AHOLI TURMUSH FAROVONLIGI VA KAMBAG‘ALLIK KATEGORIYALARINING NAZARIY-METODOLOGIK EVOLYUTSIYASI HAMDA ZAMONAVIY BOSHQARUV KONSEPSIYALARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23039117Abstract
Maqolada aholi turmush farovonligi va kambag‘allik kategoriyalarining nazariy- metodologik evolyutsiyasi tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi – kambag‘allikka oid ilmiy qarashlarning tarixiy rivojlanishi, zamonaviy tasniflash va o‘lchash mezonlari hamda turmush farovonligini boshqarishning xorijiy institutsional modellarini tizimli tahlil qilish asosida integratsiyalashgan boshqaruv konsepsiyasini asoslashdan iborat. Merkantalizm maktabidan A. Smit, B. Rountri va A. Sen nazariyalarigacha bo‘lgan ilmiy evolyutsiya yoritilib, mutlaq, nisbiy va ko‘p o‘lchamli kambag‘allik yondashuvlari qiyoslangan. O‘n mamlakat va mintaqa tajribasi asosida farovonlikni boshqarishning besh institutsional modeli ajratilgan. Tahlil natijalariga ko‘ra, muallif tomonidan “Farovonlikni Integral Boshqarish” (Integrated Welfare Management – IWM) konsepsiyasi va “SMART-WELFARE” integratsiyalashgan metodologik modeli taklif etilgan. Model iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va subyektiv ko‘rsatkichlarni yaxlit qamrab olib, faqat daromadga asoslangan yondashuvlarning cheklovlarini bartaraf etishga xizmat qiladi. Maqola natijalaridan kambag‘allikni qisqartirish siyosatini ishlab chiqishda nazariy-metodologik asos sifatida foydalanish mumkin.Keywords
aholi turmush farovonligi, kambag‘allik nazariyasi, ko‘p o‘lchamli kambag‘allik indeksi, farovonlik davlati modellari, Integral Boshqarish konsepsiyasi, SMART-WELFARE, ijtimoiy siyosat.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-21-son Farmoni. URL: https://www.lex.uz/uz/docs/-8050769
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 11-sentyabrdagi “Kambag‘allikni qisqartirish va aholini ijtimoiy himoya qilish sohasidagi qonunchilikka rioya etilishi va uning ijrosi ustidan nazoratni kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-136-son Farmoni. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7100210
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 23-sentyabrdagi “Kambag‘allikdan farovonlik sari” dasturini amalga oshirish bo‘yicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-330-son qarori. URL: https://www.lex.uz/uz/docs/-7109778
4. Negmatullayeva Z.B. Aholi turmush farovonligini samarali boshqarishning kambag‘allikni qisqartirishdagi ahamiyati: falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Buxoro: BuxDTU, 2026. – 150 b.
5. Smith A. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. – London: W. Strahan and T. Cadell, 1776.
6. Mandeville B. The Fable of the Bees: or, Private Vices, Publick Benefits. – London, 1714.
7. Rowntree B.S. Poverty: A Study of Town Life. – London: Macmillan, 1901.
8. Sen A. Development as Freedom. – New York: Alfred A. Knopf, 1999. – 366 p.
9. Sen A. Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation. – Oxford: Clarendon Press, 1981.
10. Alkire S., Foster J. Counting and Multidimensional Poverty Measurement // Journal of Public Economics. – 2011. – Vol. 95, No. 7–8. – P. 476–487.
11. Corak M. Income Inequality, Equality of Opportunity, and Intergenerational Mobility // Journal of Economic Perspectives. – 2013. – Vol. 27, No. 3. – P. 79–102.
12. World Bank. Poverty and Shared Prosperity 2024: Correcting Course. – Washington, D.C.: World Bank Group, 2024.
13. World Bank Group. June 2025 Update to the International Poverty Lines. – Washington, D.C., 2025.
14. United Nations Development Programme. Human Development Report 2024/2025. – New York: UNDP, 2025.
15. Esping-Andersen G. The Three Worlds of Welfare Capitalism. – Princeton: Princeton University Press, 1990.
16. OECD. Framework for Statistics on the Distribution of Household Income, Consumption and Wealth. – Paris: OECD Publishing, 2013.
17. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi rasmiy sayti. URL: https://stat.uz
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
