TOʻQIMACHILIK KORXONALARINING SAMARADORLIGINI ESG KONSEPSIYASI ASOSIDA BAHOLASH: INTEGRALLASHGAN REYTING USLUBIYOTI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.24170146Abstract
Iqtisodiyotning tarkibiy jihatdan o‘zgarib borishi, tabiiy resurslardan foydalanish ko‘lamining kengayishi, ularni kelajak avlodlar uchun saqlab qolish zarurati hamda iqtisodiy faoliyatning atrof-muhitga salbiy ta’sirining kuchayishi yashil iqtisodiyotga o‘tish ehtiyojini yuzaga keltirdi. Yashil iqtisodiyot iqtisodiy o‘sishni resurslardan oqilona foydalanish, ekologik muvozanatni saqlash va ijtimoiy farovonlikni ta’minlash bilan uyg‘unlashtirishga yo‘naltirilgan zamonaviy rivojlanish modeli hisoblanadi. Ayniqsa, suv, energiya va xom-ashyo resurslaridan intensiv foydalanadigan to‘qimachilik sanoatida ishlab chiqarish samaradorligini ekologik barqarorlik bilan uyg‘unlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu jihatdan ESG konsepsiyasi korxonalarning ekologik mas’uliyati, ijtimoiy barqarorligi va korporativ boshqaruv sifatini kompleks baholash orqali yashil iqtisodiyot tamoyillarini amaliyotga joriy etish darajasini aniqlash imkonini beradi. Tadqiqotda to‘qimachilik korxonalari faoliyatining tarmoq xususiyatlarini hisobga oluvchi integrallashgan ESG-reyting uslubiyoti taklif etilgan. Uslubiyot doirasida ekologik, ijtimoiy va boshqaruv yo‘nalishlariga tegishli 65 ta xususiy indikator 22 ta mezonlar guruhiga tizimlashtirilgan. Baholashda 0; 0,5; 1 ballik shkala usuli qo‘llanilib, yakuniy ESG indeksi E, S va G bloklarining teng vaznli kombinatsiyasi asosida aniqlanadi. Taklif etilgan yondashuv to‘qimachilik korxonalarida resurs samaradorligi, mehnat xavfsizligi, inson kapitali, ekologik mas’uliyat, oshkoralik va korporativ boshqaruv sifatini yagona tizim doirasida baholash imkonini beradi.Keywords
ESG, toʻqimachilik korxonasi, ekologik samaradorlik, ijtimoiy masʼuliyat, korporativ boshqaruv, materiallik, barqaror rivojlanish, integrallashgan reytingReferences
- 1.Eccles, R. G., Ioannou, I., & Serafeim, G. (2014). The Impact of Corporate Sustainability on Organizational Processes and Performance. Management Science. 2014. Vol. 60(11). P. 2835–2857. DOI: 10.1287/mnsc.2014.1984. 10.1287/mnsc.2014.1984. https://doi.org/10.1287/mnsc.2014.1984
- 2.Friede, G., Busch, T., & Bassen, A. (2000). ESG and financial performance: aggregated evidence from more than 2000 empirical studies. Journal of Sustainable Finance & Investment. 2015. Vol. 5(4). P. 210–233. DOI: 10.1080/20430795.2015.1118917. 10.1080/20430795.2015.1118917. https://doi.org/10.1080/20430795.2015.1118917
- 3.Khan, M., Serafeim, G., & Yoon, A. (2016). Corporate Sustainability: First Evidence on Materiality. The Accounting Review. 2016. Vol. 91(6). P. 1697–1724. DOI: 10.2308/accr-51383. 10.2308/accr-51383. https://doi.org/10.2308/accr-51383
- 4.Berg, F., Kölbel, J. F., & Rigobon, R. (2022). Aggregate Confusion: The Divergence of ESG Ratings. Review of Finance. 2022. Vol. 26(6). P. 1315–1344. DOI: 10.1093/rof/rfac033. 10.1093/rof/rfac033. https://doi.org/10.1093/rof/rfac033
- 5.Zhang, Y., Chen, C., & Zhang, X. (2024). The Impact of Environmental, Social, and Governance Performance on the Total Factor Productivity of Textile Firms: A Meditating-Moderating Model. Sustainability. 2024. Vol. 16(16). 6783. DOI: 10.3390/su16166783. https://doi.org/10.3390/su16166783
- 6.IFRS Foundation. IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information. London: IFRS Foundation, 2023. URL: https://www.ifrs.org/issued-standards/ifrs-sustainabilitystandards-navigator/ifrs-s1-general-requirements/.
