JEL: G22, O16, C53 O‘ZBEKISTONDA TAKAFUL BOZORINING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: DAROMAD ELASTIKLIGI VA LOGISTIK DIFFUZIYA MODELI ASOSIDA PROGNOZ
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23602146Abstract
O‘zbekistonda takaful (islomiy sug‘urta) bozorining rivojlanish istiqbollari miqdoriy usullar asosida baholangan. Sug‘urta talabining daromadga nisbatan elastikligi log-chiziqli regressiya modeli yordamida aniqlangan (β = 1,53; 95 foizlik ishonch oralig‘i [1,04; 2,01]). Takafulning sug‘urta bozoridagi ulushi dinamikasi logistik diffuziya modeli asosida tavsiflangan hamda uning bozorni kengaytirish samarasi alohida parametr sifatida baholangan. Bazaviy ssenariyga ko‘ra, maxsus tartibga solish mexanizmi 2027-yilda joriy etilgan taqdirda, 2030-yilga kelib takaful badallari hajmi 2,5 trln so‘mga yetishi va sug‘urta bozorining 7,1 foizini tashkil etishi prognoz qilingan. Bunda bozorni kengaytirish hisobiga yuzaga keladigan qo‘shimcha samara 1,5 trln so‘mga yetishi kutilmoqda. Takaful va an’anaviy sug‘urta sektorlari mavjud bo‘lgan 18 ta bozor bo‘yicha o‘tkazilgan mamlakatlararo regressiya tahlili takaful ulushining shakllanishida musulmon aholi ulushidan ko‘ra bozorning institutsional rivojlanish davomiyligi muhimroq omil ekanligini ko‘rsatgan (p = 0,024). Olingan natijalar takaful bozorini tartibga solish mexanizmlarini o‘z vaqtida shakllantirish va rivojlantirish bo‘yicha qarorlar qabul qilish uchun miqdoriy asos yaratadi.Keywords
takaful, islomiy sug‘urta, daromad elastikligi, logistik diffuziya, sug‘urta bozori prognozi, institutsional omillar, bozorni kengaytirish samarasiReferences
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-martdagi PQ-108-son «Sug‘urta xizmatlari bozorini yanada rivojlantirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori. – URL: https://lex.uz.
O‘zbekiston Respublikasining 2026-yil 27-martdagi O‘RQ-1126-son «O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga O‘zbekistonda islomiy bank faoliyatini joriy etishga qaratilgan qo‘shimcha va o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risida»gi Qonuni. – URL: https://lex.uz.
Beck, T. Economic, demographic, and institutional determinants of life insurance consumption across countries / T. Beck, I. Webb. (2003). The World Bank Economic Review, 17(1), 51–88.
Enz, R. The S-curve relation between per-capita income and insurance penetration / R. Enz. (2000). The Geneva Papers on Risk and Insurance, 25(3), 396–406.
Outreville, J. F. Life insurance markets in developing countries / J. F. Outreville. (1996). The Journal of Risk and Insurance, 63(2), 263–278.
Ward, D. Does insurance promote economic growth? Evidence from OECD countries / D. Ward, R. Zurbruegg. (2000). The Journal of Risk and Insurance, 67(4), 489–506.
Rogers, E. M. Diffusion of innovations / E. M. Rogers. – 5th ed. – New York : Free Press, 2003.
Kader, H. A. Cost efficiency and board composition under different takaful insurance business models / H. A. Kader, M. Adams, P. Hardwick, W. J. Kwon. (2014). International Review of Financial Analysis, 32, 60–70.
Frenz, T. Takaful and retakaful: Advanced principles and practices / T. Frenz, Y. Soualhi. – Kuala Lumpur : IBFIM & Munich Re Retakaful, 2010.
Sikander, S. Takaful: An alternative approach to insurance / S. Sikander. – Schaumburg : Society of Actuaries Research Institute, 2024.
Islamic Financial Services Board. Islamic Financial Services Industry Stability Report 2026. – Kuala Lumpur : Islamic Financial Services Board, 2026. – URL: https://www.ifsb.org.
Islamic Corporation for the Development of the Private Sector (ICD), London Stock Exchange Group (LSEG). Islamic Finance Development Report 2023: Navigating uncertainty. – Jeddah : ICD, 2023.
Swiss, Re. (2024). Institute. World insurance: Strengthening global resilience with a new lease of life. Sigma, (3).
UNDP Insurance and Risk Finance Facility, IsDB, IsDB Institute. Insuring a sustainable future. Part 2: Developing takaful market systems. – 2024. – URL: https://irff.undp.org.
Мухитдинов, А. О построении исламской системы страхования в Республике Узбекистан / А. Мухитдинов ; исследование при поддержке ПРООН, НАПП и Общества актуариев Узбекистана. – Ташкент, 2024.
Показатели страхового рынка Республики Узбекистан по итогам 2024 года ; Суғурта бозорининг асосий кўрсаткичлари (2025 йил IV чораги) / Национальное агентство перспективных проектов. – Ташкент, 2025–2026. – URL: https://napp.uz.
Отчеты по регулированию и надзору за страховой деятельностью в Республике Узбекистан за 2005–2018 годы / Министерство финансов Республики Узбекистан. – Ташкент : Министерство финансов Республики Узбекистан, 2005–2018.
Securities and Exchange Commission of Pakistan (SECP). Diagnostic study: Future of takaful in Pakistan. – Islamabad : Securities and Exchange Commission of Pakistan, 2023. – URL: https://www.secp.gov.pk.
Sri Lankan Islamic finance exceeds $1 b milestone in 1H: Fitch. (2026). Daily FT.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


