TOSHKENT SHAHRIDA BARQAROR URBANIZATSIYANI TA’MINLASH MUAMMOLARINI HAL ETISHNING INTEGRATSIYALASHGAN YECHIMI SIFATIDA RAQAMLI EGIZAK (DIGITAL TWIN) TEXNOLOGIYASINI JORIY ETISH

Authors

  • Sobirjon Salimov Toshkent shahridagi Turin politexnika universiteti 05.01.08 - Texnologik jarayonlar va ishlab chiqarishlarni avtomatlashtirish va boshqarish
  • Fazluddin Zuxruddin o‘g‘li Xusnuddinov Toshkent shahridagi Turin politexnika universiteti Mashinasozlik texnologiyasi va aerokosmik muhandislik kafedrasi o‘qituvchisi https://orcid.org/0009-0008-3571-9150
  • Jamshid Shuxratullayevich Inoyatxodjayev Toshkent shahridagi Turin politexnika universiteti Mashinasozlik texnologiyasi va aerokosmik muhandislik kafedrasi professori https://orcid.org/0000-0001-8782-9740

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23058168

Abstract

Toshkentda jadal urbanizatsiya, qurilish zichligi va aholi sonining o‘sishi muhandislik hamda transport infratuzilmasiga, shuningdek, atrof-muhitga tushadigan yuklamani oshirmoqda; shahar boshqaruvining har bir sohani alohida yurituvchi an’anaviy (sektoral) shakli esa ushbu muammolarni kompleks hal etishga imkon bermaydi. Tadqiqotning maqsadi — shahar boshqaruvining o‘nta muhim yo‘nalishini yagona raqamli platformada birlashtiruvchi, ilmiy asoslangan raqamli egizakning konseptual modelini ishlab chiqishdir. Tizimli yondashuv va loyihaviy tadqiqotlar metodologiyasi (Design Science Research) asosida to‘rt qatlamli arxitektura (ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash, tahlil va modellashtirish, ilovalar) loyihalandi. Yo‘nalishlar ekspertlar fikri hamda Toshkent shahrining shaharsozlik hujjatlari tahlili asosida uchta mezon bo‘yicha tanlandi va yo‘nalishlararo integratsiya «yo‘nalish — ma’lumot manbai» bog‘liqlik matritsasi yordamida tahlil qilindi. Transport, muhandislik tarmoqlari, ekologik monitoring, shahar aerodinamikasi, insolyatsiya, tarixiy meros, neyrourbanistika, seysmik xavfsizlik, favqulodda vaziyatlarni boshqarish va aqlli texnik xizmat ko‘rsatishni qamrab oluvchi model taklif etilib, har bir yo‘nalish uchun texnologik yechimlar belgilandi. Konseptual bog‘liqlik matritsasiga ko‘ra, 45 ta yo‘nalish juftligidan 43 tasi kamida bitta umumiy ma’lumot manbaiga ega. Qurilish loyihalarini insolyatsiya, havo oqimi, transport va muhandislik tarmoqlariga ta’siri bo‘yicha ko‘p mezonli tekshirish tartibi formallashtirildi. Raqamli pasport va prognozli texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarni taxminan 35% gacha kamaytirishi mumkinligi baholandi; bu qiymat xalqaro manbalarda keltirilgan oraliqlarning yuqori chegarasiga to‘g‘ri keladi va tajriba-sinov (pilot) loyihasida tasdiqlanishi lozim. Modelni PropTech mahsuloti sifatida tijoratlashtirishning ikki yo‘li aniqlandi. Model Toshkentga xos bo‘lgan seysmik xavf, madaniy merosni muhofaza qilish va ko‘p qavatli qurilishning jadal o‘sishini bitta platformada birgalikda ko‘rib chiqadi, bir yo‘nalishli yondashuvlardagi bo‘shliqni to‘ldiradi va kelgusidagi tajriba-sinov loyihalari uchun metodik asos yaratadi.

