O‘ZBEKISTON BANKLARIDA YASHIL INVESTITSIYA LOYIHALARINI SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA BAHOLASH VA PORTFEL KAPITALINI TAQSIMLASH METODOLOGIYASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23467286Abstract
O‘zbekiston banklarida yashil investitsiya loyihalarini sun’iy intellekt asosida baholash va bank portfeli doirasida kapitalni taqsimlash metodologiyasi ishlab chiqilgan. Mazkur metodologiya ikki bosqichni birlashtiradi: birinchi bosqichda alohida loyihaning pul oqimlari, defolt ehtimoli, qurilishning kechikishi, budjetdan ortiq xarajatlar, valyuta hamda ekologik-ijtimoiy risklar prognoz qilinadi; ikkinchi bosqichda esa loyihaning bank kapitaliga, tarmoq va hududiy konsentratsiyaga, likvidlikka hamda riskka moslashtirilgan rentabellikka marjinal ta’siri baholanadi. 2021–2025-yillarda O‘zbekistonda asosiy kapitalga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmining 236,6 trln so‘mdan 591,1 trln so‘mgacha oshgani yashil va infratuzilmaviy loyihalarni standartlashtirilgan, shu bilan birga, risklarga sezgir yondashuv asosida saralash zaruratini kuchaytirgan. Tadqiqot doirasida sakkizta blokdan iborat ko‘p mezonli reyting, ma’lumotlar sifati indeksi, qarzga xizmat ko‘rsatish koeffitsiyenti, kutilayotgan yo‘qotishlar va riskka moslashtirilgan kapital rentabelligini birlashtiruvchi baholash tizimi taklif etilgan. Integral reytingning yuqori qiymati manfiy sof joriy qiymat, qarzga xizmat ko‘rsatish qoplamasining yetarli emasligi, kapital va konsentratsiya limitlarining buzilishi yoki qabul qilib bo‘lmaydigan ekologik-ijtimoiy risklarni kompensatsiya qila olmasligi asoslab berilgan. Sun’iy intellektning asosiy vazifasi yakuniy qarorni avtonom tarzda qabul qilish emas, balki bank investitsiya qo‘mitasi uchun tushuntiriladigan prognozlar, stressssenariylar va portfelni shakllantirishning maqbul variantlarini ishlab chiqishdan iborat.Keywords
yashil investitsiya, sun’iy intellekt, bank portfeli, loyiha moliyalashtirishi, DSCR, RAROC, ekologik va ijtimoiy risklar, kapitalni taqsimlashReferences
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. 2025-yilda asosiy kapitalga investitsiyalar 591,1 trln so‘mga yetdi [Elektron resurs]. – Toshkent, 2026. – URL: https://stat.uz/en/press-center/news-ofcommittee/66507-2025-jilda-asosij-kapitalga-investitsiyalar-591-1-trln-s-mga-etdi-4.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Asosiy kapitalga investitsiyalar: rasmiy statistika, 2021–2026 [Elektron resurs]. – URL: https://stat.uz/en/official-statistics/investments.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Bank tizimi ko‘rsatkichlari [Elektron resurs]. – Toshkent, 2026. – URL: https://cbu.uz/en/statistics/.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-sonli «Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi qarori [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz/docs/7158606.
World Bank. Uzbekistan Infrastructure Governance Assessment. – Washington, D.C.: World Bank, 2023.
Tabassi, E. (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). National Institute of Standards and Technology. https://doi.org/10.6028/NIST.AI.100-1
International Organization for Standardization. ISO/IEC 42001:2023. Information Technology — Artificial Intelligence — Management System. – Geneva: ISO, 2023.
European Parliament; Council of the European Union. Regulation (EU) 2024/1689 Laying Down Harmonised Rules on Artificial Intelligence. (2024). Official Journal of the European Union.
Financial Stability Board. The Financial Stability Implications of Artificial Intelligence [Elektron resurs]. – Basel, 2024. – URL: https://www.fsb.org/2024/11/the-financial-stability-implications-of-artificialintelligence/.
Aldasoro, I., Gambacorta, L., Korinek, A., Shreeti, V., Stein, M., & Regulating, A. I. (2024). in the Financial Sector: Recent Developments and Main Challenges. FSI Insights, (63).
Basel Committee on Banking Supervision. Principles for the Effective Management and Supervision of Climate-related Financial Risks. – Basel: Bank for International Settlements, 2022.
IFRS Foundation. IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information. – London: IFRS Foundation, 2023.
IFRS Foundation. IFRS S2 Climate-related Disclosures. – London: IFRS Foundation, 2023.
International Capital Market Association. Green Bond Principles: Voluntary Process Guidelines for Issuing Green Bonds. – Paris: International Capital Market Association, 2021.
Network for Greening the Financial System. NGFS Climate Scenarios for Central Banks and Supervisors. Phase IV. – Paris: NGFS, 2023.
Sutiene, K., Schwendner, P., Sipos, C., et al. (2024). Enhancing Portfolio Management Using Artificial Intelligence: Literature Review and Future Perspectives. Frontiers in Artificial Intelligence, 7.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


