O‘ZBEKISTON QURILISH MATERIALLARI SANOATIDA HUDUDIY TALAB VA ISHLAB CHIQARISH MUTANOSIBLIGI: 2024 VA 2025-YILLAR TAHLILI

Authors

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.24248367

Abstract

Maqolada O‘zbekiston qurilish materiallari sanoatida hududiy talab va ishlab chiqarish joylashuvining mutanosibligi 2024–2025-yillar kesimida baholangan. Empirik baza 14 hudud bo‘yicha SIATning 2024-M12 va 2025-M12 jamlanma qatorlaridan tuzildi. Taklif proksisi sifatida IFUT-23 bo‘yicha boshqa nometall mineral mahsulotlar ishlab chiqarish qiymati, talab proksisi sifatida qurilish ishlari qiymati olindi. Hududiy ulushlar nisbati, Pearson va Spearman korrelyatsiyasi, HHI hamda CR3 ko‘rsatkichlari hisoblandi. 2025-yilda Pearson r=0,829 va Spearman ρ=0,710 bo‘ldi. Besh hududda talab bosimi yuqori, besh hududda nisbatan muvozanatli va to‘rt hududda ishlab chiqarish yo‘nalganligi signali qayd etildi. HHI 2023-yildagi 0,1115 dan 2025-yilda 0,1058 gacha kamaydi. Natijalar natural tanqislik yoki ortiqcha quvvatni isbotlamaydi; ular mahsulot tarkibi, hududlararo jo‘natma va logistika xarajatlarini chuqur tekshirish uchun diagnostik saralash vositasi sifatida talqin qilinadi.

Keywords

qurilish materiallari, hududiy mutanosiblik, talab proksisi, ishlab chiqarish joylashuvi, korrelyatsiya, HHI, strategik boshqaruv

References

  1. 1.1. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi, SIAT. Qurilish ishlari hajmi (oylik), kod 1.04.02.0002. https://siat.stat.uz/data/2403/.
  2. 2.2. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi, SIAT. Hududlar bo‘yicha iqtisodiy faoliyat turlari kesimida sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi (oylik), ma’lumotlar to‘plamlari 4486–4499, kodlar 1.02.01.0077–1.02.01.0090. https://siat.stat.uz/data/4486/ dan https://siat.stat.uz/data/4499/ gacha.
  3. 3.3. United Nations. International Recommendations for Industrial Statistics 2008. Statistical Papers, Series M, No. 90. New York: United Nations, 2009. https://unstats.un.org/unsd/industry/Docs/IRIS_2008_En.pdf.
  4. 4.4. United Nations Statistics Division. International Standard Industrial Classification of All Economic Activities, Rev. 4, Division 23: Manufacture of Other Non-metallic Mineral Products. https://unstats.un.org/unsd/classifications/Econ/Detail/EN/27/23.
  5. 5.5. Krugman P. Increasing Returns and Economic Geography. Journal of Political Economy. 1991. Vol. 99, No. 3. P. 483–499. DOI: 10.1086/261763.
  6. 6.6. Ellison G., Glaeser E.L. Geographic Concentration in U.S. Manufacturing Industries: A Dartboard Approach. Journal of Political Economy. 1997. Vol. 105, No. 5. P. 889–927. DOI: 10.1086/262098.
  7. 7.7. Delgado M., Porter M.E., Stern S. Clusters, Convergence, and Economic Performance. Research Policy. 2014. Vol. 43, No. 10. P. 1785–1799. DOI: 10.1016/j.respol.2014.05.007.
  8. 8.8. Lee H.L. Aligning Supply Chain Strategies with Product Uncertainties. California Management Review. 2002. Vol. 44, No. 3. P. 105–119. DOI: 10.2307/41166135.
  9. 9.9. Christopher M., Towill D. An Integrated Model for the Design of Agile Supply Chains. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management. 2001. Vol. 31, No. 4. P. 235–246. DOI: 10.1108/09600030110394914.
  10. 10.10. Kumar M., Tsolakis N., Agarwal A., Srai J.S. Developing Distributed Manufacturing Strategies from the Perspective of a Product-Process Matrix. International Journal of Production Economics. 2020. Vol. 219. P. 1–17. DOI: 10.1016/j.ijpe.2019.05.005.
  11. 11.11. Thomé A.M.T., Scavarda L.F., Fernandez N.S., Scavarda A.J. Sales and Operations Planning: A Research Synthesis. International Journal of Production Economics. 2012. Vol. 138, No. 1. P. 1–13. DOI: 10.1016/j.ijpe.2011.11.027.
  12. 12.12. Wooldridge J.M. Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data. 2nd ed. Cambridge, MA: MIT Press, 2010. ISBN 978-0-262-23258-6.
  13. 13.13. OECD. OECD Supply Chain Resilience Review: Navigating Risks. Paris: OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/94e3a8ea-en.
  14. 14.14. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi, SIAT. Qurilish ishlari hajmi (yillik), kod 1.04.02.0001. https://siat.stat.uz/data/2402/.
  15. 15.15. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi, SIAT. Hududlar bo‘yicha iqtisodiy faoliyat turlari kesimida sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi (yillik), ma’lumotlar to‘plamlari 4604–4617. https://siat.stat. uz/data/4604/ dan https://siat.stat.uz/data/4617/ gacha.

Downloads

Published

2026-08-03

How to Cite

Turdiyev, A. S. (2026). O‘ZBEKISTON QURILISH MATERIALLARI SANOATIDA HUDUDIY TALAB VA ISHLAB CHIQARISH MUTANOSIBLIGI: 2024 VA 2025-YILLAR TAHLILI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(8), 896–903. https://doi.org/10.5281/zenodo.24248367
Vol. 4 No. 8 (2026): «Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot» jurnali 8-son