Keywords

raqamli egizak, aqlli shahar, barqaror urbanizatsiya, Toshkent, shahar tizimlari integratsiyasi, seysmik xavfsizlik, narsalar interneti (IoT), BIM, GIS, shaharni boshqarish.

References

1. Batty M. Digital twins // Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science. – 2018. – Vol. 45, No. 5. – P. 817–820. – DOI: 10.1177/2399808318796416.

2. Ketzler B., Naserentin V., Latino F., Zangelidis C., Thuvander L., Logg A. Digital twins for cities: A state of the art review // Built Environment. – 2020. – Vol. 46, No. 4. – P. 547–573. – DOI: 10.2148/benv.46.4.547.

3. Deng T., Zhang K., Shen Z.-J. M. A systematic review of a digital twin city: A new pattern of urban governance toward smart cities // Journal of Management Science and Engineering. – 2021. – Vol. 6, No. 2. – P. 125–134. – DOI: 10.1016/j.jmse.2021.03.003.

4. Toshkent shahar statistika boshqarmasi. Toshkent shahrining doimiy aholisi [Elektron resurs]. – 30.01.2025. – URL: https://www.toshstat.uz/uz/matbuot-markazi/news/11594-toshkent-shahrining-doimiy-aholisi30 (murojaat sanasi: 22-09-2026).

5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son “«Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-5030957 (murojaat sanasi: 22-09-2026).

6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 20-iyuldagi PQ-232-son “Yangi Toshkent shahrini barpo etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-6539890 (murojaat sanasi: 22-09-2026).

7. Ismailov V.A., Yodgorov Sh.I., Allayev Sh.B., Mamarozikov T.U., Avazov Sh.B. Seismic microzoning of the Tashkent territory based on calculation methods // Soil Dynamics and Earthquake Engineering. – 2022. – Vol. 152. – Art. 107045. – DOI: 10.1016/j.soildyn.2021.107045.

8. Erdik M., Rashidov T., Safak E., Turdukulov A. Assessment of seismic risk in Tashkent, Uzbekistan and Bishkek, Kyrgyz Republic // Soil Dynamics and Earthquake Engineering. – 2005. – Vol. 25, No. 7–10. – P. 473–486. – DOI: 10.1016/j.soildyn.2004.11.002.

9. 10 buildings of Tashkent modernism added to UNESCO World Heritage List [Elektron resurs] // Gazeta.uz. – 26.07.2026. – URL: https://www.gazeta.uz/en/2026/07/26/tashkent-modernism-unesco/ (murojaat sanasi: 22-09-2026).

10. UNESCO World Heritage Centre. Tashkent makhallas. Tentative Lists [Elektron resurs]. – 2021. – URL: https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6578/ (murojaat sanasi: 22-09-2026).

11. Li D., Yu W., Shao Z. Smart city based on digital twins // Computational Urban Science. – 2021. – Vol. 1, No. 1. – Art. 4. – DOI: 10.1007/s43762-021-00005-y.

12. Shahat E., Hyun C.T., Yeom C. City digital twin potentials: A review and research agenda // Sustainability. – 2021. – Vol. 13, No. 6. – Art. 3386. – DOI: 10.3390/su13063386.

13. Grieves M., Vickers J. Digital twin: Mitigating unpredictable, undesirable emergent behavior in complex systems // Transdisciplinary Perspectives on Complex Systems: New Findings and Approaches / eds. F.-J. Kahlen, S. Flumerfelt, A. Alves. – Cham: Springer, 2017. – P. 85–113. – DOI: 10.1007/978-3-319-38756-7_4.

14. Tao F., Zhang M., Liu Y., Nee A.Y.C. Digital twin driven prognostics and health management for complex equipment // CIRP Annals. – 2018. – Vol. 67, No. 1. – P. 169–172. – DOI: 10.1016/j.cirp.2018.04.055.

15. Mohammadi N., Taylor J.E. Smart city digital twins // 2017 IEEE Symposium Series on Computational Intelligence (SSCI). – IEEE, 2017. – P. 1–5. – DOI: 10.1109/SSCI.2017.8285439.

