CHORVACHILIK KORXONALARI VA AGROKLASTERLARDA BIOLOGIK AKTIVLAR HISOBINI BHXS (IAS) 41 “QISHLOQ XOʻJALIGI” STANDARTI ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23906790Abstract
Maqolada chorvachilik korxonalari va agroklasterlarda biologik aktivlarni tan olish, baholash va ular to‘g‘risidagi axborotni ochib berish masalalari BHXS (IAS) 41 “Qishloq xo‘jaligi” va MHXS (IFRS) 13 “Haqqoniy qiymatni baholash” talablari asosida tadqiq etilgan. Mavzuning dolzarbligi qishloq xo‘jaligi yalpi mahsulotining yarmidan ko‘prog‘i chorvachilikka to‘g‘ri kelishi, milliy amaliyotda esa chorva mollari asosan tarixiy tannarxda hisobga olinishi bilan izohlanadi. Qiyosiy-normativ tahlil, guruhlash va modellashtirish usullari asosida biologik aktivlar tasnifi, haqqoniy qiymatni baholash matritsasi, haqqoniy qiymat o‘zgarishini fizik va narx omillariga ajratish modeli hamda haqqoniy qiymat va haqiqiy tannarxni uyg‘unlashtiruvchi “ikki konturli” hisob modeli ishlab chiqildi. Shartli misolda sog‘in poda qiymatining o‘sishi to‘liq narx omiliga bog‘liq ekani va biologik transformatsiya marjasining qariyb yarmi narx xususiyatiga egaligi ko‘rsatildi.Keywords
biologik aktivlar, BHXS (IAS) 41, haqqoniy qiymat, sotish xarajatlari, chorvachilik, agroklaster, biologik transformatsiyaReferences
Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 13-apreldagi “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-404-son Qonuni (yangi tahriri). (n.d.). URL: https://lex.uz/docs/2931253.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga oʻtish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-4611-son qarori. (n.d.). URL: https://lex.uz/docs/4746047.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-5853-son Farmoni. (n.d.). URL:.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 12-maydagi “Chorvachilik tarmogʻi va yaylov xoʻjaligini zamonaviy boshqaruv tizimi va yangicha yondashuvlar asosida rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-179-son qarori. (n.d.). URL: https://lex.uz/uz/docs/8214026.
План счетов бухгалтерского учета хозяйствующих субъектов и инструкция по его применению (НСБУ № 21): утв. приказом Министра экономики и финансов Республики Узбекистан от 14.11.2024 г. № 191: зарег. Министерством юстиции 27.12.2024 г., рег. № 3593.
IAS 41 Agriculture: International Accounting Standard / IFRS Foundation. – London: IFRS Foundation, 2026. – URL: https://www.ifrs.org/content/dam/ifrs/publications/html-standards/english/2026/issued/ias41.html (murojaat sanasi: 17.10.2026).
IFRS 13 Fair Value Measurement: International Financial Reporting Standard / IFRS Foundation. – London: IFRS Foundation. – URL: https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-13-fair-value-measurement/.
Subsequent Expenditure on Biological Assets (IAS 41 Agriculture) : Agenda Decision / IFRS Interpretations Committee. – London: IFRS Foundation, 2019. – URL: https://www.ifrs.org/content/dam/ifrs/supporting-implementation/agendadecisions/2019/ias-41-subsequent-expenditure-on-biological-assets-september-2019.pdf.
Elad, C. (2004). Fair value accounting in the agricultural sector: some implications for international accounting harmonization. European Accounting Review, 13(4), 621–641. https://doi.org/10.1080/0963818042000216839
Herbohn, K., & Herbohn, J. (2006). International Accounting Standard (IAS) 41: what are the implications for reporting forest assets?. Small-scale Forestry, 5(2), 175–189. https://doi.org/10.1007/s11842-006-0009-1
Bohušová, H., Svoboda, P., & Nerudová, D. (2012). Biological assets reporting: is the increase in value caused by the biological transformation revenue?. Agricultural Economics, 58(11), 520–532. https://doi.org/10.17221/187/2011-AGRICECON
Huffman, A. (2018). Asset use and the relevance of fair value measurement: evidence from IAS 41. Review of Accounting Studies, 23(4), 1274–1314. https://doi.org/10.1007/s11142-018-9456-0
Gonçalves, R., Lopes, P., & Craig, R. (2017). Value relevance of biological assets under IFRS. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 29, 118–126. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2017.10.001
Хусаинова, А. С. (2013). Бухгалтерский учет биологических активов и сельскохозяйственной продукции в соответствии с международными стандартами. Вестник Алтайского государственного аграрного университета, (3), 110–116.
Берёза, А. О. (2019). Оценка биологических активов по справедливой стоимости. Мир новой экономики, 13(3), 59–70. https://doi.org/10.26794/2220-6469-2019-13-3-59-70
Alikulov, A. I., Baxriyev, M. Sh., & Fayzullaev, M. N. (2025). Qishloq xoʻjalik korxonalarida asosiy vositalar hisobining xususiyatlari. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, (5). https://doi.org/10.5281/zenodo.15743212
Fayzullayev, M. N., & Alikulov, A. I. (2025). Xalqaro standartlar asosida asosiy vositalarning tashkiliy-uslubiy asoslarini takomillashtirish masalalari. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, (5). https://doi.org/10.5281/zenodo.15747045
Yakubov, U. K., & Abdullayev, A. B. (2025). Qishloq xoʻjaligi subyektlarida iqtisodiy tahlilni takomillashtirish masalalari. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 5(03).
Eshmuradov, U. T. (2026). Agroklasterlar boshqaruv va moliyaviy hisobida mahsulot (ish, xizmat)lar sotish jarayoni hisobini takomillashtirish. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 6(01).
Oʻzbekiston Respublikasi Milliy Statistika qo‘mitasi. Qishloq xoʻjaligi koʻrsatkichlari:rasmiy statistik maʼlumotlar bazasi va press-relizlar. (n.d.). URL: https://siat.stat.uz.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
