ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARIDA INTEGRATSIYALASHGAN AKTIV REYESTRI: MOLIYAVIY VA BARQARORLIK AXBOROTINING BOGʻLANGANLIGINI TAʼMINLASH METODIKASI

Authors

  • Muzaffar Xolboyevich Mardanov “POYTAXT AUDIT” MChJ auditorlik tashkiloti direktori, PhD.

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23267726

Abstract

Maqolada elektr tarmoqlari korxonalarida infratuzilma aktivlari toʻgʻrisidagi texnik, hisob va barqarorlik axborotini yagona identifikator asosida birlashtiruvchi integratsiyalashgan aktiv reyestri konsepsiyasi hamda moliyaviy va nomoliyaviy axborotning oʻzaro bogʻliqligini taʼminlovchi oshkor qilish metodikasi asoslangan. Tadqiqot «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ, «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ va «Issiqlik elektr stansiyalari» AJning ochiq hisobotlari va texnik maʼlumotlari asosida olib borildi. Aktivlarning amaldagi uchta parallel axborot modeli — inventar obyekti, texnik pasport hamda GIS/SCADA/billing yozuvlari - oʻrniga olti atribut blokidan iborat aktiv yozuvi, hayot sikli hodisalari asosida boshqariladigan maʼlumotlar oqimi, maʼlumotlar sifati indeksi hamda reyestr–registr muvofiqlashtirish tengligi taklif etildi. Moliyaviy hisobot, tartibga solinadigan aktivlar bazasi (ATB) va barqarorlik hisobotini oʻzaro bogʻlovchi beshta oshkor qilish shakli ishlab chiqildi; «Hududiy elektr tarmoqlari» AJning 2025-yil maʼlumotlari asosida balans qiymatidan ATBga oʻtish shakli va bogʻlanganlik koʻrsatkichlari namunasi keltirildi. Konsepsiyani 2026–2029-yillarda - MHXSga oʻtish, barqarorlik hisobotini tasdiqlash va IFRS 20ning kuchga kirishi muddatlariga mos ravishda - joriy etish yoʻl xaritasi taklif etildi.

Keywords

infratuzilma aktivlari, aktiv reyestri, yagona identifikator, texnik holat indeksi, bogʻlangan axborot, barqarorlik hisoboti, tartibga solinadigan aktivlar bazasi, elektr energetikasi

