SUT CHORVACHILIGIDA MAHSULOT TANNARXINI OMILLI VA MARJINAL TAHLIL QILISH USLUBIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23911874Abstract
Maqolada sut chorvachiligida mahsulot tannarxini omilli va marjinal tahlil qilish uslubiyatini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Mavzuning dolzarbligi respublikada sut ishlab chiqarish oʻsishi asosan sigirlar sonini koʻpaytirish hisobiga taʼminlanayotgani va bir sigirdan sogʻib olinayotgan sut miqdori pastligi bilan izohlanadi. Rasmiy statistika va shartli ferma maʼlumotlari asosida zanjirli almashtirish, marjinal (xarajatlar – hajm – foyda) tahlil, indeks va grafik usullar qoʻllanildi. 2019–2024-yillarda sut ishlab chiqarish oʻsishining 58,5 foizi podani kengaytirish, 41,5 foizi mahsuldorlik hisobiga yuzaga kelgani aniqlandi. Fermada 1 sentner sut tannarxining oʻzgarishi mahsuldorlik va bir boshga xarajatlar omillariga ajratildi, zararsizlik nuqtasidagi mahsuldorlik (3 722 kg), moliyaviy mustahkamlik zaxirasi (20,0 %) va operatsion leveraj darajasi (5,0) hisoblandi hamda barqarorlik koʻrsatkichlarini qamrab olgan tahliliy koʻrsatkichlar tizimi taklif etildi.Keywords
sut chorvachiligi, mahsulot tannarxi, omilli tahlil, marjinal tahlil, zararsizlik nuqtasi, sigir mahsuldorligi, barqaror rivojlanishReferences
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Qishloq xoʻjaligi koʻrsatkichlari : rasmiy statistik maʼlumotlar bazasi va press-relizlar [Elektron resurs]. – URL: https://siat.stat.uz ; https://stat.uz (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Oʻzbekiston Respublikasida chorvachilik sohasi va uning tarmoqlarini rivojlantirish boʻyicha 2022–2026-yillarga moʻljallangan dasturni tasdiqlash toʻgʻrisida : Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 8-fevraldagi PQ-120-son qarori. – URL: https://lex.uz/docs/5858728 (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Chorvachilikni yanada rivojlantirish va chorva ozuqa bazasini mustahkamlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida : Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 8-fevraldagi PQ-121-son qarori. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-5851475 (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Chorvachilik tarmogʻi va yaylov xoʻjaligini zamonaviy boshqaruv tizimi va yangicha yondashuvlar asosida rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida : Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 12-maydagi PQ-179-son qarori. – URL: https://lex.uz/uz/docs/8214026 (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Qishloq xoʻjaligini rivojlantirish xalqaro jamgʻarmasi ishtirokidagi «Oʻzbekistonning sutchilik sohasida qoʻshilgan qiymat zanjirini rivojlantirish (2-bosqich)» loyihasini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida : Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 14-maydagi PQ-172-son qarori. – URL: https://lex.uz/uz/pdfs/7522418 (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Савицкая, Г. В. (2023). Анализ хозяйственной деятельности предприятий АПК : учебник. ИНФРА-М.
Шеремет, А. Д., & Хорин, А. Н. (2024). Теория экономического анализа : учебник. ИНФРА-М.
Datar, S. M., & Rajan, M. V. (2021). Horngren’s Cost Accounting: A Managerial Emphasis. Pearson.
Drury, C., & Tayles, M. (2021). Management and Cost Accounting. Cengage Learning.
Воҳобов, А. В., Иброҳимов, А. Т., & Ишонқулов, Н. Ф. (2005). Молиявий ва бошқарув таҳлили : дарслик. Шарқ.
Аликулов, А. И. (2011). Харажатлар ҳисоби ва таҳлилининг назарий ҳамда амалий масалалари : монография. Fan va texnologiya.
Alikulov, A. I., Karimov, I., & Abduganieva, D. (2025). Sut yoʻnalishidagi qoramolchilikda ishlab chiqarish xarajatlari hisobi va mahsulot tannarxini hisoblash usullarini takomillashtirish. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, (5). https://doi.org/10.5281/zenodo.15743066
Sources of variation and prospects for improvement of productive efficiency in the dairy cow: a review / D.E. Bauman, S.N. McCutcheon, W.D. Steinhour [et al.]. (1985). Journal of Animal Science, 60(2), 583–592. https://doi.org/10.2527/jas1985.602583x
Capper, J. L., Cady, R. A., & Bauman, D. E. (2009). The environmental impact of dairy production: 1944 compared with 2007. Journal of Animal Science, 87(6), 2160–2167. https://doi.org/10.2527/jas.2009-1781
Hemme, T., Uddin, M. M., & Ndambi, O. A. (2014). Benchmarking cost of milk production in 46 countries. Journal of Reviews on Global Economics, 3, 254–270. https://doi.org/10.6000/1929-7092.2014.03.20
IPMI experts analyzed the efficiency of milk production in Uzbekistan [Elektron resurs]. (2023). UzDaily.
Greenhouse Gas Emissions from the Dairy Sector: A Life Cycle Assessment / Food and Agriculture Organization of the United Nations. – Rome : FAO, 2010. – URL: http://www.fao.org/docrep/012/k7930e/k7930e00.pdf (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Yusupova, F., & Abdullaeva, S. (2022). Prospects for the development of dairy farming of dekhkan farms in Uzbekistan. Бюллетень науки и практики, 8(8), 88–96. https://doi.org/10.33619/2414-2948/81/14
Nomozov, H. I., Nortashyeva, M., & Narbayeva, M. K. (2023). Golshtin zotli sigirlar sut mahsuldorligining tirik vazniga bogʻliqligi. Modern Science and Research, 2(5).
Экономика сельского хозяйства: учебно-методическое пособие / Е.А. Левкин, М.В. Базылев, Т.С. Кузнецова, А.Р. Ханчина. – Витебск: ВГАВМ, 2022. – 32 с.
Узбекистан делает ставку на молочные фермы нового поколения [Электронный ресурс]//DairyNews. – 2025. – 9 апреля. – URL: https://dairynews.today/kz/news/uzbekistan-delaet-stavku-na-molochnye-fermy-novogo-pokoleniya. html (murojaat sanasi: 17.10.2026).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
