 1-7.

6. Berg A., Pattillo C. Predicting Currency Crises: The Indicators Approach and an Alternative // Journal of International Money and Finance. – 1999. – Vol. 18, No. 4. – P. 561-586.

7. Edison H. J. Do Indicators of Financial Crises Work? An Evaluation of an Early Warning System // International Journal of Finance and Economics. – 2003. – Vol. 8, No. 1. – P. 11-53.

8. Estrella A., Park S., Peristiani S. Capital Ratios as Predictors of Bank Failure // Federal Reserve Bank of New York Economic Policy Review. – 2000. – Vol. 6, No. 2. – P. 33-52.

9. Wheelock D. C., Wilson P. W. Why Do Banks Disappear? The Determinants of U.S. Bank Failures and Acquisitions // Review of Economics and Statistics. – 2000. – Vol. 82, No. 1. – P. 127-138.

10. Committee on the Global Financial System. Stress Testing at Major Financial Institutions: Survey Results and Practice. – Basel: Bank for International Settlements, 2005. – CGFS Publication No. 24.

11. Basel Committee on Banking Supervision. Stress Testing Principles. – Basel: Bank for International Settlements, 2018.

12. European Central Bank. Financial Stability Review. – Frankfurt am Main: European Central Bank, 2024. 13. Blaschke W., Jones M. T., Majnoni G., Peria S. M. Stress Testing of Financial Systems: An Overview of Issues, Methodologies, and FSAP Experiences. – Washington, DC: International Monetary Fund, 2001. – IMF Working Paper No. 01/88.

14. Schuermann T. Stress Testing Banks // International Journal of Forecasting. – 2014. – Vol. 30, No. 3. – P. 717-728.

15. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Bank statistikasi [Elektron resurs]. – URL: https://cbu.uz/uz/ statistics/bankstats/.

16. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2015-yil 13-iyundagi 14/5-son qarori bilan tasdiqlangan “Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar bo‘yicha ehtimoliy yo‘qotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risida”gi nizom. – O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2015-yil 14-iyulda 2696-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. – Amaldagi tahrir. – URL: https://lex.uz/docs/2703053.

17. Nardo M., Saisana M., Saltelli A., Tarantola S. Tools for Composite Indicators Building. – Ispra: European Commission Joint Research Centre, 2005.

18. Fawcett T. An Introduction to ROC Analysis // Pattern Recognition Letters. – 2006. – Vol. 27, No. 8. – P. 861-874.

19. Basel Committee on Banking Supervision. Core Principles for Effective Banking Supervision. – Basel: Bank for International Settlements, 2024.

Downloads

Published

2026-08-01

How to Cite

Saidov, D. A. (2026). O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI ERTA OGOHLANTIRISH INDIKATORLARI ASOSIDA BAHOLASH VA STRESS-TESTLASH. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(8), 849–855. https://doi.org/10.5281/zenodo.22868549
Vol. 4 No. 8 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 8-son