O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA RAQAMLI TAFOVUT VA DAROMADLAR TENGSIZLIGINING KONVERGATSIYA HAMDA DEKOMPOZITSION TAHLILI

Abstract

O‘zbekistonning 14 ta hududi bo‘yicha 2015–2024-yillardagi raqamli tafovut va aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan real daromadlar tengsizligi tadqiq etildi. Tadqiqotda aholi ulushlari bo‘yicha vaznlangan Gini indeksi, Theil T indeksi va variatsiya koeffitsiyenti, Newey–West standart xatolari asosidagi log-chiziqli sigma-konvergatsiya trendi, Toshkent shahri va qolgan hududlar bo‘yicha Theil dekompozitsiyasi hamda yil effektlarini hisobga oluvchi beta-konvergatsiya regressiyalari qo‘llanildi. Internet abonentlari zichligi bo‘yicha Gini indeksi 0,302 dan 0,163 gacha kamayib, yiliga o‘rtacha 7,24 foizlik konvergatsiyani ko‘rsatdi (p < 0,001). Aksincha, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan axborot va aloqa xizmatlari bo‘yicha Gini indeksi 0,414 dan 0,661 gacha, real daromadlar bo‘yicha Gini indeksi esa 0,147 dan 0,187 gacha oshdi. 2024-yilda axborot- kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) xizmatlari bo‘yicha Theil T indeksi asosida aniqlangan tengsizlikning 99,7 foizi Toshkent shahri va qolgan 13 ta hudud o‘rtasidagi farq hissasiga to‘g‘ri keldi. Toshkent shahri tahlildan chiqarilganda, AKT xizmatlari va internetdan foydalanish bo‘yicha hududiy tafovutlar qisqargani, daromadlar tengsizligi trendi esa statistik jihatdan ahamiyatsiz bo‘lgani aniqlandi. Panel va kesim regressiyalari daromadlar bo‘yicha beta-konvergatsiya mavjudligini tasdiqlamadi. Olingan natijalar raqamli xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari bo‘yicha konvergatsiya va raqamli qiymat yaratish bo‘yicha divergentsiya jarayonlari bir vaqtda kechayotganini ko‘rsatadi. Hududiy rivojlanish siyosatida raqamli ulanishlar sonini ko‘paytirish bilan bir qatorda, raqamli xizmatlardan unumli foydalanish, raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish, mahalliy xizmatlar ekotizimini kengaytirish va operatorlar faoliyatining hududiy taqsimotini aniq hisobga olishga alohida e’tibor qaratish maqsadga muvofiq.