ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARIDA INTEGRATSIYALASHGAN AKTIV REYESTRI: MOLIYAVIY VA BARQARORLIK AXBOROTINING BOGʻLANGANLIGINI TAʼMINLASH METODIKASI

Authors

  • Muzaffar Xolboyevich Mardanov “POYTAXT AUDIT” MChJ auditorlik tashkiloti direktori, PhD

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23269530

Abstract

Maqolada elektr tarmoqlari korxonalarida infratuzilma aktivlari toʻgʻrisidagi texnik, hisob va barqarorlik axborotini yagona identifikator asosida birlashtiruvchi integratsiyalashgan aktiv reyestri konsepsiyasi hamda moliyaviy va nomoliyaviy axborotning oʻzaro bogʻliqligini taʼminlovchi oshkor qilish metodikasi asoslangan. Tadqiqot «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ, «Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ va «Issiqlik elektr stansiyalari» AJning ochiq hisobotlari va texnik maʼlumotlari asosida olib borildi. Aktivlarning amaldagi uchta parallel axborot modeli — inventar obyekti, texnik pasport hamda GIS/SCADA/billing yozuvlari - oʻrniga olti atribut blokidan iborat aktiv yozuvi, hayot sikli hodisalari asosida boshqariladigan maʼlumotlar oqimi, maʼlumotlar sifati indeksi hamda reyestr–registr muvofiqlashtirish tengligi taklif etildi. Moliyaviy hisobot, tartibga solinadigan aktivlar bazasi (ATB) va barqarorlik hisobotini oʻzaro bogʻlovchi beshta oshkor qilish shakli ishlab chiqildi; «Hududiy elektr tarmoqlari» AJning 2025-yil maʼlumotlari asosida balans qiymatidan ATBga oʻtish shakli va bogʻlanganlik koʻrsatkichlari namunasi keltirildi. Konsepsiyani 2026–2029-yillarda - MHXSga oʻtish, barqarorlik hisobotini tasdiqlash va IFRS 20ning kuchga kirishi muddatlariga mos ravishda - joriy etish yoʻl xaritasi taklif etildi.

Keywords

infratuzilma aktivlari, aktiv reyestri, yagona identifikator, texnik holat indeksi, bogʻlangan axborot, barqarorlik hisoboti, tartibga solinadigan aktivlar bazasi, elektr energetikasi

