O‘ZBEKISTON TO‘QIMACHILIK EKSPORTINING TARKIBIY TRANSFORMATSIYASI VA BOZORLAR DINAMIKASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23280213Abstract
Maqolada 2024–2026-yillarda O‘zbekiston to‘qimachilik eksportining mahsulot guruhlari bo‘yicha tarkibi, uning o‘zgarishiga ta’sir etgan omillar hamda eksport bozorlaridagi siljishlar O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari va hamkor mamlakatlarning import statistikasi, ya’ni ko‘zgu statistikasi asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda mahsulot guruhlarining eksport hajmi o‘zgarishiga qo‘shgan hissasi, bozor ulushlari va eksport birlik narxlari hisoblangan. Bozor va ulush effektlari bo‘yicha dekompozitsiya natijasida ip-kalava eksportining 2025-yildagi qisqarishi Xitoy bozorida asosan O‘zbekiston taklifining kamayishi, Turkiya bozorida esa asosan talabning pasayishi bilan izohlanishi aniqlangan. Natijalar asosida to‘qimachilik korxonalarining tashqi iqtisodiy faoliyatini boshqarishni takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.Keywords
to‘qimachilik eksporti, ip-kalava, tayyor mahsulot, tarkibiy transformatsiya, ko‘zgu statistikasi, bozor ulushi, eksport bojlari, tashqi iqtisodiy faoliyatni boshqarishReferences
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-maydagi PF-71-son “To‘qimachilik va tikuv-trikotaj
sanoatini rivojlantirishni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. — Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/6908347.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 14-martdagi PF-47-son “Mahsulotlar eksporti tartib
taomillarini takomillashtirish hamda qo‘shilgan qiymatga ega tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishni
rag‘batlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — URL:
https://lex.uz/ru/docs/7432084.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 16-yanvardagi PF-6-son “To‘qimachilik va tikuv-trikotaj
sanoatida qayta ishlash zanjirini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. —
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/7330228.
4. Babadjanov J., Petrick M. Uzbekistan’s cotton clusters in the context of the industrial policy
debate // Eurasian Geography and Economics. — 2025. — Vol. 66, No. 3. — P. 354–383. — DOI:
10.1080/15387216.2023.2267093. — URL: https://doi.org/10.1080/15387216.2023.2267093.
5. Aliyev A.I. Korxonalar faoliyatini raqamli marketing texnologiyalari asosida rivojlantirish: iqtisodiyot fanlari
bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. — Toshkent, 2024. — URL: https://api.ziyonet.
uz/uploads/books/10000014/R42BBR9R8vSamlW.pdf.
6. Zakirova G.Q. Korxonalar faoliyatini rivojlantirishda B2B bozoridan samarali foydalanish yo‘llari (Xorazm
viloyati misolida): iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. — Urganch,
2025. — URL: https://api.ziyonet.uz/uploads/books/10001253/ss0ZeEEulP1GuF9.pdf.
7. Schott P.K. Across-product versus within-product specialization in international trade // The Quarterly
Journal of Economics. — 2004. — Vol. 119, No. 2. — P. 647–678. — DOI: 10.1162/0033553041382201.
— URL: https://doi.org/10.1162/0033553041382201.
8. Hallak J.C. Product quality and the direction of trade // Journal of International Economics. — 2006. —
Vol. 68, No. 1. — P. 238–265. — DOI: 10.1016/j.jinteco.2005.04.001. — URL: https://doi.org/10.1016/j.
jinteco.2005.04.001
9. Gereffi G., Lim H.-C., Lee J. Trade policies, firm strategies, and adaptive reconfigurations of global value
chains // Journal of International Business Policy. — 2021. — Vol. 4, No. 4. — P. 506–522. — DOI:
10.1057/s42214-021-00102-z. — URL: https://doi.org/10.1057/s42214-021-00102-z.
10. Rodil-Marzábal Ó., Gómez Pérez A.L., Campos-Romero H. The Global Textile and Apparel Value Chain:
From Mexico–US–China Linkages to a Global Approach // Economies. — 2022. — Vol. 10, No. 10. —
Article 258. — DOI: 10.3390/economies10100258. — URL: https://doi.org/10.3390/economies10100258.
11. Lawless M., Studnicka Z. Old Firms and New Export Flows: Does Experience Increase Survival? // Open
Economies Review. — 2024. — Vol. 35, No. 2. — P. 215–243. — DOI: 10.1007/s11079-023-09727-4. —
URL: https://doi.org/10.1007/s11079-023-09727-4.
12. Bloom N., Manova K., Van Reenen J., Sun S.T., Yu Z. Trade and Management // The Review of Economics
and Statistics. — 2021. — Vol. 103, No. 3. — P. 443–460. — DOI: 10.1162/rest_a_00925. — URL: https://
doi.org/10.1162/rest_a_00925.
13. Gaulier G., Zignago S. BACI: International Trade Database at the Product-Level. The 1994–2007 Version //
CEPII Working Paper. — 2010. — No. 2010-23. — 35 p. — URL: https://www.cepii.fr/PDF_PUB/wp/2010/
wp2010-23.pdf.
14. O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi (2024-yil yanvar–dekabr) // O‘zbekiston Respublikasi
Milliy statistika qo‘mitasi. — 2025. — URL: https://stat.uz/img/press_reliz_tashi_savdo_uzb_yanvar
dekabr_2024_p20124.pdf.
15. O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi (2025-yil yanvar–dekabr, dastlabki ma’lumot) //
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. — 2026. — 21-yanvar. — URL: https://stat.uz/img/
news/press-reliz-uzb_p47043.pdf.
16. O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi (2025-yil yanvar–avgust) // O‘zbekiston Respublikasi
Milliy statistika qo‘mitasi. — 2025. — 22-sentabr. — URL: https://stat.uz/img/press-relizlar/press-reliz-tif
uz-lotin_p27176.pdf.
17. O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi (2026-yil yanvar–avgust, dastlabki ma’lumot) //
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. — 2026. — 30-sentabr. — URL: https://stat.uz/img/
news/press_release_uzb_p81244.pdf.
18. UN Comtrade Database // United Nations Statistics Division. — Elektron ma’lumotlar bazasi. — URL:
19. Hazır giyim ihracatında iki yılda 3,3 milyar dolarlık düşüş // Forbes Türkiye. — 2025. — 7-oktabr. — URL:
https://www.forbes.com.tr/ekonomi/hazir-giyim-ihracatinda-iki-yilda-3-3-milyar-dolarlik-dusus.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