References

  1. 1.1. The modern audit engagement: Research needs. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 2017, Vol. 36,
  2. 2.No. 4, pp. 1–27. https://doi.org/10.2308/ajpt-51684
  3. 3.2. COSO. (2013). Internal Control — Integrated Framework. Committee of Sponsoring Organizations of the
  4. 4.Treadway Commission.
  5. 5.3. DAMA International. (2017). DAMA-DMBOK: Data Management Body of Knowledge. 2nd ed. Technics
  6. 6.Publications.
  7. 7.4. GASB. (1999). Statement No. 34: Basic Financial Statements — and Managementʼs Discussion and
  8. 8.Analysis — for State and Local Governments. Governmental Accounting Standards Board.
  9. 9.5. IAASB. (2024a). ISSA 5000: General Requirements for Sustainability Assurance Engagements.
  10. 10.International Federation of Accountants.
  11. 11.6. IAASB. (2024b). Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other Assurance, and
  12. 12.Related Services Pronouncements. ISA 500 (Revised), ISA 315 (Revised 2019), ISA 520. International
  13. 13.Federation of Accountants.
  14. 14.7. IEC. (2019). IEC 61968-4:2019. Application Integration at Electric Utilities — System Interfaces for
  15. 15.Distribution Management — Part 4: Interfaces for Records and Asset Management. Ed. 2.0. International
  16. 16.Electrotechnical Commission.
  17. 17.8. IEC. (2022). IEC 81346-1:2022. Industrial Systems, Installations and Equipment and Industrial Products
  18. 18.— Structuring Principles and Reference Designations — Part 1: Basic Rules. International Electrotechnical
  19. 19.Commission.
  20. 20.9. IFRS Foundation. (2023). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial
  21. 21.Information; IFRS S2 Climate-related Disclosures. International Sustainability Standards Board. https://
  22. 22.www.ifrs.org
  23. 23.10. IFRS Foundation. (2024). IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements. International
  24. 24.Accounting Standards Board. https://www.ifrs.org
  25. 25.11. IFRS Foundation. (2026a). IFRS 20 Regulatory Assets and Regulatory Liabilities. International Accounting
  26. 26.Standards Board. https://www.ifrs.org/news-and-events/news/2026/05/iasb-issues-ifrs-20/
  27. 27.12. IFRS Foundation. (2026b). Issued IFRS Standards, Part A. IAS 16 Property, Plant and Equipment; IAS 36
  28. 28.Impairment of Assets; IAS 8. IFRS Foundation.
  29. 29.13. ISO. (2016). ISO 8000-61:2016. Data Quality — Part 61: Data Quality Management: Process Reference
  30. 30.Model. International Organization for Standardization.
  31. 31.14. ISO. (2024). ISO 55001:2024. Asset Management — Asset Management System — Requirements.
  32. 32.International Organization for Standardization.
  33. 33.15. Jamasb, T., & Pollitt, M. (2007). Incentive regulation of electricity distribution networks: Lessons of
  34. 34.experience from Britain. Energy Policy, 35(12), 6163–6187. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2007.06.022
  35. 35.16. Ofgem. (2021). DNO Common Network Asset Indices Methodology (CNAIM), Version 2.1. Office of
  36. 36.Gas and Electricity Markets. https://www.ofgem.gov.uk/sites/default/files/docs/2021/04/dno_common_
  37. 37.network_asset_indices_methodology_v2.1_final_01-04-2021.pdf
  38. 38.17. Sputnik Oʻzbekiston. (2026, 27 iyul). Prezident energetika sohasidagi videoselektor yigʻilishida 234
  39. 39.mingdan ortiq hisoblagich maʼlumot uzatmayotganini tanqid qildi. https://sputniknews.uz/20260727/
  40. 40.prezident-energetika-tanqid-59309811.html
  41. 41.18. Uniform System of Accounts Prescribed for Public Utilities and Licensees, 18 C.F.R. Part 101. (2026).
  42. 42.https://www.ecfr.gov/current/title-18/chapter-I/subchapter-C/part-101
  43. 43.19. World Bank. (2025, May 15). Uzbekistan to Invest in Modernizing Electricity Distribution Networks with
  44. 44.World Bank Support [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/05/15/
  45. 45.uzbekistan-to-invest-in-modernizing-electricity-distribution-networks-with-world-bank-support
  46. 46.20. Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026a, 29 aprel). Elektr energiyasi va tabiiy gaz sohalarida ilk bor aktivlarning
  47. 47.tartibga solinadigan bazasi asosidagi narxlarni joriy etishning dastlabki bosqichi toʻgʻrisida maʼlumot.
  48. 48.https://gov.uz/uz/imv/news/view/159309
  49. 49.21. Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026b, 7 avgust). Oʻzbekistonda energetika sohasida davlat tariflarini
  50. 50.tartibga solishning yangi tizimi joriy etildi. https://gov.uz/uz/imv/news/view/203538
  51. 51.22. Moliya vazirligi. (1999). 19-son Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Inventarizatsiyani tashkil etish va
  52. 52.oʻtkazish». Adliya vazirligida 1999-yil 2-noyabrda 833-son bilan roʻyxatga olingan. https://lex.uz
  53. 53.23. Moliya vazirligi. (2003). 5-son Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Asosiy vositalar». 2003-yil
  54. 54.9-oktyabrdagi 114-son buyruq; Adliya vazirligida 2004-yil 20-yanvarda 1299-son bilan roʻyxatga olingan.
  55. 55.https://lex.uz
  56. 56.24. «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. (2025). 2024-yil 31-dekabrda tugagan yil uchun
  57. 57.konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot (MHXS) va mustaqil auditor hisoboti. https://www.uzbekistonmet.
  58. 58.uz/uploads/acb4d911-cc4d-34db-d742-198e9d33386b_media_.pdf
  59. 59.25. «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. (2026). Jamiyatning 2026-yil rivojlanish biznes-rejasi; qisqacha
  60. 60.maʼlumot. https://uzbekistonmet.uz/uploads/fa697fa9-5f8f-fbc9-067d-716ad8bf29ab_media_.pdf; https://
  61. 61.www.uzbekistonmet.uz/uz/lists/view/79
  62. 62.26. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi
  63. 63.elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 609-son
  64. 64.qarori. https://lex.uz/uz/docs/6241308
  65. 65.27. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 4-maydagi “Barqaror rivojlanish hamda
  66. 66.ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv (ESG) tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 221-
  67. 67.son qarori. https://lex.uz/uz/docs/8171367
  68. 68.28. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi “Raqamli Oʻzbekiston — 2030”
  69. 69.strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida PF-6079-son Farmoni.
  70. 70.https://lex.uz/docs/5030957
  71. 71.29. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-sentyabrdagi “Jamoat manfaatlariga daxldor
  72. 72.korxonalarda moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PQ-282-son
  73. 73.qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7728924
  74. 74.30. «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026b). Umumiy maʼlumot. https://www.het.uz/oz/pages/view/general_
  75. 75.info
  76. 76.31. Energetika vazirligi. (2026, 5 yanvar). 2025-yilda yoqilgʻi-energetika sohasida amalga oshirilgan ishlar.
  77. 77.https://gov.uz/uz/minenergy/news/view/127308

Downloads

Published

2026-10-09

How to Cite

Mardanov, M. X. (2026). ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARIDA INTEGRATSIYALASHGAN AKTIV REYESTRI: MOLIYAVIY VA BARQARORLIK AXBOROTINING BOGʻLANGANLIGINI TAʼMINLASH METODIKASI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(10), 371–378. https://doi.org/10.5281/zenodo.23267726

Issue

Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son

Section

Articles

License

Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

DOI

https://doi.org/10.5281/zenodo.23267726

Pages

371-378

Citation

Open in Google Scholar
Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son