ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARIDA INTEGRATSIYALASHGAN AKTIV REYESTRI: MOLIYAVIY VA BARQARORLIK AXBOROTINING BOGʻLANGANLIGINI TAʼMINLASH METODIKASI
Abstract
Maqolada elektr tarmoqlari korxonalarida infratuzilma aktivlari toʻgʻrisidagi texnik, hisob va barqarorlik axborotini yagona identifikator asosida birlashtiruvchi integratsiyalashgan aktiv reyestri konsepsiyasi hamda moliyaviy va nomoliyaviy axborotning oʻzaro bogʻliqligini taʼminlovchi oshkor qilish metodikasi asoslangan. Tadqiqot «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ, «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ va «Issiqlik elektr stansiyalari» AJning ochiq hisobotlari va texnik maʼlumotlari asosida olib borildi. Aktivlarning amaldagi uchta parallel axborot modeli — inventar obyekti, texnik pasport hamda GIS/SCADA/billing yozuvlari - oʻrniga olti atribut blokidan iborat aktiv yozuvi, hayot sikli hodisalari asosida boshqariladigan maʼlumotlar oqimi, maʼlumotlar sifati indeksi hamda reyestr–registr muvofiqlashtirish tengligi taklif etildi. Moliyaviy hisobot, tartibga solinadigan aktivlar bazasi (ATB) va barqarorlik hisobotini oʻzaro bogʻlovchi beshta oshkor qilish shakli ishlab chiqildi; «Hududiy elektr tarmoqlari» AJning 2025-yil maʼlumotlari asosida balans qiymatidan ATBga oʻtish shakli va bogʻlanganlik koʻrsatkichlari namunasi keltirildi. Konsepsiyani 2026–2029-yillarda - MHXSga oʻtish, barqarorlik hisobotini tasdiqlash va IFRS 20ning kuchga kirishi muddatlariga mos ravishda - joriy etish yoʻl xaritasi taklif etildi.Keywords
infratuzilma aktivlari, aktiv reyestri, yagona identifikator, texnik holat indeksi, bogʻlangan axborot, barqarorlik hisoboti, tartibga solinadigan aktivlar bazasi, elektr energetikasi.References
1. The modern audit engagement: Research needs. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 2017, Vol. 36,
No. 4, pp. 1–27. https://doi.org/10.2308/ajpt-51684
2. COSO. (2013). Internal Control — Integrated Framework. Committee of Sponsoring Organizations of the
Treadway Commission.
3. DAMA International. (2017). DAMA-DMBOK: Data Management Body of Knowledge. 2nd ed. Technics
Publications.
4. GASB. (1999). Statement No. 34: Basic Financial Statements — and Managementʼs Discussion and
Analysis — for State and Local Governments. Governmental Accounting Standards Board.
5. IAASB. (2024a). ISSA 5000: General Requirements for Sustainability Assurance Engagements.
International Federation of Accountants.
6. IAASB. (2024b). Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other Assurance, and
Related Services Pronouncements. ISA 500 (Revised), ISA 315 (Revised 2019), ISA 520. International
Federation of Accountants.
7. IEC. (2019). IEC 61968-4:2019. Application Integration at Electric Utilities — System Interfaces for
Distribution Management — Part 4: Interfaces for Records and Asset Management. Ed. 2.0. International
Electrotechnical Commission.
8. IEC. (2022). IEC 81346-1:2022. Industrial Systems, Installations and Equipment and Industrial Products
— Structuring Principles and Reference Designations — Part 1: Basic Rules. International Electrotechnical
Commission.
9. IFRS Foundation. (2023). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial
Information; IFRS S2 Climate-related Disclosures. International Sustainability Standards Board. https://
www.ifrs.org
10. IFRS Foundation. (2024). IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements. International
Accounting Standards Board. https://www.ifrs.org
11. IFRS Foundation. (2026a). IFRS 20 Regulatory Assets and Regulatory Liabilities. International Accounting
Standards Board. https://www.ifrs.org/news-and-events/news/2026/05/iasb-issues-ifrs-20/
12. IFRS Foundation. (2026b). Issued IFRS Standards, Part A. IAS 16 Property, Plant and Equipment; IAS 36
Impairment of Assets; IAS 8. IFRS Foundation.
