O‘ZBEKISTONDA DAVLAT XARIDLARINI TASHKIL ETISHNING AMALDAGI MEXANIZMI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23038676Abstract
Maqolada O‘zbekistonda davlat xaridlarini tashkil etishning amaldagi institutsional- huquqiy va raqamli mexanizmi tizimli tahlil qilinib, xarid siklining rejalashtirishdan tortib shartnoma ijrosi va ex-post monitoringgacha bo‘lgan bosqichlari o‘zaro bog‘liq boshqaruv jarayoni sifatida baholangan. Tadqiqotda amaldagi qonunchilik, 2025-2027-yillarga mo‘ljallangan strategik hujjatlar, 2025-yil oxiri va 2026-yilda qabul qilingan institutsional islohotlar hamda 2026-yil I yarim yilligi rasmiy statistikasi asosida mavjud mexanizmning kuchli va zaif tomonlari aniqlangan. Natijalar raqobatli xaridlar ulushining 60 foizga yetgani, 188,4 trln so‘mlik davlat xaridlari amalga oshirilgani va 7,8 trln so‘m mablag‘ iqtisod qilinganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, raqobatni chuqurlashtirish, texnik topshiriq va bozor narxini shakllantirish sifatini oshirish, shartnoma ijrosini raqamli monitoring qilish, yetkazib beruvchilar faoliyatini reytinglash va ochiq ma’lumotlar arxitekturasini kuchaytirish bo‘yicha zaxiralar mavjud. Muallif tomonidan davlat xaridlarini riskka asoslangan to‘rt bosqichli boshqaruv modeli taklif etilib, oldindan (ex-ante) nazorat, raqobat nazorati, shartnoma ijrosi nazorati va ex-post tahlilni yagona ma’lumotlar konturi orqali integratsiya qilish yo‘nalishlari asoslangan.Keywords
davlat xaridlari, xarid mexanizmi, davlat buyurtmachisi, elektron xaridlar, raqobat, shaffoflik, maxsus axborot portali, shartnoma boshqaruvi, riskka asoslangan monitoring, budjet samaradorligi.References
1. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 22-apreldagi O‘RQ-684-son “Davlat xaridlari to‘g‘risida”gi Qonuni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.04.2021-y., 03/21/684/0369-son.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 276-son “Davlat xaridlarini amalga oshirish bilan bog‘liq tartib-taomillarni tashkil etish va o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.05.2022-yil, 09/22/276/0438-son.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 20-dekabrdagi 865-son “2025–2027-yillarda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish va rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-yil, 09/24/865/1070-son.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 26-dekabrdagi PF-259-son “Davlat xaridlari tizimida raqobat muhiti va shaffoflikni taʼminlash bo‘yicha navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. https://lex.uz/uz/ docs/-7952218
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 4-fevraldagi PF-17-son “Mahalliy ishlab chiqarish va sanoat kooperatsiyasini yangi tizim asosida rivojlantirish bo‘yicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-7374261
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 20-iyuldagi 393-son “Qaror matni nomi”gi qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.07.2026-yil, 09/26/393/xxxx-son.
7. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 18-iyundagi 371-son “Yashil davlat xaridlarini qo‘llab- quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 19.06.2025-yil, 09/25/371/xxxx-son.
8. Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligi. 2026-yil I yarim yilligi faoliyati yakunlari bo‘yicha matbuot anjumani. — 2026. — 29 iyul.
9. Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligi. Agentlik haqida [Elektron resurs]. — URL: https://gov.uz/oz/ icppa/pages/about (murojaat sanasi: 08.09.2026).
10. O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali. Davlat xaridlari maxsus axborot portali bo‘yicha maʼlumot [Elektron resurs]. — URL: https://gov.uz/oz/pages/davlat_xaridlari (murojaat sanasi: 08.09.2026).
11. Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligi. Aholi va tadbirkorlik subyektlarining tez-tez beriladigan savollariga javoblar [Elektron resurs]. — URL: https://gov.uz/oz/icppa/pages/aholi-va-tadbirkorlik-subyektlarining- tez-tez-beriladigan-savollariga-javoblar (murojaat sanasi: 08.09.2026).
12. OECD. Recommendation of the Council on Public Procurement. — Paris: OECD Legal Instruments, 2015. 13. OECD. Public Procurement Performance: A Framework for Measuring Efficiency, Compliance and Strategic Goals // OECD Public Governance Policy Papers. — Paris: OECD Publishing, 2023. — No. 36.
14. OECD. Implementing the OECD Recommendation on Public Procurement in OECD and Partner Countries. — Paris: OECD Publishing, 2025.
15. OECD. Government at a Glance 2025. — Paris: OECD Publishing, 2025.
16. Open Contracting Partnership. Open Contracting Data Standard (OCDS): Data Standard and Implementation Guidance [Electronic resource]. — URL: https://standard.open-contracting.org/ (access date: 08.09.2026).
17. Bandiera O., Prat A., Valletti T. Active and Passive Waste in Government Spending: Evidence from a Policy Experiment // American Economic Review. — 2009. — Vol. 99, No. 4. — P. 1278–1308. DOI: 10.1257/ aer.99.4.1278.
18. Lewis-Faupel S., Neggers Y., Olken B.A., Pande R. Can Electronic Procurement Improve Infrastructure Provision? Evidence from Public Works in India and Indonesia // American Economic Journal: Economic Policy. — 2016. — Vol. 8, No. 3. — P. 258–283. DOI: 10.1257/pol.20140258.
19. UNCITRAL. Model Law on Public Procurement. — New York: United Nations, 2011.
20. European Commission. eForms — Digital Standard Forms for Public Procurement Notices. Directorate-General for Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs.
21. Bosio E., Djankov S., Glaeser E., Shleifer A. Public Procurement in Law and Practice // American Economic Review. — 2022. — Vol. 112, No. 4. — P. 1091–1117. DOI: 10.1257/aer.20200738.
22. Tátrai T., Vörösmarty G., Juhász P. Intensifying Competition in Public Procurement // Public Organization Review. — 2024. — Vol. 24. — P. 237–257. DOI: 10.1007/s11115-023-00742-0.
23. Baránek B., Titl V. The Cost of Favoritism in Public Procurement // Journal of Law and Economics. — 2024. — Vol. 67, No. 2. — P. 445–477. DOI: 10.1086/727793.
24. Matilla-García M., Vega P. An Empirical Analysis of the Impacts of Competition on Procurement Costs // Applied Economics. — 2025. — Vol. 57, No. 40. — P. 6258–6273. DOI: 10.1080/00036846.2024.2382934. 25. Orfanidou V.S., Rachaniotis N.P., Tsoulfas G.T., Chondrokoukis G.P. Life Cycle Costing Implementation in Green Public Procurement: A Case Study from the Greek Public Sector // Sustainability. — 2023. — Vol. 15, No. 3. — Art. 2817. DOI: 10.3390/su15032817.
26. Drake S., Lundberg J., Lundberg S. Market Response to Environmental Policy via Public Procurement: An Empirical Analysis of Bids and Prices // Journal of Environmental Management. — 2024. — Vol. 365. — Art. 121547. DOI: 10.1016/j.jenvman.2024.121547.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


