MAHALLIY BUDJET DAROMADLARINING SHAKLLANISH TENDENSIYALARI, HUDUDLARARO FISKAL TAFOVUTLAR VA HUDUDIY SOLIQ MA’MURIYATCHILIGI MUAMMOLARINING TIZIMLI TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22869302Abstract
Maqolada O‘zbekiston hududlarida mahalliy budjet daromadlarining shakllanishi, fiskal konsentratsiya va soliq ma’muriyatchiligini baholash muammolari tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi daromadlar o‘sishini hududiy iqtisodiy baza, budjetlararo taqsimlash qoidalari va ma’muriy natijadorlik nuqtayi nazaridan farqlab talqin qilishdir. O‘sish sur’atlari, hududiy ulushlar, Herfindahl-Hirschman, Gini va Theil indekslari hamda variatsiya koeffitsiyenti qayta hisoblandi. Tanlangan qator bo‘yicha jami nominal daromad 102,62 foizga oshgan, konsentratsiya indeksi esa 831,22 punktdan 925,02 punktga ko‘tarilgan. Toshkent shahri chiqarilgan tanlanmada ushbu indeksning 2,92 punktga o‘zgarishi umumiy tafovutning tarkibini aniqlashtirdi. Maqolaning ilmiy hissasi konsentratsiya o‘zgarishini hududiy komponentlarga ajratish va ajratma normativlari ta’sirini alohida hisobga oluvchi diagnostik yondashuvni rivojlantirishdan iborat. Daromadlar pasporti, soliq turlari bo‘yicha standartlashtirish va hududga mos ma’muriy choralar yuzasidan takliflar ishlab chiqildi.Keywords
mahalliy budjet, hududiy fiskal salohiyat, daromadlar konsentratsiyasi, fiskal tafovut, soliq ma’muriyatchiligi, ajratma normativi, budjetlararo transfert, Gini koeffitsiyenti.References
1. Abdullayeva M.S., Azamjonov U.U. Mahalliy byudjetlar daromadlarini oshirishda yashirin iqtisodiyotni qisqartirishga yo‘naltirilgan hududiy soliq ma’muriyatchiligi metodologiyasini takomillashtirish. Monografiya qo‘lyozmasi. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti, 2026. §2.1, 59-75-b.; 2.2-2.5-jadvallar.
2. O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 25-dekabrdagi “2024-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”gi O‘RQ-886-son Qonuni // URL: https://lex.uz/docs/-6707765
3. O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabrdagi “2025-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”gi O‘RQ-1011-son Qonuni // URL: https://lex.uz/ru/docs/-7277618
4. Oates W.E. An Essay on Fiscal Federalism. Journal of Economic Literature. 1999. Vol. 37, No. 3. P. 1120-1149. DOI: 10.1257/jel.37.3.1120.
5. Bird R.M. Subnational Taxation in Developing Countries: A Review of the Literature. Policy Research Working Paper No. 5450. Washington, DC: World Bank, 2010. https://openknowledge.worldbank.org/entities/ publication/a2418da2-d6cc-5e76-af7d-5e3e83e21806 (murojaat: 12.09.2026).
6. Slemrod J. Tax Compliance and Enforcement. Journal of Economic Literature. 2019. Vol. 57, No. 4. P. 904-954. DOI: 10.1257/jel.20181437.
7. Pomeranz D. No Taxation without Information: Deterrence and Self-Enforcement in the Value Added Tax. American Economic Review. 2015. Vol. 105, No.8. P. 2539-2569. DOI: 10.1257/aer.20130393.
8. Soatova N.B., Sultonov Sh.N. Local Budgets Mechanisms for Strengthening Tax Income Bases. Czech Journal of Multidisciplinary Innovations. 2022. Vol. 4. P. 25-37. https://peerianjournal.com/index.php/czjmi/ article/view/66 (murojaat: 12.09.2026).
9. Tashmatova R.G. Byudjetlar daromad salohiyatini mustahkamlash. Moliyaviy texnologiyalar. 2022. 1-son.
B. 22-30. https://fintech.tsue.uz/wp-content/uploads/2023/03/3.-Tashmatova-Rano-Gaibovna.pdf (murojaat: 12.09.2026).
10. TADAT Secretariat. TADAT Subnational Field Guide: November 2019 Edition. Subnational Supplement. 2019. “Introduction” va “Performance Outcome Areas” bo‘limlari. https://www.tadat.org/en/resources/field- guide.html (murojaat: 12.09.2026).
11. OECD. Tax Administration 2025: Comparative Information on OECD and other Advanced and Emerging Economies. Paris: OECD Publishing, 2025. 5-6-boblar. DOI: 10.1787/cc015ce8-en.
12. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. O‘zbekiston Respublikasi mahalliy budjetlarining 2024-yil dastlabki ijrosi to‘g‘risida. Rasmiy axborot, 2 bet. https://api.mf.uz/media/document_files/50.pdf (murojaat: 12.09.2026).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