16. Lehtola V.V., Koeva M., Oude Elberink S., Raposo P., Virtanen J.-P., Vahdatikhaki F., Borsci S. Digital twin of a city: Review of technology serving city needs // International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation. – 2022. – Vol. 114. – Art. 102915. – DOI: 10.1016/j.jag.2022.102915.

17. Weil C., Bibri S.E., Longchamp R., Golay F., Alahi A. Urban digital twin challenges: A systematic review and perspectives for sustainable smart cities // Sustainable Cities and Society. – 2023. – Vol. 99. – Art. 104862. – DOI: 10.1016/j.scs.2023.104862.

18. Ferré-Bigorra J., Casals M., Gangolells M. The adoption of urban digital twins // Cities. – 2022. – Vol. 131. – Art. 103905. – DOI: 10.1016/j.cities.2022.103905.

19. Fan C., Zhang C., Yahja A., Mostafavi A. Disaster City Digital Twin: A vision for integrating artificial and human intelligence for disaster management // International Journal of Information Management. – 2021. – Vol. 56. – Art. 102049. – DOI: 10.1016/j.ijinfomgt.2019.102049.

20. Ford D.N., Wolf C.M. Smart cities with digital twin systems for disaster management // Journal of Management in Engineering. – 2020. – Vol. 36, No. 4. – Art. 04020027. – DOI: 10.1061/(ASCE)ME.1943-5479.0000779.

21. Yu S., Lei Q., Liu C., Zhang N., Shan S., Zeng X. Application research on digital twins of urban earthquake disasters // Geomatics, Natural Hazards and Risk. – 2023. – Vol. 14, No. 1. – DOI: 10.1080/19475705.2023.2278274.

22. Korkmaz M., Akyildiz Y.E., Demirkesen S., Toprak S., Nowak P., Ciftci B. A digital twin approach to sustainable disaster management: Case of Cayirova // Sustainability. – 2025. – Vol. 17, No. 21. – Art. 9626. – DOI: 10.3390/su17219626.

23. Gröger G., Plümer L. CityGML – Interoperable semantic 3D city models // ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing. – 2012. – Vol. 71. – P. 12–33. – DOI: 10.1016/j.isprsjprs.2012.04.004.

24. ISO 16739-1:2024. Industry Foundation Classes (IFC) for data sharing in the construction and facility management industries – Part 1: Data schema. – Geneva: ISO, 2024.

25. Liu X., Wang X., Wright G., Cheng J.C.P., Li X., Liu R. A state-of-the-art review on the integration of Building Information Modeling (BIM) and Geographic Information System (GIS) // ISPRS International Journal of Geo-Information. – 2017. – Vol. 6, No. 2. – Art. 53. – DOI: 10.3390/ijgi6020053.

26. Biljecki F., Stoter J., Ledoux H., Zlatanova S., Çöltekin A. Applications of 3D city models: State of the art review // ISPRS International Journal of Geo-Information. – 2015. – Vol. 4, No. 4. – P. 2842–2889. – DOI: 10.3390/ijgi4042842.

27. Blocken B. Computational Fluid Dynamics for urban physics: Importance, scales, possibilities, limitations and ten tips and tricks towards accurate and reliable simulations // Building and Environment. – 2015. – Vol. 91. – P. 219–245. – DOI: 10.1016/j.buildenv.2015.02.015.

28. Ng E. Policies and technical guidelines for urban planning of high-density cities – air ventilation assessment (AVA) of Hong Kong // Building and Environment. – 2009. – Vol. 44, No. 7. – P. 1478–1488. – DOI: 10.1016/j.buildenv.2008.06.013.

29. Kumar P., Morawska L., Martani C. [et al.] The rise of low-cost sensing for managing air pollution in cities // Environment International. – 2015. – Vol. 75. – P. 199–205. – DOI: 10.1016/j.envint.2014.11.019.

