YASHIRIN IQTISODIYOT RISKI, SOLIQ YO‘QOTISHLARI VA SAFARBAR ETILMAGAN HUDUDIY FISKAL ZAXIRALARNI KO‘P MANBALI MA’LUMOTLAR ASOSIDA INTEGRAL BAHOLASH MODELI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23592580Abstract
Yashirin iqtisodiyot riski, soliq tafovuti va mahalliy budjetlarga tegishli fiskal zaxiralarni integral baholashga yo‘naltirilgan ikki konturli model taklif etilgan. Tadqiqotda monografiyada keltirilgan 14 ta hududga oid ma’lumotlar hamda muallifning T-4R modeli va raqamli to‘lovlar bo‘yicha ilmiy ishlanmalaridan foydalanilgan. Ko‘p manbali ma’lumotlarni o‘zaro muvofiqlashtirish, soliq tafovutini hisoblash hamda ma’muriy imkoniyatlarni hisobga olgan holda sof fiskal zaxiralarni aniqlashning metodologik tartibi asoslangan. Tahlil jarayonida CRITIC-S, Spearman korrelyatsiyasi, bootstrap va shartli portfel hisob-kitoblari usullari qo‘llanilgan. Risk va fiskal ekspozitsiya reytinglari o‘rtasidagi korrelyatsiya koeffitsiyenti 0,495 ni tashkil etgan. Fiskal ekspozitsiyaning markaziy bahosi 8,06 trln so‘m miqdorida aniqlangan. Mazkur ko‘rsatkich soliq qarzdorligi summasini yoki undirilishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha soliq tushumlari prognozini anglatmaydi. Tadqiqot natijalari asosida fiskal ma’lumotlar sifatini nazorat qilish, hududiy mansublikni aniqlash va fiskal zaxiralarni mavjud ma’muriy resurslarga muvofiq safarbar etishni rejalashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.Keywords
yashirin iqtisodiyot, soliq riski, soliq tafovuti, hududiy fiskal zaxira, ko‘p manbali ma’lumotlar, CRITIC-S, ma’lumotlar sifati, T-4R, hududiy mansublik, bootstrapReferences
Abdullayeva, M. S., & Azamjonov, U. U. (2026). Mahalliy budjetlar daromadlarini oshirishda yashirin iqtisodiyotni qisqartirishga yo‘naltirilgan hududiy soliq ma’muriyatchiligi metodologiyasini takomillashtirish : monografiya qo‘lyozmasi. O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti.
Slemrod, J. (2019). Tax Compliance and Enforcement. Journal of Economic Literature, 57(4), 904–954. https://doi.org/10.1257/jel.20181437
Pomeranz, D. (2015). No Taxation without Information: Deterrence and Self-Enforcement in the Value Added Tax. American Economic Review, 105(8), 2539–2569. https://doi.org/10.1257/aer.20130393
Christen, P. (2012). Data Matching: Concepts and Techniques for Record Linkage, Entity Resolution, and Duplicate Detection. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-31164-2
Little, R. J. A., & Rubin, D. B. (2019). Statistical Analysis with Missing Data. Wiley. https://doi.org/10.1002/9781119482260
Hutton, E. (2017). The Revenue Administration-Gap Analysis Program: Model and Methodology for Value-Added Tax Gap Estimation. Model and Methodology for Value-Added Tax Gap Estimation.
Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining Objective Weights in Multiple Criteria Problems: The CRITIC Method. Computers & Operations Research, 22(7), 763–770.
Soatova, N. B., & Sultonov, Sh. N. (2022). Local Budgets Mechanisms for Strengthening Tax Income Bases. Czech Journal of Multidisciplinary Innovations, 4, 25–37.
Tashmatova, R. G. (2022). Byudjetlar daromad salohiyatini mustahkamlash. Moliyaviy texnologiyalar, (1).
Azamjonov, U. U. (n.d.). Mobilizing Additional Local Tax Revenue under Resource Constraints with the T-4R Framework.
Azamjonov, U. U., & When, Do. (n.d.). Digital Payments Raise Local Tax Revenue? Fiscal Transmission and Identification in Regional Panels.
Elkan, C., & Noto, K. (2008). Learning Classifiers from Only Positive and Unlabeled Data. Proceedings of the 14th ACM SIGKDD International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining, 213–220.
Efron, B., & Tibshirani, R. J. (1993). An Introduction to the Bootstrap. Chapman & Hall.
Kellerer, H., Pferschy, U., & Pisinger, D. (2004). Knapsack Problems. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-540-24777-7
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


