RAQAMLI AVIATSIYA EKOTIZIMI: AI/ML, DIGITAL TWIN VA BLOKCHEYN INTEGRATSIYASI

RAQAMLI AVIATSIYA EKOTIZIMI: AI/ML, DIGITAL TWIN VA BLOKCHEYN INTEGRATSIYASI

Authors

  • Moxіnur Azіmova

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.17415094

Keywords:

Raqamli transformatsiya Aviatsiya tizimlari Havo harakati boshqaruvi (ATM) Sun’iy intellekt va mashinaviy o‘rganish (AI/ML) Raqamli egizak (Digital Twin) Prediktiv texnik xizmat (MRO) Avtomatik nutqni tanish (ASR) Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) Blokcheyn

Abstract

Ushbu maqolada aviatsiya tizimlarida raqamli transformatsiyaning yadro yo‘nalishlarini tizimli tahlil qilinadi.
Xususan, ATMda AI/ML asosida traektoriya va trafik prognozi, konfliktlarni erta aniqlash hamda qarorlarni qo‘llabquvvatlash;
samolyot hayotiy siklida Digital Twin orqali prediktiv MRO va operatsion optimallashtirish; ATC muloqotida ASR/
NLP yordamida xatoliklarni kamaytirish; MRO yozuvlarida blokcheyn bilan izchillik va ishonchlilikni ta’minlash kabilarni
izchil o’rganib chiqiladi. Raqamli texnologiyalarning xavfsizlik va samaradorlikni oshirish bilan birga standartlashtirish,
ma’lumot sifati va regulyativ muvofiqlik kabi cheklovlarini ham ko‘rsatadi

Author Biography

Moxіnur Azіmova


Toshkent davlat іqtіsodіyot unіversіtetі
“Bіznes boshqaruvі” kafedrasі magіstrі

References

1. S. Abdulhak, Max Z. Li, W. Hubbard, K. Gopalakrishnan. “CHATATC: Large Language Model-Driven Conversational

Agents for Supporting Strategic Air Traffic Flow Management”. Nanyang Technological University, Singapore, ICRAT

2024.

2. Arifdzhanova N.Z. “Цифровая трансформация транспортно-логистической системы Узбекистана”. Universum:

технические науки, 2025, 3(132). URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/19629

3. Белякова Г.Я., Аврамчиков В.М. “Специфика и особенности цифровой трансформации авиаотрасли”. Вестник

ТГУ. Экономика, 2024, №68, 273–292.

4. Giovanni Marco Bisanti, Luca Mainetti, Teodoro Montanaro, Luigi Patrono, Ilaria Sergi. “Digital twins for aircraft

maintenance and operation: A systematic literature review and an IoT-enabled modular architecture”. Internet of

Things, 2023, 24:100991.

5. Joelle W.Y. Chia, Wim J.C. Verhagen, Jose M. Silva, Ivan S. Cole. “A review and outlook of airframe digital twins for

structural prognostics and health management in the aviation industry”. Journal of Manufacturing Systems, 2024,

77:398–417. https://doi.org/10.1016/j.jmsy.2024.09.024

6. Degas, A.; Islam, M.; Hurter, C.; Barua, S.; Rahman, H.; Poudel, M.; Ruscio, D.; Ahmed, M.U.; Begum, S.; Rahman, M.;

Cartocci, G.; Di Flumeri, G.; Borghini, G.; Babiloni, F.; Aricò, P. “A Survey on Artificial Intelligence (AI) and eXplainable

AI in Air Traffic Management…”. Applied Sciences, 2022.

7. Zhuoming Du, Jiaxuan Wu, Yuanfei Leng, Sebastian Wandelt. “AI4ATM: A review on how Artificial Intelligence paves

the way towards autonomous Air Traffic Management”. Journal of the Air Transport Research Society, 2025, 5:100077.

Downloads

Published

2025-10-01

How to Cite

Azіmova M. (2025). RAQAMLI AVIATSIYA EKOTIZIMI: AI/ML, DIGITAL TWIN VA BLOKCHEYN INTEGRATSIYASI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 3(10). https://doi.org/10.5281/zenodo.17415094
Loading...