JORIY AKTIVLAR AUDITINI TAKOMILLAŞTIRIŞDA RISKLARNI BAHOLAŞ, IÇKI NAZORAT, AUDITORLIK DALILLARI VA AUDITORLIK JAVOB ÇORALARI MODELI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.24106599Abstract
Tadqiqotning maqsadi joriy aktivlar auditida muhim buzib körsatiş riskidan dalillar bilan asoslangan auditorlik amaliga ötişni auditorlik tasdiği darajasida formallaştirişdan iborat. Tadqiqotda xalqaro audit standartlarining normativ-qiyosiy tahlili, qaror qoidalarini modellaştiriş hamda beşta ijobiy (S1-S5) va törtta salbiy (N1-N4) konstruktiv ssenariy asosida deterministik mantiqiy tekşiriş usullari qöllanildi. “Risknazorat-dalil-auditorlik javob çorasi” (RNDAJ) modeli, R-ID, C-ID, E-ID, A-ID va T-ID identifi katorlarining özaro boğlaniş tartibi, nazoratga tayanişning ikki bosqiçli mezoni hamda qondirilmagan dalil talabini maqsadli auditorlik amaliga ötkazuvçi qaror matritsasi işlab çiqildi. Beşta asosiy ssenariyda qarorlar zanjiri töliq şakllantirildi (5/5). Törtta salbiy ssenariyda nazoratga yetarli dalillarsiz tayaniş, dalil boşliğini asossiz ravişda yopiş va qarorlar izçilligining buzilişi belgilangan qoidalarga zid ekanligi aniqlandi (4/4). Olingan natijalar model qoidalarining mazkur sinov töplami doirasidagi mantiqiy izçilligini ifodalaydi. Modelning amaliy samaradorligi mustaqil etalonga asoslangan qiyosiy sinov orqali baholanişi lozim. Tadqiqotning ilmiy hissasi auditorlik tasdiğiga boğlangan dalil boşliğidan tekşiriladigan auditorlik amaliga va versiyalangan qaror hujjatiga ötişning formal axborot-uslubiy mexanizmini asoslaşdan iborat. Kalit sözlar: joriy aktivlar; moliyaviy hisobot auditi; muhim buzib körsatiş riski; auditorlik tasdiği; nazoratga tayaniş; dalil boşliği; audit dasturi; qaror trassirovkasi; RNDAJ.References
Alles, M. G., Kogan, A., & Vasarhelyi, M. A. (2004). Restoring Auditor Credibility: Tertiary Monitoring and Logging of Continuous Assurance Systems / M.G. Alles, A. Kogan, M.A. Vasarhelyi. International Journal of Accounting Information Systems. -, 5(2), 183–202. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2004.01.010
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. - New York: IFAC, 2026. - Vol. I. - ISBN 978-1-60815-623-8. - URL: https://www.iaasb. org/publications/2026-handbook-international-quality-management-auditing-review-sustainability-andother-assurance.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). IAASB Proposes Revisions to Core Standards to Enhance Risk-Based Audit Framework and Address Technological Advances. - 2026. - 5 August. - URL: https://www.iaasb.org/news-events/2026-08/iaasb-proposes-revisions-core-standardsenhance-risk-based-audit-framework-and-address-technological.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 230: Audit Documentation. (2026). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. - New York: IFAC.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 315 (Revised 2019): Identifying and Assessing the Risks of Material Misstatement [Elektron resurs]. - New York: IAASB, 2019. - URL: https:// www.iaasb.org/publications/isa-315-revised-2019-identifying-and-assessing-risks-material-misstatement.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 330: The Auditor’s Responses to Assessed Risks. (2026). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. -New York: IFAC.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 500: Audit Evidence. (2026). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. - New York: IFAC.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 501: Audit Evidence – Specific Considerations for Selected Items. (2026). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. - New York: IFAC.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 505: External Confirmations. (2026). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. - New York: IFAC.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). ISA 530: Audit Sampling. (2026). 2026 Handbook of International Quality Management, Auditing, Review, Sustainability and Other Assurance, and Related Services Pronouncements. - New York: IFAC.
International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB). Proposed Revisions for Audit Evidence & Risk Response: ISA 330, ISA 500 & ISA 520. Exposure Draft. - 2026. - 5 August. - URL: https://www.iaasb. org/publications/proposed-revisions-audit-evidence-risk-response-isa-330-isa-500-isa-520.
Knechel, W. R. (2007). The Business Risk Audit: Origins, Obstacles and Opportunities / W.R. Knechel. Accounting, Organizations and Society. -, 32(4), 383–408. https://doi.org/10.1016/j.aos.2006.09.005
Nelson, M. W. (2009). A Model and Literature Review of Professional Skepticism in Auditing / M.W. Nelson. AUDITING: A Journal of Practice & Theory. -, 28(2), 1–34. https://doi.org/10.2308/aud.2009.28.2.1
Peecher, M. E., Sshwartz, R., & Solomon, I. (2007). It’s All About Audit Quality: Perspectives on Strategic-Systems Auditing / M.E. Peeçer, R. Schwartz, I. Solomon. Accounting, Organizations and Society. -, 32(4), 463–485. https://doi.org/10.1016/j.aos.2006.09.001
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


