TIJORAT BANKLARI LIKVIDLIGI VA MOLIYAVIY BARQARORLIGINI STATISTIK BAHOLASH HAMDA EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Shohruh Moyli o‘g‘li Jurayev “O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki” AJ Hisob-kitob va biznesni texnik qo‘llab-quvvatlash bo‘limi yetakchi mutaxassisi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23362161

Abstract

Tijorat banklari likvidligi va moliyaviy barqarorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik statistik va ekonometrik yondashuvlar asosida tadqiq etiladi. Likvidlikni baholashda Basel III standartlari doirasidagi likvidlikni qoplash koeffitsiyenti (Liquidity Coverage Ratio – LCR), sof barqaror moliyalashtirish koeffitsiyenti (Net Stable Funding Ratio – NSFR), yuqori sifatli likvid aktivlarning jami aktivlardagi ulushi (HQLA/aktivlar), tezkor likvidlik koeffitsiyenti hamda kapital yetarliligi ko‘rsatkichlaridan foydalaniladi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2025–2026-yillarga oid rasmiy statistik ma’lumotlari asosida bank tizimidagi likvidlik zaxiralarining dinamikasi tahlil qilinib, ularning kapital yetarliligi, aktivlar sifati va umumiy moliyaviy barqarorlik bilan o‘zaro bog‘liqligini baholash uchun panel ekonometrik model taklif etiladi. Tadqiqot doirasida bank tizimi darajasidagi real statistik kuzatuvlar asosida tavsifiy tahlil, o‘sish sur’atlarini hisoblash va koeffitsiyentlarni qiyosiy baholash usullari qo‘llaniladi. Sabab-oqibat bog‘liqligiga oid xulosalarni esa banklar kesimidagi panel ma’lumotlar bazasi asosida qo‘shimcha tekshirish zarurligi asoslanadi. Tahlil natijalari likvidlik zaxiralarining ortishi banklarning qisqa muddatli moliyaviy shoklarga chidamliligini mustahkamlashga xizmat qilishi, likvidlikning me’yordan ortiq darajada jamlanishi esa rentabellik va kreditlash imkoniyatlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shu asosda likvidlik va moliyaviy barqarorlikni baholashda chiziqli bo‘lmagan bog‘liqliklarni, banklarning individual xususiyatlarini hamda makroiqtisodiy omillarni hisobga oluvchi integratsiyalashgan statistik-ekonometrik yondashuv taklif etiladi.

Keywords

bank likvidligi, moliyaviy barqarorlik, LCR, NSFR, HQLA, kapital yetarliligi, Basel III, panel ma’lumotlar, ekonometrik model, statistik baholash, stress-test, O‘zbekiston bank tizimi

References

1. Bank for International Settlements (BIS). Basel Framework: Liquidity Coverage Ratio and Net Stable

Funding Ratio [Elektron resurs]. – Basel: Bank for International Settlements, 2026. – URL: https://www.bis.

org/committees/bcbs/basel-framework/ .

2. Basel Committee on Banking Supervision (BCBS). Basel III: The Liquidity Coverage Ratio and Liquidity

Risk Monitoring Tools. – Basel: Bank for International Settlements, 2013.

3. Basel Committee on Banking Supervision (BCBS). Basel III: The Net Stable Funding Ratio. – Basel: Bank

for International Settlements, 2014.

4. Central Bank of the Republic of Uzbekistan (CBU). Liquidity Dynamics of the Banking Sector [Elektron

resurs]. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026. – 21 January. – URL: https://cbu.

uz/uz/statistics/ .

5. Central Bank of the Republic of Uzbekistan (CBU). Capital Adequacy of the Banking Sector [Elektron

resurs]. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026. – 21 January. – URL: https://cbu.

uz/uz/statistics/ .

6. Central Bank of the Republic of Uzbekistan (CBU). Liquidity Dynamics of the Banking Sector [Elektron

resurs]. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026. – 25 June. – URL: https://cbu.uz/

uz/statistics/ .

7. Central Bank of the Republic of Uzbekistan (CBU). Capital Adequacy of the Banking Sector [Elektron

resurs]. – Tashkent: Central Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026. – 24 July. – URL: https://cbu.uz/uz/

statistics/ .

8. Central Bank of the Republic of Uzbekistan (CBU). Financial Stability Report for 2025. – Tashkent: Central

Bank of the Republic of Uzbekistan, 2026.

9. Diamond D. W., Dybvig P. H. Bank Runs, Deposit Insurance, and Liquidity // Journal of Political Economy. – 1983. – Vol. 91, No. 3. – P. 401–419.

10. Sharma A. K. Impact of Basel III Liquidity and Capital Regulations on Bank Lending and Financial Stability:

Evidence from Emerging Countries // Journal of Corporate Accounting & Finance. – 2023. – Vol. 34, No.

4. – P. 28–45. – DOI: https://doi.org/10.1002/jcaf.22630.

11. World Bank. Global Financial Development and Financial Inclusion Data Resources. – Washington, DC:

World Bank, 2025

Downloads

Published

2026-10-14

How to Cite

Jurayev, S. M. o‘g‘li. (2026). TIJORAT BANKLARI LIKVIDLIGI VA MOLIYAVIY BARQARORLIGINI STATISTIK BAHOLASH HAMDA EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(10), 308–314. https://doi.org/10.5281/zenodo.23362161
Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son