RIVOJLANGAN DAVLATLAR BANK EKOTIZIMLARI VA O‘ZBEKISTON BANK EKOTIZIMLARINING RIVOJLANISHI VA QIYOSIY TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18212774Keywords:
raqamli transformatsiya, bank ekotizimi, platformaviy bank modeli, ochiq bankchilik, Banking-as-a-Service (BaaS), fintek integratsiyasi, API integratsiya, korporativ boshqaruvAbstract
Mazkur maqolada rivojlangan mamlakatlarda shakllangan bank ekotizimlarining institutsional tuzilishi,
raqamli arxitekturasi va boshqaruv mexanizmlari O‘zbekiston bank tizimida shakllanayotgan ekotizim elementlari bilan
qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida qiyosiy institutsional tahlil, tizimli yondashuv hamda platformaviy arxitektura
tahlili usullaridan foydalanildi. Shuningdek, xalqaro moliya institutlari va konsalting tashkilotlarining so‘nggi yillardagi
tahliliy hisobotlari hamda raqamli bankchilik va fintek rivojlanishiga oid ilmiy manbalar tadqiqotning axborot bazasini tashkil
etdi. Tahlil natijalariga ko‘ra, rivojlangan davlatlarda bank ekotizimlari platformaviy arxitektura, ochiq API integratsiyalar
va fintek subyektlari bilan strategik hamkorlikka asoslangan biznes modellari orqali faoliyat yuritadi. O‘zbekistonda
esa bank ekotizimlarining rivojlanishi bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda, raqamli infratuzilmaning kengayishiga
qaramasdan, davlat banklarining yuqori ulushi, institutsional cheklovlar va korporativ boshqaruv samaradorligining yetarli
emasligi ekotizimlarning to‘liq shakllanish jarayonini sekinlashtirmoqda. Tadqiqot natijalari asosida O‘zbekiston bank
tizimi uchun rivojlangan davlatlar tajribasiga tayangan holda lokallashtirilgan bank ekotizimi konseptual modeli va uni joriy
etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
References
1. Moore, J. F. (1996). The Death of Competition: Leadership and Strategy in the Age of Business Ecosystems. Harper
Business.
2. Gawer, A., & Cusumano, M. (2014). Platforms and innovation. Journal of Product Innovation Management, 31(3),
417–433.
3. Chesbrough, H. (2003). Open Innovation: The New Imperative for Creating and Profiting from Technology. Harvard
Business School Press.
4. Puschmann, T. (2017). Fintech and bank transformation. Electronic Markets, 27(4), 315–323.
5. Zachariadis, M., & Ozcan, P. (2017). The API economy and digital transformation in financial services. LSE Working
Paper.
6. Alt, R., & Zimmermann, H. D. (2019). Electronic markets and platform ecosystems. Electronic Markets, 29(3), 397–402.
7. EY. (2023). Digital Ecosystem-enabled Banking Transformation. EY Global Report.
8. World Bank. (2024). Financial Sector Assessment Program (FSAP): Uzbekistan. World Bank Group.
9. Qayumov, R. I., & To‘ymuhamedov, I. R. (2024). Tijorat banklarida bank ekotizimini shakllantirishning institutsional
asoslari. Iqtisodiyot va ta’lim, 25(2), 45–54.
10. Shoymaradonov, O. (2023). Biznes ekotizimlari va ularning bank sektoridagi qo‘llanilishi. Iqtisodiy tadqiqotlar, 4(1),
66–74.
11. Bekmuradov, A. (2024). Bank tizimini raqamli transformatsiya qilishda ekotizimli yondashuvning ahamiyati. Moliya va
bank ishi, 3(2), 29–38.
12. Ro‘ziyev, N. (2022). Tijorat banklari faoliyatini transformatsiya qilishda raqamli texnologiyalarning roli. Iqtisodiyot va
ta’lim, 23(4), 60–73.
13. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2023). Bank tizimini rivojlantirish bo‘yicha tahliliy hisobot. Toshkent.
14. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Raqamli bank xizmatlari va to‘lov infratuzilmasi sharhi. Toshkent.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.