Desentralizatsiyalangan ma’lumot almashish protokollari: IPFS, Filecoin va Arweave tahlili
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16879842Keywords:
Web3, desentralizatsiyalangan saqlash, Filecoin, Arweave, ma’lumot suvereniteti, blockweave arxitekturasi, InterPlanetary File System (IPFS).Abstract
Ushbu maqola Web3 ekotizimida ma’lumot almashinuvi va saqlash uchun desentralizatsiyalangan protokollar
— IPFS, Filecoin va Arweave — ni tahlil qiladi. Raqamli infratuzilmada ma’lumot suvereniteti va markazlashgan bulut
xizmatlarining cheklovlari ushbu texnologiyalarga ehtiyojni oshirmoqda. IPFS (InterPlanetary File System) kontentga
asoslangan peer-to-peer tarmoq bo‘lib, Merkle DAG tuzilmasi orqali global manzillashni ta’minlaydi. Filecoin esa IPFS
ustida ishlaydi va saqlash ta’minlovchilarini Proof-of-Replication hamda Proof-of-Spacetime mexanizmlari asosida token
bilan rag‘batlantiradi. Arweave blockweave arxitekturasiga ega bo‘lib, bir martalik to‘lov orqali abadiy saqlashni taklif
qiladi.
Tadqiqot MDPI, arXiv va boshqa manbalardagi ilmiy ishlarga asoslangan solishtirma yondashuvni qo‘llaydi. IPFS millionlab
kunlik so‘rovlar bilan keng tarqalgan, biroq ma’lumotlarning doimiyligi kafolatlanmagan. Filecoin iqtisodiy rag‘batga ega
bo‘lsa-da, murakkab infratuzilma va bozor tebranishlariga bog‘liq. Arweave tezkor ma’lumot olish va barqaror narx modeli
bilan ajralib turadi, ammo tarmoq barqarorligiga yuqori darajada bog‘liq
References
1. Benet, J., & Protocol Labs. (2014). IPFS - Content Addressed, Versioned, P2P File System. arXiv. https://arxiv.org/
abs/1407.3561
2. Benet, J., Dalrymple, D., & Greco, N. (2022). Design and Evaluation of IPFS: A Storage Layer for the Decentralized
Web. arXiv. https://arxiv.org/abs/2208.05877
3. Benet, J., & Dalrymple, D. (2022). Towards Decentralised Cloud Storage with IPFS. arXiv. https://arxiv.org/
abs/2202.06315
4. Ghosh, A., & Ghosh, S. (2023). Blockchain-based decentralized storage systems for sustainable data self-sovereignty:
A comparative study. Sustainability, 16(17), 7671. https://doi.org/10.3390/su16177671
5. Messari. (2023). Filecoin: Has it an Ecosystem? Overview and Analysis. Messari.io. https://messari.io
6. Open Source For You. (2021). Decentralised Storage on Blockchain: IPFS, Filecoin and Arweave. OpenSourceForU.
com
7. Protocol Labs. (2021). Proof-of-Replication Technical Report. Filecoin.io
8. Protocol Labs. (2021). Proof-of-Spacetime: Theory and Implementation. docs.filecoin.io
9. Rizky, A. (2022). Decentralized Storage Wars: IPFS vs Filecoin vs Arweave. Medium.com
10. Techtarget. (2023). Comparing 4 Decentralized Data Storage Offerings. TechTarget.com
11. Williams, S. (2019). Blockweave and Permanent Data Storage: Arweave’s Model. Arweave.org
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.