ELEKTR TARMOQLARI AKTIVLARINING FOYDALI XIZMAT MUDDATINI TEXNIK HOLAT INDEKSI ASOSIDA BELGILASH: KOMPONENT HISOBI METODIKASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23268925Abstract
Maqolada elektr tarmoqlari korxonalarida infratuzilma aktivlarining komponent hisobi va foydali xizmat muddatini texnik holat indeksi (THI) bilan bogʻlash metodikasi asoslangan. Soliq hisobi, MHXS hisob siyosati va texnik normativ muddatlarning oʻzaro ajralganligi, yaʼni «uch muddat» muammosi koʻrsatib berilgan. Tarmoq obyektlarining etalon komponent tarkibi, THIni hisoblash tartibi hamda uni qolgan foydali xizmat muddatiga aylantiruvchi, Ofgem CNAIM metodikasi asosida kalibrlangan holat funksiyasi taklif etilgan. «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ va «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJning MHXS hisobotlari asosida oʻtkazilgan model sinovi komponent hisobini qoʻllash natijasida taqsimlash korxonasida amortizatsiya xarajatlari 22 foizga, yaʼni 172,4 mlrd soʻmga, THI ssenariysida esa 315,8 mlrd soʻmga oshishini hamda ushbu oʻzgarish audit moddiylik chegaralaridan oshishini, uzatish korxonasida esa amortizatsiya xarajatlari kamayishini koʻrsatdi. Tadqiqot natijalari 5-son BHMS, texnik ekspluatatsiya qoidalari va tartibga solinadigan aktivlar bazasi metodikasini takomillashtirishga yoʻnaltirilgan.Keywords
infratuzilma aktivlari, komponent hisobi, foydali xizmat muddati, texnik holat indeksi, amortizatsiya, MHXS 16, tartibga solinadigan aktivlar bazasi, elektr tarmoqlariReferences
Aminboyev, J. O. (2026). Amortizatsiya qilinadigan aktivlar hisobini takomillashtirish. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 6(3), 173–181. https://finance.tsue.uz/index.php/afa/article/download/1350/1285/2469
IAASB. (2009). International Standard on Auditing 320: Materiality in Planning and Performing an Audit. International Federation of Accountants.
IEC. (2021). IEC 62271-100:2021. High-voltage Switchgear and Controlgear — Part 100: Alternating-current Circuitbreakers. International Electrotechnical Commission.
IFRS Foundation. (2026). IFRS Accounting Standards, Part A. IAS 8 Accounting Policies, Changes in Accounting Estimates and Errors; IAS 16 Property, Plant and Equipment; IAS 36 Impairment of Assets. https://www.ifrs.org/issuedstandards/list-of-standards/
ISO. (2024). ISO 55001:2024. Asset Management — Asset Management System — Requirements. International Organization for Standardization.
Jahromi, A., Piercy, R., Cress, S., Service, J., & Fan, W. (2009). An approach to power transformer asset management using health index. IEEE Electrical Insulation Magazine, 25(2), 20–34. https://doi.org/10.1109/MEI.2009.4802595
Muxidinov, A. N. (2026). Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim muassasalarida asosiy vositalar hisobini moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari asosida takomillashtirish. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 6(6), 257–
https://finance.tsue.uz/index.php/afa/article/download/1454/1390/2674
National Electric Grid of Uzbekistan JSC. (2025). Consolidated Financial Statements as at and for the Year Ended 31 December 2024 with Independent Auditorʼs Report. https://www.uzbekistonmet.uz/uploads/acb4d911-cc4d-34dbd742-198e9d33386b_media_.pdf
Ofgem. (2021). DNO Common Network Asset Indices Methodology (CNAIM): Health & Criticality. Version 2.1. Office of Gas and Electricity Markets. https://www.ofgem.gov.uk/sites/default/files/docs/2021/04/dno_common_network_ asset_indices_methodology_v2.1_final_01-04-2021.pdf
World Bank. (2025, May 15). Uzbekistan to Invest in Modernizing Electricity Distribution Networks with World Bank Support [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/05/15/uzbekistan-to-invest-inmodernizing-electricity-distribution-networks-with-world-bank-support
Zahra, S. T., Imdad, S. K., Khan, S., Khalid, S., & Baig, N. A. (2025). Power transformer health index and life span assessment: A comprehensive review of conventional and machine learning based approaches. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 139, Article 109474. https://doi.org/10.1016/j.engappai.2024.109474
Asosiy vositalar amortizatsiyasi: meʼyorlar, usullar, formulalar. (2025, 25 sentyabr). Buxgalter.uz. https://buxgalter.uz/ uz/publish/doc/text210750_asosiy_vositalar_amortizaciyasi_meerlar_usullar_formulalar
GOST 11677-85. (1985). Transformatory silovye. Obshchie tekhnicheskie usloviya. Izdatelstvo standartov.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026, 29 aprel). Elektr energiyasi va tabiiy gaz sohalarida ilk bor aktivlarning tartibga solinadigan bazasi asosidagi narxlarni joriy etishning dastlabki bosqichi toʻgʻrisida maʼlumot. https://gov.uz/uz/imv/ news/view/159309
Minenergo Rossii. (2017). Ob utverzhdenii metodiki otsenki tekhnicheskogo sostoyaniya osnovnogo tekhnologicheskogo oborudovaniya i liniy elektroperedachi elektricheskikh stantsiy i elektricheskikh setey. Prikaz ot 26.07.2017 № 676; zaregistrirovan v Minyuste Rossii 05.10.2017 № 48429. https://rulaws.ru/acts/Prikaz-Minenergo-Rossii-ot- 26.07.2017-N-676/
Moliya vazirligi. (2003). Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) «Asosiy vositalar»ni tasdiqlash toʻgʻrisida. 2003-yil 9-oktyabrdagi buyruq; Adliya vazirligida 2004-yil 20-yanvarda 1299-son bilan roʻyxatga olingan. https://lex.uz/docs/821041
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 609-son qaror. https://lex.uz/ uz/docs/6241308
Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. (2019, 30 dekabr). OʻRQ-599-son. 306-modda. https://lex.uz/ docs/4674902
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026a). Konsolidirovannaya finansovaya otchyotnost po MSFO i auditorskoye zaklyucheniye nezavisimogo auditora, 31 dekabrya 2025 goda. https://het.uz/uploads/4da8bd49-5a8c-814a-e327- 18f919f4cea5_media_.pdf
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026b). Umumiy maʼlumot. https://www.het.uz/oz/pages/view/general_info
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