30. Murphy M., McGovern E., Pavia S. Historic building information modelling (HBIM) // Structural Survey. – 2009. – Vol. 27, No. 4. – P. 311–327. – DOI: 10.1108/02630800910985108.

31. Jouan P., Hallot P. Digital twin: A HBIM-based methodology to support preventive conservation of historic assets through heritage significance awareness // The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences. – 2019. – Vol. XLII-2/W15. – P. 609–615. – DOI: 10.5194/isprs-archives-XLII-2-W15-609-2019.

32. Adli M., Berger M., Brakemeier E.-L. [et al.] Neurourbanism: towards a new discipline // The Lancet Psychiatry. – 2017. – Vol. 4, No. 3. – P. 183–185. – DOI: 10.1016/S2215-0366(16)30371-6.

33. Farrar C.R., Worden K. An introduction to structural health monitoring // Philosophical Transactions of the Royal Society A. – 2007. – Vol. 365, No. 1851. – P. 303–315. – DOI: 10.1098/rsta.2006.1928.

34. Lu Q., Xie X., Parlikad A.K., Schooling J.M. Digital twin-enabled anomaly detection for built asset monitoring in operation and maintenance // Automation in Construction. – 2020. – Vol. 118. – Art. 103277. – DOI: 10.1016/j.autcon.2020.103277.

35. Hevner A.R., March S.T., Park J., Ram S. Design science in information systems research // MIS Quarterly. – 2004. – Vol. 28, No. 1. – P. 75–105. – DOI: 10.2307/25148625.

36. Peffers K., Tuunanen T., Rothenberger M.A., Chatterjee S. A design science research methodology for information systems research // Journal of Management Information Systems. – 2007. – Vol. 24, No. 3. – P. 45–77. – DOI: 10.2753/MIS0742-1222240302.

37. Sullivan G.P., Pugh R., Melendez A.P., Hunt W.D. Operations & Maintenance Best Practices: A Guide to Achieving Operational Efficiency. Release 3.0. – Richland: Pacific Northwest National Laboratory for the U.S. Department of Energy, Federal Energy Management Program, 2010.

38. ShNQ 2.08.01-2019. Turar joy binolari. Shaharsozlik normalari va qoidalari: O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligining 2019-yil 15-oktabrdagi 480-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-5894699 (murojaat sanasi: 22-09-2026).

39. ShNQ 1.04.01-22. Bino va inshootlarning texnik holatini tekshirish va monitoring qilish. Shaharsozlik normalari va qoidalari: O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligining 2022-yil 27-apreldagi 74-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-6004505 (murojaat sanasi: 22-09-2026).

40. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 30-maydagi PF-144-son “O‘zbekiston Respublikasining seysmik xavfsizligini ta’minlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/-6039506 (murojaat sanasi: 22-09-2026).

41. Government Technology Agency of Singapore (GovTech). 5 things to know about Virtual Singapore [Elektron resurs]. – 28.03.2017. – URL: https://www.tech.gov.sg/technews/5-things-to-know-about-virtual-singapore/ (murajaat sanasi: 22-09-2026).

42. Hämäläinen M. Urban development with dynamic digital twins in Helsinki city // IET Smart Cities. – 2021. – Vol. 3, No. 4. – P. 201–210. – DOI: 10.1049/smc2.12015.

Downloads

Published

2026-09-30

How to Cite

Salimov, S., Xusnuddinov, F. Z. o‘g‘li, & Inoyatxodjayev, J. S. (2026). TOSHKENT SHAHRIDA BARQAROR URBANIZATSIYANI TA’MINLASH MUAMMOLARINI HAL ETISHNING INTEGRATSIYALASHGAN YECHIMI SIFATIDA RAQAMLI EGIZAK (DIGITAL TWIN) TEXNOLOGIYASINI JORIY ETISH. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(9), 277–289. https://doi.org/10.5281/zenodo.23058168
Vol. 4 No. 9 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 9-son