QORAMOLCHILIKDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNI MHXS (IAS 41) TALABLARIGA MUVOFIQLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23300016Abstract
Qoramolchilikda ishlab chiqarish xarajatlari hisobining nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilib, ularni boshqaruv vazifalari bilan uzviy bog‘liq holda tasniflash va tizimlashtirish yondashuvlari asoslangan. Sut yo‘nalishidagi asosiy poda, yosh qoramollarni o‘stirish va bo‘rdoqilash jarayonlari bo‘yicha xarajatlarni hisobga olish obyektlari hamda mahsulot tannarxini kalkulyatsiya qilish birliklari aniqlangan. Buxgalteriya hisobining milliy standartlari (BHMS) va Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS), xususan, IAS 41 «Qishloq xo‘jaligi» standarti talablari qiyosiy tahlil qilingan. Tahlil natijasida sog‘in va naslchilik sigirlari IAS 16 «Asosiy vositalar» standarti emas, balki IAS 41 doirasida hisobga olinishi, milliy buxgalteriya hisobi qoidalariga muvofiq esa mahsuldor qoramollarga amortizatsiya hisoblanmasligi yoritilgan. Moliyaviy hisobotning milliy standartlarini (MHMS) joriy etish sharoitida qoramolchilik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi yuridik shaxslarning hisob siyosatini takomillashtirishga qaratilgan asosiy uslubiy elementlar taklif etilgan.Keywords
qoramolchilik, ishlab chiqarish xarajatlari, xarajatlar tasnifi, kalkulyatsiya obyekti, biologik aktivlar, IAS 41, BHMS, MHMS, adolatli qiymatReferences
1. O‘zbekiston Respublikasining «Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi Qonuni : 2016-yil 13-aprel, O‘RQ-404
son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/ .
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Chorvachilik tarmog‘ini yanada rivojlantirish va qo‘llab
quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori : 2019-yil 18-mart, PQ-4243-son // Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/ .
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha
qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori : 2020-yil 24-fevral, PQ-4611-son // Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/ .
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Moliyaviy hisob tizimini xalqaro talab va standartlarga
muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori : 2025-yil 15-sentabr, PQ-282-son // Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/7728924 .
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan
«Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni
shakllantirish tartibi to‘g‘risida»gi Nizom // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/ru/docs/
264422 .
6. 1-son MHMS «Moliyaviy hisobotlarda axborotlarni taqdim etish va yoritib berish» : O‘zbekiston
Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2026-yil 23-iyuldagi 392-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan, Adliya
vazirligida 2026-yil 13-avgustda 3923-son bilan ro‘yxatga olingan; 2027-yil 1-yanvardan kuchga kiradi //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/ru/docs/8405084 .
7. 2-son MHMS «Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash asoslari: hisob siyosati va hisob baholari» : O‘zbekiston
Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2026-yil 12-martdagi 345-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan,
Adliya vazirligida 2026-yil 11-aprelda 3810-son bilan ro‘yxatga olingan; 2027-yil 1-yanvardan kuchga kiradi //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/ru/docs/8130720 .
8. 5-son BHMS «Asosiy vositalar» : Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3546-son bilan ro‘yxatga olingan
// Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/uz/docs/7058293 .
9. 10-son BHMS «Davlat subsidiyalarining hisobi va davlat yordami bo‘yicha ko‘rsatiladigan ma’lumotlar».
10. 21-son BHMS «Xo‘jalik yurituvchi subyektlar moliya-xo‘jalik faoliyatining buxgalteriya hisobi schyotlari
rejasi va uni qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnoma» : O‘zbekiston Respublikasi moliya vazirining 2002-yil 9-sentabrdagi
103-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligida 2002-yil 23-oktabrda 1181-son bilan ro‘yxatga olingan //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/417624 .
11. IFRS Foundation. IAS 2 «Inventories», IAS 16 «Property, Plant and Equipment», IAS 20 «Accounting
for Government Grants and Disclosure of Government Assistance», IAS 41 «Agriculture» (2014-yilgi tuzatishlar
bilan), IFRS 13 «Fair Value Measurement». – London : IFRS Foundation.
12. IFRS for SMEs Accounting Standard. Third edition. Section 34 «Specialised Activities». – London :
IFRS Foundation, 2025.
13. Datar, S. M. Horngren’s Cost Accounting: A Managerial Emphasis / S. M. Datar, M. V. Rajan. – 17th ed.,
Global ed. – Harlow : Pearson, 2021.
14. Argilés, J. M. New opportunities for farm accounting / J. M. Argilés, E. J. Slof // European Accounting
Review. – 2001. – Vol. 10, No. 2. – P. 361–383.
15. Elad, C. Fair value accounting in the agricultural sector: some implications for international accounting
harmonization / C. Elad // European Accounting Review. – 2004. – Vol. 13, No. 4. – P. 621–641.
16. Argilés, J. M. Fair value versus historical cost-based valuation for biological assets: predictability
of financial information / J. M. Argilés, J. Garcia-Blandon, T. Monllau // Revista de Contabilidad – Spanish
Accounting Review. – 2011. – Vol. 14, No. 2. – P. 87–113.
17. Huffman, A. Asset use and the relevance of fair value measurement: evidence from IAS 41 / A. Huffman
// Review of Accounting Studies. – 2018. – Vol. 23, No. 4. – P. 1274–1314.
18. Методические рекомендации по бухгалтерскому учету затрат и выхода продукции в молочном и
мясном скотоводстве : утв. Минсельхозом России. – Разд. 4.1.
19. Yakubov, U. K. Qishloq xo‘jaligi subyektlarida iqtisodiy tahlilni takomillashtirish masalalari / U. K.
Yakubov, A. B. Abdullayev // Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali. – 2025. – Vol. 5, № 03. – B.
360–366.
20. Ziyayev, D. S. Biologik aktivlarni tasniflash va tavsiflashning munozarali jihatlari / D. S. Ziyayev //
Alfraganus University konferensiya materiallari (AFUCON). – 2026. – Vol. 12, № 1. – DOI: 10.63294/afucon/
vol12iss1/21.
21. Shadmankulov, A. Xarajatlarni hisobga olish va mahsulot tannarxini kalkulyatsiya qilish uslublarini
retrospektiv klassifikatsiyalash muammolari / A. Shadmankulov // Alfraganus University konferensiya materiallari
(AFUCON). – 2026. – Vol. 12, № 1. – DOI: 10.63294/afucon/vol12iss1/13.
22. Aitimbetov, A. Q. Baliqchilikda biologik aktivlar hisobini MHXS asosida takomillashtirish / A. Q.
Aitimbetov // Экономическое развитие и анализ. – 2024. – Vol. 2, № 10. – B. 18–27. – DOI: 10.71337/
inlibrary.uz.eitt.59363.
23. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida qishloq, o‘rmon va
baliqchilik xo‘jaligi (2025-yil yanvar–dekabr) : press-reliz. – 2026-yil 23-yanvar. – URL: https://stat.uz/img/news/
ishlo-khzhaligi-press-reliz-uzb_p17121.pdf .
24. В Узбекистане стартовала разработка НСФО вместо НСБУ (дорожная карта) [Электронный
ресурс] // Buxgalter.uz. – URL: https://buxgalter.uz/ru/publish/doc/text213094_v_uzbekistane_startovala_
razrabotka_nsfo_vmesto_nsbu .
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