References

  1. 1.The modern audit engagement: Research needs. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 2017, Vol. 36, No. 4, pp. 1–27. https://doi.org/10.2308/ajpt-51684
  2. 2.COSO. (2013). Internal Control — Integrated Framework. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission.
  3. 3.DAMA International. (2017). DAMA-DMBOK: Data Management Body of Knowledge. 2nd ed. Technics Publications.
  4. 4.GASB. (1999). Statement No. 34: Basic Financial Statements — and Managementʼs Discussion and Analysis — for State and Local Governments. Governmental Accounting Standards Board.
  5. 5.IAASB. (2024a). ISSA 5000: General Requirements for Sustainability Assurance Engagements. International Federation of Accountants.
  6. 6.IAASB. (2024b). Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Other Assurance, and Related Services Pronouncements. ISA 500 (Revised), ISA 315 (Revised 2019), ISA 520. International Federation of Accountants.
  7. 7.IEC. (2019). IEC 61968-4:2019. Application Integration at Electric Utilities — System Interfaces for Distribution Management — Part 4: Interfaces for Records and Asset Management. Ed. 2.0. International Electrotechnical Commission.
  8. 8.IEC. (2022). IEC 81346-1:2022. Industrial Systems, Installations and Equipment and Industrial Products — Structuring Principles and Reference Designations — Part 1: Basic Rules. International Electrotechnical Commission.
  9. 9.IFRS Foundation. (2023). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information; IFRS S2 Climate-related Disclosures. International Sustainability Standards Board. https:// www.ifrs.org
  10. 10.IFRS Foundation. (2024). IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements. International Accounting Standards Board. https://www.ifrs.org
  11. 11.IFRS Foundation. (2026a). IFRS 20 Regulatory Assets and Regulatory Liabilities. International Accounting Standards Board. https://www.ifrs.org/news-and-events/news/2026/05/iasb-issues-ifrs-20/
  12. 12.IFRS Foundation. (2026b). Issued IFRS Standards, Part A. IAS 16 Property, Plant and Equipment; IAS 36 Impairment of Assets; IAS 8. IFRS Foundation.
  13. 13.ISO. (2016). ISO 8000-61:2016. Data Quality — Part 61: Data Quality Management: Process Reference Model. International Organization for Standardization.
  14. 14.ISO. (2024). ISO 55001:2024. Asset Management — Asset Management System — Requirements. International Organization for Standardization.
  15. 15.Jamasb, T., & Pollitt, M. (2007). Incentive regulation of electricity distribution networks: Lessons of experience from Britain. Energy Policy, 35(12), 6163–6187. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2007.06.022
  16. 16.Ofgem. (2021). DNO Common Network Asset Indices Methodology (CNAIM), Version 2.1. Office of Gas and Electricity Markets. https://www.ofgem.gov.uk/sites/default/files/docs/2021/04/dno_common_ network_asset_indices_methodology_v2.1_final_01-04-2021.pdf
  17. 17.Sputnik Oʻzbekiston. (2026, 27 iyul). Prezident energetika sohasidagi videoselektor yigʻilishida 234 mingdan ortiq hisoblagich maʼlumot uzatmayotganini tanqid qildi. https://sputniknews.uz/20260727/ prezident-energetika-tanqid-59309811.html
  18. 18.Uniform System of Accounts Prescribed for Public Utilities and Licensees, 18 C.F.R. Part 101. (2026).
  19. 19.World Bank. (2025, May 15). Uzbekistan to Invest in Modernizing Electricity Distribution Networks with World Bank Support [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/05/15/ uzbekistan-to-invest-in-modernizing-electricity-distribution-networks-with-world-bank-support
  20. 20.Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026a, 29 aprel). Elektr energiyasi va tabiiy gaz sohalarida ilk bor aktivlarning tartibga solinadigan bazasi asosidagi narxlarni joriy etishning dastlabki bosqichi toʻgʻrisida maʼlumot.
  21. 21.Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026b, 7 avgust). Oʻzbekistonda energetika sohasida davlat tariflarini tartibga solishning yangi tizimi joriy etildi. https://gov.uz/uz/imv/news/view/203538
  22. 22.Moliya vazirligi. (1999). 19-son Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Inventarizatsiyani tashkil etish va oʻtkazish». Adliya vazirligida 1999-yil 2-noyabrda 833-son bilan roʻyxatga olingan. https://lex.uz
  23. 23.Moliya vazirligi. (2003). 5-son Buxgalteriya hisobining milliy standarti «Asosiy vositalar». 2003-yil 9-oktyabrdagi 114-son buyruq; Adliya vazirligida 2004-yil 20-yanvarda 1299-son bilan roʻyxatga olingan.
  24. 24.«Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. (2025). 2024-yil 31-dekabrda tugagan yil uchun konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot (MHXS) va mustaqil auditor hisoboti. https://www.uzbekistonmet. uz/uploads/acb4d911-cc4d-34db-d742-198e9d33386b_media_.pdf
  25. 25.«Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJ. (2026). Jamiyatning 2026-yil rivojlanish biznes-rejasi; qisqacha maʼlumot. https://uzbekistonmet.uz/uploads/fa697fa9-5f8f-fbc9-067d-716ad8bf29ab_media_.pdf; https:// www.uzbekistonmet.uz/uz/lists/view/79
  26. 26.Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 609-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/6241308
  27. 27.Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 4-maydagi “Barqaror rivojlanish hamda ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv (ESG) tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 221- son qarori. https://lex.uz/uz/docs/8171367
  28. 28.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi “Raqamli Oʻzbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida PF-6079-son Farmoni.
  29. 29.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-sentyabrdagi “Jamoat manfaatlariga daxldor korxonalarda moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PQ-282-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-7728924
  30. 30.«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ. (2026b). Umumiy maʼlumot. https://www.het.uz/oz/pages/view/general_ info
  31. 31.Energetika vazirligi. (2026, 5 yanvar). 2025-yilda yoqilgʻi-energetika sohasida amalga oshirilgan ishlar.

Downloads

Published

2026-10-10

How to Cite

Mardanov, M. X. (2026). ELEKTR TARMOQLARI KORXONALARIDA INTEGRATSIYALASHGAN AKTIV REYESTRI: MOLIYAVIY VA BARQARORLIK AXBOROTINING BOGʻLANGANLIGINI TAʼMINLASH METODIKASI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(10), 371–378. https://doi.org/10.5281/zenodo.23269530

Issue

Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son

Section

Articles

License

Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

DOI

https://doi.org/10.5281/zenodo.23269530

Pages

371-378

Citation

Open in Google Scholar
Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son