- 7.IFRS Foundation. IFRS S2 Climate-related Disclosures. London: IFRS Foundation, 2023. URL: https:// www.ifrs.org/issued-standards/ifrs-sustainability-standards-navigator/ifrs-s2-climate-related-disclosures/.
- 8.Global Reporting Initiative. Sector Standard Project for Textiles and Apparel. Amsterdam: GRI, 2025–2026. URL: https://www.globalreporting.org/standards/standards-development/sector-standard-project-fortextiles-and-apparel/.
- 9.OECD. OECD Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains in the Garment and Footwear Sector. Paris: OECD Publishing, 2018. DOI: 10.1787/9789264290587-en.
- 10.OECD. Measuring the Uptake and Impact of Due Diligence for Responsible Supply Chains: Monitoring and Evaluation Framework for the Garment and Footwear Sector. Paris: OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/52ef761f-en.
- 11.UNEP. Sustainability and Circularity in the Textile Value Chain: Global Stocktaking. Nairobi: United Nations Environment Programme, 2020. URL: https://www.unep.org/resources/publication/sustainability-andcircularity-textile-value-chain-global-stocktaking.
- 12.UNEP. Sustainability and Circularity in the Textile Value Chain: A Global Roadmap. Nairobi: United Nations Environment Programme, 2023. URL: https://www.unep.org/resources/publication/sustainability-andcircularity-textile-value-chain-global-roadmap.
- 13.UNEP. Supporting the Transition to a Sustainable Textile Value Chain: The Role of Environmental Permitting Systems. Nairobi: United Nations Environment Programme, 2026. URL: https://www.unep.org/ resources/report/supporting-transition-sustainable-textile-value-chain-role-environmental.
- 14.OECD. Due Diligence Essentials for Responsible Garment and Footwear. Paris: OECD Publishing, 2026. URL: https://www.oecd.org/en/publications/responsible-business-conduct-spotlights_03a75bf9-en/duediligence-essentials-for-responsible-garment-and-footwear_c7ae4e4a-en.html.
- 15.International Organization for Standardization. ISO 14001:2015 Environmental management systems — Requirements with guidance for use. Geneva: ISO, 2015.
- 16.International Organization for Standardization. ISO 50001:2018 Energy management systems — Requirements with guidance for use. Geneva: ISO, 2018.
- 17.O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistonda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish 10,1 foizga, eksport qiymati 24,1 foizga oshdi. 13.08.2026. URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/ qo-mita-yangiliklar/69760-zbekistonda-t-imachilik-ma-sulotlari-ishlab-chi-arish-10-1-foizga-eksport-ijmati-24-1-foizga-oshdi-2.
- 18.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti. To‘qimachilik sanoatida yil yakunlari va istiqboldagi ustuvor vazifalar ko‘rib chiqildi. 23.12.2025. URL: https://www.president.uz/en/lists/view/8828.
- 19.OECD. The Role of Sustainability Certifications in Due Diligence in the Garment and Footwear Sector. OECD Business and Finance Policy Papers, No. 77. Paris: OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/ac8179f2-en.
- 20.OECD. Alignment Assessment of the Worldwide Responsible Accredited Production Certification with OECD Due Diligence Standards. Paris: OECD Publishing, 2026. DOI: 10.1787/a598fc52-en.
Downloads
Published
2026-10-05
How to Cite
Abdullayeva, S. X. (2026). TOʻQIMACHILIK KORXONALARINING SAMARADORLIGINI ESG KONSEPSIYASI ASOSIDA BAHOLASH: INTEGRALLASHGAN REYTING USLUBIYOTI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(10), 266–276. https://doi.org/10.5281/zenodo.24170146
Issue
Section
Articles
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.