13. ISO. (2016). ISO 8000-61:2016. Data Quality — Part 61: Data Quality Management: Process Reference
Model. International Organization for Standardization.
14. ISO. (2024). ISO 55001:2024. Asset Management — Asset Management System — Requirements.
International Organization for Standardization.
15. Jamasb, T., & Pollitt, M. (2007). Incentive regulation of electricity distribution networks: Lessons of
experience from Britain. Energy Policy, 35(12), 6163–6187. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2007.06.022
16. Ofgem. (2021). DNO Common Network Asset Indices Methodology (CNAIM), Version 2.1. Office of
Gas and Electricity Markets. https://www.ofgem.gov.uk/sites/default/files/docs/2021/04/dno_common_
network_asset_indices_methodology_v2.1_final_01-04-2021.pdf
17. Sputnik Oʻzbekiston. (2026, 27 iyul). Prezident energetika sohasidagi videoselektor yigʻilishida 234
mingdan ortiq hisoblagich maʼlumot uzatmayotganini tanqid qildi. https://sputniknews.uz/20260727/
prezident-energetika-tanqid-59309811.html
18. Uniform System of Accounts Prescribed for Public Utilities and Licensees, 18 C.F.R. Part 101. (2026).
https://www.ecfr.gov/current/title-18/chapter-I/subchapter-C/part-101
19. World Bank. (2025, May 15). Uzbekistan to Invest in Modernizing Electricity Distribution Networks with
World Bank Support [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/05/15/
uzbekistan-to-invest-in-modernizing-electricity-distribution-networks-with-world-bank-support
20. Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026a, 29 aprel). Elektr energiyasi va tabiiy gaz sohalarida ilk bor aktivlarning
tartibga solinadigan bazasi asosidagi narxlarni joriy etishning dastlabki bosqichi toʻgʻrisida maʼlumot.
https://gov.uz/uz/imv/news/view/159309
21. Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026b, 7 avgust). Oʻzbekistonda energetika sohasida davlat tariflarini
tartibga solishning yangi tizimi joriy etildi. https://gov.uz/uz/imv/news/view/203538
22. Moliya vazirligi. (1999). 19-son Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Inventarizatsiyani tashkil etish va
oʻtkazish». Adliya vazirligida 1999-yil 2-noyabrda 833-son bilan roʻyxatga olingan. https://lex.uz
23. Moliya vazirligi. (2003). 5-son Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Asosiy vositalar». 2003-yil
9-oktyabrdagi 114-son buyruq; Adliya vazirligida 2004-yil 20-yanvarda 1299-son bilan roʻyxatga olingan.
24. «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. (2025). 2024-yil 31-dekabrda tugagan yil uchun
konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot (MHXS) va mustaqil auditor hisoboti. https://www.uzbekistonmet.
uz/uploads/acb4d911-cc4d-34db-d742-198e9d33386b_media_.pdf
25. «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. (2026). Jamiyatning 2026-yil rivojlanish biznes-rejasi; qisqacha
maʼlumot. https://uzbekistonmet.uz/uploads/fa697fa9-5f8f-fbc9-067d-716ad8bf29ab_media_.pdf; https://
www.uzbekistonmet.uz/uz/lists/view/79
26. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi
elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 609-son
qarori. https://lex.uz/uz/docs/6241308
27. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 4-maydagi “Barqaror rivojlanish hamda
ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv (ESG) tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 221
son qarori. https://lex.uz/uz/docs/8171367
28. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi “Raqamli Oʻzbekiston — 2030”
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida PF-6079-son Farmoni.
29. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-sentyabrdagi “Jamoat manfaatlariga daxldor
korxonalarda moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PQ-282-son
qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7728924
30. «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026b). Umumiy maʼlumot. https://www.het.uz/oz/pages/view/general_
info
31. Energetika vazirligi. (2026, 5 yanvar). 2025-yilda yoqilgʻi-energetika sohasida amalga oshirilgan ishlar.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Pages
Citation
