Tijorat banklari orqali jinoiy yo‘l bilan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish mexanizmlari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16879893Keywords:
AML, CFT, tijorat banklari, shubhali tranzaksiyalar, FATF, EAG, riskga asoslangan yondashuvAbstract
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari orqali jinoyiy yo‘l bilan olingan daromadlarni
legallashtirishga qarshi kurashish (AML) mexanizmlari, ularning huquqiy asoslari va amaldagi tizim samaradorligi
tahlil qilinadi. Milliy qonunchilikning FATF va EAG xalqaro standartlariga moslashuvi jarayoni, bank ichki monitoring
tizimlarining ishlash prinsiplari hamda riskga asoslangan yondashuvning afzalliklari yoritiladi. Shuningdek, 2018–2024-
yillar davomidagi statistik ma’lumotlar, trendlar va prognozlar asosida AML tizimining amaliy natijalari baholanadi. Tahlil
natijalariga ko‘ra, bank sektorida shubhali tranzaksiyalarni aniqlash aniqligi (precision) ko‘rsatkichi yildan-yilga oshib
bormoqda, biroq noto‘g‘ri ogohlantirishlar (false positives) ulushi yuqoriligicha qolmoqda. Tadqiqot yakunida tijorat
banklarida AML/CFT mexanizmlarini yanada takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 28-iyundagi PF–6252-sonli Farmoni “O‘zbekiston Respublikasining
jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini
tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish milliy tizimini rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. https://
lex.uz/docs/5482727
2. O‘zbekiston Respublikasining 2004-yil 26-avgustdagi 660-II-sonli Qonuni “Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni
legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirg‘in qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi
kurashish to‘g‘risida”. https://lex.uz/docs/283717
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-sonli Farmoni “Yangi O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi to‘g‘risida. Lex.uz.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4477-sonli Qarori (2019-yil 4-oktabr) “Investitsiyalarni boshqarish tizimini
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. Lex.uz.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-60-son Qarori (2022-yil 28-yanvar) “Davlat-xususiy sheriklik asosida
amalga oshiriladigan yirik loyihalar to‘g‘risida”. Lex.uz.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–5992-sonli Farmoni, 2020-yil 12-may. Lex.uz.
7. Financial Action Task Force (FATF). International Standards on Combating Money Laundering and the Financing of
Terrorism & Proliferation. Paris: FATF, 2023. https://www.fatf-gafi.org
8. Eurasian Group (EAG) Annual Reports 2018–2024. https://eurasiangroup.org
9. Unger, B., & Ferwerda, J. (2011). Money Laundering: A Key to Understanding Transnational Crime, Corruption, and
Terrorism. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9780857934000
10. Masciandaro, D., & Takáts, E. (2015). The Economics of AML/CFT: What Shapes Policy Effectiveness? Journal of
Money Laundering Control, 18(1), 1–24. https://doi.org/10.1108/JMLC-01-2014-0002
11. Reuter, P., & Truman, E. M. (2004). Chasing Dirty Money: The Fight Against Money Laundering. Institute for International
Economics. https://www.piie.com/publications/books/chasing-dirty-money
12. OECD. (2024). Money Laundering Risks from Virtual Assets. Paris: OECD Publishing.
13. World Bank. (2023). Uzbekistan Infrastructure Governance Report. www.worldbank.org
14. Schneider, F. (2010). Turnover of Organized Crime and Money Laundering: Some Preliminary Empirical Findings.
Public Choice, 144(3–4), 473–486. https://doi.org/10.1007/s11127-010-9678-x
15. Zdanovic, M., & Koller, T. (2018). Effectiveness of Anti-Money Laundering Measures in the Banking Sector. Journal of
Money Laundering Control, 21(3), 245–260. https://doi.org/10.1108/JMLC-01-2017-0004
16. Ivanov, A., & Petrov, V. (2020). Application of Artificial Intelligence in Anti-Money Laundering Monitoring Systems.
Journal of Financial Crime, 27(4), 1235–1248. https://doi.org/10.1108/JFC-03-2020-0045
17. Abdirahmanov, N. (2022). Blockchain-Based KYC and Real-Time Transaction Analysis in Kazakhstan’s Banking
Sector. Journal of Money Laundering Control, 25(3), 567–582. https://doi.org/10.1108/JMLC-09-2021-0102
18. Mamatqulov, R. (2022). O‘zbekiston tijorat banklarida AML/CFT mexanizmlarini xalqaro standartlarga moslashtirish
yo‘llari. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti nashriyoti.
19. Sattorova, D. (2023). Kriptoaktivlar bilan bog‘liq tranzaksiyalarda pul yuvish xavfi va uni tartibga solish masalalari.
Journal of Financial Law, 2(1), 55–64.
20. Xudoyberdiyev, A. (2021). AML tizimida inson resurslari salohiyatini oshirish va texnologik yechimlarni joriy etish
yo‘nalishlari. Banking and Finance Review, 4(3), 88–96.
21. Yusupov, I. (2022). Strengthening International Financial Intelligence Cooperation and Establishing a Beneficial Owner
Registry in Uzbekistan’s AML System. Journal of Financial Regulation and Compliance, 30(4), 512–528. https://doi.
org/10.1108/JFRC-05-2022-0081
22. Ergasheva, N. (2023). Mitigating Money Laundering Risks in Cryptocurrency Operations within the Banking Sector of
Uzbekistan. Journal of Money Laundering Control, 26(2), 389–404. https://doi.org/10.1108/JMLC-11-2022-0132
23. Rakhimov, F. (2021). Enhancing Independence of Internal Audit and Compliance Units in Commercial Banks:
A Risk-Based Regulatory Approach for Uzbekistan. Central Asian Economic Review, 23(1), 77–94. https://doi.
org/10.47526/2021-23-1-7
24. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va tijorat banklari AML/CFT monitoring bo‘limlari ichki hisobotlari (2018–
2024). Muallif hisob-kitobi asosida.
25. EAG hisobotlari va tijorat banklari ma’lumotlari asosida muallif hisob-kitobi (2023–2024).
26. O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarining ochiq yillik hisobotlari va EAG (Eurasian Group on Combating Money
Laundering and Financing of Terrorism) tahliliy materiallari asosida muallif hisob-kitobi.
27. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlari, tijorat banklari ochiq hisobotlari va EAG tahliliy hisobotlari
asosida muallif hisob-kitobi.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.