AKT SOHASIDAGI AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY INSTRUMENTLAR VA RISKLAR TO‘G‘RISIDAGI AXBOROTNI OCHIB BERISH: «REGISTR – SHABLON – INDEKS» YONDASHUVI

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23511393

Abstract

Maqolada AKT sohasidagi aksiyadorlik jamiyatlarida moliyaviy instrumentlar va ular bilan bog‘liq risklar to‘g‘risidagi axborotni IFRS 7 va IFRS 13 talablariga muvofiq ochib berish uslubiyoti asoslangan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi «registr – shablon – indeks» yondashuvidan iborat bo‘lib, unda axborot hisob registrlari asosida sakkiz bo‘limli shablonda shakllantiriladi va uning sifati 17 mezonli (kengaytirilgan shaklda 20 mezonli) muvofiqlik indeksi orqali baholanadi. «O‘zbektelekom» AK misolida indeks Korporativ axborot yagona portalidagi hisobot shakllari bo‘yicha 0,09, 2025-yilgi MHXS hisobotida tekshirilgan 11 mezon bo‘yicha 0,64 ni tashkil etgan (ulardan to‘rttasi qisman ikkilamchi manbalar asosida baholangan). Mavjud ma’lumotlar bilan to‘ldirilgan shablonda ushbu ko‘rsatkich 0,68 ga teng bo‘lib, barcha 17 mezonni hisob registrlari orqali tekshirish imkoniyati yaratiladi. Baholash bir mutaxassis tomonidan amalga oshirilgani sababli natijalarni mustaqil tekshiruvdan o‘tkazish maqsadga muvofiq. Portal hisobotiga moliyaviy risklar bo‘limini kiritish taklif etilgan.

Keywords

moliyaviy instrumentlar, IFRS 7, IFRS 13, axborotni ochib berish indeksi, hisob registri, kredit riski, likvidlik riski, hisobot shaffofligi

References

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-sentabrdagi PQ-282-son «Moliyaviy hisob tizimini xalqaro talab va standartlarga muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 16.09.2025-y., 07/25/282/0828-son. – URL: https://lex.uz/docs/7728924

O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 8-oktabrdagi 181-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan «Moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari hamda ularning tarkibi va mazmuni to‘g‘risidagi nizom». – Adliya vazirligida 2024-yil 4-noyabrda 3567-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan. – URL: https://lex. uz/docs/7194594

Qimmatli qog‘ozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazining 2012-yil 24-iyuldagi 2012-13-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan «Qimmatli qog‘ozlar bozorida axborot taqdim etish va e’lon qilish qoidalari». – Adliya vazirligida 2012-yil 31-iyulda 2383-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan (keyingi o‘zgartirishlar bilan). – URL: https://lex.uz/docs/2038449

Bischof, J. The effects of IFRS 7 adoption on bank disclosure in Europe / J. Bischof. (2009). Accounting in Europe, 6(2), 167–194. https://doi.org/10.1080/17449480903171988

Cooke, T. E. Disclosure in the corporate annual reports of Swedish companies / T. E. Cooke. (1989). Accounting and Business Research, 19(74), 113–124. https://doi.org/10.1080/0001478

European Securities and Markets Authority. European common enforcement priorities for 2024 corporate reporting. – 2024. – ESMA32-193237008-8369. – URL: https://www.esma.europa.eu/sites/default/ files/2024-10/ESMA32-193237008-8369_2024_ECEP_Statement.pdf

Fitch Ratings. Fitch rates Uzbektelecom JSC ‘BB’; outlook stable. – 14 November 2025. – URL: https:// www.tradingview.com/news/reuters.com,2025-11-14:newsml_FITbjFLMn:0-fitch-rates-uzbektelecom-jscbb-outlook-stable/

Glaum, M. Compliance with IFRS 3- and IAS 36-required disclosures across 17 European countries: Company- and country-level determinants / M. Glaum, P. Schmidt, D. L. Street, S. Vogel. (2013). Accounting and Business Research, 43(3), 163–204. https://doi.org/10.1080/00014788.201

Hodgdon, C. Compliance with IFRS disclosure requirements and individual analysts’ forecast errors / C. Hodgdon, R. H. Tondkar, D. W. Harless, A. Adhikari. (2008). Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 17(1), 1–13. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2008.01.002

International Accounting Standards Board. IFRS 7 Financial Instruments: Disclosures. – 2005. – IFRS Foundation. – URL: https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-7-financial-instrumentsdisclosures/

International Accounting Standards Board. IAS 1 Presentation of Financial Statements. – 2007. – IFRS Foundation. – URL: https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ias-1-presentation-of-financialstatements/

International Accounting Standards Board. IFRS 13 Fair Value Measurement. – 2011. – IFRS Foundation. – URL: https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-13-fair-value-measurement/

International Accounting Standards Board. Amendments to the Classification and Measurement of Financial Instruments: Amendments to IFRS 9 and IFRS 7. – 2024. – IFRS Foundation. – URL: https:// www.ifrs.org/projects/completed-projects/2024/amendments-to-the-classification-and-measurement-offinancial-instruments/

International Accounting Standards Board. Post-implementation Review of IFRS 9 Financial Instruments—Impairment: Project Summary and Feedback Statement. – 2024. – IFRS Foundation. – URL: https://www. ifrs.org/content/dam/ifrs/project/pir-9-impairment/pir-ifrs9-projectsummary-feedbackstatement.pdf

Lang, M. Textual analysis and international financial reporting: Large sample evidence / M. Lang, L. Stice-Lawrence. (2015). Journal of Accounting and Economics, 60(2), 110–135. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2015.09.002

«O‘zbektelekom» AK. Consolidated financial statements for the year ended 31 December 2025 together with independent auditor’s report. – 2026. – URL: https://openinfo.uz/media/int_report/08c4d98a-95e7-4ee7-8771-8093b193f1f5.pdf

«O‘zbektelekom» AK. Emitentning 2025-yil uchun yillik hisoboti. – 2026. – Korporativ axborot yagona portali. – URL: https://openinfo.uz/ru/reports/jsc/annual/6116

Spot. Чистая прибыль «Узбектелекома» сократилась почти на четверть из-за валютных убытков. – 16 июня 2026 г. – URL: https://www.spot.uz/ru/2026/06/16/uztelecom-report/

Tahat, Y. A. The impact of IFRS 7 on the significance of financial instruments disclosure: Evidence from Jordan / Y. A. Tahat, T. Dunne, S. Fifield, D. M. Power. (2016). Accounting Research Journal, 29(3), 241–273. https://doi.org/10.1108/ARJ-08-2013-0055

Tsalavoutas, I. Compliance with IFRS mandatory disclosure requirements: A structured literature review / I. Tsalavoutas, F. Tsoligkas, L. Evans. (2020). Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 40. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2020.100338

Xolpo‘lotov, R. Moliyaviy instrumentlar hisobini yoritib berishni xalqaro standartlarga asosan takomillashtirish / R. Xolpo‘lotov. (2024). Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 672–681.

Downloads

Published

2026-10-21

How to Cite

Shanasirova, N. A. (2026). AKT SOHASIDAGI AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY INSTRUMENTLAR VA RISKLAR TO‘G‘RISIDAGI AXBOROTNI OCHIB BERISH: «REGISTR – SHABLON – INDEKS» YONDASHUVI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(10), 530–534. https://doi.org/10.5281/zenodo.23511393
Vol. 4 No. 10 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 10-son