TIJORAT BANKLARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI RISKLARINI BAHOLASH VA BIZNES UZLUKSIZLIGINI TA’MINLASHNI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22898946

Abstract

Ushbu maqolada O‘zbekistonda raqamli bank xizmatlarining rivojlanishi sharoitida tijorat banklarida axborot texnologiyalari (AT) risklarini baholash tizimini takomillashtirish va biznes jarayonlari uzluksizligini ta’minlash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi AT risklarini samarali baholash hamda biznes uzluksizligini ta’minlash mexanizmlarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining me’yoriy-huquqiy hujjatlari, bank tizimining 2024–2025-yillardagi rasmiy statistik ma’lumotlari va xalqaro boshqaruv standartlaridan foydalanilgan. AT risklarini ehtimollik va ta’sir matritsasi asosida tasniflash yondashuvi taklif etilib, tijorat banklarida biznes uzluksizligini ta’minlash tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari banklarning AT risklarini tizimli ravishda baholash, ustuvor xavflarni aniqlash va biznes jarayonlarining uzluksizligini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Keywords

axborot texnologiyalari risklari, tijorat banklari, raqamli bank xizmatlari, biznes uzluksizligi, risklarni baholash, ehtimollik-ta’sir matritsasi, risklarni boshqarish.

References

  1. 1.1. Ichki ishlar vazirligi Kiberjinoyatlar markazi ma’lumotlari. 2024-yilda O‘zbekistonda kiberjinoyatchilar fuqarolardan 603 milliard so‘mni talon-taroj qilgan, uch yilda bu 1,9 trln so‘mga yetgan // Spot.uz. — 2025. — 29-may [Elektron resurs]. — URL: https://www.spot.uz/oz/2025/05/29/cybercrime
  2. 2.2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 18-avgustdagi qarori. Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklarining axborot xavfsizligi va kiberxavfsizligiga doir minimal talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida (ro‘yxat raqami 3669) [Elektron resurs]. — URL: https://lex.uz/docs/-7689673
  3. 3.3. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2024-yil 21-maydagi qarori. Toʻlov tizimlari operatorlari va toʻlov xizmatlarini yetkazib beruvchilarning toʻlov tizimlarida axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlikni taʼminlash hamda raqamli texnologiyalar vositasida sodir etiladigan huquqbuzarliklarni oldini olish choralarini koʻrish toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida (ro‘yxat raqami 3513) [Elektron resurs]. — URL: https://lex.uz/uz/docs/-6933268
  4. 4.4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 15-avgustdagi PQ-293-son qarori. Oʻzbekiston Respublikasida kriptologiya sohasida taʼlim va ilm-fanni rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida [Elektron resurs]. — URL: https://lex.uz/docs/-7067656
  5. 5.5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 30-noyabrdagi PQ-381-son qarori. Raqamli mahsulotlar (xizmatlar) isteʼmolchilari huquqlarini himoya qilish va raqamli texnologiyalar vositasida sodir etiladigan huquqbuzarliklarga qarshi kurashishni kuchaytirish choralari toʻgʻrisida [Elektron resurs]. — URL: https:// lex.uz/docs/-6681111
  6. 6.6. International Organization for Standardization. ISO 22301:2019 — Security and resilience — Business continuity management systems — Requirements. — Geneva: ISO, 2019 [Elektron resurs]. — URL: https://www.iso.org/standard/75106.html
  7. 7.7. International Organization for Standardization. ISO/IEC 27001:2022 — Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements. — Geneva: ISO, 2022 [Elektron resurs]. — URL: https://www.iso.org/standard/27001
  8. 8.8. ISACA. COBIT 2019 Framework: Governance and Management Objectives. — Schaumburg: ISACA, 2019 [Elektron resurs]. — URL: https://www.isaca.org/resources/cobit
  9. 9.9. Basel Committee on Banking Supervision. Principles for Operational Resilience. — Basel: Bank for International Settlements, 2021 [Elektron resurs]. — URL: https://www.bis.org/bcbs/publ/d516.htm
  10. 10.10. Markaziy bank raisi — O‘zbekiston bank sektori, so‘m kursi va asosiy stavkaning roli haqida // Gazeta. uz. — 2025. — 23-oktabr [Elektron resurs]. — URL: https://www.gazeta.uz/oz/2025/10/23/bank-sector- uzbekistan/
  11. 11.11. Kamolov S. O‘zbekiston banklarida sun’iy intellekt foydalanish samaradorligini oshirish // Green Economy and Development. — 2025. — Vol. 3, № 8 [Elektron resurs]. — URL: https://doi.org/10.5281/ zenodo.16750181
  12. 12.12. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Information on major indicators of commercial banks as of December 1, 2024 [Elektron resurs]. — URL: https://cbu.uz/en/statistics/bankstats/2057165/
  13. 13.13. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Information on major indicators of commercial banks as of December 1, 2025 [Elektron resurs]. — URL: https://cbu.uz/en/statistics/bankstats/3182879/
  14. 14.14. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Number of customers applied remote banking systems as of July 1, 2025 [Elektron resurs]. — URL: https://cbu.uz/en/statistics/paysistem/2650219/
  15. 15.15. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Bank nazorati qo‘mitasining 2024-yil 24-sentabrdagi qarori.
  16. 16.Onlayn kredit (mikroqarz) rasmiylashtirish orqali fuqarolarning pul mablag‘larini noqonuniy o‘zlashtirish holatlarini oldini olish choralarini ko‘rish to‘g‘risida [Elektron resurs]. — URL: https://cbu.uz/upload/iblock/ f7c/o950lz6gkga51vipxynvm8d4louf3zhh/CERT_CBU-axborot-toplami.pdf
  17. 17.16. O‘zbekiston MB tijorat banklariga kiberxavfsizlik bo‘yicha minimal talablarni belgiladi // Gazeta.uz. — 2025. — 21-avgust [Elektron resurs]. — URL: https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/21/cyber/
  18. 18.17. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. CERT-CBU kiberxavfsizlik markazi [Elektron resurs]. — URL: https://cbu.uz/uz/about/central-office/divisions/markaziy-bank-cert-cbu-kiberxavfsizlik-markazi/
  19. 19.18. Ma’lumot almashish, moliyaviy savodxonlik, eskirgan yondashuvlardan voz kechish: ekspertlar MOda kibertahdidlardan himoyalanish haqida // Gazeta.uz. — 2026. — 13-sentabr [Elektron resurs]. — URL: https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/13/cybersecurity-fraud/

Downloads

Published

2026-08-01

How to Cite

Yashin, B. E. o‘g‘li. (2026). TIJORAT BANKLARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI RISKLARINI BAHOLASH VA BIZNES UZLUKSIZLIGINI TA’MINLASHNI TAKOMILLASHTIRISH. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(8), 923–929. https://doi.org/10.5281/zenodo.22898946
Vol. 4 No. 8 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 8-son