DON MAHSULOTLARI KORXONALARIDA RESURSLAR SAMARADORLIGINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI

Authors

  • Iroda Ikramovna Aipova Toshkent davlat texnika universiteti Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti kafedrasi mustaqil izlanuvchisi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23219103

Abstract

Maqolada don mahsulotlari korxonalarida resurslar samaradorligini shakllantirishning nazariy va metodologik asoslari tizimlashtirilgan. Tadqiqotda resurs samaradorligi tushunchasining iqtisodiy mazmuni klassik iqtisodiy qarashlardan zamonaviy chegaraviy va koʻp mezonli yondashuvlargacha boʻlgan evolyutsiyasi tahlil qilinadi. Donni qabul qilish, saqlash, tozalash, konditsionerlash, maydalash, elash va qadoqlash jarayonlarining resurs intensivligi nuqtayi nazaridan oʻziga xosligi ochib beriladi. Texnik, taqsimot, iqtisodiy, miqyos va dinamik samaradorlik kategoriyalari oʻzaro bogʻliqlikda koʻrib chiqilib, DEA, SFA, Malmquist indeksi, OEE, ishlab chiqarish funksiyalari hamda integral koʻrsatkichlardan foydalanishning metodologik imkoniyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif tomonidan don mahsulotlari korxonalarida resurslar samaradorligini shakllantirishning konseptual modeli taklif etilib, unga texnologik, tashkiliy-boshqaruv, bozor, institutsional va raqamli-innovatsion omillar kiritiladi.

Keywords

don mahsulotlari korxonalari, resurs samaradorligi, resurs intensivligi, texnik samaradorlik, taqsimot samaradorligi, DEA, SFA, Malmquist indeksi, OEE, resurs tejash, ishlab chiqarish samaradorligi.

References

1. Aigner D., Lovell C.A.K., Schmidt P. Formulation and Estimation of Stochastic Frontier Production Function

Models // Journal of Econometrics. 1977. Vol. 6, No. 1. P. 21–37.

2. Banker R.D., Charnes A., Cooper W.W. Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in

Data Envelopment Analysis // Management Science. 1984. Vol. 30, No. 9. P. 1078–1092.

3. Barney J. Firm Resources and Sustained Competitive Advantage // Journal of Management. 1991. Vol. 17,

No. 1. P. 99–120.

4. Bain J.S. Barriers to New Competition. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1956.

5. Caves D.W., Christensen L.R., Diewert W.E. The Economic Theory of Index Numbers and the Measurement

of Input, Output, and Productivity // Econometrica. 1982. Vol. 50, No. 6. P. 1393–1414.

6. Charnes A., Cooper W.W., Rhodes E. Measuring the Efficiency of Decision Making Units // European

Journal of Operational Research. 1978. Vol. 2, No. 6. P. 429–444.

7. Farrell M.J. The Measurement of Productive Efficiency // Journal of the Royal Statistical Society. Series A.

1957. Vol. 120, No. 3. P. 253–281.

8. Koopmans T.C. An Analysis of Production as an Efficient Combination of Activities // Activity Analysis of

Production and Allocation. New York: Wiley, 1951. P. 33–97.

9. Marshall A. Principles of Economics. London: Macmillan, 1890.

10. Nakajima S. Introduction to TPM: Total Productive Maintenance. Portland: Productivity Press, 1988.

11. Porter M.E. Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. New York: Free

Press, 1985.

12. Priyadarshini P., Abhilash P.C. An empirical analysis of resource efficiency and circularity within the agri

food sector of India // Journal of Cleaner Production. 2023. Vol. 385. Article 135660. DOI: 10.1016/j.

jclepro.2022.135660.

13. Smith A. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. London, 1776.

14. Zisopoulos F.K., Overmars L., van der Goot A.J. A conceptual exergy-based framework for assessing,

monitoring, and designing a resource efficient agri-food sector // Journal of Cleaner Production. 2017. Vol.

158. P. 38–50. DOI: 10.1016/j.jclepro.2017.04.160.

15. 17. Jonkman J., Castiglioni A., Akkerman R., van der Padt A. Improving resource efficiency in the food

industry by using non-conventional intermediate products // Journal of Food Engineering. 2020. Vol. 287.

Article 110198.

16. Abdivaliyev, S., Mutalov, S., Baymanova, M., Ubaydullayeva, G., & Aipova, I. (2026). EKSPORTNI

RIVOJLANTIRISH STRATEGIYALARINING DOLZARBLIGI. MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT, 4(1).

17. Mutalov Sultonbek, Ismatova Diyora. (2026). “IMPROVING GREEN ACCOUNTING AND AUDITING IN

THE CONTEXT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT”. Asian Journal of Multidisciplinary Research. https://

doi.org/10.5281/zenodo.20414535

18. Ismatova Diyora, Mutalov Sultonbek,. (2026). “THE IMPACT OF DIGITALIZATION ON ECONOMIC

GROWTH: AN ECONOMETRIC ANALYSIS OF UZBEKISTAN”. Asian Journal of Multidisciplinary

Research. https://doi.org/10.5281/zenodo.20414712

19. Abdivaliyev , S., Mutalov , S., Baymanova , M., Ubaydullayeva , G., & Aipova , I. (2026). TASHQI

SAVDODA EKSPORTNING MAKROIQTISODIY AHAMIYATI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT,

4(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.18268053

Downloads

Published

2026-10-07

How to Cite

Aipova, I. I. (2026). DON MAHSULOTLARI KORXONALARIDA RESURSLAR SAMARADORLIGINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(10), 41–44. https://doi.org/10.5281/zenodo.23219103
Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son