TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA BOSHQARUV DARAJASINI MOLIYAVIY NATIJADAN MUSTAQIL BAHOLASH USLUBIYOTI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23360631Abstract
Tadbirkorlik subyektlarida raqobatbardoshlikni boshqarish darajasini baholashning yangi uslubiy yondashuvi taklif etilgan. Amaldagi yondashuvlarda integral baholashning moliyaviy koeffitsiyentlarga tayanishi boshqaruv sifati va moliyaviy natijalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni mustaqil baholash imkoniyatini cheklaydi. Shu asosda moliyaviy ko‘rsatkichlarni baholash tarkibidan chiqaruvchi hamda rejalashtirish, tashkil etish, motivatsiya, nazorat va axborot ta’minoti bloklariga asoslangan integral indeks ishlab chiqilgan. Vazn koeffitsiyentlari ekspert baholashidan foydalanmasdan, axborot entropiyasi va CRITIC usullari asosida olingan natijalarning o‘rtacha qiymati orqali aniqlangan. Taklif etilgan uslubiyot Andijon viloyatining 16 ta tuman va shahridagi 405 ta tadbirkorlik subyekti misolida sinovdan o‘tkazilgan. Natijalarga ko‘ra, integral indeks qiymati yakka tartibdagi tadbirkorlarda 0,460 dan yirik korxonalarda 0,841 gacha o‘zgarishi, boshqaruv mexanizmining nisbatan rivojlantirilishi lozim bo‘lgan yo‘nalishlari esa axborot ta’minoti (0,566) va nazorat (0,614) bloklari ekanligi aniqlangan.Keywords
tadbirkorlik subyekti, raqobatbardoshlikni boshqarish, integral indeks, axborot entropiyasi, CRITIC usuli, obyektiv vaznlash, boshqaruv bloklariReferences
1. Porter M.E. Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. – New York: Free
Press, 1985. – 557 p.
2. Barney J. Firm Resources and Sustained Competitive Advantage // Journal of Management. – 1991. –
Vol. 17, No. 1. – P. 99–120.
3. Mintzberg H. The Rise and Fall of Strategic Planning. – New York: Free Press, 1994. – 458 p.
4. Bloom N., Van Reenen J. Measuring and Explaining Management Practices Across Firms and Countries
// Quarterly Journal of Economics. – 2007. – Vol. 122, No. 4. – P. 1351–1408.
5. Азоев Г.Л. Конкуренция: анализ, стратегия и практика. – М.: Центр экономики и маркетинга, 2000. – 208 с.
6. Фатхутдинов Р.А. Управление конкурентоспособностью организации. – М.: Эксмо, 2005. – 544 с.
7. Каримов М.А. Озиқ-овқат саноати корхоналарида бошқарувнинг ташкилий-иқтисодий механизмини
такомиллаштириш: и.ф.ф.д. (PhD) дисс. автореф. – Андижон, 2021. – 52 б.
8. Дехконова Н.С. Озиқ-овқат саноати корхоналари фаолиятини самарали ривожлантириш: и.ф.ф.д.
(PhD) дисс. автореф. – Тошкент, 2022. – 54 б.
9. Муродова М.Ч. Озиқ-овқат саноатини барқарор ривожлантиришнинг ташкилий-иқтисодий
асосларини такомиллаштириш: и.ф.ф.д. (PhD) дисс. автореф. – Тошкент, 2022. – 60 б.
10. Рўзимов Б.Б. Озиқ-овқат саноати корхоналарининг рақобатбардошлигини бошқариш тизимини
такомиллаштириш (Андижон вилояти мисолида): и.ф.ф.д. (PhD) дисс. автореф. – Андижон, 2023. – 56 б
11. Diakoulaki D., Mavrotas G., Papayannakis L. Determining Objective Weights in Multiple Criteria
Problems: The CRITIC Method // Computers & Operations Research. – 1995. – Vol. 22, No. 7. – P. 763–770.
12. Shannon C.E. A Mathematical Theory of Communication // Bell System Technical Journal. – 1948. –
Vol. 27, No. 3. – P. 379–423.
13. Marakova V., Wolak-Tuzimek A., Lament M., Dzurikova L. The Competitive Advantage of Enterprises
from the Customer Perspective // E&M Economics and Management. – 2023. – Vol. 26, No. 3. – P. 158–175.
14. Rybchuk A.V., Protsyshyn O.R., Zinkevych V.I. A System Analysis of Approaches to Managing the
Competitiveness of Products of Enterprises // Bìznes Inform. – 2023. – Vol. 4. – P. 183–188.
15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Kichik va oʻrta biznesning iqtisodiyotdagi oʻrnini oshirish
chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi 2025-yil 19-martdagi PF-50-son Farmoni. – www.lex.uz.
16.A.Abdullayev, A.A.Axmadjanov “KORXONALARDA TADBIRKORLIKNING RAQOBAT MUHITI
BOSHQARUVINI TAKOMILLASHTIRISH” MONOGRAFIYA Andijon – 2024 yil / 115 b.
17.Soibjon H. et al. Forecasting Industrial Growth Using Multi-Stage Regression and Elasticity Analysis //
Academia Open. – 2025. – Т. 10. – №. 1. – С. 10.21070/acopen. 10.2025. 10878-10.21070/acopen. 10.2025.
10878.
18.Абдуллаев А., Ахмаджанов А. А. ПРОБЛЕМА КОНКУРЕНТНОЙ СТРАТЕГИИ РАЗВИТИЯ
ПРЕДПРИЯТИЯ //Экономика и социум. – 2024. – №. 11-1 (126). – С. 701-708.
19.Ахмаджанов А. А. ФОРМИРОВАНИЕ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СТРАТЕГИИ ГОСУДАРСТВА //
Экономика и социум. – 2024. – №. 11-1 (126). – С. 767-782.
20.Akhmadzhanov A. A., Arslonova G. A. Key success factors in the competition //ISJ Theoretical & Applied
Science. – 2023. – Т. 8. – №. 124. – С. 169-175
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
