OʻZBEKISTON SOGʻLIQNI SAQLASH TIZIMIDA BYUDJET XARAJATLARI VA MOLIYALASHTIRISH MANBALARINING 2017-2026-YILLARDAGI TRANSFORMATSIYASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23180328Abstract
Maqolada Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash tizimini moliyalashtirishning 2017–2026-yillardagi miqdoriy va tarkibiy transformatsiyasi dasturiy byudjetlashtirish konsepsiyasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot rasmiy davlat byudjeti parametrlari, sogʻliqni saqlash xarajatlari, davlat dasturlari, dori taʼminoti, tibbiyot tashkilotlari, shtat birliklari va Davlat tibbiy sugʻurtasi jamgʻarmasi boʻyicha maʼlumotlarga tayangan. Natijalar jami sogʻliqni saqlash xarajatlari 6,7 barobar, dori xarajatlari 10,4 barobar, davlat dasturlari boʻyicha moliyalashtirish esa 33,9 barobar oshganini koʻrsatdi. 2026-yilda mahalliy byudjetlar jami sogʻliqni saqlash xarajatlarining 77,3 foizini, Davlat tibbiy sugʻurtasi jamgʻarmasi esa mahalliy byudjetlar tarkibining 90,3 foizini tashkil etishi kutilmoqda. Bu jarayon muassasa saqlash xarajatlaridan xizmat xaridi va maqsadli dasturlarga tomon tarkibiy siljishni ifodalaydi. Biroq yuqori kassa ijrosi va resurslar oʻsishi xizmat sifati hamda natijadorlikni avtomatik kafolatlamaydi. Shu asosda xarajatlarni dastur pasportlari, xizmat hajmi, sifat va natija indikatorlari bilan bogʻlash, hududiy moliyalashtirishni KPIlar orqali baholash hamda baholash natijalarini keyingi byudjet qarorlariga ulash taklif etiladi.Keywords
sogʻliqni saqlash xarajatlari, davlat byudjeti, mahalliy byudjet, davlat tibbiy sugʻurtasi, dasturiy byudjetlashtirish, davlat dasturlari, moliyaviy samaradorlik.References
1. Homauni, A., Markazi-Moghaddam, N., Mosadeghkhah, A., Noori, M., Abbasiyan, K., Jame, S. Z. B. Budgeting in Healthcare Systems and Organizations: A Systematic Review // Iranian Journal of Public Health. — 2023. — Vol. 52, No. 9. — P. 1889.
2. Schick, A. Sustainable Budget Policy: Concepts and Approaches // OECD Journal on Budgeting. — 2005. — Vol. 5, No. 1. — P. 107.
3. Melkers, J., Willoughby, K. The State of the States: Performance-Based Budgeting Requirements in 47 out of 50 // Public Administration Review. — 1998. — P. 66–73.
4. White, J. The Challenge of Budgeting for Healthcare Programmes // OECD Journal on Budgeting. — 2014. — Vol. 14, No. 1. — P. 73–107.
5. Gergen, J., Josephson, E., Coe, M., Ski, S., Madhavan, S., Bauhoff, S. Quality of Care in Performance Based Financing: How It Is Incorporated in 32 Programs across 28 Countries // Global Health: Science and Practice. — 2017. — Vol. 5, No. 1. — P. 90–107.
6. Phelps, C. E. Values Beyond ‘Health’ in Budget-Constrained Healthcare Systems // Value in Health. —
2024. — Vol. 27, No. 7. — P. 830–836.
7. Mathauer, I., Theisling, M., Mathivet, B., Vilcu, I. State Budget Transfers to Health Insurance Funds:
Extending Universal Health Coverage in Low- and Middle-Income Countries of the WHO European Region
// International Journal for Equity in Health. — 2016. — Vol. 15, No. 1. — P. 57.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 5-sentabrdagi “Davlat tibbiy sugʻurtasi
mexanizmlarini joriy etishga oid chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PQ-311-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/7098084?ONDATE=01.01.2026%2000
9. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 19-iyundagi VMQ-382-son qarori: birlamchi tibbiy-sanitariya yordami muassasalarida Davlat byudjeti hisobidan qoplanadigan tibbiy yordamning kafolatlangan hajmlari.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-maydagi “Sogʻliqni saqlash tizimi va tibbiy xizmat koʻrsatish tamoyillarini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PF-88-son Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-7534275
11. Leider, J. P., Resnick, B., Sellers, K., Kass, N., Bernet, P., Young, J. L., Jarris, P. Setting Budgets and Priorities at State Health Agencies // Journal of Public Health Management and Practice. — 2015. — Vol.
21, No. 4. — P. 336–344.
12. Muriana, C., Piazza, T., Vizzini, G. An Expert System for Financial Performance Assessment of Health Care Structures Based on Fuzzy Sets and KPIs // Knowledge-Based Systems. — 2016. — Vol. 97. — P. 1–10.
13. Anderson, M., Pitchforth, E., Edwards, N., Alderwick, H., McGuire, A., Mossialos, E. United Kingdom: Health System Review. — WHO Regional Office for Europe, 2022.
14. Oguz, A. B. Turkish Health Policies: Past, Present, and Future // Social Work in Public Health. — 2020. —
Vol. 35, No. 6. — P. 456–472.
15. Zharlygassinov, T., Ruzanov, R., Dosmanbetova, M. The Reform Dynamics of State Management Practices
in the Healthcare Sector of the Republic of Kazakhstan: A Global and Local Perspective // Value in Health
Regional Issues. — 2025. — Vol. 45. — Article 101047.
16. Ruzmetova, G. N. Priorities for Improving the Healthcare Financing System in Uzbekistan // Innovation
Science and Technology. — 2026. — Vol. 2, No. 5.
17. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 4-yanvardagi “Oʻzbekiston Respublikasida
dasturiy budjetlashtirish tizimini joriy etishda budjet mablagʻlarini taqsimlovchilarning budjet dasturlarini
ishlab chiqish, monitoringini yuritish va ularning samaradorligini baholash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni
tasdiqlash haqida” VMQ-4-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-6728568
18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 5-maydagi “Tibbiyot sohasida koʻrsatilayotgan xizmatlar
sifatini oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” PQ-170-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/
8180707
19. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-dekabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash
tizimini tubdan takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar toʻgʻrisida” PF-5590-son Farmoni.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
